Bijlage Uitvoeringsplan Schulddienstverlening en preventie Renswoude

Uitvoeringsplan Schulddienstverlening en preventie Renswoude

Inhoud 1

Inleiding ............................................................................................................................................3

2

Schulddienstverlening ......................................................................................................................3

3

4

2.1

Beleidsplan Schulddienstverlening en preventie 2018-2022 ...................................................3

2.2

Definitie schulddienstverlening ................................................................................................4

2.3

Doelgroepen schulddienstverlening ........................................................................................4

2.3.1

Doelgroep voor preventie ....................................................................................................4

2.3.2

Verschuiving van curatief naar preventief............................................................................5

Fases schulddienstverlening ............................................................................................................6 3.1.1

Voorkomen van financiële problemen .................................................................................6

3.1.2

Vroegsignalering..................................................................................................................6

3.1.3

Curatieve schulddienstverlening..........................................................................................6

3.1.4

Nazorg .................................................................................................................................6

Vrijwilligers schulddienstverlening....................................................................................................7 4.1.1

Samenwerking in het dienstverleningsproces .....................................................................7

4.1.2

Preventie..............................................................................................................................8

4.1.3

Signalering...........................................................................................................................8

4.1.4

Nazorg .................................................................................................................................8

Bijlage 1 Begrippenlijst ..........................................................................................................................10 Bijlage 2 Verslag Schuldenconferentie 19 februari 2017.......................................................................12 Bijlage 3 IMK en Over Rood ..................................................................................................................15 Bijlage 4: Stroomschema IDH en SWO Formulierenbrigade

2

1

INLEIDING

Op grond van artikel 2 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) stelt de gemeenteraad een plan vast dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening aan de inwoners van haar gemeente. Het plan bevat de visie en hoofdlijnen van het door de gemeente te voeren beleid betreffende integrale schuldhulpverlening en het voorkomen dat personen verplichtingen aangaan die ze niet kunnen nakomen. In Renswoude is nog geen beleidsplan vastgesteld door de raad. We kiezen er daarom voor om het beleidsplan dat is opgesteld door de gemeente Veenendaal vast te stellen en daarbij direct een kort uitvoerend plan bij te voegen. De gemeente Veenendaal voert samen met het Budget Advies Centrum (BAC), de Wet gemeentelijke schulddienstverlening (Wsg) uit voor Renswoude.

2 2.1

SCHULDDIENSTVERLENING Beleidsplan Schulddienstverlening en preventie 2018-2022

Naar aanleiding van het beleidsplan Schulddienstverlening voor Veenendaal en Renswoude heeft de gemeente Veenendaal een uitvoeringsplan opgesteld gezamenlijk met de betrokken uitvoerende partners zoals het BAC, Kwintes, SchuldHulpMaatje, Hulpdienst In-Zicht en Veens. Echter de organisaties uit Renswoude zoals de IDH en de Formulierenbrigade zijn hierbij te beperkt betrokken. We zullen daarom in dit uitvoeringsplan vooral focussen op de verbetering van de contacten met de uitvoerders in Veenendaal en het versterken van onze lokale structuur voor het vroegsignalering van schulden. De doelen zijn dan: 1. Meer inzicht in het bestand: Aangezien de gemeente Veenendaal en het BAC de hele wet Wsg voor ons uitvoert, hebben wij in Renswoude vooral te maken met de vroeg signalering van schuldenproblematiek. Onze analyse is dat er nog steeds een te klein aantal mensen beroep doet op de schuldhulpverlening. In Renswoude ontvangen we de cijfers van de professionele hulpverleners van het BAC en van de lokale vrijwilligers van het IDH. 2. We willen de samenwerking met BAC versterken. De samenwerking moet van twee kanten komen. Enerzijds willen we onze eigen lokale organisaties beter in beeld brengen bij het BAC. Het gaat dan o.a. om de schuldmaatjes en vrijwilligers van de IDH en de Formulierenbrigade van de SWO.

Anderzijds zullen we meer bekendheid moeten geven aan de rol van het BAC bij onze vrijwilligers. 3. Versterken maatschappelijke veld We gaan de lokale preventieve voorzieningen onder de aandacht brengen zoals de formulierenbrigade, maar ook de welzijnsactiviteiten in zetten in het kader van bestrijding van laaggeletterdheid en het stimuleren van computervaardigheden. In het Breed Overleg en het overleg met de afzonderlijke maatschappelijke partners willen de communicatie intensiveren over o.a. schuldpreventie en vroeg signalering. 4. Signalering van schulden via ons Woningbedrijf We willen intern structurele vroeg signalering organiseren bij huurachterstanden. Hierbij houden we rekening met de privacywet. 5. Dorpsteam promoten als intermediair (spreekuur maat. werk) Het dorpsteam kan ondersteuning en advies bieden bij schulden en overige problematiek. Het maatschappelijke werk kan benaderd worden via een spreekuur of per telefoon.

3

2.2

Definitie schulddienstverlening

In het beleidsplan hebben we de ontwikkeling doorgemaakt van schuldhulpverlening naar schulddienstverlening. Maar wat verstaan we nou precies onder schulddienstverlening? Schulddienstverlening is de totale keten van dienstverlening dat zich richt op het voorkomen en bestrijden van financiële problemen. Het betreft een integrale keten van publieke en private organisaties gericht op het vergoten van de financiële zelfredzaamheid van inwoners van Renswoude De hoofddoelstelling van schulddienstverlening is: Elke (volwassen) inwoner is financieel zelfredzaam. 2.3

Doelgroepen schulddienstverlening

In 2015 had bijna 1 op de 5 huishoudens in Nederland te maken met risicovolle schulden, problematische schulden of zat in een schuldhulpverleningstraject1. We hebben geen exacte cijfers van de gemeente Renswoude, maar als we de landelijke percentages doorrekenen naar het aantal huishoudens van Renswoude dan zag de doelgroep er in 2015 naar schatting als volgt uit: Groep huishoudens 1. Geen risico 2. Onzichtbare risicovolle schulden 3. Onzichtbare problematische schulden 4. Zichtbare problematische schulden  





% huishoudens landelijk2 (gemiddeld) 82,6%

Renswoude (gemiddeld, afgerond) 1511

8,1%

148

4,6%

84

2,5 %

46

Groep 1: geen risico. Huishoudens zonder risico op problematische schulden; Groep 2: onzichtbare risicovolle schulden. Huishoudens die in het afgelopen jaar meer dan drie soorten achterstallige rekeningen hebben gehad van in totaal meer dan € 500,- én die niet in beeld zijn bij de schulddienstverlening. Groep 3: onzichtbare problematische schulden. Huishoudens die dermate hoge achterstanden hebben dat deze niet in 36 maanden afgelost kunnen worden én die niet in beeld zijn bij de schulddienstverlening. Groep 4: zichtbare problematische schulden. Huishoudens die problematische schulden hebben én die in beeld zijn bij de schulddienstverlening.

We weten geen exacte cijfers van doelgroep 2 en 3, daarom kunnen we daar geen doelstellingen op stellen. 2.3.1 Doelgroep voor preventie De groep huishoudens met onzichtbare risicovolle of problematische schulden zijn de doelgroep voor het onderdeel preventie. Met de juiste interventie kan mogelijk voorkomen worden dat een huishouden Rapport ‘Huishoudens in de rode cijfers 2015‘ Een onderzoek in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid door Panteia 2 In het rapport wordt een minimaal en maximaal landelijk percentage gegeven. Uit het rapport blijkt Foodvalley lager scoort in percentage schulden met huishoudens vandaar dat wij hebben gekozen om te rekenen met het minimale landelijke percentage. 1

4

van risicovolle schulden naar problematische schulden gaat of als de schulden al problematisch zijn op tijd de juiste hulp krijgt. Hierbij sluiten we aan bij het onderzoek ‘Weten is nog geen doen’ van de WRR3, dat stelt dat de zelfredzaamheid van mensen wordt overschat. Uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau4 van 2016 blijkt dat het bijstandsniveau voor enkele doelgroepen onvoldoende is om gemakkelijk van rond te komen. Het ligt onder het niet-veelmaar-toereikend-criterium, wat maakt dat het risico op schulden voor deze doelgroep aanzienlijk groter is. Gezien het feit dat de vaste lasten sinds 2016 niet zijn gedaald zal er in 2018 een ongeveer even grote groep huishoudens zijn dat onzichtbare (risicovolle) problematische schulden heeft. Dit pleit voor het inzetten van een vorm van budgetbegeleiding bij een grotere groep huishoudens. ‘Onzichtbaar’ betekent dat deze doelgroep niet in beeld is bij een erkende schuldhulpverleningsorganisatie. Dat betekent niet dat ze niet in beeld zijn bij vrijwilligersorganisaties of overige zorginstellingen. Dat pleit voor betere samenwerking en een actief beleid op vroegsignalering. Gemiddeld genomen meldt de groep met problematische schulden zich pas na 5 jaar bij een schuldhulpverleningsorganisatie. Dit beeld wordt onderschreven door het BAC.

Dit komt mede doordat uit onderzoek van het Nibud (Nibud 2015 Geldzaken in de praktijk) blijkt dat 70% van de Nederlanders niet weet waar hij terecht kan voor hulp bij schulden. Dit pleit voor extra voorlichting over de keten van schulddienstverlening bij inwoners en intermediairs. 2.3.2 Verschuiving van curatief naar preventief Het aantal aanmelding bij het BAC is in 2016 en 2017 licht afgenomen. Dit is in de lijn met het landelijke beeld. We weten echter dat er een grote groep is met (risico op) problematische schulden dat nog niet in beeld is bij het BAC. Om te voorkomen dat de situatie van deze huishoudens escaleert vraagt dit om een meer preventieve aanpak. Hierdoor zal er een verschuiving plaatsvinden in de doelgroep van de curatieve fase naar de preventieve fase.

3 Weten is nog geen doen, een realistisch perspectief op zelfredzaamheid. Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid

(WRR), Den Haag 2017 4 Waar ligt de armoedegrens? Centraal Cultureel Planbureau 2016

5

3

FASES SCHULDDIENSTVERLENING

De keten van schulddienstverlening is onder te verdelen in 4 verschillende fases die in een cyclus met elkaar in verbinding staan. Voorkomen van financiele problemen

Nazorg

Vroegsignalering

Curatieve Schulddienstverleni ng

In de volgende paragrafen wordt kort beschreven wat deze verschillende fases inhouden. De doelstellingen en KPI’s worden ook beschreven aan de hand van deze fases. 3.1.1 Voorkomen van financiële problemen In de eerste fase heeft een inwoner nog geen schulden of andere financiële problemen. Door levensgebeurtenissen (baanverlies, scheiding, verhuizing, inkomensderving, etc.) of onverantwoord financieel gedrag is het echter mogelijk dat er financiële problemen ontstaan. Met goede voorlichting en financiële educatie kan mogelijk voorkomen worden dat er financiële problemen ontstaan. 3.1.2 Vroegsignalering Vroegsignalering binnen de schulddienstverlening is het in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld brengen van mensen met financiële problemen om vroegtijdige hulpverlening mogelijk te maken door gebruik te maken van daadwerkelijke signalen en outreachende hulpverlening.5 Vroegtijdig ingrijpen voorkomt escalatie van problemen en daarmee gepaard gaande hogere maatschappelijke kosten. 3.1.3 Curatieve schulddienstverlening De fase curatieve schulddienstverlening bestaat uit de technische schuldhulp die wordt geboden door het BAC en Kwintes. Het BAC richt zich op alle inwoners van Veenendaal en Renswoude, Kwintes op de specifieke doelgroep van de OGGZ6.

De financiële situatie wordt gestabiliseerd en de schulden worden afbetaald middels een schuldenregeling of Wettelijke schuldregeling (WSNP). 3.1.4 Nazorg Als cliënten vroegtijdig uitvallen uit de curatieve schulddienstverlening, of als zij succesvol uitstromen, is het belangrijk om nog een tijdje de vinger aan de pols te houden. Dit vanwege de kwetsbaarheid van (een groot deel van) de doelgroep De schuldhulpverlener bekijkt of de cliënt op eigen benen kan staan en of het risico bestaat dat er nieuwe schulden ontstaan. We noemen dit nazorg. Nazorg werkt preventief: het voorkomt recidive. Nazorg geeft de uitvoerende instanties bovendien inzicht in de duurzaamheid van de resultaten van curatieve schulddienstverlening. Dit is belangrijke managementen beleidsinformatie.

5 6

Leidraad Vroegsignalering, NVVK Openbare Geestelijke Gezondheidszorg

6

4

VRIJWILLIGERS SCHULDDIENSTVERLENING

In Renswoude zijn veel organisaties actief op het gebied van schulddienstverlening. De grootste rol binnen de keten van schulddienstverlening zien wij voor de vrijwilligers van SWO, de kerken en de eigen vrijwilligers van het BAC. In de preventie van schulden (fase 1 en 2) maar ook in de curatieve fase zien wij een belangrijke rol weggelegd voor vrijwilligersorganisaties, in samenwerking met professionals. Ervaring met de inzet van vrijwilligers laat goede resultaten zien: • Vrijwilligers staan in een andere verhouding tot de inwoner dan de professional. Juist door die persoonlijke benadering kan een vrijwilliger iemand met schulden motiveren om zijn of haar problemen aan te pakken. • Vrijwilligers kunnen geen sancties opleggen en zijn minder gebonden aan regels en beperkingen in tijd. Vrijwilligers kunnen daarom gelijkwaardig omgaan met de cliënt. Hierdoor ontstaat een vertrouwensband. • Vrijwilligers zijn vaak ervaringsdeskundige. Daardoor kunnen ze makkelijker aansluiting vinden, taboe en schaamte doorbreken en eerder bereidheid en motivatie organiseren bij mensen met financiële problemen. • Het stabiliseren van de financiële huishouding en het aanleren van financieel gezond gedrag vraagt een lange adem. Vrijwilligers kunnen een langdurige relatie aangaan met iemand waarbij ze heel langzaam kunnen opbouwen.

• Financiële educatie van volwassenen is van groot belang in het financieel zelfredzaam worden van mensen. Voor een deel van de doelgroep is een budgetcursus onvoldoende. Zij hebben er veel baat bij wanneer iemand hen bij de hand neemt en keer op keer laat zien hoe iets werkt. • De combinatie van professionele curatieve schulddienstverlening met de inzet van vrijwilligers en/of ervaringsdeskundigen maakt de curatieve schulddienstverlening effectiever, het leidt sneller tot resultaten omdat er minder uitval is. 4.1.1 Samenwerking in het dienstverleningsproces De inzet van vrijwilligersorganisaties waarderen we zeer. Dit doet echter niets af aan onze wettelijke taak en verantwoordelijkheid. De rol van de vrijwilliger zal dan ook afhangen van de fase van schulddienstverlening. In de preventieve fase zal deze het grootste zijn. Voor meer complexe zaken is wel specifieke deskundigheid en/of bevoegdheid noodzakelijk. De gemeente Renswoude zal de taakafbakening tussen vrijwilliger en professional zorgvuldig blijven bewaken. Met de vrijwilligers(organisaties) zullen we de taken en verantwoordelijkheden bespreken en waar nodig vastleggen in een samenwerkingsovereenkomst/convenant. Daarbij is respect voor ieders opvatting, identiteit en eigen verantwoordelijkheid. Deze samenwerking is niet vrijblijvend. De gemeente zal meer de rol van faciliterend regiehouder pakken. Onderwerp vraag

Multiproblematiek schulden en overige problematiek Hulp bij invullen van formulieren Inkomensaanvulling Enkelvoudige schulden Meervoudige schulden Beslagleggingen/ loonbeslag

Dorpsteam

Formulierenbrigade

Vrijwilligers IDH

Financieel spreekuur BAC

x

X

X

X X

X X X X

7

Complexe financiële situatie Verzekeringen/ contracten Eenvoudige belastingvragen 4.1.2

Het BAC

4.1.3

Het IDH

X X X

Hulpvragen

aangemeld

afgewezen

afgehandeld

2016 2017 2018

5 4 3

0 0 0

3 1 1

4.1.4

Hulpvragen uren 376 173 324

X X

Coördinatie uren 45 29 24

Maatjes ingezet 3 4 ?

Formulierenbrigade

De Formulierenbrigade heeft ca. 20 vaste klanten die voor diverse zaken geholpen worden. 4.1.5 Preventie Goede ondersteuning van inwoners door vrijwilligers kan alleen maar door kwalitatief goede vrijwilligers. Dit vraagt om goede scholing en actuele kennis. De verantwoordelijkheid voor deze scholing ligt zowel bij de gemeente als bij de eigen organisatie. Hoe de verhouding is, is afhankelijk van de organisatie en de eisen die er vanuit de gemeente zijn gesteld aan deze organisatie middels subsidieovereenkomst of inkoop. Een belangrijke factor in het voorkomen van financiële problemen is goede financiële educatie. Zowel aan kinderen als aan volwassenen. Onderstaande gebeurt nu al (ook) voor de inwoners van gemeente Renswoude. 8

    

Computerles in de bibliotheek via SWO Formulierenbrigade Inter Diaconale Hulpverlening Schuldhulp o.a. Schuldhulpmaatjes Voorlichting gemeente en UWV over overgang van WW naar Bijstand; Voorlichtingen en begeleiding van zzp’ers door IMK

Knelpunt: Budgetcursussen van het BAC worden centraal op het gemeentehuis gegeven en niet in het Dorp Via de Heraut willen we vaker de schuldenproblematiek benoemen: Inwoners van Renswoude kunnen terecht bij diverse locaties:  Het IDH in Renswoude  Het BAC in Veenendaal  Het maatschappelijk werk van het Dorpsteam 4.1.6 Signalering Het woningbouwbedrijf van Renswoude heeft nog geen afspraken gemaakt met het BAC over mensen met dreigende uithuiszettingen. Dit komt nagenoeg niet voor. Wel zorgen we ervoor dat het Dorpsteam proactief de mensen met huurachterstand bezoekt. De curatieve schulddienstverlening wordt uitgevoerd door het BAC en Kwintes. Kwintes voert budgetbegeleiding uit aan de OGGZ7 doelgroep. Het BAC heeft een breed aanbod van informatie en advies tot budgetcoaching tot WSNP8. Het BAC en Kwintes zijn NVVK gecertificeerd en voldoen beide in 2017 aan de door de NVVK gestelde kwaliteitseisen. Mensen vallen met name uit in de 1ste fase waarbij veel van ze wordt gevraagd. Hierbij wordt door het BAC onvoldoende gebruikt gemaakt en samengewerkt met vrijwilligers om de cliënten te ondersteunen bij het aanleveren van alle gevraagde informatie. 4.1.7 Nazorg Het BAC belt na succesvolle afsluiting van een traject na 2/3 maanden een persoon op om te vragen hoe het gaat. Dit doen ze niet bij mensen die vroegtijdig uitvallen.

Klanten hebben altijd de mogelijkheid om zelf contact op te nemen met het BAC na afsluiting van het traject. In het beleidsplan zeggen we dat ondersteuning gericht moet zijn op het versterken van de eigen kracht. Alleen het oplossen van de schulden in de curatieve fase is dan ook niet voldoende. De financiële zelfredzaamheid van mensen moet zijn vergroot. Het is dan van belang om meermaals na te bellen om te controleren om mensen inderdaad financieel zelfredzamer zijn. Vanuit de stress sensitieve dienstverlening weten we dat mensen door financiële problemen niet in staat kunnen zijn om voor de lange termijn te denken en verleidingen te weerstaan. Dit kunnen mogelijke redenen zijn van vroegtijdige uitval. Belangrijk is het om te differentiëren waarom mensen uitvallen en niet direct te bestempelen als ‘niet willers’ i.p.v. ‘niet kunners’. Door proactief deze mensen na uitval te benaderen kunnen ze eerder weer in traject komen. Er kan winst door verbinding worden behaald wanneer bij meer gezamenlijke trajecten door het BAC en de vrijwilligers.

7 8

OGGZ = Openbare Geestelijke Gezondheidszorg WSNP = Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen

9

10

BIJLAGE 1 BEGRIPPENLIJST Schulddienstverlening Onzichtbare risicovolle schulden Onzichtbare problematische schulden Zichtbare problematische schulden VTLB-rekenmethode BAC SHM Financieel zelfredzaam

Financiële educatie OGGZ doelgroep Beschermingsbewind

Budgetbeheer

Budgetcoaching

Divosa MSNP

NVVK

Nazorg VNG WSNP

De totale keten van dienstverlening dat zich richt op het voorkomen en bestrijden van financiële problemen. Huishoudens met een risico op problematische schulden die niet deelnemen aan een wettelijk schuldhulpverleningstraject (WSNP) of minnelijke schuldhulpverlening Huishoudens met problematische schulden die niet deelnemen aan een wettelijk schuldhulpverleningstraject (WSNP) of minnelijke schuldhulpverlening Huishoudens die problematische schulden hebben én deelnemen aan een wettelijk schuldhulpverleningstraject (WSNP) of minnelijke schuldhulpverlening De berekening van het vrij te laten bedrag bij beslagleggingen en schuldregelingen Budget Advies Centrum SchuldHulpMaatje Iemand is financieel zelfredzaam wanneer hij weloverwogen keuzes maakt, zodanig dat zijn financiën in balans zijn op zowel korte als op lange termijn Financieel gezond gedrag aanleren Openbare Geestelijke Gezondheidszorg Ook wel: bewindvoering. Een regeling waarbij de rechter een bewindvoerder machtigt om de verantwoording te nemen over de financiën van een cliënt.

De bewindvoerder legt hierover verantwoording af aan de kantonrechter (basis Burgerlijk Wetboek) Geheel van activiteiten in het kader van het beheren van de inkomsten van de schuldenaar en het overeenkomstig het vastgestelde budgetplan verrichte van betalingen Intensieve begeleiding van schuldenaren door kennis en vaardigheden over budgettering aan te reiken. Het doel van budgetcoaching is dat de cliënt uiteindelijk zelfstandig in staat is verantwoord te budgetteren Divosa is de vereniging van leidinggevenden in het sociaal domein. Onderhands akkoord tussen schuldenaar en schuldeiser zonder tussenkomst van de rechter. De rechter kan aanvullende verplichtingen opleggen in de vorm van een moratorium (een juridisch rechtsmiddel, waarmee het een schuldeiser, voor een bepaalde tijd onmogelijk wordt gemaakt incassomaatregelen op te leggen aan cliënten) of dwangakkoord. Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet. Branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren. Schulddienstverlenende organisaties kunnen zich hierbij aansluiten. NVVK-leden zijn gehouden aan de bepaalde gedragscodes Activiteiten gericht op het voorkomen van recidive Vereniging van Nederlandse Gemeenten Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen. Is onderdeel van de Faillissementswet. Voorafgaand aan een wettelijk schuldsaneringstraject dient een minnelijk traject te zijn doorlopen.

In de WSNP zijn rechten en verplichtingen

11

Startpunt Geldzaken

opgenomen t.a.v. schuldeisers en schuldenaren Een initiatief van het Nibud waar mensen in diverse levensfases Geldplannen kunnen invullen om hun financiën te ordenen. Geeft tevens de mogelijkheid om gemeentelijke informatie aan te koppelen. Zie https://www.nibud.nl/beroepsmatig/startpuntgeldzaken/ voor meer informatie

12

BIJLAGE 2 VERSLAG SCHULDENCONFERENTIE 19 FEBRUARI 2017

Workshop: 1ste signalen van financiële problemen Hoe signaleer ik? Er zijn verschillende manieren om signalen van financiële problemen te herkennen. Deze hangen samen met de manier waarop mensen op extreme stress reageren; gaan ze vluchten, vechten of bevriezen? Let wel, dit zijn enkele signalen er zijn er natuurlijk nog veel meer. Daarnaast is het van belang de signalen te interpreteren in de gehele context van de situatie. Algemene signalen:  Stress;  Auto’s incassobureau;  Slapeloosheid;  Korte termijn denken i.p.v. toekomstgericht;  Verslechtering uiterlijke verzorging;  Werk: loonbeslag, voorschot vragen, meer uren willen werken. Signalen van mensen met financiële problemen die vluchten:  Gordijnen dicht;  Afwezig feestjes;  Weinig tot geen reactie op telefoon/ mail/ social media;  Ziekmeldingen. Signalen van mensen met financiële problemen die bevriezen:  Ongeopende post;  Rekeningen niet betaald;  Fin administratie niet bijgehouden;  Huis vervuild;  Minder interesse hobby’s;  Koelkast slecht gevuld;  Concentratieproblemen. Signalen van mensen met financiële problemen die vechten:  Gaten met gaten vullen;  Overleven door frauderen, liegen, stelen;  Geld ‘lenen’;  Telefoon ‘lenen’.

Wat doe ik met deze signalen? Merk je als hulpverlener een van deze signalen op, wat kun je er dan mee doen? Onderstaand een aantal voorbeelden van vragen die je zou kunnen stellen aan de persoon:  Lukt het om huis schoon te houden?  Heeft u vakantieplannen?  Wat zou je doen als je een wens mocht doen?  Ik maak me zorgen, hoe gaat het met u?  Heb je brieven van ons ontvangen?  Hoe en waar bewaar je je post?  Ik zie in je huis iets anders, zie je dat ook? Hoe komt dat?  Zullen we samen ordenen en opruimen?  Zullen we op post reageren?  Kan ik je helpen?  Wat ben je nodig?  Zullen we het op een rijtje zetten?  Samen actie ondernemen.

13

In het contact zijn onderstaande voorwaarden belangrijk:  Eerst investeren in contact;  Normalisering van de situatie;  Soms moet je creatief en aanhoudend zijn;  Vertrouwen winnen;  Niet oordelen;  Meebewegen, ik wil u daarbij helpen;  Benoemen wat je ziet (feiten). Waarom ….;  Toon belangstelling, echt contact maken;  Goed luisteren;  Hulpvaardigheid tonen;  Problematiek inzichtelijk maken;  Gepaste hulp zoeken. Met vroegsignalering het taboe doorbreken door vermoedens en signalen te bespreken Herkennen van signalen = 1ste stap naar een oplossing. Waar kun je mensen naartoe doorverwijzen: - Veens - Eerstehulpbijschulden.nl - Zelfjeschuldenregelen.nl - Nibud.nl

Workshop Nazorg en preventie Nazorg Pink: waar mogen wij groeien  Meer bekendheid van organisaties onderling, naar wie verwijs je waarvoor door;  Meer promoten van de voordeur Veens;  Meer professionele hulp bieden, niet te veel vrijwilligers;  Mensen weer leren om op eigen benen te staan, eigenwaarden opbouwen;  Meer samenwerking. Ringvinger: waar willen we trouw aan blijven  Samenwerking tussen diverse hulpverleners/ organisaties;  Afspraken nakomen;  Zelfregie. Middelvinger: waar moeten we mee stoppen  Te bureaucratische insteek (alleen naar regels kijken);  Niet alles digitaal. Niet iedereen heeft een computer;  De gedachte dat iedereen het kan. Wijsvinger: waar willen we naartoe  Opvolging hulp statushouders;  Niet loslaten nadat alles weer ‘op de rit is’;  Een ‘maatje’ waarmee een vertrouwensband is, is belangrijk;  Op tijd hulp durven te zoeken en bewust met geld omgaan;  Sociaal netwerk hebben;  Zelfredzaamheid naar vermogen. Duim: wat doen we goed  Integrale aanpak met partners;  Voordeur Veens;  WMO-traject met Patrimonium. Maatwerk: wonen onder voorwaarden. 14

Preventie Pink: waar mogen wij groeien  Laagdrempelig spreekuur  meer mensen bereiken;  Weten hoe het werkt in schuldenproblematiek;  Procedures/ regelingen inzichtelijker en eenvoudiger;  Elkaar beter weten te vinden;  Heel vroeg signaleren;  Taboe weg. Ringvinger: waar willen we trouw aan blijven  Sociale betrokkenheid van veel verschillende partijen binnen Veenendaal;  Regels & duidelijkheid & zorgvuldigheid. Middelvinger: waar moeten we mee stoppen  Alleen maar opties ‘binnen de hokjes’ (werk & inkomen);  Stoppen met repressief gedrag (boetes, incassobureaus);  Minder papierwerk (elk jaar opnieuw alles invullen);  Kastje naar de muur;  Scherp aan de poort (ze wekken de indruk dat ze liever niet willen helpen);  Weinig wisselwerking met andere hulporganisaties. Wijsvinger: waar willen we naartoe  Bekendheid (van spreekuur, sociale kaart, netwerk, financiële mogelijkheden);  Maatwerk mogelijkheden;  Op tijd inkomens verruimende maatregelen;  Meer samenwerken;  Transparantie in regelingen;  Meer naar de mensen toe;  Betere informatievoorziening. Duim: wat doen we goed  Gesprek komt op gang;  Kindpakket;  Organiseren bijeenkomsten door gemeente;  Veel om naar door te verwijzen;  Mensen worden gewezen op mogelijkheden;  Overheid inkomens verruimende middelen. Tips  

Blijf communiceren waar de mensen moeten zijn Langere workshops

Tops   

Mooie netwerkbijeenkomst Top! Zo veel organisaties Afwisselend

15

BIJLAGE 3 IMK EN OVER ROOD Over Rood Over Rood begeleidt ondernemers naar een financieel gezonde toekomst. Of je nu te weinig omzet maakt, een bedrijf wilt starten, je bedrijf moet stoppen, schulden hebt, failliet dreigt te gaan/ bent gegaan of achterloopt met je bedrijfsadministratie. Bij Over Rood ben je altijd welkom. Bij Over Rood helpen ondernemers elkaar. En los je ondertussen je eigen problemen op. Over Rood organiseert workshops en trainingen. Deelt haar kennis. De financieel specialisten van Over Rood helpen je de weg te vinden in de ingewikkelde overheidsregelingen. We staan je bij met raad en helpen je de juiste keuzes te maken. Bij Over Rood kun je je verhaal kwijt. Wordt er naar je geluisterd. Krijg je toegang tot belangrijke informatie. Word je gespiegeld en gecoacht. Ga je de confrontatie met jezelf aan. Zorg je dat je inzicht en overzicht krijgt in je financiën. Ontdek je wat je moet doen en laten om je situatie te verbeteren. Over Rood helpt je tot je alles op orde hebt. Tot je weer ruimte in je hoofd hebt voor nieuwe dingen. Tot je weer durft te dromen. Gelukkig kunt worden. Begeleiding De basis van het begeleidingsprogramma van Over Rood is de combinatie van ritme en een doortimmerd plan. Daarnaast krijgt iedere deelnemer praktische, persoonlijke begeleiding en toegang tot unieke tools voor zzp’ers.

Samen met een ervaren ondernemer stel je de juiste prioriteiten en maak je een gedegen plan. De medewerkers van Over Rood zijn bevlogen ondernemers die hun succes willen doorgeven. Voor wie? Over Rood begeleidt en ondersteunt zzp’ers bij het starten van een bedrijf, onvoldoende inkomsten, betalingsachterstanden, schulden, administratieve achterstanden, belasting(aangifte) achterstanden en bedrijfsbeëindiging om financiële redenen. Dankzij ondersteuning vanuit de overheid en de Rabobank is ons programma al beschikbaar vanaf € 20 per maand, excl. btw. IMK IMK heeft als missie om duurzaam financiële zelfstandigheid te borgen bij gevestigde en startende ondernemers, onder het motto ‘voortaan kan de ondernemer het helemaal zelf’. Door het inbrengen van kennis, ervaring, methoden en technieken werkt het IMK aan de professionalisering van ondernemerschap en daarmee aan een hogere overlevingskans van Nederlandse ondernemingen. Een van de onderdelen is Stichting 155-Help-een-bedrijf. Dit is een telefonische hulpdienst voor ondernemers.

16

BIJLAGE 4 STROOMSCHEMA IDH EN SWO/FORMULIERENBRIGADE

17