Document · PDF

Bijlage 15. Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten

Gemeenteraad 20 juni 2023, gemeente RenswoudeBij agendapunt: Raadsvoorstel tot vaststelling van het Bestemmingsplan herstelbesluit Beekweide II18.431 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

2.10.1

Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst

De MMOD en de MOD waren na de Tweede Wereldoorlog in Nederland verantwoordelijk voor het opruimen van mijnen en achtergelaten ontplofbare oorlogsresten. In het voorjaar van 1945 werden twee bataljons mijnenruimers opgericht onder de naam Mijn Opruimings Dienst (MOD). In maart 1946 werd deze dienst gereorganiseerd en werd de naam veranderd in de Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD). Het archief bestaat uit meldingen, kaarten, plattegronden en ruimrapporten betreffende locaties binnen Nederlandse gemeenten waar ontplofbare oorlogsresten aanwezig waren. Er zijn in de geraadpleegde documenten geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.11 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) houdt zich bezig met de bestudering van de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de Holocaust en hedendaagse genociden. In het archief te Amsterdam is onder andere een grote collectie met foto’s uit de Tweede Wereldoorlog ondergebracht.

2.11.1

Collecties Departement van Justitie en Generalkommissariat für das Sicherheitswesen

Bij het NIOD zijn de onderstaande twee collecties geraadpleegd:  

Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k) Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077)

2162051-VO-02

Beekweide II te Renswoude

Het betreft de volgende inventarisnummers: Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k), NIOD.

Inventarisnummer

Rapporten van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 – 28 april 1944

180

Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten

181-185

Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, beschietingen, bombardementen en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen

186

Telexberichten inzake meldingen van neergestorte geallieerde bommenwerpers, 20 – 24 februari 1944

328

Stukken betreffende het melden van schade door bombardementen en beschietingen uit vliegtuigen, 24 februari 1944 – 31 maart 1945

329

Stukken betreffende het opstellen van processen-verbaal inzake bombardementen en beschietingen in verschillende gemeenten, 28 september 1944 – 31 maart 1945

331

Proces-verbaal van de luchtbeschermingsleider inzake schade door luchtaanvallen door de geallieerden en afweergeschut van de Duitsers, 3 februari 1944

477

Stukken betreffende het instellen van een onderzoek naar de gevolgen van luchtaanvallen, 8 oktober 1944 – 6 februari 1945

493

Stukken betreffende het instellen van een onderzoek inzake het bombardement op 14 oktober, 17 oktober 1944

624

Rapporten van de onderluitenant van de Marechaussee F. Meems inzake het vinden van benzinetanks, die uit een vliegtuig waren geworpen, alsmede de inslag van een granaat, 20 januari – 20 maart 1944

642

Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077), NIOD.

Inventarisnummer

Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke luchtaanvallen, 1940-1941

1328

Berichtgevingen betreffende neergekomen vliegtuigen, 1943

1759

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.11.2

Beeldbank Tweede Wereldoorlog

Foto’s uit de Tweede Wereldoorlog, afkomstig van Nederlandse oorlogs- en verzetsmusea, herinneringscentra en het NIOD, zijn bijeengebracht in de databank Beeldbank WO2. Er is hier gezocht op plaatsnaam. De onderzoeksresultaten zijn in de onderstaande tabel samengevat: Datum

Gebeurtenis (bron: www.beeldbankwo2.nl)

10-14 mei 1940

Foto van één van de vele boerenhoven voor Renswoude. De woningen zijn totaal verwoest. (bron: beeldnummer 208676)

12-14 mei 1940

Foto van een door de Ned. artillerie verwoeste woning te Renswoude. (bron: beeldnummer 208604)

2162051-VO-02

Beekweide II te Renswoude

Relevant

Motivatie

Nee

De locaties van de woningen zijn onbekend. Het geeft wel een beeld van de schade die ontstaan is te Renswoude.

Nee

De locatie van de woning is onbekend. Het geeft wel een beeld van de schade die ontstaan is te Renswoude.

Datum

Gebeurtenis (bron: www.beeldbankwo2.nl)

Relevant

Motivatie

12-14 mei 1940

Foto van door granaten getroffen bomen langs de weg bij Renswoude. (bron: beeldnummer 208615)

Nee

De locaties van de getroffen bomen zijn onbekend. Het geeft wel een beeld van de schade die ontstaan is te Renswoude.

12-14 mei 1940

Foto van een woning tussen Renswoude en Scherpenzeel, doorzeefd door kogels. (bron: beeldnummer 208610)

Nee

De genoemde locatie bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.

12-14 mei 1940

Foto van het uitgebrande huis van de burgemeester. (Ned. artillerie). (bron: beeldnummer 208636)

Nee

De woning van de burgemeester bevond zich in de nabijheid van het kasteel, buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.

12-14 mei 1940

Foto van panden die totaal verwoest zijn door de Ned. artillerie in mei 1940. (bron: beeldnummer 208621)

Nee

De locaties van de woningen zijn onbekend. Het geeft wel een beeld van de schade die ontstaan is te Renswoude.

12-14 mei 1940

Foto van café ‘De Hof’ voor Renswoude, verwoest door Ned. artillerie. (bron: beeldnummer 208633)

Nee

De locatie van het café is onbekend. Het geeft wel een beeld van de schade die ontstaan is te Renswoude.

12-14 mei 1940

Foto van een woning tussen Renswoude en Scherpenzeel; wat er overbleef tenminste, na een voltreffer van de Ned. artillerie. (bron: beeldnummer 208678)

Nee

De genoemde locatie bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.

12-14 mei 1940

Foto van een woning in de Dorpsstraat in Renswoude, verwoest door de Ned. artillerie. (bron: beeldnummer 208672)

Nee

De genoemde locatie bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.

Mei 1940

Renswoude, restant korenmolen, vernield tijdens de strijd om de Grebbelinie. Foto van de restanten van de korenmolen van de firma Van Harten (graanhandel) aan de Rijksstraatweg, later Dorpsstraat, hoek Holleweg. Achter tegen de molenvoet een transformatorhuisje en geheel rechts één van de (nog bestaande) bijgebouwen. (bron: beeldnummer 65798)

Nee

De genoemde locatie bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.

Juli 1940

Foto van de eerste grote stelling op de grote weg van Arnhem. Vlak voor Renswoude. (bron: beeldnummer 208608)

Nee

De genoemde locatie bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.

2.12 Oorlog in blik Oorlog in Blik is een samenwerkingsplatform van erfgoedinstellingen met audiovisuele collecties over de Tweede Wereldoorlog. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er zijn geen relevante films met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.13 The National Archives Londen The National Archives in Kew (Londen) is het officiële nationale archief van het Verenigd Koninkrijk. Er liggen hier gevechtsverslagen van Britse eenheden die op Nederlands grondgebied strijd hebben geleverd. In The National Archives zijn, afgezien van deze War Diaries, ook o.a. de logboeken van geallieerde luchtmachteenheden ondergebracht.

2162051-VO-02

Beekweide II te Renswoude

Bronnen betreffende de volgende onderdelen van de RAF bevatten mogelijk relevante informatie voor dit vooronderzoek:    

Bomber Command RAF Coastal Command RAF Fighter Command RAF/Air Defence Great Britain Second Tactical Air Force

In dit geval zijn, gezien de aard van de gevechtshandeling(-en), alleen bronnen betreffende de Second Tactical Air Force relevant voor dit vooronderzoek.

2.13.1

Daily Logs

Vliegtuigen van de 2nd Tactical Air Force (2nd TAF) gaven tactische luchtsteun aan geallieerde gevechtseenheden. De geallieerde jachtbommenwerpers vielen o.a. vijandelijke stellingen, tanks, treinen en hoofdkwartieren aan. De volgende Daily Logs van de 2nd Tactical Air Force zijn geraadpleegd: Daily Logs 2nd Tactical Air Force. The National Archives Londen

Inventarisnummer

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Sept.-Oct. 1944

Air 37/715

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Nov.-Dec. 1944

Air 37/716

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Jan.-Feb. 1945

Air 37/717

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Mar.-May. 1945

Air 37/718

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.13.2

War Diaries

Bij The National Archives Londen is tevens een War Diary geraadpleegd. De volgende bron is geraadpleegd: War Diaries. The National Archives Londen

Inventarisnummer

49 (West Riding) Infantry Division – Royal Artillery – April 1945

WO 171/4235

147 Infantry Brigade – H.Q. – April 1945

WO 171/4403

143 Field Regiment – Royal Artillery – April 1945

WO 171/4846

De onderzoeksresultaten zijn als volgt: Datum

Gebeurtenis (bron: War Diaries 143 Field Regiment – Royal Artillery – WO 171/4846)

24 april 1945

Shooting up 493887.

24 april 1945

2162051-VO-02

Tks at 493886.

Beekweide II te Renswoude

Relevant

Motivatie

Deze locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.

Nee

Deze locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied. Echter, er wordt niet gesproken over gevechtshandelingen.

Datum

Gebeurtenis (bron: War Diaries 143 Field Regiment – Royal Artillery – WO 171/4846)

Relevant

Motivatie

25 april 1945

Heavy shell v mortar fire heard from area Renswoude.

Mogelijk

Het onderzoeksgebied bevindt zich in Renswoude.

Datum

Gebeurtenis (bron: War Diaries Royal Artillery 49 Infantry Division – WO 171/4235)

Relevant

Motivatie

21 april 1945

Renswoude 4988 engaged by fire from tanks and SA.

Mogelijk

Het onderzoeksgebied bevindt zich gedeeltelijk binnen het kaartvierkant E.4988.

24 april 1945

Leicesters attacked and cleared Renswoude by 1115 hrs with opposition mainly from snipers in village.

Mogelijk

Het onderzoeksgebied bevindt zich in Renswoude.

25 april 1945

Enemy arty incl Nebels increased their activity, generally shelling area Renswoude (4988).

Mogelijk

Het onderzoeksgebied bevindt zich gedeeltelijk binnen het kaartvierkant E.4988.

25 april 1945

Renswoude and Leicesters bn area was heavily engaged.

Mogelijk

Het onderzoeksgebied bevindt zich in Renswoude.

Datum

Gebeurtenis (bron: War Diaries 147 Infantry Brigade – H.Q. – WO 171/4403)

Relevant

Motivatie

20 april 1945

Mogelijk

Het vermeldingen over de omgeving van de brug in de Barneveldsestraat, in de direct nabijheid van het onderzoeksgebied.

22 april 1945

Enemy positions were in area 493886 and manned by fifty to sixty boche incl Dutch SS alleged Anti tank guns probably bazookas at 493884 and 494895 road block under construction in area 500882.

Nee

De genoemde Nord de Guerre coördinaten bevinden zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.

24 april 1945

08.00: All bns est in final positions except Leicesters, who were experiencing heavy shelling and tenacious sniping area br 494893. 11.30: Leicesters reported whole of their area clear.

Het betreft de brug in de Barneveldsestraat, in de direct nabijheid van het onderzoeksgebied.

25 april 1945

05.45: Leicesters counter attacked by I Bn Regt Harskamp at Renswoude 4988. Shelling and mortaring said to be heavier than any experienced by the bn on the Continet. 11.30: Counter attack on Leicesters repulsed and area cleared up.

Mogelijk

Het onderzoeksgebied bevindt zich in Renswoude.

2.14 Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg In het Bundesarchiv-Militärarchiv zijn de gevechtsverslagen van Duitse eenheden die in mei 1940 en in 1944-1945 strijd op Nederlands grondgebied hebben geleverd ondergebracht. Dit betreft bronnen met betrekking tot zowel het Heer, de Luftwaffe als de Kriegsmarine.

2162051-VO-02

Beekweide II te Renswoude

De volgende bronnen zijn bij het Bundesarchiv-Militärarchiv in Freiburg geraadpleegd: Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg.

Inventarisnummer

Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab 10 mei 1940 t/m 9 januari 1941

RL/2/II/205 t/m 226

Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab 1 augustus 1940 t/m 10 november 1940

RM7/344 t/m 353

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.15 Imperial War Museums De Imperial War Museums beschikken over een grote collectie foto’s en films van Nederland in de Tweede Wereldoorlog, waaronder opnames die tijdens bombardementen werden gemaakt. Er zijn geen relevante foto’s of films aangetroffen met betrekking tot het onderzoeksgebied.

2.16 Library and Archives Canada 2.16.1

Collectie Defence Overprints

Library and Archives Canada beschikt over een collectie zgn. Defence Overprints. Dit zijn geallieerde stafkaarten waarop, op basis van o.a. geanalyseerde luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog, Duitse militaire objecten werden ingetekend. Er is bij Library and Archives Canada een relevante Defence Overprint van het onderzoeksgebied gevonden. Het betreft de Defence Overprint van Ede, sheet 387 d.d. 27 maart 1945. Er zijn op deze Defence Overprint geen militaire objecten in het onderzoeksgebied afgebeeld. Op meer dan 200 meter ten zuiden van het onderzoeksgebied is een loopgraaf ingetekend en nog verder zuidelijk zijn tankgrachten ingetekend. Op de volgende pagina is een uitsnede van de Defence Overprint weergegeven die voor het onderzoeksgebied van toepassing is.

2162051-VO-02

Beekweide II te Renswoude

2.17 Luchtfoto’s 2.17.1

Geraadpleegde luchtfoto’s

De volgende luchtfotoarchieven zijn geraadpleegd: 



Archief van de Afdeling Speciale Collecties van de Wageningen Universiteitsbibliotheek. Dit archief bevat ruim 94.000 luchtverkenningsfoto’s die zijn gemaakt door de Royal Air Force (RAF) en United States Army Air Forces (USAAF) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er zijn hier relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Archief van het Kadaster te Zwolle. Dit archief bevat circa 110.000 luchtverkenningsfoto’s uit de oorlogsperiode, gemaakt door de RAF en USAAF. Het archief bestaat ook deels uit voor- en naoorlogse luchtfoto’s (in 1939 en 1940 zijn bijvoorbeeld de Grebbelinie en de Nieuwe Hollandse Waterlinie in beeld gebracht). Er zijn hier geen relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Archief van The National Collection of Aerial Photography (NCAP) te Edinburgh. Dit archief bevat circa 11 miljoen luchtverkenningsfoto’s, gemaakt door de RAF en USAAF. Er zijn hier geen relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Er is gezocht in de collecties ‘JARIC’ en ‘ACIU’. Het archief van de Luftbildatenbank te Estenfeld (Duitsland). De Luftbilddatenbank beschikt over 500.000 eigen luchtfoto’s en raadpleegt daarnaast archieven in Nederland, de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Canada. Deze collectie is enkel geraadpleegd voor een luchtfoto van de eindsituatie op 9 juli 1945.

De bestelde luchtfoto’s worden in hoofdstuk drie in de gebeurtenissentabel per luchtfotoarchief besproken. Datzelfde geldt voor de analyseresultaten. De luchtfoto’s zijn als categorie A, B of C gekwalificeerd. 5 Dat betekent dat een deel van de verkrijgbare luchtfoto’s een kwalitatieve beperking heeft voor wat betreft de luchtfotointerpretatie. Uit de geïnventariseerde luchtfoto’s zijn de meest geschikte luchtfoto’s geselecteerd. Bij de selectie is rekening gehouden met de dekking, de opnamedatum in relatie tot oorlogshandelingen, alsmede de kwaliteit van het fotobeeld en de schaal. Er is gezocht naar luchtfoto’s van zo kort mogelijk voor en na de gevechtshandelingen (mits van voldoende kwaliteit voor interpretatie op oorlogsschade). In bepaalde gevallen zijn er geen luchtfoto’s besteld. Dit wordt in bijlage 6.3 gemotiveerd. Een belangrijk selectiecriterium voor de luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog is de opnamedatum. De voorkeur is uitgegaan naar luchtfoto’s die zo kort mogelijk voor en na de belangrijkste gevechtshandelingen zijn gemaakt. Er is daarnaast rekening gehouden met de kwaliteit van de luchtfoto’s, alsmede de schaal.

Kwalificatie van de luchtfoto’s: A = goed, B = matig, C = slecht.

2162051-VO-02

Beekweide II te Renswoude

Bij de classificatie van objecten op luchtfoto’s is de validiteit van de classificatie in GIS vastgelegd in de volgende drie niveaus van betrouwbaarheid:   

Bevestigd: betrouwbaarheid grenst aan zekerheid. De waarneming kan worden bevestigd met een tweede bron (betrouwbaarheid 99%) Waarschijnlijk: de organisatie is overwegend zeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid 50% of hoger) Mogelijk: de organisatie is overwegend onzeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid lager dan 50%)

De optimalisatie van de luchtfoto’s heeft plaatsgevonden vanuit de GIS applicatie ArcGIS Pro. Naar aanleiding van de luchtfotoanalyse wordt geconcludeerd dat er geen sporen van gevechtshandelingen of verdedigende maatregelen in het onderzoeksgebied zichtbaar zijn. Echter: er zijn geen kwalitatief goede luchtfoto’s beschikbaar van (kort) na 14 mei 1940 en 24 april 1945. De luchtfotoanalyse wordt verder uitgewerkt in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. Op de hierna volgende pagina’s zijn de volgende kaarten weergegeven:  

Een kaart met daarop de geanalyseerde luchtfoto’s. Een kaart met daarop een collage van de geanalyseerde luchtfoto’s.

2.17.2

Veranderingen na-conflictperiode

Er is ten bate van het vooronderzoek middels historische kaarten gezocht naar indicaties betreffende veranderingen na de conflictperiode. 6 Het onderzoeksgebied is in de huidige situatie geanalyseerd met behulp van Google Maps, Google Earth en Bing Maps. Uit een vergelijking van deze luchtfoto’s met historisch kaartmateriaal van www.topotijdreis.nl en historische luchtfoto’s blijkt dat er diverse veranderingen hebben plaatsgevonden na de conflictperiode. Het betreft grondroering ten behoeve van de bouw van woningen, bedrijfspanden, de aanleg van wegen en ruilverkaveling. Op pagina 42 zijn door middel van kaarten van verschillende jaartallen de veranderingen in het onderzoeksgebied weergegeven.

Het betreft hier geen onderzoek na-conflictperiode (hoofdstuk 3.4 van het CS-VROO d.d. februari 2021) maar een beknopte aanvulling op het vooronderzoek 1940-1945.

2162051-VO-02

Beekweide II te Renswoude

3 CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN 3.1

Gebeurtenissentabel en gebeurtenissenkaart

AVG heeft op basis van de gegevens in hoofdstuk 2 een overzicht van relevante gebeurtenissen opgesteld, die tijdens en na de Tweede Wereldoorlog hebben plaatsgevonden. Hierbij is gebruik gemaakt van alle op het moment van opstellen beschikbare bronnen. Deze gegevens zijn in chronologische volgorde in een tabel verwerkt. De in deze tabel verwerkte nummering correspondeert met de in de gebeurtenissenkaart verwerkte feiten en in de bodembelastingkaart afgebakende verdachte gebieden (zie hoofdstuk 4).

2162051-VO-02

Beekweide II te Renswoude

HISTORISCH FEIT Begindatum Einddatum

Tijdstip

12-05-1940

Gebeurtenis

LOCATIE Plaatsnaam

Conclusie met motivatie

NIMH, collectie 409, inventarisnr. 502018

11.00 uur vuur richting Renswoude.

1 indicatief

Niet verdacht. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van een locatie binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.

Archieven

NIMH, collectie 409, inventarisnr. 502016

Te 11.05 uur wordt het vuur geopend op Molen en Meelfabriek te Renswoude en op vijandelijke artillerie achter Wageningen.

Literatuur

H. Amersfoort / P. Kamphuis (red.) Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied, 302

Het 412. Infanterieregiment kwam zwaar in de problemen door flankerend vuur uit de Nederlandse voorposten. Opnieuw liet de Nederlandse artillerie zich niet onbetuigd.

1 indicatief

Niet verdacht. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van een locatie binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.

Literatuur

V.E. Nierstrasz (red.), De operatiën van het veldleger en het oostfront van de Vesting Holland. Mei 1940, 233

Enige artillerievuren waren afgegeven, o.a. op Renswoude, dat door de vijand was bezet.

1 indicatief

Niet verdacht. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van een locatie binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.

Literatuur

C.J. Ruissen, Artillerie mei 1940. De krijgsverrichtingen en achtergronden. Deel 2. Grebbelinie N, 14

De Duitse aanval over Renswoude en Scherpenzeel naar de frontlijn bij De Groep werd die middag door 227.ID met vuursteun van 76 vuurmonden ingezet. Deze aanval liep vast, onder zwaar flankerend vuur uit onze vuurposten.

1 indicatief

Niet verdacht. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van een locatie binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.

Literatuur

Het stafwerk geeft aan, dat door de gehele afdeling op Renswoude is gevuurd. De C.J. Ruissen, Artillerie mei 1940. batterijen 1 en 2 (2-I-12 RA) moeten daarvoor De krijgsverrichtingen en zijn omgezet, als ze inderdaad in hoofdrichting achtergronden. Deel 2. 8.00 stonden (= NO 45°). De 10-veld kon Grebbelinie N, 41 zonder omzetten een sector van 60° bestrijken. Renswoude en Wageningen liggen allebei buiten deze sector.

1 indicatief

Niet verdacht. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van een locatie binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.

Literatuur

Algemene opvatting is, dat de aanval van een C.J. Ruissen, Artillerie mei 1940. versterkte Duitse divisie bij Renswoude en De krijgsverrichtingen en Scherpenzeel door zwakke voorposten tot staan achtergronden. Deel 2. werd gebracht. Dat was mede mogelijk door Grebbelinie N, 43 prompt en accuraat schieten van onze artillerie.

1 indicatief

Niet verdacht. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van een locatie binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.

Literatuur

C.J. Ruissen, Artillerie mei 1940. De krijgsverrichtingen en achtergronden. Deel 2. Grebbelinie N, 47

Niet verdacht. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van een locatie binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.

Archieven

NIMH, collectie 409, inventarisnr. 502026

Niet verdacht. Het doel met nummer 241 bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied. De afbakening van dit doel is niet van invloed op het onderzoeksgebied.

Luchtfotocollecties

Universiteit Wageningen, sortie 4-1203, nummer 4093

Literatuur

H.M. Woudenberg, Renswoude Scherpenzeel - Woudenberg in de Tweede Wereldoorlog. Het leven in 't hart van de Gelderse Vallei 1939-1945, 141

De Duitsers hadden stelling genomen tot aan de Luntersebeek. Achter het dorp stond het zware geschut opgesteld.

Literatuur

H.M. Woudenberg, Renswoude Scherpenzeel - Woudenberg in de Tweede Wereldoorlog. Het leven in 't hart van de Gelderse Vallei 1939-1945, 142

Literatuur

H.M. Woudenberg, Renswoude Scherpenzeel - Woudenberg in de Tweede Wereldoorlog. Het leven in 't hart van de Gelderse Vallei 1939-1945, 142

13-5-1940

Beschietingen met geschutmunitie

Renswoude

13-05-1940

Beschietingen met geschutmunitie

Meelfabriek

Renswoude

13-05-1940

Beschietingen met geschutmunitie

13-05-1940

Beschietingen met geschutmunitie

Renswoude

Beschietingen met geschutmunitie

Renswoude

Barneveldsestraat en Dorpsstraat

13-05-1940

Beschietingen met geschutmunitie

Renswoude

Barneveldsestraat en Dorpsstraat

23-3-1945

Luchtfotoanalyse

Renswoude

17-04-1945

Verdedigende maatregelen

5.00 uur

Beschietingen met geschutmunitie

14.00 uur

Beschietingen met geschutmunitie

20-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

21-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

21-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

22-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

2162051-VO-02

Beschouwing luchtfoto

Archieven

Renswoude

23-04-1945

Totaal

1 indicatief

Beschietingen met geschutmunitie

12.30 uur

Type/gewicht

Het door de Commandant van 2-I-22 R.I. aangevraagde artillerievuur viel op Renswoude.

11.05 uur

6.00 uur

GIS FKnrs. Hoofdsoort(en)

S. Laansma, Renswoude van voor de mobilisatie tot na de bevrijding, 20

12-05-1940

20-04-1945

Kwaliteit Afwijking

Literatuur

Renswoude

18-04-1945

Omschrijving feit

Renswoude

Beschietingen met geschutmunitie

21.30 uur 03.40 uur

Naam/nummer

Beschietingen met geschutmunitie

11.00 uur

13-05-1940

Bron

AFBAKENINGSANALYSE

Niet verdacht. De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van een locatie binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied. Er zijn geen luchtfoto's beschikbaar om de vermelding te verifiëren. De Dorpsstraat te Renswoude werd zwaar getroffen bij de Nederlandse artilleriebeschietingen in de meidagen van 1940, maar deze Dorpsstraat bevindt zich op meer dan 250 meter afstand van het onderzoeksgebied. Kaarten van de Nederlandse artilleriedoelen die zijn aangetroffen, geven enkel doelen buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied weer.

12-05-1940

13-05-1940

Locatie

OMSCHRIJVING FEIT

Beschietingen met geschutmunitie

Renswoude

Luntersebeek

Renswoude

Nord de Guerre coördinaat 494893

Archieven

The National Archives Londen, War Diaries, H.Q. 147 Infantry Brigade, WO 171/4403

Literatuur

H.M. Woudenberg, Renswoude Scherpenzeel - Woudenberg in de Tweede Wereldoorlog. Het leven in 't hart van de Gelderse Vallei 1939-1945, 142

Archieven

The National Archives Londen, War Diaries, RA 49 Infantry Division, WO 171/4235

Op 13 mei 1940 werd storend vuur uitgebracht op de kruising van de Barneveldsestraat en de Dorpsstraat te Renswoude. Rond 21.30 uur door II-8 RA en om 03.40 uur door I-19 RA. Schietopdracht No. 1: Geef storend vuur af op de weg Renswoude – Scherpenzeel (vuurconcentratie) – vuur No. 241 – onmiddellijk afgeven met 2 batterijen, totaal 100 projectielen een kwart (of half?) uur. ‘Met 1 bt. Een punt op de weg Lunteren – de Klomp, vt. 168,08 – 452,50. Hetzelfde vuur verbreden met 25 meter B

Geschutmunitie

Oud-Hollands 6-veld

Verdacht. De meelfabriek, die zich binnen 100 meter van het onderzoeksgebied bevindt, is situationeel afgebakend met een arbitraire afstand.

Eén t/m enkele

Niet verdacht. Er zijn op de luchtfoto's geen verdedigende maatregelen waargenomen in of nabij het onderzoeksgebied. Op basis van deze vermelding kan niet vastgesteld worden waar de Duitsers in stelling stonden.

'Om 5 uur fluiten Duitse granaten vlakbij. 's Middags zwaar Engels granaatvuur op ons en een aanval uit richting Ederveen.'

1 indicatief

Niet verdacht. De vermeldingen omtrent beschietingen op het centrum zijn globaal en de Dorpsstraat bevindt zich op meer dan 250 meter van het onderzoeksgebied. De afbakening van deze weg is niet van invloed op het onderzoeksgebied.

''s Morgens telkens salvo's op ons uit Oostelijke richting. 's Middags ong. 2 uur nieuwe aanval van de tank uit Noordelijke richting. Zwaar geschutvuur.'

1 indicatief

Verdacht. De brug in de Barneveldsestraat bevindt zich in de directe nabijheid van het onderzoeksgebied. Bij het herstellen van de door de Duitsers opgeblazen brug werden de geallieerden beschoten. De brug is situationeel afgebakend op verschoten geschutmunitie met een arbitraire afstand.

Geschutmunitie

Duits 2 cm t/m 10,5 cm

Enkele t/m tientallen

1 indicatief

Renswoude 4988 engaged by fire from tanks and SA.

1 indicatief

Literatuur

H.M. Woudenberg, Renswoude Scherpenzeel - Woudenberg in de Tweede Wereldoorlog. Het leven in 't hart van de Gelderse Vallei 1939-1945, 142

'Ong. 12.30 uur weer granaten op ons. 's Middags aanval vanuit de Veenweg. Hevig granaatvuur van tanks.'

1 indicatief

Literatuur

H.M. Woudenberg, Renswoude Scherpenzeel - Woudenberg in de Tweede Wereldoorlog. Het leven in 't hart van de Gelderse Vallei 1939-1945, 142

Veel kanonvuur tot dichtbij. Engelse patrouille stoot op de Duitse mitrailleurs en geweren. Buitengewoon stille dag. Slechte nacht: geweldig geschut.'

1 indicatief

Beekweide II te Renswoude

Verticale GIS afbakening BBKnrs.

Situationeel, arbitraire 2,5 m -mv afstand van 100 meter

De luchtfoto dekt het gehele onderzoeksgebied. Er zijn geen waarnemingen van gevechtshandelingen of verdedigende maatregelen in of nabij het onderzoeksgebied waargenomen.

4 indicatief

Br at 494893 blown. Carrier patrol of PPLI (1 Cdn Inf Div) contacted at 494896. Leading carrier of Cdn patrol blown up on mine North of bridge 494893. Eight casualties. Own patrol shot up Renswoude 4988 with tanks and SA. Hos South of blown bridge believed occupied by enemy. OP in bldg 493888 engaged by own tanks. Civilians report 60 – 100 enemy occupying Renswoude including four anti tank guns. 'Weer de hele nacht in de schuilkelder. 2x een salvo. Verder een rustige dag. Maar een vreselijke nacht. Ontzettend schieten over ons heen. 3 zware explosies. Om 6 uur weer granaatvuur op ons.'

Horizontale afbakening

HISTORISCH FEIT Begindatum Einddatum

Tijdstip

Gebeurtenis

24-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

24-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

24-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

25-04-1945

24-04-1945

6.00 uur

Grondgevechten

24-04-1945

6.45 uur 10.15 uur

Beschietingen met geschutmunitie

24-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

24-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

24-04-1945

Schadevermeldingen

LOCATIE Plaatsnaam

Renswoude

Locatie

Brug Barneveldseweg

Renswoude

Barneveldsestraat

Renswoude

Brug Luntersebeek, in de Barneveldsestraat

OMSCHRIJVING FEIT Bron

Literatuur

H.M. Woudenberg, Renswoude Scherpenzeel - Woudenberg in de Tweede Wereldoorlog. Het leven in 't hart van de Gelderse Vallei 1939-1945, 142

'Om 6.45 uur hevig granaatvuur. Vlug alles in de kelder. Van 7.00-10.15 schieten aan alle kanten. Ontzettend granaatvuur. Veel ruiten stuk, huizen en boerderijen branden.'

1 indicatief

Literatuur

H.M. Woudenberg, Renswoude Scherpenzeel - Woudenberg in de Tweede Wereldoorlog. Het leven in 't hart van de Gelderse Vallei 1939-1945, 142

'Tanks voor het huis, salvo's om de straat schoon te vegen. 15 minuten later plotseling Duits vuur.'

1 indicatief

Literatuur

H.M. Woudenberg, Renswoude Scherpenzeel - Woudenberg in de Tweede Wereldoorlog. Het leven in 't hart van de Gelderse Vallei 1939-1945, 143

'Onder Duitse granaatvuur de Barneveldsestraat op.'

1 indicatief

Literatuur

H.M. Woudenberg, Renswoude Scherpenzeel - Woudenberg in de Tweede Wereldoorlog. Het leven in 't hart van de Gelderse Vallei 1939-1945, 140

De brug over de Luntersebeek, in de Barneveldsestraat, was opgeblazen. Daarbij was het huis van de familie Voets totaal vernield.

Niet verdacht. Het water binnen de contouren van de brug bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.

De eerste groep is in Renswoude aangekomen en gaat de Duitsers in de rug aanvallen. Bij een hevig vuurgevecht dat volgt komen zes Britten om het leven. Er sneuvelen ook acht Duitse en twee Nederlandse SS'ers, die zich in een rij woonhuizen hebben verschanst.

1 indicatief

Niet verdacht. De vermeldingen omtrent grondgevechten zijn globaal en de Dorpsstraat bevindt zich op meer dan 250 meter van het onderzoeksgebied. De afbakening van deze weg is niet van invloed op het onderzoeksgebied.

1 indicatief

Niet verdacht. De vermeldingen omtrent deze beschietingen zijn te globaal. De War Diaries van het betreffende Regiment zijn geraadpleegd om te trachten specifiekere locaties te achterhalen.

Literatuur

Archieven

Gemeentearchief Renswoude, toegang 300, inventarisnr. 763

Op 24 april 1945 is het perceel Barneveldsestraat B.51a getroffen door granaatvuur van de geallieerden.

Archieven

War Diaries, 143 Field Regiment Shooting up 493887. Royal Artillery - WO 171/4846

Archieven

The National Archives Londen, War Diaries, RA 49 Infantry Division, WO 171/4235

Leicesters attacked and cleared Renswoude by 1115 hrs with opposition mainly from snipers in village.

Archieven

The National Archives Londen, War Diaries, H.Q. 147 Infantry Brigade, WO 171/4403

24-4-1945

Renswoude

24-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

Renswoude

Nord de Guerre coördinaat 493887

24-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

24-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

25-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

26-04-1945

25-4-1945

2162051-VO-02

05.30 uur

Beschietingen met geschutmunitie

Renswoude

Nord de Guerre coördinaat 494893

E. van de Weerd / P.A. Veldheer / G. Crebolder, Bevrijdingsatlas Veluwe, 84/85

Barneveldsestraat 20 (vastgesteld aan de hand van omnummeringslijst)

Situationeel, arbitraire 2,5 m -mv afstand van 100 meter

1 indicatief

Die nacht kwam Renswoude onder Duits artillerievuur te liggen. Huizen die de voorgaande beschietingen zonder noemenswaardige schade hadden doorstaan en ook bij de bevrijdingsgevechten overeind waren gebleven, veranderden nu in troosteloze ruïnes.

Beschietingen met geschutmunitie

'Reeds voor 6 uur horen we motorengeronk. Tanks naderen. 6.30 begonnen de mitrailleurs te ratelen.'

E. van de Weerd / P.A. Veldheer / G. Crebolder, Bevrijdingsatlas Veluwe, 84

Renswoude

Situationeel, arbitraire 2,5 m -mv afstand van 100 meter

Literatuur

H.M. Woudenberg, Renswoude Scherpenzeel - Woudenberg in de Tweede Wereldoorlog. Het leven in 't hart van de Gelderse Vallei 1939-1945, 142

Om 1200 uur begon de 765 Coy. RE met de constructie van een 30 ft. Lange Baileybrug over de beek in de Barneveldseweg. Ondanks het voortdurend mortiervuur van de Duitsers was het karwei anderhalf uur later geklaard en rolden de Ontario’s over de nieuwe oeververbinding.

Beschietingen met geschutmunitie

E. van de Weerd / P.A. Veldheer / G. Crebolder, Bevrijdingsatlas Veluwe, 84

25-4-1945

Situationeel, arbitraire 2,5 m -mv afstand van 100 meter

1 indicatief

Inmiddels had de A-coy. Leicestershire, onder bevel van Maj. Waistell, de brug in de Barneveldseweg vernield aangetroffen. Herstelpogingen werden doeltreffend door de Duitsers verijdeld door beschietingen met antitankkanonnen en een mitrailleur. Zelfs de begeleidende tanks vermochten niet hier enige verandering in te brengen.

24-4-1945

Enkele t/m tientallen

De aanval van de Leicestershires op Renswoude werd ingeleid door artillerievuur van het 143 Field Regiment RA.

Brug Luntersebeek, in de Barneveldsestraat

Literatuur

S. Laansma, Renswoude van voor de mobilisatie tot na de bevrijding, 60

E. van de Weerd / P.A. Veldheer / G. Crebolder, Bevrijdingsatlas Veluwe, 83

Renswoude

Niet verdacht. De vermeldingen omtrent deze beschietingen zijn te globaal. De War Diaries van het betreffende Regiment zijn geraadpleegd om te trachten specifiekere locaties te achterhalen.

Literatuur

Beschietingen met geschutmunitie

Situationeel, arbitraire 2,5 m -mv afstand van 100 meter

1 indicatief

Renswoude

12.00 uur

Enkele t/m tientallen

In de vroege ochtend van 24 april 1945 werd de werkelijke aanval op Renswoude ingezet door de Leicestershires. Deze aanval werd ingeleid door artillerievuur van het 143 Field Regiment R.A.

Beschietingen met geschutmunitie

24-4-1945

Literatuur

S. Laansma, Renswoude van voor de mobilisatie tot na de bevrijding, 58

24-04-1945

Brug Luntersebeek, in de Barneveldsestraat

Situationeel, arbitraire 2,5 m -mv afstand van 100 meter

Literatuur

Renswoude

S. Laansma, Renswoude van voor de mobilisatie tot na de bevrijding, 59

Renswoude

Beschietingen met geschutmunitie

Situationeel, arbitraire 2,5 m -mv afstand van 100 meter

Literatuur

Geschutmunitie

Type/gewicht

Omdat de brug in de Barneveldsestraatweg vernield was, en herstel door een hevige beschieting van de Duitsers verijdeld werd, moest men weer een omweg maken over De Dennen.

Grondgevechten

GIS FKnrs. Hoofdsoort(en)

Horizontale afbakening

Omschrijving feit

24-04-1945

Kwaliteit Afwijking

Conclusie met motivatie

Naam/nummer

H.M. Woudenberg, Renswoude Scherpenzeel - Woudenberg in de Tweede Wereldoorlog. Het leven in 't hart van de Gelderse Vallei 1939-1945, 140

24-04-1945

AFBAKENINGSANALYSE

Duits 2 cm t/m 10,5 cm

Geallieerd 2 inch t/m 25 ponder

Duits 2 cm t/m 10,5 cm

Totaal

Enkele t/m tientallen

Verdacht. Er zijn enkele vermeldingen aangetroffen over beschietingen op de Barneveldsestraat, tot de brug bij de Lunterse Beek. Deze weg is situationeel afgebakend op verschoten geschutmunitie met een arbitraire afstand.

Geschutmunitie

Geallieerd 2 inch t/m 25 ponder

Enkele t/m tientallen

Verdacht. Dit perceel bevindt zich in de directe nabijheid van het onderzoeksgebied en is situationeel afgebakend op verschoten geschutmunitie met een arbitraire afstand.

Niet verdacht. De genoemde locatie bevindt zich op meer dan 100 meter afstand van het onderzoeksgebied. De afbakening van deze locatie is niet van invloed op het onderzoeksgebied.

1 indicatief

08.00: All bns est in final positions except Leicesters, who were experiencing heavy shelling and tenacious sniping area br 494893. 11.30: Leicesters reported whole of their area clear.

Literatuur

S. Laansma, Renswoude van voor de mobilisatie tot na de bevrijding, 60

Op 25 en 26 april 1945 werden diverse Duitse aanvallen ondernomen op Renswoude vanuit de richting Emmikhuizen.

1 indicatief

Literatuur

E. van de Weerd / P.A. Veldheer / G. Crebolder, Bevrijdingsatlas Veluwe, 85

Op 25 april 1945 om 05.30 uur ondernamen 200 Duitsers van het 1. Bataillon Regiment Harskamp, gesteund door vier kanonnen op tankaffuit, bij ‘De Dennen’ een aanval op de Bcoy Leicestershire. Vanaf 05.00 uur waren de Britse stellingen bestookt met mortieren.

1 indicatief

Beekweide II te Renswoude

Verticale GIS afbakening BBKnrs.

1 indicatief

Beschouwing luchtfoto

Geschutmunitie

Duits 2 cm t/m 10,5 cm

Enkele t/m tientallen

HISTORISCH FEIT Begindatum Einddatum

Tijdstip

Gebeurtenis

25-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

25-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

25-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

25-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

25-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

25-04-1945

Beschietingen met geschutmunitie

9-7-1945

Luchtfotoanalyse

26-2-1948

Meldingen m.b.t. ontplofbare oorlogsresten

21-09-1953

2162051-VO-02

Meldingen m.b.t. ontplofbare oorlogsresten

LOCATIE Plaatsnaam

Locatie

Renswoude

Barneveldsestraat 23 (vastgesteld aan de hand van omnummeringslijst)

Luntersebeek, bij de brug in de weg Barneveld-Renswoude

OMSCHRIJVING FEIT Bron

Naam/nummer

Internet

Tweehonderd Duitsers deden op 25 april 1945 een aanval op Renswoude, na een voorbereidende nachtelijke beschieting. Gedekt door vier kanonnen ging men naar voren bij De Engelaar en Emminkhuizen. Een compagnie Britten bracht de aanval tot staan. Bij het https://www.grebbelinie.nl/page treffen sneuvelden nog een aantal soldaten op de valreep. De Luitenant Rowe Brug over de /pantherstellung Lunterse Beek ontleent zijn naam aan zo'n militair. Een tweede Duitse verrassingsaanval met tien tanks over de Emminkhuizerweg liep vast, omdat ze door een verkenningsvliegtuigje werden gesignaleerd. Vier uitgeschakelde tanks bleven op en naast de weg achter.

1 indicatief

Archieven

War Diaries, 143 Field Regiment - Heavy shell v mortar fire heard from area Royal Artillery - WO 171/4846 Renswoude.

1 indicatief

Archieven

The National Archives Londen, War Diaries, 143 Field Regiment RA, WO 171/4846

Heavy shell v mortar fire heard from area Renswoude.

1 indicatief

Archieven

The National Archives Londen, War Diaries, RA 49 Infantry Division, WO 171/4235

Enemy arty incl Nebels increased their activity, generally shelling area Renswoude (4988).

1 indicatief

Archieven

The National Archives Londen, War Diaries, RA 49 Infantry Division, WO 171/4235

Renswoude and Leicesters bn area was heavily engaged.

1 indicatief

Archieven

The National Archives Londen, War Diaries, H.Q. 147 Infantry Brigade, WO 171/4403

1 indicatief

Luchtfotocollecties

Luftbilddatenbank te Estenfeld, sortie 3G-TUD-S089, nummers 5108 en 5111

Archieven

Omschrijving feit

AFBAKENINGSANALYSE Kwaliteit Afwijking

10 m

GIS FKnrs. Hoofdsoort(en)

Type/gewicht

Totaal

Beschouwing luchtfoto

Conclusie met motivatie

Verticale GIS afbakening BBKnrs.

De luchtfoto's van deze datum dekken het gehele onderzoeksgebied maar zijn van grote hoogte genomen. Er zijn geen sporen van gevechtshandelingen of verdedigende maatregelen waarneembaar.

Gemeentearchief Renswoude, toegang 300, inventarisnr. 745

In de gemeente Renswoude zijn bij D. v.d. Pol (B.51) en C. Vermeer (A.4) twee niet ontplofte granaten gevonden. De Hulpverleningsdienst heeft opdracht gekregen deze explosieven te ruimen.

Niet verdacht. Er wordt niet specifiek op deze vermelding afgebakend maar het ondersteunt de vermeldingen over beschietingen op en nabij de Barneveldseweg.

Gemeentearchief Renswoude, toegang 300, inventarisnr. 745

Bij werkzaamheden aan de Lunterse beek is een granaat gevonden. Plaatsaanduiding werkzaamheden: komende uit de richting Barneveld aan de rechterzijde van de brug over de Luntersebeek aan de straatweg BarneveldRenswoude (al eerder werd daar een granaat gevonden).

9 indicatief

Niet verdacht. Er wordt niet specifiek op deze vermelding afgebakend maar het ondersteunt de vermeldingen over beschietingen op en nabij de Barneveldseweg.

Beekweide II te Renswoude

Horizontale afbakening

4 BEOORDELING BRONNENMATERIAAL 4.1    

   

Indicaties voor explosieven in het onderzoeksgebied Er is in de meidagen van 1940 sprake geweest van beschietingen met geschutmunitie in de nabijheid van het onderzoeksgebied. Voorafgaand aan de bevrijding door de geallieerden was er sprake van beschietingen in en nabij het onderzoeksgebied. In het onderzoeksgebied waren geen militaire objecten aanwezig. Er zijn geen militaire vliegtuigen in het onderzoeksgebied gecrasht of de vermeldingen zijn dusdanig globaal dat niet kan worden vastgesteld of er sprake is van het onderzoeksgebied. Ter plaatse van het onderzoeksgebied is geen sprake geweest van vliegtuigbeschietingen, noodafworpen en bombardementen. Het onderzoeksgebied heeft geleden onder gevechtshandelingen. Er zijn in het verleden ontplofbare oorlogsresten in de nabijheid van het onderzoeksgebied geruimd. Het betreft aangetroffen granaten aan de Barneveldsestraat. Er is na de Tweede Wereldoorlog sprake geweest van naoorlogse bodemingrepen in het onderzoeksgebied (contra-indicaties). ontplofbare oorlogsresten zijn ten gevolge van deze bodemingrepen mogelijk verwijderd c.q. binnen het onderzoeksgebied verplaatst.

Op basis van de beschikbare feiten zijn er voldoende indicaties beschikbaar waaruit blijkt dat er mogelijk ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied aanwezig zijn.

4.2 



Leemten in kennis bronnenmateriaal Bij een historisch onderzoek kan nooit een volledig overzicht van alle bronnen worden verkregen. Er is bij dit onderzoek gebruik gemaakt van een bronnenselectie. Getuigen die meer kunnen vertellen over munitiedumpingen, vliegtuigcrashes en bombardementen kunnen ondertussen zijn overleden. Luchtfoto’s van de Royal Air Force geven doorgaans een betrouwbare indicatie betreffende de vraag of er mogelijk ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied aanwezig zijn. Luchtfoto’s geven altijd een momentopname weer. Er kunnen voor, na en tussen verschillende opnamedata ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn terechtgekomen. Het is, vanwege getroffen camouflagemaatregelen, maar zeer de vraag of alle geschutopstellingen etc. op luchtfoto’s kunnen worden teruggevonden. De ruimrapporten van de EODD kennen hun beperkingen voor wat betreft de nauwkeurigheid van de vindplaatsbeschrijvingen. Het is niet altijd mogelijk om exact aan te geven waar de ontplofbare oorlogsresten werden aangetroffen. Deze munitie is bovendien geruimd. Dergelijke beperkingen zijn er ook bij andere geraadpleegde bronnen, zoals bijvoorbeeld documenten uit de gemeentearchieven. Er kan alleen een op ontplofbare oorlogsresten verdacht gebied worden afgebakend met behulp van concrete locatiebeschrijvingen.

2162051-VO-02

Beekweide II te Renswoude



Er zijn in de geraadpleegde luchtfotocollecties geen kwalitatief goede luchtfoto’s beschikbaar van na 14 mei 1940 en 24 april 1945. De eerstvolgende luchtfoto van na 14 mei 1940 is pas van enkele jaren later. De luchtfoto’s na 24 april 1945 zijn van grote hoogte genomen waardoor er geen sporen van gevechtshandelingen waarneembaar zijn.

4.3

Soort en verschijningsvorm van explosieven

In de lijst van gebeurtenissen (hoofdstuk 3) worden de volgende gevechtshandelingen genoemd: 

Beschietingen met geschutmunitie

Voor de genoemde handelingen is beoordeeld of – als gevolg van de handeling – ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied kunnen worden aangetroffen. Zo ja, dan is tevens beoordeeld welke van de zestien hoofdsoorten ontplofbare oorlogsresten uit het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse in de bodem aanwezig kunnen zijn.

4.3.1

Beschietingen met geschutmunitie

In de geraadpleegde bronnen wordt gesproken over beschietingen met geschutmunitie. De volgende hoofdsoorten ontplofbare oorlogsresten zijn mogelijk ter plaatse van de locaties waar strijd werd geleverd aanwezig: Soort explosief

Nationaliteit

Type / kaliber

Verschijningsvorm

Geschutgranaten

Oud-Hollands

6-veld

Verschoten/achtergelaten

Geschutgranaten

Duits

2 cm t/m 10,5 cm

Verschoten/achtergelaten

Geschutgranaten

Geallieerd

2 inch t/m 25 ponder

Verschoten/achtergelaten

Ontstekingsinrichtingen

Duits

Diversen

Verschoten/achtergelaten

Ontstekingsinrichtingen

Geallieerd

Diversen

Verschoten/achtergelaten

4.4

Aantal mogelijk aan te treffen explosieven

De volgende aantallen ontplofbare oorlogsresten kunnen mogelijk in het onderzoeksgebied worden aangetroffen. Een en ander is gebaseerd op een inschatting van AVG omdat er in de (historische) bronnen geen exacte aantallen worden genoemd: Soort explosief

Aantal mogelijk aan te treffen explosieven

Geschutmunitie

Enkele t/m tientallen

Ontstekingsinrichtingen

Enkele t/m tientallen

4.5

Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied

De verdachte gebieden die in deze paragraaf worden besproken zijn ingetekend op de bodembelastingkaart. In de volgende deelparagraaf wordt de begrenzing van ieder verdacht gebied besproken en gemotiveerd.

2162051-VO-02

Beekweide II te Renswoude

4.5.1

Geschutmunitie

Het betreft hier een beschieting door grondgebonden geschut en mortieren. Er is bij het vaststellen van de horizontale afbakening van het verdachte gebied rekening gehouden met de volgende factoren:   

Het soort en kaliber granaat De periode waarbinnen beschietingen hebben plaatsgevonden (uren, dagen, maanden, enz.) De vraag of er ontplofbare oorlogsresten zijn aangetroffen in het kennelijk beschoten gebied, of in de nabijheid daarvan, en zo ja, of deze ontplofbare oorlogsresten een relatie heeft/hebben met de beschieting

Met de volgende factoren kon geen rekening gehouden worden omdat hier geen gegevens over bekend zijn:        

De locatie van waar er werd geschoten De nauwkeurigheid waarmee het doel is geregistreerd De afstand waarover is geschoten De locaties en spreiding van granaatinslagen Het type beschieting (bijvoorbeeld: storingsvuur, uitwerkingsvuur, afsluitingsvuur) De intensiteit van de beschieting (bijvoorbeeld: aantal vuurstoten, duur van de vuurstoten, aantal granaten per vuurstoot, totaal aantal verschoten granaten) De vraag of de beschieting werd uitgevoerd met een waarnemer De vraag of er vooraf is ingeschoten

Dit betreft de locaties die in de Tweede Wereldoorlog zijn getroffen door geschutmunitie. De situationele afbakening is als volgt toegepast: De omgeving van het onderzoeksgebied is in de meidagen van 1940 en in april 1945 getroffen bij beschietingen met geschutmunitie. In mei 1940 werd een locatie in de nabijheid van het onderzoeksgebied beschoten door de Nederlandse artillerie. Deze locatie, de Melkfabriek, is situationeel afgebakend met een arbitraire afstand van 100 meter. In april 1945 zijn zowel door de geallieerden als door de Duitsers beschietingen uitgevoerd op en nabij de Barneveldsestraat. Deze weg, met hierin tevens de beschoten brug, is eveneens situationeel afgebakend met een arbitraire afstand van 100 meter. Het door geschutmunitie getroffen perceel aan de Barneveldsestraat, dat is vastgesteld aan de hand van een vermelding uit het gemeentearchief, is van dezelfde afbakening voorzien. Dit heeft als gevolg dat een deel van het onderzoeksgebied verdacht is op de aanwezigheid van verschoten geschutmunitie. De overige vermeldingen zijn te globaal om een afbakening op toe te passen of de afbakening is niet van invloed op het onderzoeksgebied.

De zwaarste categorie geschutmunitie die kan worden aangetroffen is volgende de beschikbare gegevens geschutmunitie van 25 ponder geschut die tot maximaal 2,5 meter minus het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog kan worden aangetroffen. Het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog is de bovengrens van het op ontplofbare oorlogsresten verdachte gebied.

2162051-VO-02

Beekweide II te Renswoude

4.6

Bodembelastingkaart

De verdachte gebieden die in dit hoofdstuk zijn besproken zijn ingetekend op de bodembelastingkaart op de hierop volgende pagina. De nummers op de bodembelastingkaart corresponderen met de nummering in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3.

2162051-VO-02

Beekweide II te Renswoude

LEGENDA

Onderzoeksgebied

454550

454600

Verdacht gebied geschutmunitie

454400

454450

454500

Alleen oorlogshandelingen in onderzoeksgebied zijn afgebakend.

nabij

het

454350

Nummers naast de symbolen op de kaart verwijzen naar de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3 van het vooronderzoek.

2162051 BBK-D1 A2 C. Hendriks 18 juni 2021 Gemeente Renswoude M.A. Abee

454300

PROJECTNUMMER: TEKENINGNUMMER: FORMAAT: GETEKEND DOOR: DATUM: OPDRACHTGEVER: VOOR AKKOORD:

40 Meter

454250

Esri Nederland, Community Map Contributors

165300

165350

165400

165450

165500

165550

165600

165650

165700

165750

165800

Vestiging Veerweg 10 5171 PW Kaatsheuvel

Vestiging Heijen: De Grens 7 6598 DK Heijen 0485-802010

Email: eo@avg.eu Web: www.avg.eu

5 CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN 5.1

Conclusie

AVG heeft in opdracht van de gemeente Renswoude een vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd voor het onderzoeksgebied Beekweide II te Renswoude. Op basis van de beoordeelde feiten van het vooronderzoek is geconcludeerd dat er indicaties zijn voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. De volgende gevechtshandelingen/ontplofbare oorlogsresten gerelateerde handelingen hebben in en nabij het onderzoeksgebied plaatsgevonden: 

Beschietingen met geschutmunitie

De volgende ontplofbare oorlogsresten kunnen mogelijk in het onderzoeksgebied worden aangetroffen: 

Geschutmunitie

Het onderzoeksgebied is gedeeltelijk verdacht op ontplofbare oorlogsresten. Het verdachte gebied is horizontaal afgebakend op de bodembelastingkaart (zie pagina 53). De horizontale en verticale afbakening van de verdachte gebieden wordt besproken in hoofdstuk 4.5.

5.2

Advies vervolgtraject

5.2.1

Werkzaamheden binnen de verdachte gebieden

De door AVG voor de gemeente Renswoude geadviseerde vervolgstappen worden in de hierop volgende paragrafen besproken.

5.2.2

Verkleinen verdachte gebieden

Voor de op ontplofbare oorlogsresten verdachte gebieden wordt geadviseerd om een nadere verdiepingsslag te maken en te kijken of deze met behulp van informatie over naoorlogse werkzaamheden kunnen worden verkleind. Denk hierbij aan: 



Kaartmateriaal/bestekstekeningen waarmee feitelijk kan worden aangetoond dat (delen van) verdachte gebieden naoorlogs zijn geroerd. Op basis van deze gegevens kan mogelijk de horizontale en/of de verticale afbakening van de verdachte gebieden worden gereduceerd. Gegevens betreffende naoorlogse ophogingen in de op ontplofbare oorlogsresten verdachte gebieden.

2162051-VO-02

Beekweide II te Renswoude

Een verdiepingsslag wordt geschreven in de vorm van een vooronderzoek na-conflictperiode en/of een (projectgebonden) risicoanalyse of een pragmatische opsporingsanalyse. In een vooronderzoek na-conflictperiode worden enkel de bodemingrepen na de conflictperiode besproken en beoordeeld. Onze voorkeur gaat derhalve uit naar een risicoanalyse of een pragmatische opsporingsanalyse, waarbij ook gekeken wordt naar de toekomstige werkzaamheden in relatie tot de aan te treffen ontplofbare oorlogsresten. Bij een pragmatische opsporingsanalyse wordt de focus gelegd op de naoorlogse veranderingen binnen uw werkgebied, de verdachte gebieden en mogelijk te verwachte explosieven komende uit het vooronderzoek en uw toekomstig uit te voeren werkzaamheden. Deze 3 “lagen” worden over elkaar heen geprojecteerd om zodoende te bepalen binnen welke gebieden een nader explosievenonderzoek noodzakelijk is. De risico’s en uitwerking van explosieven worden in een pragmatische opsporingsanalyse niet besproken, omdat deze in de meeste gevallen detonatie en dodelijk letsel zullen zijn. Bij het opstellen van een risicoanalyse wordt net als bij een pragmatische opsporingsanalyse gekeken naar de toekomstige werkwijze in combinatie met de verdachte gebieden en mogelijk te verwachte explosieven komende uit het vooronderzoek en uw toekomstig uit te voeren werkzaamheden.

Naast voorgenoemde zaken worden in een risicoanalyse ook de risico’s en uitwerkingen van de mogelijk aanwezige explosieven meegenomen. Delen van het verdachte gebied zijn naoorlogs reeds geroerd voor de bouw van bedrijfspanden en woningen en de aanleg van een weg. De verwachting is echter dat een risicoanalyse of een pragmatische opsporingsanalyse slechts een kleine reductie oplevert van de verticale afbakening. De meerwaarde van een risicoanalyse en/of pragmatisch opsporingsadvies is derhalve beperkt en geadviseerd wordt om, na het eventueel verwijderen van bestaande bebouwing, tot opsporing van ontplofbare oorlogsresten over te gaan in de verdachte gebieden, zie paragraaf 5.2.3.

5.2.3

Opsporing ontplofbare oorlogsresten

Het onderzoek naar ontplofbare oorlogsresten maakt onderdeel uit van de opsporingsfase die in paragraaf 6.6 van het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse is beschreven. De opsporingsfase omvat het geheel van organisatie en uitvoering, achtereenvolgens: werkvoorbereiding, detecteren, interpreteren, lokaliseren, laagsgewijs ontgraven en identificeren van de vermoede explosieven, tijdelijk veiligstellen van de situatie tot aan overdracht aan de EODD en proces-verbaal van oplevering aan de opdrachtgever en Bevoegd Gezag. Om een gedegen detectieonderzoek te kunnen uitvoeren dient het opsporingsgebied goed beloopbaar en vrij van obstakels te zijn. Dat wil zeggen dat alle bovengrondse obstakels, zoals hekwerk, begroeiing en gewas voor aanvang van de detectie moet zijn verwijderd. Na het verwijderen van de bovengrondse obstakels kan de locatie worden gedetecteerd. Bomen en begroeiing dienen boven het maaiveld te worden gerooid/gesnoeid. Indien een analoge detectie wordt uitgevoerd dienen alle verdachte objecten die worden gedetecteerd en waarvan de meetwaardenovereenkomsten vertonen met mogelijk aanwezige ontplofbare oorlogsresten in kaart te worden gebracht door de locatie door middel van GPS in te meten. Bij deze vastlegging dient tevens de vermoedelijke diepte te worden vastgelegd.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12844579/1