Bijlage 2 - Opgavebeschrijvingen Verstedelijkingsstrategie
Tekst van het document
Opgavebeschrijvingen Verstedelijkingsstrategie Onderzoeksagenda voor gebiedsuitwerkingen (16/8/22)
2a 2
INHOUDSOPGAVE Inleiding gebiedsuitwerkingen
04
Opgavebeschrijvingen Spoorzone Arnhem-Oost
06
Foodvalley-Zuid 16 Nijmegen-West 26 Foodvalley-Noord
36
Liemers 46 Middengebied 58 Rijk van Nijmegen
68
Veluwe 80 Werken met de Verstedelijkingsstrategie
90
Inhoud per opgavebeschrijving • Positionering van het deelgebied binnen de Groene Metropool • Integrale onderzoeksvraag • Hoofdopgaven met onderliggende opgaven • Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen en onderzoeksagenda (indien aanwezig) • Integrale kaart • Kaart per bouwsteen
3
“Voor acht deelgebieden worden de ontwerpprincipes toegepast om de gezamenlijke doelen en ambities te realiseren én om te bepalen welke randvoorwaarden voor leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen daarvoor ingevuld moeten worden.”
4
Waarom gebiedsuitwerkingen?
Onderzoeksagenda als inhoudelijke basis voor
Tussen de Verstedelijkingsstrategie en
Het verstedelijkingsconcept, inclusief
langjarige samenwerking
de op inhoud direct samenhangende
ontwerpprincipes voor de bouwstenen
De acht deelgebieden worden de komende
processen en projecten, zoals het Nationaal
leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen,
jaren met elkaar en in samenhang uitgewerkt.
Programma Landelijk Gebied en de Regionale
is gemaakt op het schaalniveau van de
Deze onderzoeksagenda biedt daarvoor
Energie Strategieën, vindt uiteraard
regio’s Arnhem-Nijmegen en Foodvalley. De
houvast; per deelgebied zijn de belangrijkste
inhoudelijke afstemming plaats. Maar deze
ontwerpprincipes worden toegepast in een
onderzoeksvragen, de hoofdopgaven per
processen en projecten kennen hun eigen
gebied waar iedere m2 al een bestemming heeft,
bouwsteen met onderliggende opgaven en
besluitvormingsproces.
terwijl daaraan onder meer 5.000 hectare ‘meer
een aanzet voor oplossingsrichtingen met
landschap’, 100.000 woningen, extra ruimte voor
bijbehorende maatregelen gegeven. De kaarten
In het hoofdstuk “Werken met de
de transitie naar natuurinclusieve landbouw
geven een indicatieve ruimtelijke impressie,
Verstedelijkingsstrategie” staat hoe aan dit alles
en ruimte voor een-baan-per-nieuwe-woning
maar de tekst per gebiedsuitwerking is leidend.
invulling wordt gegeven.
worden toegevoegd. Dat vraagt om gebiedsgericht
De gebiedsuitwerkingen agenderen de opgaven
onderzoek naar de keuzes die het toepassen van
waar partijen in een deelgebied op korte en lange
Leeswijzer
de ontwerpprincipes met zich meebrengen en
termijn samen aan willen werken. Het draait
De opgavebeschrijvingen zijn ontwikkeld in
welke randvoorwaarden moeten worden ingevuld.
daarbij nadrukkelijk niet enkel om woningbouw,
acht separate processen met in elk deelgebied
In de acht deelgebieden worden de grote abstracte
maar om het integraal onderzoeken en realiseren
verschillende gemeenten; soms één gemeente
opgaven concreet, want juist in de context van
van de ambities voor de vier samenhangende
in meerdere deelgebieden. Een ‘opgave’ beslaat
een specifiek gebied kunnen de opgaven rond de
bouwstenen.
vaak niet het hele deelgebied of houdt precies
aanwezige en gewenste kwaliteiten en ambities
De gebiedsuitwerkingen spelen in op nieuwe
op bij grens. Daardoor kan er ‘overlap’ zijn tussen
‘tastbaar’ worden gemaakt. Deze gebieden zijn:
ontwikkelingen en inzichten die met de jaren
deelgebieden.
• De sleutelgebieden Spoorzone Arnhem-Oost,
ontstaan.
Per deelgebied is gewerkt met een ambtelijk
Foodvalley-Zuid en Nijmegen-West. Deze
Daarmee zijn ze dynamisch en, beginnend met de
en bestuurlijk (gedeputeerden en wethouders)
sleutelgebieden overlappen gedeeltelijk met
onderzoeksagenda, agenderend voor de regionale
gebiedsteam. Deze gebiedsteams hadden veel
de grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties
samenwerking in de Verstedelijkingsstrategie
vrijheid om vanuit gebiedsspecifieke inhoud
waarin tweederde van de woningvraag moet
tussen gemeenten, regio’s, provincies,
en kenmerken te werken. Dat betekent dat
landen.
waterschappen en het Rijk. Ze vormen
gebiedsuitwerkingen kunnen verschillen qua
• De overige deelgebieden Foodvalley-Noord
daarmee een belangrijk houvast voor het lokale
tekst en kaartbeeld. In sommige kaarten is meer
(onderdeel van de grootschalige NOVEX-
omgevingsbeleid en zijn gebiedsgerichte input
detail opgenomen en ook de ondergrond kan
woningbouwlocatie Foodvalley), Liemers,
voor het verstedelijkingsprogramma met het Rijk.
verschillen om esthetische redenen. Bij alle
Middengebied, Rijk van Nijmegen en Veluwe.
Via het BO Leefomgeving en/of BO MIRT kunnen
gebiedsuitwerkingen is en blijft de tekst leidend en
daar afspraken uit voortkomen die doorwerking
zijn de kaarten ondersteunend.
hebben naar investeringen en inzet van regio en Rijk.
De acht deelgebieden van de Groene Metropool
5
Spoorzone Arnhem-Oost Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeente Arnhem
Positionering van het sleutelgebied in de Groene
Integrale onderzoeksvraag
gebiedsontwikkeling die als vliegwiel dient om
Metropool
Het woningbouwprogramma voor dit gebied heeft
het vestigingsklimaat en de groene gezonde
Arnhem en omgeving is één van de ‘polycentrische
een potentie van circa 8.000 tot 10.000 woningen
leefomgeving in dit deel van de stad te versterken.
polen’ in de regio. Daarbinnen vormt de Spoorzone
in de komende 20 jaar. Dat zijn de woningen
Niet alleen voor de stad Arnhem, maar ook
Arnhem-Oost de poort van de Groene Metropool
uit de planmonitor en een aanvullend deel
met meerwaarde voor de Groene Metropool
op de internationale spoorcorridor Utrecht-
volgend uit het ontwikkelperspectief Spoorzone
als geheel. Met de aanwijzing tot grootschalig
Arnhem-Duitsland. De reden om binnen het
Arnhem-Oost (mei 2021) en Voorontwerp
woningbouwgebied door het Rijk is een start
verstedelijkingsconcept dieper op dit gebied in
Omgevingsvisie Arnhem 2040 (december
gemaakt met de langjarige samenwerking van
te zoomen heeft te maken met de stapeling van
2021). Met de planontwikkeling: Zijdekwartier en
Rijk, provincie en regio om de verschillende
opgaven in dit gebied. Enerzijds ligt de spoorzone
omgeving, Coberco-terrein/ Gashouderskwartier
belemmeringen weg te nemen en het potentieel
centraal op de internationale (spoor)corridor
en verschillende locaties in Presikhaaf is al
van de Spoorzone Arnhem-Oost volledig te
en sluit dit aan op (inter-)nationale ambities,
gestart deze potentie waar te maken. Belangrijke
benutten.
anderzijds beperkt het de stad ook om andere
randvoorwaarde is de ontwikkeling van de
ambities waar te kunnen maken die van groot
spoorcorridor in samenhang met het verbeteren
belang zijn voor stad en regio. In potentie kan
van de (H)OV- en fiets bereikbaarheid van
in dit gebied een fors woningbouwprogramma
bestaande wijken en de beoogde nieuwbouw. In
Leefomgeving
gerealiseerd worden als de randvoorwaarden
samenhang daarmee het Spoorpark Arnhem-Oost
In de Verstedelijkingsstrategie streven we naar het
op orde komen. Het stadsdeel ligt dicht bij de
ontwikkelen als verbinding tussen stadsdelen
ontwikkelen van een groenblauw raamwerk met
binnenstad, er zijn mogelijkheden om het gebied
en de verdere ontwikkeling van een sterk cluster
groen in en om het stedelijk gebied. Het gewenste
beter te ontsluiten en het landschap is binnen
rondom het energieprofiel met de Kenniscampus,
Spoorpark Arnhem-Oost (ca 70 ha) creëert een
handbereik met uitlopers van de Veluwe, de
de campus IPKW in samenhang met de Nieuwe
ecologische en groene parkverbinding tussen
uiterwaarden van de IJssel en Stadsblokken
haven en de Kennis-as op Het Broek. Dat draagt
de regionale groengebieden VeluweZoom, het
Meinerswijk. Daarnaast liggen er twee belangrijke
bij aan een kwaliteitsimpuls op bestaande
Rivierklimaatpark IJsselpoort en de Meinerswijk
energy hotspots in het gebied: de Kenniscampus
werkgebieden en de beoogde Arnhemse mix.
aan de Rijn. Met het Spoorpark bevorderen we de biodiversiteit in de stad, gaan we hittestress
regio Arnhem en het IPKW. Kernopgave is om deze complexe
tegen zoals op Rijnpark/Het Broek en creëren we
gebiedsontwikkeling zodanig te ontwikkelen dat
een gezonde en aantrekkelijke plek voor sport,
de bouwstenen wonen, groene leefomgeving,
ontspanning en ontmoeting voor bestaande en
economie en duurzame mobiliteit in balans
nieuwe bewoners in dit deel van de stad.
worden gerealiseerd in de spoorzone. Een
6
Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
Spoorzone Arnhem-Oost Integrale kaart
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
7
Aanvullend op het Spoorpark Arnhem-Oost is
Het is dan ook gewenst om te onderzoeken op
Een groene en klimaat-adaptieve leefomgeving is
er een aantal kansen om op korte termijn de
welke wijze groen en klimaatadaptatie kunnen
een gezonde leefbare omgeving; dit is essentieel
leefomgeving te verbeteren. Bestaande parken
meegroeien met de ontwikkeling van de spoorzone
voor bestaande en nieuwe inwoners van de
beter verbinden met de omliggende groene
en met de provincie, regio en mogelijk ook het Rijk
Spoorzone. Verdichting in de bestaande stad
gebieden voor mens en dier. Concreet betekent
de onderstaande opgaven uit te werken:
vergroot de urgentie om slimme oplossingen te
dit het bestaande knelpunt bij IJsseloord I in de
• In het kader van het groenblauwe raamwerk van
vinden voor milieubelemmeringen rondom het
ecologische verbinding (gidssoorten zoals kleine
de regio het gewenste Spoorpark toevoegen als
spoor en spooremplacement, industrielawaai en
karekiet, gewone dwergvleermuis en wilde bij)
focusgebied in de regionale aanpak en daarmee
bodemvervuiling. Verdichting vraagt tegelijk ook
met klimaatpark IJsselpoort oplossen. Daarbij
de samenhang van binnenstedelijk groen en
meer maatregelen om (door klimaatverandering
ook het mogelijk maken van het ‘groene rondje’
regionaal groen versterken;
steeds meer toenemende) hittestress te
Presikhaaf, zodat ook het groenblauwe raamwerk
• Inzetten op het beter verbinden van
verminderen. Het beschermen en bevorderen
op wijkniveau goed is. Niet alleen verbindingen
het bestaande groen en langzaam
van een veilige en gezonde leefomgeving vergt
binnen de stad doen ertoe, ook de (fiets-)
verkeerverbindingen met de omliggende groene
investeringen in o.a. bodemsanering, incidentele
bereikbaarheid en toegang tot de omliggende
gebieden, zoals de missende schakel in de
uitplaatsing van milieuhinderlijke bedrijvigheid,
grote groengebieden VeluweZoom, IJsselpoort
ecologische verbinding met Rivierklimaatpark
nieuwe vormen van zonering en het inpassen
en Meinerswijk moeten verbeterd. Daarbij is de
IJssel en het onderzoeken van de (regionale)
van kwetsbare (wonen & voorzieningen) functies.
fietsverbinding (/-brug) over de Rijn in Arnhem-
fietsverbinding naar Meinerswijk, Malburgen en
Provincie Gelderland en de gemeente Arnhem
Oost een belangrijke schakel om de verbinding te
de regio, en specifiek de brug over de Rijn.
werken samen aan de ontwikkelgerichte
leggen met de Meinerswijk, park Immerloo en Park
• Onderzoeken hoe natuurinclusief en klimaat-
Lingezegen.
adaptief bouwen kan worden meegenomen in
milieustrategie Rijnpark om een veilige en gezonde leefomgeving te creëren in dit gebied.
de planontwikkeling zodat groen en klimaatVanuit klimaatadaptatie beschermen we de stad
robuuste nieuwbouw en het aanpassen van
Wonen
tegen overstromingen, willen we de wateroverlast,
bestaande bouw én woonomgeving kan
De Spoorzone Arnhem-Oost biedt kansen om
droogte en hittestress beperken. Dat betekent dat
meegroeien. Hierbij onderzoeken op welke wijze
8.000 tot 10.000 woningen toe te voegen aan de
we streven naar 10% reductie in verharding in de
het bouwbesluit een rol speelt enerzijds en
planvoorraad van Arnhem. Hiermee creëren we
bestaande wijken, bedrijventerreinen vergroenen
anderzijds de haalbaarheid en betaalbaarheid
voldoende aanbod om ook op termijn aan de vraag
van de woningbouw geborgd blijft.
naar stedelijk wonen te voldoen en te voorkomen
en nieuwbouw circulair, klimaat-adaptief en natuur-inclusief wordt ontwikkeld. Deze
8
• We hanteren daarbij het 3-30-300 principe:
dat door planuitval en marktfluctuaties de
maatregelen dragen bij om de bestaande stad
elke woning heeft zicht op minimaal 3 bomen,
continuïteit van de woningbouw in gevaar komt.
gezond, klimaat-adaptief en natuurlijk-inclusief te
30 procent bladerdak in de wijk en binnen 300
Daarvan is in de huidige Woondeal 50% voorzien
ontwikkelen.
meter is een park of stuk groen van minimaal
in de categorie betaalbare woningen, waarvan
één hectare aanwezig.
minimaal 30% in de categorie sociale huur.
Richting nieuwe Woondeal en de (prestatie)
Veel van de infrastructuur is zwaar belast, met
Het versterken van de (inter)nationale
afspraken met het Rijk, zullen nieuwe normen
name de weginfrastructuur (A12 en de N325/
spoorcorridor Utrecht-Arnhem-Duitse grens is een
leidend zijn. Het Rijk zet op dit moment in op o.a.
A325) en de spoorinfrastructuur. Ook is het
noodzakelijke eerste stap voor de verstedelijking.
tweederde betaalbaar en 30% van alle nieuwbouw
stedelijk en regionaal wegennet niet in staat om
De focus ligt op capaciteit, snelheid, frequentie en
sociaal.
de groei van het autoverkeer te faciliteren en is het
betrouwbaarheid. De capaciteit op het spoornet is
daarnaast, vanuit het oogpunt van leefbaarheid,
namelijk niet toereikend om de groei op te vangen
Toevoegen van nieuwbouw in de Spoorzone
ook niet wenselijk dat de hoeveelheid verkeer
die we met de Verstedelijkingsstrategie willen
Arnhem-Oost maakt het mogelijk nieuwe
nog veel meer groeit. De aanwezigheid van spoor
faciliteren in de regio en specifiek in de Spoorzone
doelgroepen aan te trekken, waaronder studenten,
is enerzijds een barrière in het gebied, maar
Arnhem-Oost. De oplossingsrichtingen gericht op
starters, stedelijke gezinnen en mogelijk ook
biedt ook de mogelijkheid om te bouwen rondom
spoorse maatregelen vloeien voort uit de OAO-
senioren en expats. Met de pilot Flex/Tijdelijk
OV-knooppunten en in te zetten op duurzame
notitie naar de spoorcorridor en bestaan uit:
Wonen wordt bovendien ingezet op tijdelijke of
mobiliteit. Daarnaast vormen de rivieren rondom/
• Verhoging van het internationale treinverkeer
verplaatsbare woonconcepten. Ook de woon- en
door Arnhem barrières.
naar 1x per uur; • Uitbreiding op de lijn Arnhem-Utrecht (van 6
leefkwaliteit (met aandacht voor toenemende
naar 8 treinen per uur);
hittestress) van de bestaande wijken blijft een
De verstedelijkingsopgave van Arnhem en
punt van aandacht bij de voorgestelde aanpak
de Spoorzone in het bijzonder vergt een
in de spoorzone. Aanvullend op de Spoorzone
integrale en samenhangende aanpak van het
uur tussen Arnhem en Doetinchem (de
Arnhem-Oost is er een aanpak gericht op
mobiliteitsnetwerk in de stad en de regio. Naast
RegioExpres);
leefbaarheid en veiligheid.
investeren in het netwerk bevorderen we het
• Een gewenste frequentieverhoging van de
gebruik van alternatieve vormen van mobiliteit
sprinter (naar 4x per uur) naar Arnhem-
• Toevoeging van een vijfde snelle trein per
Mobiliteit
om (dit deel van) de stad bereikbaar te houden.
Presikhaaf en een tweede RegioExpres per uur;
De spoorzone Arnhem-Oost ligt in een gebied met
Een goede en duurzame bereikbaarheid van de
• Onderzoek naar de aanpak van de Spoorknoop
veel en diverse infrastructuur. De A12 vormt een
Spoorzone Arnhem-Oost is van groot belang
in samenhang met de leefbaarheid van de
belangrijke (maar al zwaarbelaste) bovenregionale
om de verstedelijkingsopgave aldaar te kunnen
omliggende wijken, het verminderen van de
ader langs het gebied en is een belangrijke
realiseren en de oplossingen in dit deelgebied
barrièrewerking van het spoor en bijdrage aan de
achterlandverbinding met Duitsland en de rest
hangen ook nauw samen met die van andere
verstedelijking in de spoorzone.
van Europa. Tegelijkertijd ligt het gebied aan het
deelgebieden. Hoe we het beste een duurzame ontsluiting van
spoor, waarmee het een goede bereikbaarheid heeft richting zowel Utrecht als Duitsland en de
Dat betekent dat de volgende opgaven
de Spoorzone Arnhem-Oost realiseren, aanvullend
Achterhoek. Langs en door het gebied lopen
gezamenlijk met Rijk, provincie en regio worden
op de vorengenoemde spoorse maatregelen, wordt
diverse (snel)fietsroutes en HOV-lijnen, of wordt
aangepakt.
nader onderzocht door provincie,
deze infrastructuur reeds gepland of aangelegd.
9
Groene Metropoolregio en gemeente Arnhem.
de Spoorknoop in samenhang met de leefbaarheid
regio Arnhem en het Energiecluster op IPKW in
Gezien de gewenste mobiliteitstransitie in de
van de omliggende wijken, het verminderen van de
combinatie met de maritieme maakindustrie in de
Spoorzone Arnhem-Oost onderzoeken we in ieder
barrièrewerking van het spoor en bijdrage aan de
Nieuwe Haven centraal. Met de Ambitieagenda’s
geval:
verstedelijking in de spoorzone;
Kennislandgoed Kenniscampus en IPKW e.o.
• Het effect van autoluw beleid zoals afschalen
C. Duurzame ontsluiting van de Spoorzone
wordt invulling gegeven om deze ambitie te
wegen, minder fysieke ruimte voor auto en
Arnhem-Oost met andere modaliteiten en een
concretiseren. Daarmee versterkt Arnhem de
parkeerregulering;
mobiliteitshub.
unieke positie van de Groene Metropool op het thema Energy.
• Het effect van meer en snellere HOV-lijnen en de aanleg van hubs;
De beperkte verbindingen over de Rijn voor HOV,
• Verkennen mogelijkheden ruimte voor bredere,
fiets- en voetgangers vormt hierbij een belangrijke
De KennisCampus regio Arnhem en het
comfortabele en hoogwaardige fietspaden
belemmering voor de onderlinge bereikbaarheid
IPKW maken onderdeel uit van de spoorzone.
binnen de stad;
van woon- en werkgebieden in de stad en de regio.
Doelstelling is om deze campussen niet alleen
Naast de opgave voor de Veluwe-Waalpadroute
te versterken in het functioneren maar ook te
-transitie in de Spoorzone Arnhem-Oost op het
(fietsverbinding over de Rijn) is onderzoek
verbinden met elkaar en bedrijventerrein Het
bovenlokale verkeerssysteem.
nodig om te komen tot verbetering van de Rijn-
Broek. Dit om de hele keten van leren, innoveren
De resultaten van dit onderzoek brengen we ook
kruisende verbindingen op de Oostflank.
en maken rondom circulariteit waaronder
in bij het gewenste vervolgonderzoek in het kader
• Onderzoek naar een mogelijk snellere en
duurzaamheid, energie en waterstof langs de
• Het effect van de mobiliteitsopgave en
van het MIRT (zie hieronder, bij c).
directere HOV- en fietsverbinding vanaf
kennis-as te ontwikkelen. Deze ontwikkeling draagt
Campus Arnhem/HAN naar de campussen in
bij aan de Human Capital-agenda van de regio en
Gezien de complexe opgaven willen we een
Nijmegen. De relatie Spoorzone Arnhem-Oost
creëert banen voor alle opleidingsniveaus.
integrale MIRT verkenning of onderzoek uitvoeren
– Nijmegen campussen wordt onderdeel van de
naar de (NOVEX-locatie) Spoorzone Arnhem-Oost.
studie naar de inzet van HOV op een mogelijke
Ook hier gelden meerdere onderzoeksopgaven.
We willen daarmee de volgende onderzoeksvragen
doelgroepstrook langs de A325 met aanvullend
Voor het versterken van het ecosysteem is
beantwoorden:
daarop onderzoek naar verdere HOV- en
het allereerst van belang om ketens te sluiten
A. Beter in beeld brengen van de consequenties
fietsverbetering (schaalsprong) in de Oostflank
tussen kennis en het MKB in het stedelijke
van de verstedelijkingsopgave, de
van Arnhem.
innovatiemilieu op de kennis-as en het verdichten van bestaande bedrijventerreinen te onderzoeken.
ontwerpprincipes en de mobiliteitstransitie;
10
B. Inpassing van de spoorse maatregelen, zoals
Economie
Ten tweede is het opgave om schuifruimte voor
genoemd in ontwikkelstap 1A en 1B van de OAO-
Voor economie staat het versterken en
milieuhinderlijke bedrijvigheid waar mogelijk op
notitie spoorcorridor Utrecht – Arnhem – Duitse
uitbouwen van de HotSpotEnergy-strategie en
te lossen binnen de bestaande stad en anders
grens waaronder onderzoek naar de aanpak van
de campusontwikkeling in Arnhem met Arnhems
in te zetten op slimme clustering met geschikte
Buiten, de kennis-as tussen Kenniscampus
locaties in de regio. Daarnaast is het ook van
belang om het vestigingsklimaat voor zakelijke
regie te voeren over de gefaseerde ontwikkeling
Verstedelijkingsopgave Rijnpark
dienstverlening (ICE Duitsland), toerisme, cultuur
van deze complexe gebiedsontwikkeling en de
Het Rijnpark heeft de potentie uit te groeien tot
en creatieve industrie uit te bouwen. In de visie
randvoorwaarden daarbij gemeenschappelijk
de woon-werklocatie van Arnhem waar creatieve
werklocaties Arnhem i.o. wordt dit uitgewerkt.
op orde te brengen. Het slim ontschotten
en innovatieve vormen van ondernemerschap een
Tot slot is het een opgave dat er wordt ingezet
van middelen, het afdekken van publiek
plek vinden. Nabij het centrum, en in aansluiting
op voldoende aanbod van banen, passend bij de
onrendabele toppen en het mogelijk maken van
met Coberco- en Gashouderskwartier (i.o.) en
sociaaleconomische structuur van de stad en
voorinvesteringen en/of fondsvorming is onderdeel
de Rijn en in een gebied waar het de komende
Arnhem-Oost in het bijzonder.
van deze strategie. De onderstaande opgaven
jaren nog pionieren is, maar mogelijk ruimte
worden betrokken in de ontwikkelstrategie.
is voor ca. 7.000 nieuwe woningen. Gezien het
Onderzoeksagenda Spoorzone Arnhem-Oost
De hiervoor genoemde onderzoeken vanuit de
industriële karakter van dit gebied vormen
Arnhem bouwt tot 2030 ca. 7.000 woningen in
hoofdopgave met onderliggende opgaven hangen
de milieubelemmeringen, bodemvervuiling
de verschillende versnellingslocaties zoals in
hiermee samen.
en verschillende milieuhinderlijke bedrijfsactiviteiten een grote opgave om een
Arnhem-West, Centrum-Oost met het Cobercoterrein, Kronenburg e.o., en enkele locaties binnen
Verstedelijkingsopgave KennisCampus regio
gezonde, natuur-inclusieve en aantrekkelijk
de Spoorzone Arnhem-Oost. Het sleutelgebied
Arnhem en omgeving
leefomgeving te creëren. Niet alleen inzicht
Spoorzone Arnhem-Oost geeft in belangrijke mate
De partners van de KennisCampus regio
in de milieubelemmeringen maar ook een
invulling aan de opgave nog 8.000 tot 10.000
Arnhem streven naar een eenduidige en
ontwikkelgericht handelingsperspectief hoe
woningen te programmeren tot 2040. Om deze
herkenbare campus met meer ruimte voor
hiermee om te gaan is een belangrijke opgave voor
ambitie waar te maken moeten al op korte termijn
ontmoeting, interactie en creativiteit. Dit vormt
de verstedelijkingsopgave Rijnpark.
flankerende maatregelen genomen worden om tot
een aantrekkelijk vestigingsmilieu voor nieuwe
planvorming te komen en zo de gewenste ambities
bedrijven en inwoners van de stad. Zo is er
Haalbaarheidsonderzoek (gefaseerde)
te realiseren en te versnellen waar mogelijk.
potentie om op verschillende locaties in de
verplaatsing Spooremplacement Arnhem-Oost
omgeving van de KennisCampus op termijn tot
Het Spooremplacement Arnhem-Oost is
Gezamenlijk werken aan een ontwikkelstrategie
mogelijk 3.000 woningen toe te voegen aan
een binnenstedelijk spooremplacement
voor de Spoorzone Arnhem-Oost
de bestaande woningvoorraad. Aangezien het
en knelt qua schaal, maat en functie met
Gezien de vervlechting van landelijke, regionale
huidige wegennetwerk deze groei niet op de
de binnenstedelijke ligging. NS en ProRail
en lokale bouwstenen en thematische opgaven
huidige manier kan oplossen is gezamenlijk
hebben deze faciliteit in het spoornetwerk
in de spoorzone is samenwerking tussen de
onderzoek nodig op welke wijze, en met welk
nodig voor de bedrijfsvoering. Een belangrijk
partners (zoals Rijk, provincie Gelderland, Groene
pakket de mobiliteitsgroei op een duurzame wijze
vervolgonderzoek is het haalbaarheidsonderzoek
metropoolregio Arnhem Nijmegen, gemeente
gefaciliteerd kan worden.
t.b.v. (gefaseerde) uitplaatsing en/of inpassing
Arnhem en Rheden, Waterschappen, NS, ProRail)
van het Spooremplacement Arnhem-Oost met de
noodzakelijk. Deze samenwerking heeft tot doel
gemeenschappelijke partners in 2022.
11
Spoorzone Arnhem-Oost Leefomgeving
12 12
Spoorzone Arnhem-Oost Mobiliteit
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
13 13
Spoorzone Arnhem-Oost Economie
14 14 14
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Spoorzone Arnhem-Oost Wonen
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
15 15
Foodvalley-Zuid Provincie Gelderland, Provincie Utrecht, Waterschappen, gemeenten Ede, Renswoude, Rhenen, Veenendaal en Wageningen Positionering van het sleutelgebied in de Groene
De centrale ligging tussen de Randstad en
Metropool
Arnhem-Nijmegen en de nabijheid van groen
Foodvalley-Zuid is een stedelijk gebied met een
en landschap maakt dit sleutelgebied tot een
grote verscheidenheid aan woon- en werkmilieus
zeer aantrekkelijk woongebied. Door de goede
rondom het landschap van het Binnenveld.
bereikbaarheid over water en via spoor en
Daarnaast is Foodvalley-Zuid omzoomd door
snelwegen A12 en A30 is het ook een gewild
met vier gemeenten, twee provincies en het
vier grote waardevolle landschappen: de Veluwe,
werkgebied. In dit gebied liggen grote kansen
waterschap te werken aan een samenhangende
de Gelderse Vallei, de Utrechtse Heuvelrug
en uitdagingen om een schaalsprong te maken.
ruimtelijke aanpak? En hoe verbinden we kansen
en het Rivierengebied. De kernen (dorpen,
Meer landschap, meer economische betekenis en
en opgaven op een slimme manier met elkaar?
kleine en middelgrote steden) in Foodvalley-
meer stad, waarbij maximaal gebruik kan worden
Zuid hebben elk hun eigen identiteit, gevormd
gemaakt van de ligging aan de A12-corridor met
door samen ruim 200.000 inwoners en
twee Intercitystations (Veenendaal-De Klomp en
kennen gezamenlijk een aantrekkelijke, sterker
Ede-Wageningen).
wordende stedelijkheid. Het Valleikanaal met de
infrastructurele projecten? • Welke kennis is nodig om tot deze keuzes te komen? • Wat is nodig, ambtelijk en bestuurlijk, om
Hoofdopgaven met onderliggende opgaven Vooraf is het belangrijk om te constateren dat de opgaven onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden.
Grebbelinie vormt als groenblauwe ruggengraat
Het gebied ligt zowel in de provincie Utrecht als de
Ook de oplossingen horen dus integraal bij elkaar.
een doorgaande natte verbinding, de kernen
provincie Gelderland.
Bijvoorbeeld: zonder versterking van de OV-
worden gescheiden door groene buffers. Het
mobiliteit is het realiseren van het grote aantal
gebied vormt, als polycentrisch stedelijk weefsel
Integrale onderzoeksvraag
een onderscheidende agglomeratie binnen de
We realiseren in Foodvalley-Zuid een forse groei
Groene Metropool; een centrale stad ontbreekt.
aan woningen (ruim 25% meer dan de huidige
Leefomgeving
Het sleutelgebied ontleent zijn naam aan de
voorraad) en arbeidsplaatsen, waarbij we het
Het Binnenveld, als groenblauw hart van het
Agrifoodsector die vooral zichtbaar is door
vestigingsklimaat voor het kenniscluster Agrifood
bestaande stedelijk gebied, kent een belangrijke
innovatieve en kennisgerichte instellingen en
versterken. Hierbij koesteren we onze identiteit en
natuur, water- en landbouwidentiteit. Het gebied is
bedrijven rondom Wageningen Universiteit &
versterken we de ecologische en landschappelijke
daarnaast een belangrijk recreatief uitloopgebied
Research (WUR) en manifesteert zich de komende
kwaliteiten in het gebied. Dit geeft de volgende
voor de kernen rondom. De randen van het
jaren ook op het Food Innovation District in
abstracte integrale onderzoeksvragen, die we
Binnenveld spelen een belangrijke rol in het beter
Ede en langs de A12 (ICT-Campus en Food &
vervolgens per opgave verder duiden:
verbinden van stedelijk gebied en landelijk gebied,
Businesspark).
• Welke beleids- en locatiekeuzes moeten we
waarbij het verbeteren van de aantrekkelijkheid
hiervoor gezamenlijk maken? • Wanneer bundelen we investeringen in
16
gebiedsontwikkeling (rood en groen) en
woningen niet haalbaar.
van die randen noodzakelijk is. Daarnaast vermindert een aantrekkelijke buitenrand van de
Foodvalley-Zuid Integrale kaart
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
17
stedelijke ring (met name de Gelderse Vallei en
is sterk verbonden met de woonopgave, ook
binnen de bestaande kernen is nodig, maar de
de Utrechtse Heuvelrug) van recreatiedruk op de
vanwege de focus op een gezonde leefomgeving.
totale woningbouwopgave is zo fors, dat het
aanwezige natuurgebieden (Rijntakken, Binnenveld
Verschillende gebieden zijn hiervoor interessant,
tegelijkertijd vraagt om uitbreidingslocaties.
en Veluwe), met name wanneer dagrecreatie
zowel het landelijke gebied ten noorden van de A12
Hierbij is het de uitdaging deze zo goed
wordt toegevoegd. De natuur, specifiek voor
als ook het Binnenveld. Met name het Binnenveld
mogelijk binnen de principes van de strategie te
de uitwisseling van soorten, is gebaat bij een
kan nog meer toegankelijk worden gemaakt om
ontwikkelen.
versterking van stevige verbindingen tussen het
zo te gaan functioneren als landschapspark met
Binnenveld en de omliggende landschappen
daarbinnen de bescherming van waardevolle
Om de vraag naar circa 28.500 nieuwe duurzame
en natuurwaarden. Ook het versterken van de
natuurgebieden. Aan de noordzijde van het gebied
woningen in dit sleutelgebied te accommoderen,
natuurwaarden – en bijdragen aan hydrologisch
wordt deze ruimte en inrichting mede gevormd
wordt in de Verstedelijkingsstrategie fors ingezet
herstel – in het overgangsgebied rondom
door de ontwikkelingen in het landelijk gebied.
op zowel verdichting rondom stations en centra,
de Binnenveldse Hooilanden is een opgave.
Hiervoor wordt binnen Foodvalley het regionaal
als op transformatie van bestaande verouderde
Daarnaast is een toename van de biodiversiteit
programma landelijk gebied ontwikkeld. Binnen
bedrijventerreinen en kantoorlocaties. Op dit
van belang. Voor de aanwezige landbouw ligt er
de bouwsteen Leefomgeving is het daarnaast een
moment is voor circa 18.500 woningen aan
een opgave om te ontwikkelen richting een meer
belangrijk doel om in het groenblauw raamwerk
planvoorraad verspreid over de periode 2022-
natuurinclusieve, circulaire landbouw met een
van bestaand stedelijk gebied de groene en
2040 gecreëerd in de bestaande kernen. Hierdoor
duurzaam verdienmodel. De precieze opgave en
klimaatadaptieve inrichting te vergroten en te
resteert nog een opgave van circa 10.000
ontwikkeling verschilt per deelsector. Daarnaast
versterken.
woningen in nieuwe uitbreidingslocaties. Het grootste knelpunt is dat de vraag vooral tot en met
ligt er een opgave op het gebied van stikstof,
18
zowel op het gebied van de stikstofdepositie op
Wonen
2030 hoog is, terwijl het aanbod achterblijft. In de
de Hellen en de Binnenveldse Hooilanden als een
De huidige opzet van de kernen is veelal ruim,
periode 2020-2030 is dan ook een fors plantekort.
vermindering van de stikstofemissie in het gebied
zodat er bij stedelijke transformatie goede
Het is dan ook van belang om uiterlijk in 2023
om ook de depositie op de Natura2000-gebieden
kansen zijn voor verdichting en het toevoegen van
de locatiekeuzes af te ronden en de benodigde
Veluwe en Rijntakken terug te brengen.
woningen. Tegelijkertijd moet een nieuwe balans
randvoorwaarden in te vullen, zodat de benodigde
gevonden worden in een meer stedelijk karakter
planvoorraad zo snel mogelijk op niveau komt.
“Meer landschap” kan net zoals “meer stad”
(verdicht en gemengde milieus) en groen wonen.
op meerdere manieren worden gerealiseerd.
Het toevoegen van nieuwe woningen draagt bij aan
Mobiliteit
Meer is het toevoegen van structureel groen en
een kwalitatief en kwantitatief evenwicht op de
Een cultuuromslag in mobiliteitsgedrag is
blauw (Deltaplan Biodiversiteit), maar ook het
woningmarkt, waarbij vooral wordt ingespeeld op
randvoorwaardelijk voor de ambities uit het
versterken van de kwaliteit en een toename van
de woningbehoefte van mensen met een binding
verstedelijkingsconcept. We voegen fors ruimtelijk
de biodiversiteit , en ook het beter bereikbaar
met onze regio. Dit sleutelgebied is bijzonder
programma toe tot 2040 met groei van het aantal
en toegankelijk maken van het landschap. Het
doordat het bestaat uit kernen die verschillen
verplaatsingen tot gevolg. Daardoor zal er binnen
realiseren van voldoende groen uitloopgebied
qua omvang en samenstelling. Een schaalsprong
én van en naar Foodvalley-Zuid relatief gezien
vaker dan nu gebruik gemaakt gaan worden van de
de verstedelijkingsopgave integraal mee te nemen.
er een onderzoeksvraag naar nieuwe werklocaties (kwantitatief én kwalitatief), optimale benutting
fiets, het openbaar vervoer of andere vormen van slimme en schone mobiliteit. Bij elke woning een
De multimodale mobiliteitsverbinding tussen
van bestaande werklocaties en het uitvinden
auto voor de deur is zeker bij inbreiding niet meer
de verschillende kernen, maar ook bijvoorbeeld
van nieuwe vormen van woon-werkmilieus, die
realistisch én nodig. Gezien de huidige situatie,
richting Foodvalley-Noord via de Valleilijn
relevant zijn voor dit sleutelgebied. Gezien de
waar automobiliteit nog een goed en regelmatig
zou moeten leiden tot een minder stijgende
grote ruimtevraag voor woon- en werklocaties
noodzakelijk alternatief is, is dit een forse opgave.
of zelfs lagere automobiliteit en een hogere
zijn er opgaven en randvoorwaarden voor het
We zetten in op het behouden en waar mogelijk
omgevingskwaliteit, zowel ruimtelijk als qua
intensiveren en transformeren. Intensivering is
versterken van onze goede positie op diverse
gezondheid. In het Binnenveld en omliggende
belangrijk, zowel voor de kenniscampussen in de
landelijke netwerken (spoor en weg). Voor een
kernen leidt dit tot het terugdringen van
innovatieve Foodsector en de ICT, maar ook voor
aantrekkelijk vestigingsklimaat willen we de
ongewenste (auto)mobiliteit dat ten gunste komt
het regionale ondernemerschap. Hierbij wordt
meerwaarde onderzoeken van een Hoogwaardige
aan de natuur en de recreant. Voor verschillende
gewerkt met een stevig en complementair profiel
OV-ontsluiting rondom het Binnenveld voor
bestaande knelpunten, zoals de aanpak van de
per bedrijventerrein en kenniscampus.
zowel wonen, werken als recreëren. Dit vraagt
N233 onder andere in de richting A15 (waaronder
om een nadere verkenning, maar bovenal
Rijnbrug Rhenen), zijn infrastructurele oplossingen
Transformatie vraagt in onze strategie om
grensontkennende samenwerking. Ter illustratie:
een voorwaarde voor de bereikbaarheid van de
specifieke aandacht. Om transformatie naar
op dit moment zijn er drie concessiehouders actief
bestaande en nieuwe woningen en voorzieningen.
gemengde woon-werkgebieden mogelijk te maken is het noodzakelijk om deze opgave
in dit sleutelgebied. Om de verstedelijkingsopgave te realiseren zetten we in op meer locaties waar
Economie
prioriteit te geven en (boven)regionaal afspraken
duurzame mobiliteitskeuzes gemaakt kunnen
De economische focus van Foodvalley-Zuid
te maken. Enkele industriële vestigingslocaties,
worden. We onderzoeken daarom de ontwikkeling
ligt bij de Agrifoodsector en de ICT-sector. Bij
met als aandachtspunt de zware categorie
van fietsverbindingen, (de goede aansluitingen op)
locatieontwikkeling dient de kracht van de ICT
bedrijvigheid en havengebonden bedrijvigheid,
hoogwaardig OV en stationslocaties/hubs inclusief
Campus in Veenendaal, de Kennisas met de
zijn van regionaal belang. Op sommige locaties
deelmobiliteitsvormen en mobiliteitsmanagement.
Wageningse campussen WUR en BSPW en het
is sprake van overlast en beperkt dit de
Dit doen we in relatie tot bestaande bebouwde
Food Innovation District in Ede (WFC) benut
inbreidingsmogelijkheden voor wonen. Daar zal per
omgeving, inbreiding- en transformatie locaties
en versterkt te worden voor het realiseren van
locatie een afweging gemaakt moeten worden in
en uitbreidingslocatie. Daarbij halen we uiteraard
een goed vestigingsklimaat. Dit geldt zowel voor
hoeverre verplaatsen noodzakelijk en mogelijk is,
input uit eerder opgedane kennis vanuit
inwoners als bedrijven/organisaties. Het primaire
want uitplaatsen kan lokaal een positieve impact
uitgevoerde studies én we verbinden met lopende
ontwikkelgebied voor de innovatieve Foodsector
op de leefomgeving hebben, maar regionaal kan
studies zoals de A12 Spoorcorridor Utrecht-
zien we als een strook langs de Kennisas Ede-
die impact anders zijn. Daarbij is van belang dat
Arnhem-Duitse grens. Voor die (inter)nationale
Wageningen. Regio Foodvalley richt zich hierbij
er voor deze bedrijvigheid voldoende alternatieve
corridor wordt in het BO MIRT najaar 2022 het
vooral op innovaties en verduurzaming van de
vestigingslocaties worden gevonden in, dan wel
eindbeeld vastgesteld. Waarbij het van belang is
Foodsector. Ter versterking van het ecosysteem is
buiten deze regio bijvoorbeeld in Foodvalley-
19
Noord. Schuifruimte is cruciaal om deze beweging
Om de plancapaciteit tot 2040 op orde te krijgen
4. We stellen in het gebiedsproces Binnenveld
mogelijk te maken en ook om werkgelegenheid in
is het nodig dat we voor de locaties westrand
gezamenlijk een gebiedsvisie op.
de regio vast te houden dan wel te versterken.
Wageningen, Kennisas, Kernhem Noord, gebied
Voor het Binnenveld zelf zijn de landelijke
rondom station Veenendaal De Klomp en
opgaven vanuit het NPLG richtinggevend, voor
Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen
Veenendaal-zuid/Rhenen Noord onderbouwen
stikstofopgave en natuurherstel én voor het
en de onderzoeksagenda
op welke wijze deze locaties een bijdrage
faciliteren van ruimtelijke ontwikkelingen voor de
De komende periode is gericht op het scherp
kunnen leveren. Hierbij worden ook mogelijke
randen van de Binnenveld zijn de uitkomsten van
formuleren van onderzoeksvragen, het uitvoeren
woonprogramma’s per locatie getest. Deze
de locatiekeuzes/uitbreidingslocatie woningbouw
van onderzoeken en daarmee verder in beeld
afweging gebeurt aan de hand van scenario’s,
richtinggevend. Met keuzes om de druk op dit
brengen van afhankelijkheden en waar nodig
kijkend naar de ontwerpprincipes zoals bouwen
gebied niet te veel op te voeren en met afspraken
oplossingsrichtingen. Daarnaast wordt de
bij bestaande OV-knooppunten en waarbij het
om de contouren gezamenlijk te definiëren en te
samenwerking verdiept, zodat we de strategische
groen blauwe raamwerk leidend is. Kortom de
bewaken. Uiteraard gaat de visie ook over ruimte
afstemming doorontwikkelen en naar een hoger
onderstaande onderzoeksvragen worden hier
voor andere thema’s zoals recreatie, mobiliteit en
niveau brengen, maar ook de gezamenlijke
integraal bij betrokken.
de energietransitie.
versnelling. Dit alles ten dienste van de forse
3. We brengen gezamenlijk de randvoorwaarden
5. We onderzoeken noodzakelijke multimodale
gezamenlijke ambities en doelen naar 2040.
vanuit het groenblauwe raamwerk (in het
mobiliteitsoplossingen voor de toename van
Concreet gaat het dan over:
bijzonder het natuurlijke watersysteem) in kaart.
het aantal verplaatsingen tot 2040 op korte,
Klimaatadaptatie en het goed omgaan met
middellange en lange termijn.
1. We verkennen per grote kern de mogelijkheden
de natuurlijke watersystemen vraagt in dit
Voor de autonome groei in mobiliteit aangevuld
voor en de gewenste mate van verdichting.
sleutelgebied op veel locaties maatwerk. Dit komt
met de groeiende mobiliteitsvraag als gevolg
In Foodvalley-Zuid moet sprake blijven van
door de relatief lage ligging van het hele gebied en
van het toe te voegen ruimtelijk programma,
een ontspannen groene leefomgeving met een
de grote lokale verschillen in het watersysteem.
onderbouwen we onder andere het noodzakelijke
menselijke maat, waar door nieuwe stedelijkheid,
De Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug hebben
hoogwaardig stedelijk OV, het spoor (inclusief
meer mensen van kunnen genieten. Bij
veel impact. Concreet betekent dit dat met name
stationsbehoefte), fietsverbindingen en het
inbreidingslocaties staat de betaalbaarheid onder
bij uitbreiding er bij verstedelijken op een goede
onderliggende wegennet, gedifferentieerd in
druk. We brengen de noodzakelijk financiële
manier rekening gehouden moet worden met het
tijd. Hiervoor kennen we specifiek op de A12
ondersteuning in kaart.
natuurlijke bodem- en watersysteem. Tevens wordt
spoorcorridor Utrecht-Arnhem-Duitse grens
hierbij de koppeling gemaakt met de versterking
reeds een samenwerking onder regie van het Rijk,
2. We maken het komende jaar (gekoppeld aan
van het groen en landschap en daarmee Groen
waarbij wordt gekeken naar een goede uitwerking
ruimtelijke puzzels) een afweging op welke wijze
Groeit Mee.
van de spoorinfrastructuur en bedieningen van de
realisatie soepeler gaat lopen en in een hogere
20
de zoekrichtingen voor uitbreidingslocaties
stations, die voldoende aansluit op de bestaande
worden ingezet.
stedelijkheid en de grote woningbouwopgave en
economische ontwikkelingen in dit sleutelgebied.
zal nieuwe onderzoek zich naar verwachting met
teruglevering, zuivering en rioolcapaciteit. Waar
Voor de overige multimodale opgaven
name focussen op vervoerwaarden in relatie tot
liggen de opgave in deze huidige infrastructuur
onderzoeken we in ieder geval:
de bouwplannen.
en wat is daarvoor nodig? Waar liggen de kansen (of minste beperkingen) voor uitbreiding van die
• De multimodale ring Wageningen, Ede, Rhenen 6. We onderzoeken de economie van de toekomst
infrastructuur, welk ruimtebeslag vragen deze
• Fietsverbindingen door het Binnenveld;
voor Foodvalley Zuid
voorzieningen en hoe is dat in te passen in het
• Zuidelijke ontsluiting Foodvalley (inclusief
Op dit moment loopt het onderzoek naar de
landschap (hier wordt de koppeling met de RES
toekomst van de economie in Foodvalley en moet
2.0 gelegd)? Wat is de relatie tussen de locatie van
• De randvoorwaardelijke mobiliteitsoplossingen
eind 2022 gereed zijn. Aan de hand hiervan wordt
die soort voorzieningen en de locatie van toe te
rond de potentiële multimodale hub Ede West
een kwantificering van de benodigde ruimte voor
voegen ruimtelijke programma?
en de Nieuwe Meent (Veenendaal-Zuid/Rhenen-
economie gemaakt. De bestaande prognoses
Noord, conform toekomstbeeld OV2040
uit het regionaal programmeren laten al zien
8. We werken de onderlinge vorm van bestuurlijke
inclusief treinontsluiting) om invulling te kunnen
dat er, naast de reeds bekende zoeklocatie,
samenwerking uit.
geven aan de totale verstedelijkingsopgave.
behoefte is aan uitbreidingslocaties, met name
We moeten meer over bestuurlijke grenzen
Belangrijke input daarvoor zijn de keuzes in tijd
voor kennisintensieve bedrijvigheid en gewenste
gaan werken en daarbij de mogelijkheden
en ruimte die in de periode tot 2040 worden
uitplaatsingen. De genoemde potentiële locaties
en effecten van het werken met (ontschotte)
gemaakt. Des te meer duidelijkheid op die
bij de onderzoeksvraag voor uitbreiding van
gebiedsbudgetten onderzoeken ten opzichte
keuzes ontstaat naar 2040 toe, des te scherper
woningbouw kunnen mogelijk ook bijdragen aan
van de huidige veelal sectorale budgetten.
het beeld kan worden van nut en noodzaak
het vinden van de benodigde ruimte. Hierbij
Onderdeel daarvan is ook welke instrumenten
van (multimodale) mobiliteitsoplossingen
is bijvoorbeeld te denken aan de kennisas.
en ondersteuning er dan nodig zijn. We weten
op deze locatie. In de periode tot 2040 kan
Dit geldt ook voor intensivering op bestaande
dat op dit moment capaciteit en expertise een
het dus nodig zijn het onderzoek naar de
bedrijventerreinen. Voor dit laatste wordt verkend
knelpunt is, maar ook het kunnen beschikken
randvoorwaardelijke mobiliteitsoplossingen bij
wat hiervoor nodig is en ook wat hierin een reële
over voldoende middelen en de inzet van juridisch
te stellen of te herzien wanneer er fundamentele
ambitie is.
grondinstrumentarium kan worden versterkt;
en Veenendaal;
Rijnbrug).
hoe gaan we daar in de toekomst mee om?
ruimtelijke keuzes worden gemaakt of bijgesteld. 7. We onderzoeken de relatie/randvoorwaarden
Het maken van samenwerkingsafspraken, zie
Daarnaast wordt verkend of een aanpak op
tussen verstedelijkingskeuzes en assets /
bijvoorbeeld bij economie, is dan cruciaal. Tot
volgende onderwerpen noodzakelijk is:
nutsverbindingen.
slot onderbouwen we hoe door samen te werken
• Versterking deelmobiliteit/
Zowel bestaand als toe te voegen ruimtelijk
tussen de gemeenten, andere overheden en
mobiliteitsmanagement
programma vraagt een goede ontsluiting
andere organisaties schaalvoordelen en daarmee
• Verbindingen naar het noorden; Valleilijn, A30
op bestaande en nieuw te realiseren
versnellingsmogelijkheden kunnen worden
en N224). Voor de Valleilijn kunnen we gebruik
infrastructuurnetwerken zoals het
gecreëerd.
maken van bestaande onderzoeksresultaten en
Elektriciteitsnetwerk inclusief opwek en
21
Foodvalley-Zuid Leefomgeving
22
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Foodvalley-Zuid Mobiliteit
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
23
Foodvalley-Zuid Economie
24
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Foodvalley-Zuid Wonen
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
25
Nijmegen-West
Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeenten Nijmegen, Beuningen, Berg en Dal, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Wijchen Positionering van het sleutelgebied in de Groene
Belangrijkste integrale onderzoeksvraag m.b.t.
negatieve effecten van klimaatverandering
Metropool
‘Meer landschap, meer stad’
minimaliseren. Samenwerking tussen de
Nijmegen en omgeving is één van
In de Verstedelijkingsstrategie streven we ernaar
gemeenten Heumen, Wijchen, Beuningen
de ‘polycentrische polen’ in de
om deze groei binnen de huidige stad te laten
en Nijmegen kan in de zone ten westen van
Verstedelijkingsstrategie. De ambitie van de
plaatsvinden. Het mes snijdt op deze manier aan
de A73 leiden tot een tweetal metropolitane
regio is zich nog verder te ontwikkelen als Groene
twee kanten, want zo kan er ook werk gemaakt
landschapsparken en biedt bewoners een
Metropoolregio van nationale én internationale
worden van de ambitie om het landschap te
aantrekkelijk uitloopgebied. Het gaat om het
betekenis, als circulaire topregio van ons land en
versterken. Met de groei en verdichting in de
gebied tussen Beuningen en Nijmegen en tussen
Europa. Nijmegen speelt hierin een sleutelrol. De
stad willen we ook het voorzieningenniveau
Malden/Heumen en Nijmegen. Tevens bieden deze
verwevenheid van wonen, werken en voorzieningen
versterken. Een belangrijke uitdaging daarbij
parken ruimte voor biodiversiteit in combinatie
(o.a. kennisinstellingen) moet zorgen voor een
is het bereikbaar houden van de stad. Door
met energieopwekking en kunnen we de gevolgen
ondernemend en innovatief ecosysteem voor het
functiemenging en slimme combinaties blijft
van de klimaatverandering opvangen. Er ontstaat
MKB en (inter)nationale onderscheidenheid op
de stad (en de omliggende regio) aantrekkelijk
een aantrekkelijke groene verbinding die zich
de clusters Health & High Tech. Door de goede
om te wonen, werken en verblijven. Het groen
uitstrekt tussen de bossen in Berg en Dal via de
verbinding met de andere polen en met de kernen
komt van buiten de stad als aders de stad in. Op
Overasseltse en Hatertse vennen in Heumen
om Nijmegen heen ontstaat een stevig netwerk.
regionaal en (inter)nationaal schaalniveau zijn de
tot aan de Waaluiterwaarden tussen Weurt en
In Nijmegen-West bevinden zich de belangrijke
binnenstad, de Novio Tech Campus en Campus
Beuningen.
binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen in
Heyendaal belangrijke economische dragers en
het kader van de NOVI en de Woondeal: het
bieden ze kansen voor innovatie en groei van
Wonen
Stationsgebied en de Kanaalzone-Zuid. Beide
werkgelegenheid.
Nijmegen bouwt tot 2030 in de Waalsprong nog
ontwikkelingen die onderdeel uitmaken van de verstedelijkingscorridor Nijmegen-Beuningen-
6.000 woningen en in het Waalfront 1.500 Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
Wijchen-Malden dragen tot 2040 bij aan een
26
woningen. In totaal realiseren we rondom het station en in de binnenstad circa 3.000 nieuwe
toename van 15.000 woningen en de groei van
Leefomgeving
woningen. In de Kanaalzone-Zuid is ruimte voor
een gelijk aantal extra banen. Het sleutelgebied
We gaan de stad verdichten en het ruimtegebruik
6.000 woningen die in een periode van zo’n
Nijmegen-West omhelst de binnenstedelijke
intensiveren. De kwaliteit van de groenblauwe
15 jaar worden gebouwd. In de wijken rondom
ontwikkeling in de stad Nijmegen en de
structuren en groengebieden in de stad wordt
het kanaal en in de rest van de stad is er nog
randvoorwaardelijke opgaven die hier voor nodig
hierdoor steeds belangrijker voor bewoners
capaciteit voor ongeveer 4.500-7.000 woningen.
zijn op het gebied van mobiliteit, wonen,
en bezoekers van de stad. Door het natuurlijk
Het aandeel betaalbare woningen dat we realiseren
leefomgeving en economie.
systeem robuuster te maken kunnen we de
is circa 65%, verdeeld over sociale en middeldure
Nijmegen-West Integrale kaart
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
27
28
huur en betaalbare koop. De grootte van de
Mobiliteit
een multimodaal vervoersknooppunt, waarbij
ontwikkelgebieden biedt kansen voor combinaties
Met een versnelde mobiliteitstransitie borgen
we de nadruk leggen op fiets- en OV-gebruik.
tussen wonen en werken. Elk gebied heeft zijn
we de stedelijke en regionale bereikbaarheid.
Vooruitlopend op de verdere verstedelijking
eigen karakteristieken en kwaliteiten hetgeen
We streven naar actieve, duurzame en ruimte
wordt onderzocht of er een hoogwaardige
kansen biedt voor verschillende vormen woon-
efficiënte mobiliteit. Nijmegen-West biedt volop
openbaar vervoerverbinding naar Druten/
werk- en werk-woonmilieus.
ruimte aan voetgangers en fietsers. Met een sterk
Beuningen gerealiseerd kan worden. Ook
Cruciaal is de transformatie van de gebieden
openbaar vervoer- en fietsnetwerk houden we de
andere HOV-corridors verdienen aandacht net
Centrum / Stationsgebied/ Waalfront en
stad en regio leefbaar en bereikbaar. De focus ligt
als fietsroutes en een aantal andere regionale
Kanaalzone-Zuid. Hier zal een transformatie
op fiets en openbaar vervoer. We werken ook aan
bereikbaarheidsopgaven.
plaatsvinden naar wonen en werken en wordt een
het versterken van deelmobiliteit en Mobility as a
vitaal stadsdeel gebouwd dat zorgt dat aanwezige
service (MaaS).
Economie
barrières worden geslecht. Binnen de groeiopgave
Transitie naar elektrisch rijden is voor Nijmegen
De regionale verstedelijkingsopgave biedt kansen
wordt gewerkt aan gemengde wijken met een
een grote uitdaging. Daarnaast willen we hubs
voor economische groei. We hebben als stedelijk
goede mix van woningtypen en woonvormen
ontwikkelen aan de stadsranden, als schakel
knooppunt een mooie uitgangspositie met een
die passen bij de leefwijzen en behoeften van
tussen stedelijke en regionale mobiliteit. We
ondernemend en innovatief ecosysteem voor het
mensen. De Kanaalzone-Zuid biedt naast een
verdichten onze stad vooral rond de openbaar
MKB en de onderscheidende clusters Health &
flinke toevoeging aan de woningvoorraad ook
vervoersknopen. Station Nijmegen en station
High Tech. Ook ligt er een uitdaging om het aantal
kansen om een stap te zetten naar meer vitaal
Heyendaal worden gerenoveerd en station
banen in de stad te laten groeien, zodat er voor
en verbonden Nijmegen-West. In Winkelsteeg
Dukenburg is in beeld voor vernieuwing. Het
alle inwoners kansen zijn om te werken. Door
is met de bouw van 500 tijdelijke woningen een
Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS)
in Nijmegen–West te investeren in uitstraling,
langjarige gebiedstransformatie met onder meer
gaat de treinverbinding Schiphol-Nijmegen
kwaliteit en ruimte voor bedrijvigheid, werken
4.000 woningen gestart. Naast de nieuwe plekken
verbeteren. Om dit mogelijk te maken, is een
we aan de economische groei van de stad en
voor woningbouw, versterken we de wijken rondom
volledige renovatie van het station Nijmegen
de regio. We investeren in de binnenstad, in
het kanaal met voorzieningen en werkfuncties
Centraal naar een innovatieve hub met een
kwalitatieve en gevarieerde werkmilieus voor het
(Neerbosch-Oost, Lindenholt, Dukenburg, Hatert).
hoge verblijfskwaliteit noodzakelijk. Tegelijkertijd
MKB en het versterken van de campussen als
Dit gebeurt vooral in het stadsdeel Dukenburg.
zorgen de elektrificatie van de Maaslijn
dé plek voor innovatie en nieuwe bedrijvigheid
Een stadsdeel met wijken uit de jaren ’60 en ’70,
Nijmegen-Roermond en de renovatie van station
in Health en Hightech. De benodigde ruimte
waarbij vraagstukken spelen op het gebied van
Heyendaal voor een betere toestroom naar
voor een goed vestigingsklimaat vinden we door
leefbaarheid, armoede en gezondheid, en de
campus Heyendaal. Op deze stationslocaties
nieuwe werklocaties te ontwikkelen en bestaande
toekomstbestendigheid van de fysieke inrichting.
(inclusief Station Goffert en station Lent)
locaties te herstructureren, te intensiveren of te
streven we naar verdichting van wonen, werken,
transformeren. In de stationsomgeving creëren
onderwijs en dienstverlening in combinatie met
we ca. 15.000-20.000 m2 aan ruimte voor
kantoren, hotels, winkels en maatschappelijke
detailhandel, en wat deze behoefte in ruimtelijke
Aanzet voor oplossingsrichtingen met
voorzieningen. De binnenstad is onderdeel van
zin betekent. Aan het Winkelcentrum Dukenburg
bijbehorende onderzoeksagenda
de binnenstedelijke herstructureringsopgave.
kunnen culturele functies en de mogelijkheid voor
De binnenstedelijke ontwikkeling is complex
De binnenstad is in de regio een belangrijk
flexibele werkplekken worden toegevoegd en circa
door de hoge dichtheden, de verschillende
economisch cluster. De regionale functie
500 woningen. In dit project werken verschillende
ambities die samenkomen, uitdagingen op
van de binnenstad is groot en divers door de
partners (private en publieke partijen) samen.
het vlak van infrastructuur en parkeren en hoge tijdelijke kosten voor o.a. bouwlogistiek.
aanwezigheid van winkels, horeca, cultuur, evenementen, dienstverlening en haar functie als
In Nijmegen-West liggen verschillende havens
Bij binnenstedelijke ontwikkeling zijn er vaak
‘place to meet’ voor de sector vrije tijdseconomie.
en logistieke terreinen, die belangrijke schakels
relatief hoge verwervingskosten, omdat veel
Momenteel is het nog moeilijk te zeggen wat de
en knooppunten vormen in het economisch
gronden al een stedelijke functie kennen,
effecten van de corona-maatregelen op de retail-
functioneren van de stad en regio. We willen
mogelijke saneringsrisico’s samenhangend met
en horecabedrijven in de binnenstad zullen zijn.
het vervoer via water verschonen en modal
eerdere economische activiteiten en eventuele
Met de ontwikkeling van het Valkhofkwartier,
shift van weg naar water en spoor bevorderen.
hindercontouren met betrekking tot onder
investeringen in de openbare ruimte en het
Op het gebied van logistiek werken we aan de
andere veiligheid, geluid en geur. Er is dus
Vlaamskwartier geven we belangrijke impulsen aan
implementatie van zero-emissie stadslogistiek.
sprake van hoge ontwikkelkosten en tegelijkertijd
de binnenstad.
Hierbij stimuleren we niet alleen het verschonen,
is er behoefte aan betaalbare woningen. De
maar ook het bundelen van vervoer zodat minder
opgaven op het gebied van duurzame mobiliteit,
De economische functie van Winkelsteeg wordt
logistiek de stad in rijdt. Logistieke stadsrandhubs
duurzaamheid, klimaatadaptatie en circulair,
de komende jaren verder versterkt. Economisch
zijn hiervoor nodig, bijvoorbeeld op het ENGIE
natuur-inclusief en aardgasvrij bouwen zijn
kan Winkelsteeg meer van zijn centrale ligging
terrein en De Grift. Deze locaties zijn ook kansrijk
aanzienlijk. Hoe kunnen we zorgen voor duurzame
profiteren met een nieuwe profilering, meer
voor de ontwikkeling van Clean Energy Hub’s.
mobiliteit en voorkomen dat het wegennet
gericht op functies voor en in de stad. Winkelsteeg
Hierbij onderzoeken we de kansen voor een
volloopt? Welke fietsverbindingen en ov-
versterkt daarmee het voorzieningenniveau
laadstation voor het laden van batterijcontainers
verbindingen en hubs zijn daarvoor het meest
in dit deel van de stad. Er wordt ingezet op
voor de binnenvaart (Energy transhipment hub),
effectief? Er wordt ingezet op betere verbindingen
meer arbeidsintensieve bedrijvigheid wat meer
waterstof opslagmogelijkheden en/of tankstation,
en prettigere routes voor voetgangers en fietsers.
banen betekent voor de omliggende wijken,
LNG-tankstations en (snel-)laadpunten voor
Om de wijken en het landschap beter met elkaar te
de stad en regio. Verder is het behouden en
elektrische vrachtwagens.
verbinden zijn deze routes essentieel. Tegelijkertijd
versterken van bedrijventerreinen in de nabijheid
levert de binnenstedelijke ontwikkeling dilemma’s
van de woonwijken een belangrijke opgave. In
op in een compacte stad: bijvoorbeeld op het
het sleutelgebied willen we onderzoeken wat
gebied van luchtkwaliteit en energieverbruik.
de behoefte is aan werklocaties, waaronder
Het vergt nader onderzoek hoe deze
bedrijventerreinen, kantoren en perifere
ambities haalbaar gemaakt kunnen worden.
29
Ook de voorzieningen die nodig zijn voor
Zone tussen Beuningen, Nijmegen-Weurt en
en verbonden Nijmegen-West. Naast de nieuwe
sociaaleconomische versterking van de
Wijchen
plekken voor woningbouw, versterken we de
leefbaarheid vragen om extra investeringsruimte
We gaan de stad en dorpen verdichten en het
wijken rondom het kanaal met voorzieningen en
en om het slim koppelen van opgaven. Hoe
ruimtegebruik intensiveren. De kwaliteit van de
werkfuncties. In combinatie met het versterken
verdicht je de stad zodanig dat er ook nog
groenblauwe structuren en groengebieden wordt
van de groenblauwe structuren langs het kanaal
plek is voor groen, recreatie/ontspanning
hierdoor steeds belangrijker voor bewoners. Door
en de zone tussen Heumen en Nijmegen liggen
en klimaatadaptatie? De focus ligt op twee
het natuurlijk systeem robuuster in deze zone
hier kansen om de bouwstenen/opgaven uit de
metropolitane stadsparken buiten de stad en op
(van oeverwallen, komkleigebied en uiterwaarden)
Verstedelijkingsstrategie te verzilveren.
maatregelen in de stad zelf om deze groen, gezond
te maken kunnen we de negatieve effecten van
en klimaatadaptief te maken.
klimaatverandering minimaliseren. Samenwerking
Nijmegen Stationsgebied
Een goede balans is nodig tussen industrie
tussen de gemeenten Wijchen, Beuningen
De komende jaren wordt het Nijmeegse
en wonen. Hoe behouden en versterken we
en Nijmegen kan in de zone leiden tot een
stationsgebied vernieuwd. Hat station vervult een
schone bedrijvigheid? Dit vraagstuk moet
aantrekkelijk landschapspark en biedt bewoners
regionale functie. Het Rijk, provincie Gelderland,
in bredere context worden bekeken. De
een aantrekkelijk uitloopgebied. Ook biedt dit
gemeente Nijmegen en NS investeren samen in
Verstedelijkingsstrategie en de gevolgen van de
landschapspark ruimte voor biodiversiteit in
Stationsgebied Nijmegen om het om te vormen
coronacrisis vragen om een meerjarig plan van
combinatie met energieopwekking en kunnen we
tot een aantrekkelijke plek waar reizen, wonen,
aanpak voor de herstructurering van binnenstad.
de gevolgen van de klimaatverandering opvangen
werken, winkelen en recreëren samenkomen. Aan
(waterberging).
de westzijde komt een nieuwe entree en wordt een nieuw gebied met woningen en maatschappelijke
In Nijmegen-West onderscheiden we een viertal onderzoeksgebieden waar we als eerste mee
Kanaalzone Nijmegen en Malden
functies ontwikkeld. Rondom het station komen
aan de slag willen gaan. Dit zijn Wijchen-West,
Zowel in Nijmegen als Heumen spelen er veel
nieuwe woningen om tegemoet te komen aan de
de zone tussen Beuningen en Weurt/Nijmegen,
ontwikkelingen langs het kanaal. In Heumen wordt
woningnood. Het Stationsgebied Nijmegen wordt
de Kanaalzone in Nijmegen en Heumen, en de
in de kern gebouwd aan het kanaal, maar wordt
ook groener en duurzamer.
stationsomgeving Nijmegen Centraal (zie figuur
ook de groene functie van het kanaal versterkt en
1). In deze onderzoeksgebieden komen meerdere
de zone tussen de Malden en Nijmegen versterkt
bouwstenen uit de Verstedelijkingsstrategie bij
als groengebied en voor de landbouwtransitie.
elkaar en is ook een urgentie om koers te bepalen.
Ook zijn er kansen voor de energietransitie. Op het gebied van mobiliteit wordt er gezocht naar
Hieronder worden drie van de vier gebieden
een regionale Hub en worden fiets en HOV-functie
toegelicht. Wijchen-West staat bij het deelgebied
versterkt. De Kanaalzone biedt in Nijmegen naast
Rijk van Nijmegen omschreven (zie p. 74).
een flinke toevoeging aan de woningvoorraad ook kansen om een stap te zetten naar meer vitaal
30
Figuur 1: onderzoeksgebieden in Nijmegen-West / Rijk van Nijmegen