Bijlage 13. Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten
Tekst van het document
AVG Explosieven Opsporing NL
Beekweide II te Renswoude Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten
OPDRACHTGEVER LOCATIE ONS PROJECTNR. VERSIE DATUM
: Gemeente Renswoude : Beekweide II te Renswoude : 2162051 : 02 : 18-6-2021
AVG Bouwstoffen
AVG Explosieven Opsporing Nederland Veerweg 10, 5171 PW Kaatsheuvel Postbus 160, 6590 AD Gennep T +31 416 700220
AVG Explosieven Opsporing
eo@avg.eu www.avg.eu KvK 12029421
AVG Infra
AVG Transport
BTW-id: NL801449455B01 Betaalrekening: NL24RABO0353306797 G-rekening: NL46RABO0991487540
Distributielijst
Gemeente Renswoude AVG Explosieven Opsporing Nederland
Dit document is bestemd voor de opdrachtgever. Opdrachtgever
Gemeente Renswoude
Rapport
2162051
Naam
Beekweide II te Renswoude
Versie
VO-02, definitief, opgesteld conform het CS-VROO d.d. februari 2021
Datum
18 juni 2021
Vrijgegeven door:
Menno Abee (manager)
Paraaf:
Vrijgegeven door:
Jeffry van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO)
Paraaf:
Opgesteld door:
Chrisje Hendriks MA (historica)
Paraaf:
Afbeelding voorblad. Luchtfoto van het onderzoeksgebied d.d. 23 maart 1945. Bron: Universiteit Wageningen, sortie 4-2103, nummer 4093. Rechten voorbehouden. De in deze rapportage aanwezige informatie, waaronder de tekst en het kaartmateriaal, is eigendom van AVG. Het is de opdrachtgever toegestaan deze rapportage als één geheel aan derden kenbaar te maken, met het doel waarvoor het is vervaardigd. De verstrekking van afbeeldingen uit de rapportage, of de separaat meegestuurde digitale bijlagen die hiertoe behoren, is zonder toestemming van de auteur niet toegestaan in verband met mogelijke (beeld)rechten.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
2
INHOUD 1
INLEIDING ............................................................................................... 6 1.1
Aanleiding ................................................................................................ 6
1.2
Probleemstelling........................................................................................ 6
1.3
Doelstelling .............................................................................................. 6
1.4
Onderzoeksgebied ..................................................................................... 6
1.5
Onderzoeksmethode .................................................................................. 7
1.5.1
Algemeen .............................................................................................. 7
1.5.2
Inventarisatie bronnenmateriaal..............................................................10
1.5.3
Beoordeling bronnenmateriaal ................................................................12
1.5.4
Verantwoording ....................................................................................12
1.5.5
Personele deskundigheid ........................................................................12
1.5.6
Leeswijzer ............................................................................................13
2
INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL ......................................................14 2.1
Eerder uitgevoerde onderzoeken ................................................................14
2.1.1
Rapportages AVG ..................................................................................14
2.1.2
Derden ................................................................................................14
2.2
Literatuur ................................................................................................14
2.2.1
Meidagen 1940 .....................................................................................14
2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader .........................................................14 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 .......................................15 2.2.2
Luchtoorlog 1940-1945 ..........................................................................18
2.2.3
Bevrijding april 1945 .............................................................................19
2.2.4
Munitieruimingen ..................................................................................21
2.3
Collectie stafkaarten Topografische Dienst Kadaster .....................................22
2.3.1
Geallieerde stafkaart .............................................................................22
2.3.2
Duitse stafkaart ....................................................................................22
2.4
Gemeentearchief Renswoude .....................................................................24
2.5
Nieuwsberichten.......................................................................................25
2.5.1
AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek ..............................25
2.6
Explosieven Opruimingsdienst Defensie .......................................................26
2.6.1
Collectie ruimrapporten ..........................................................................26
2.6.2
Collectie mijnenkaarten ..........................................................................27
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
3
2.7
Nederlands Instituut voor Militaire Historie ..................................................29
2.7.1
Collectie Duitse verdedigingswerken ........................................................29
2.7.2
Gevechtsverslagen en rapporten mei 1940 ...............................................29
2.7.3
Beeldbank NIMH ...................................................................................30
2.8
Provinciaal archief / Militair Gezag ..............................................................30
2.8.1
Militair Gezag........................................................................................30
2.8.1.1 Militair Gezag Utrecht ............................................................................30 2.9
Nationaal archief ......................................................................................31
2.9.1
Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen..............................31
2.9.2
Korps Hulpverleningsdienst ....................................................................31
2.10 Semi-Statisch Informatiebeheer .................................................................32 2.10.1 Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst ..............................................32 2.11 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie ...........................................32 2.11.1 Collecties Departement van Justitie en Generalkommissariat für das Sicherheitswesen ..............................................................................................32 2.11.2 Beeldbank Tweede Wereldoorlog .............................................................33 2.12 Oorlog in blik ...........................................................................................34 2.13 The National Archives Londen ....................................................................34 2.13.1 Daily Logs ............................................................................................35 2.13.2 War Diaries ..........................................................................................35 2.14 Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg ............................................................36 2.15 Imperial War Museums .............................................................................37 2.16 Library and Archives Canada......................................................................37 2.16.1 Collectie Defence Overprints
...................................................................37 2.17 Luchtfoto’s ..............................................................................................39 2.17.1 Geraadpleegde luchtfoto’s ......................................................................39 2.17.2 Veranderingen na-conflictperiode ............................................................40 3
CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN ............................................44 3.1
4
Gebeurtenissentabel en gebeurtenissenkaart ...............................................44 BEOORDELING BRONNENMATERIAAL ..........................................................49
4.1
Indicaties voor explosieven in het onderzoeksgebied ....................................49
4.2
Leemten in kennis bronnenmateriaal ..........................................................49
4.3
Soort en verschijningsvorm van explosieven ................................................50
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
4
4.3.1
Beschietingen met geschutmunitie ..........................................................50
4.4
Aantal mogelijk aan te treffen explosieven ..................................................50
4.5
Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied .....................................50
4.5.1
Geschutmunitie .....................................................................................51
4.6
Bodembelastingkaart ................................................................................52
5
CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ...............................................................54 5.1
Conclusie ................................................................................................54
5.2
Advies vervolgtraject ................................................................................54
5.2.1
Werkzaamheden binnen de verdachte gebieden ........................................54
5.2.2
Verkleinen verdachte gebieden ...............................................................54
5.2.3
Opsporing ontplofbare oorlogsresten .......................................................55
5.2.4
Werkzaamheden buiten de verdachte gebieden .........................................56
6
BIJLAGEN ................................................................................................57 6.1
Bronnenlijst .............................................................................................57
6.1.1
Archieven en overige instanties ...............................................................57
6.1.2
Literatuur .............................................................................................57
6.1.3
Websites ..............................................................................................58
6.1.4
Overig .................................................................................................58
6.2
Certificaat vooronderzoek en risicoanalyse ..................................................59
6.3
Motivatie luchtfotobestelling ......................................................................60
6.4
Afkortingenlijst ........................................................................................62
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
5
1 INLEIDING 1.1
Aanleiding
AVG Explosieven Opsporing Nederland (hierna: AVG) heeft in opdracht van de gemeente Renswoude een vooronderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd ter plaatse van de projectlocatie Beekweide II te Renswoude (zie de kaarten op pagina 8 met de situatie tijdens de Tweede Wereldoorlog en op pagina 9 met de huidige situatie). Hier worden in de toekomst diverse bodemingrepen uitgevoerd ten behoeve van nieuwbouw van tientallen woningen en de herontwikkeling van het terrein.
1.2
Probleemstelling
Er kunnen als gevolg van gevechtshandelingen ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven. Er ontstaat bij het spontaan aantreffen en beroeren van ontplofbare oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog mogelijk een verhoogd veiligheidsrisico. Onbedoelde detonaties kunnen bij de uitvoering van werkzaamheden in het ergste geval leiden tot dodelijk letsel en zware schade aan materieel en omgeving. Spontane vondsten van ontplofbare oorlogsresten kunnen resulteren in meerwerkkosten door stagnatie van de uitvoeringswerkzaamheden.
1.3
Doelstelling
Het doel van het vooronderzoek is om aan de hand van een breed scala aan historisch feitenmateriaal een zo genuanceerd mogelijk beeld met betrekking tot het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog te verkrijgen. Aan de hand van deze gegevens wordt een antwoord gegeven op de vraag of en zo ja in welke delen van het onderzoeksgebied er sprake is van een verhoogd risico op het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten. Er wordt daarnaast ingegaan op de te verwachten soort(en) ontplofbare oorlogsresten, de verschijningsvorm en de mogelijke hoeveelheid. Het onderzoek resulteert in een horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied door middel van GIS kaartmateriaal en het advies om de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden uit te voeren, of om vervolgstappen te zetten in de vorm van bijvoorbeeld een (projectgebonden) risicoanalyse of direct een detectieonderzoek.
1.4
Onderzoeksgebied
Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude in de gelijknamige gemeente en wordt globaal begrensd door de Barneveldsestraat, de Meidoornlaan en de Beekweide. In deze rapportage worden feiten omschreven van oorlogshandelingen die in en nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
6
Er wordt bij het bepalen van de relevantie onderscheid gemaakt in 4 opties:
Het feit wordt niet in de rapportage opgenomen wanneer de locatie van de gevechtshandeling verder dan ca. 250 meter van het onderzoeksgebied af ligt. Binnen deze rapportages worden alle noemenswaardige feiten binnen een straal van ca. 250 meter rondom het onderzoeksgebied opgenomen, waarbij één van de volgende relevanties wordt benoemd: Het feit krijgt de relevantie “nee” wanneer deze buiten het onderzoeksgebied ligt en op voorhand al kan worden bepaald dat deze geen invloed heeft op het onderzoeksgebied. Het feit wordt niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in deze rapportage en krijgt geen nummer op de gebeurtenissenkaart in de bijlage. Het feit krijgt de relevantie “mogelijk” wanneer het een melding betreft die buiten het onderzoeksgebied ligt en mogelijk van invloed is op het onderzoeksgebied, of wanneer de melding een groter gebied betreft dan binnen het onderzoeksgebied ligt. Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, wordt wel of niet afgebakend, en krijgt een nummer op de gebeurtenissenkaart, mits het feit binnen de contouren van de kaart valt. Het feit krijgt de relevantie “ja” wanneer met zekerheid kan worden bepaald dat deze binnen het onderzoeksgebied ligt en een afbakening invloed heeft op het onderzoeksgebied.
Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, de afbakening wordt gemotiveerd en het feit wordt van een nummer op de gebeurtenissenkaart voorzien.
Het onderzoeksgebied ligt in de volgende gemeente: Huidige gemeente
Gemeente tijdens de Tweede Wereldoorlog
Renswoude
Renswoude
1.5
Onderzoeksmethode
1.5.1
Algemeen
Bij het vooronderzoek worden literatuur en historische bronnen verzameld en gestructureerd geordend. Het eindresultaat is een rapportage met een bijbehorende bodembelastingkaart. Het vooronderzoek is conform het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse uitgevoerd. Deze rapportage omvat een vooronderzoek naar de periode 19401945. Het vooronderzoek heeft tot doel om te beoordelen of er in het onderzoeksgebied sprake is van concrete aanwijzingen van de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, en indien deze concrete aanwijzingen er zijn, om het verdachte gebied af te bakenen. Dit komt samen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. Het vooronderzoek bestaat uit zowel het inventariseren als beoordelen (analyseren) van bronnenmateriaal. Eindresultaat is een rapportage en een bijbehorende bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
7
1.5.2
Inventarisatie bronnenmateriaal
Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van:
Gebeurtenissen die hebben geleid tot de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten (indicaties); Gebeurtenissen die hebben geleid tot de verwijdering van ontplofbare oorlogsresten (contra-indicaties).
Medewerkers van AVG hebben in het verleden ten bate van dit vooronderzoek diverse archieven bezocht. Er was in alle gevallen sprake van fysiek archiefbezoek, tenzij het archief reeds gedigitaliseerd was, zoals ingeval de toegangen 409 en 575 van het NIMH en de via de website van Delpher te raadplegen krantencollectie van het Nationaal Archief. De volgende archieven en collecties zijn wel/niet geraadpleegd: Verplichte bronnen Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Literatuur
O.a. De luchtverdediging in de meidagen 1940 en de groene serie
Ja
2.2
Gemeentearchief Renswoude
Vermeldingen oorlogshandelingen
Ja
2.4
Provinciaal archief / Utrechts Archief te Utrecht
Vermeldingen oorlogshandelingen
Ja
2.8
Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Amsterdam)
Toegangen 216k en 077
Ja
2.11
Nationaal Archief (’s-Gravenhage)
Inspectie Bescherming Bevolking tegen luchtaanvallen (toegang 2.04.53.15), Korps Hulpverleningsdienst (toegang 2.04.110)
Ja
2.9
Semi-Statisch Informatiebeheer (Rijswijk)
Mijn- en Munitie Opruimingsdienst
Ja
2.10
Explosieven Opruimings Dienst Defensie
Geruimde explosieven (mora’s/wo’s), mijnenkaarten
Ja
2.6
Luchtfotocollectie Bibliotheek Universiteit Wageningen
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.17
Luchtfotocollectie Topografische Dienst (Kadaster)
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.17
Luchtfotocollectie National Collection of Aerial Photography (NCAP, Edinburgh)
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.17
Koninklijke Bibliotheek / Delpher
Oude krantenberichten betreffende ontplofbare oorlogsresten
Ja
2.5
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)
Toegang 575
Ja
2.7
The National Archives (Londen)
Gegevens aangaande luchtaanvallen door Royal Air Force
Ja
2.13
Bundesarchiv-Militärarchiv (Freiburg)
Gegevens Luftwaffenführungsstab
Ja
2.14
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
10
Aanvullende bronnen Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)
Toegang 409
Ja
2.7
The National Archives (Londen)
Gegevens aangaande artilleriebeschietingen
Ja
2.13
The National Archives and Records Administration (NARA, Washington)
Gegevens 8th Air Force, 9th Air Force
Nee 1
Getuigenverklaringen
Getuigenverslagen uit de eerste hand
Nee 2
Kadaster Zwolle
Collectie Stafkaarten Topografische Dienst Kadaster te Zwolle / naoorlogs kaartmateriaal
Ja
2.3
Niet in het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse benoemde bronnen Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Bedrijfsarchief AVG
Gegevens uit binnen- en buitenlandse archieven
Ja
2.1, 2.5
Bedrijfsdatabase AVG
O.a. oude webartikelen
Ja
2.1, 2.5
In het verleden uitgevoerde (voor)onderzoeken
(Voor)onderzoeken
Ja
2.1
Luchtfotocollectie Luftbilddatenbank
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.17
Imperial War Museums
Beeldmateriaal Tweede Wereldoorlog
Ja
2.15
Library and Archives Canada
Defence Overprints
Ja
2.16
Centre Historique des Archives à Vincennes
Franse gevechtsverslagen
Nee
Heemkundekringen / historische kringen
Plaatselijke archieven
Nee
Locatiedeskundige
Expert op het gebied van lokale historie
Nee
1 Er zijn geen aanwijzingen aangetroffen dat het onderzoeksgebied werd getroffen bij Amerikaanse bombardementen. Derhalve was er geen noodzaak het NARA te raadplegen. 2 AVG beschikt niet over adresgegevens van relevante getuigen.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
11
1.5.3
Beoordeling bronnenmateriaal
In deze fase van het vooronderzoek worden de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek beoordeeld. Op basis van deze gegevens wordt gemotiveerd vastgesteld of er sprake is van een op ontplofbare oorlogsresten verdacht gebied. Indien er sprake is van een verdacht gebied, dan wordt tevens bepaald: de (sub)soort, de mogelijke aantallen en de verschijningsvorm van de vermoedelijk aanwezige ontplofbare oorlogsresten, alsmede de horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied (indien mogelijk). Bij de beoordeling van het bronnenmateriaal is gebruikgemaakt van het geografisch informatie systeem (GIS). De indicaties en contra-indicaties zijn vertaald naar een locatie in het RD-coördinatenstelsel en verwerkt in GIS. De GIS dataset wordt mede gebruikt om te beoordelen of het onderzoeksgebied, of delen daarvan, verdacht is op de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.
1.5.4
Verantwoording
Het vooronderzoek is tot stand gekomen dankzij de volgende personen:
Mevr. C. Hendriks MA (historica): opstellen van het vooronderzoek en het GIS-kaartmateriaal en het uitvoeren van de luchtfotoanalyse Dhr. P. Gieben (GIS-coördinator): verificatie van de luchtfotoanalyse Dhr. M.A. Abee (manager): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage Dhr. Dr. W. van den Brandhof (historicus/afdelingshoofd vooronderzoeken): interne beoordeling inhoud rapportage Dhr. J. van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO): interne beoordeling inhoud rapportage
1.5.5
Personele deskundigheid
Het opstellen van het vooronderzoek vereist een multidisciplinaire aanpak. Hierbij is personeel (of zijn derden) betrokken die deskundige zijn op het gebied van meerdere expertises. Bij het vooronderzoek dienen meerdere deskundigen betrokken te zijn, die tenminste beschikken over de volgende expertises: deskundigheid op het gebied van het opstellen van een historisch vooronderzoek, deskundigheid op het gebied van ontplofbare oorlogsresten, deskundigheid op het gebied van de civiele techniek, deskundigheid op het gebied van luchtfoto-interpretatie en deskundigheid op het gebied van geografische informatiesystemen (GIS). In de onderstaande tabel staat weergegeven wie er bij dit vooronderzoek betrokken zijn en op welk gebied zij deskundige zijn: Naam
Historisch onderzoek
Deskundigheid ontplofbare oorlogsresten
Civiele techniek
Luchtfotointerpretatie
Geografische Informatiesystemen
C. Hendriks
X
X
X
P. Gieben
X
X
X
X
X
M.A. Abee
2162051-VO-02
X
Beekweide II te Renswoude
12
Historisch onderzoek
Naam
W. van den Brandhof J. van den Bout
1.5.6
Deskundigheid ontplofbare oorlogsresten
Civiele techniek
Luchtfotointerpretatie
Geografische Informatiesystemen
X
X
X
X
X X
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 bevat de resultaten van het literatuur- en archiefonderzoek. In hoofdstuk 3 zijn de relevante indicaties en contra-indicaties chronologisch in een lijst van gebeurtenissen geordend en middels een kaart weergegeven. In dit hoofdstuk is tevens bepaald of de lijst met gebeurtenissen voldoende indicaties bevat voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten ter plaatse van de onderzoeklocatie. Hoofdstuk 4 is het resultaat van de beoordeling van bronnenmateriaal. Hierin is tevens de bijbehorende bodembelastingkaart opgenomen. Conclusies en aanbevelingen komen aan de orde in hoofdstuk 5.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
13
2 INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL 2.1
Eerder uitgevoerde onderzoeken
2.1.1
Rapportages AVG
Medewerkers van AVG hebben in het verleden één vooronderzoek uitgevoerd (dat gedeeltelijk betrekking heeft) op het grondgebied van de gemeente Renswoude. Het betreft de volgende rapportage: AVG Explosieven Opsporing Nederland, Vooronderzoek CE Roode Haan Veenendaal d.d. 11 maart 2019. Projectnummer 1862202
Er zijn in deze rapportage geen aanvullende relevante vermeldingen aangetroffen.
2.1.2
Derden
Er zijn in het AVG bedrijfsarchief geen (voor-)onderzoeken aanwezig in of in de directe nabijheid van het huidige onderzoeksgebied van AVG, uitgevoerd door civiele explosieven opruimingsbedrijven. Tevens zijn de volgende bronnen geraadpleegd 3:
De VEO bommenkaart De gemeente Renswoude
Op de VEO bommenkaart zijn geen (voor-)onderzoeken ingetekend die betrekking hebben op het huidige onderzoeksgebied van AVG. De gemeente Renswoude beschikt over een vooronderzoek, uitgevoerd door Bodac, maar dit onderzoek is opgesteld conform de oude regelgeving (BRL-OCE). AVG is niet in het bezit van dit vooronderzoek.
2.2
Literatuur
2.2.1
Meidagen 1940
2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader Het Zesde en het Achttiende Duitse leger vielen op 10 mei 1940 Nederland binnen in kader van het door Hitler bevolen Fall Gelb. Het Zesde Leger trok door het zuidelijk deel van Nederland richting het Albertkanaal. De hoofdaanval van het Achttiende Leger was gericht op de Moerdijkbruggen die door Duitse parachutisten waren veroverd. De Moerdijkbruggen waren de toegangspoort naar Vesting Holland waar het Nederlandse opperbevel, koningin Wilhelmina en de regering zetelden. Nederland was van groot belang voor de Luftwaffe (de Duitse luchtmacht). De vliegvelden zouden worden gebruikt voor de strijd tegen Groot-Brittannië en tegelijkertijd kon het
3 Prorail, Rijkswaterstaat en het waterschap Vallei en Veluwe zijn niet geraadpleegd omdat er in het onderzokesgebied geen zichtbare infrastructuur aanwezig is die in het beheer is van één of meerdere van deze organisaties.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
14
Ruhrgebied alleen afdoende worden beschermd tegen vijandelijke luchtaanvallen wanneer er Nederlands grondgebied aan het Derde Rijk was toegevoegd. 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 In de hieronder weergegeven tabellen staan de onderzoeksresultaten m.b.t. de gemeente Renswoude in de meidagen van 1940. Datum
Gebeurtenis (bron: E.H. Brongers, De oorlog in mei ‘40)
Relevant
Mei 1940
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: H. Amersfoort / P. Kamphuis (red.) Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied)
Relevant
13 mei 1940
Er zou ten zuiden van Scherpenzeel worden aangevallen om door te dringen tot Zeist. Dit betekende dat de divisie vanaf Barneveld scherp in zuidelijke richting zou zwenken om in het gebied te komen van Renswoude, dat voor de Nederlandse stelling lag. (p. 300)
13 mei 1940
De Nederlandse stellingen in de buurt van deze plaatsen werden verdedigd door Barbas IIe Divisie, en wel door het 15e Regiment Infanterie (in het noorden), het 22e Regiment Infanterie (in het midden) en het 10e Regiment Infanterie (in het zuiden). De divisie werd gesteund door zeven afdelingen artillerie. (p. 300)
Motivatie --
Motivatie
Nee
De vermelding schetst context, maar er worden geen specifieke locaties van gevechtshandelingen genoemd.
Nee
De vermelding schetst context, maar er worden geen specifieke locaties van gevechtshandelingen genoemd.
13 mei 1940
In de nacht van 12 op 13 mei 1940 diende de Valleistelling tussen Scherpenzeel en De Groep te worden doorbroken. Op links zou het 412. Infanterieregiment aanvallen. (p. 301)
Nee
De vermelding schetst context, maar er worden geen specifieke locaties van gevechtshandelingen genoemd.
13 mei 1940
Het 412. Infanterieregiment kwam zwaar in de problemen door flankerend vuur uit de Nederlandse voorposten. Opnieuw liet de Nederlandse artillerie zich niet onbetuigd. (p. 302)
Mogelijk
Het 412. Infanterieregiment kwam bij de opmars in de richting van Renswoude onder vuur te liggen.
13 mei 1940
Het 412. Infanterieregiment wijdde zich eerst maar eens aan het beveiligen van de flank. Hiertoe viel het reservebataljon twee steunpunten in de voorposten van 22 RI aan: de boerderijen Ravenhorst en Klein Ravenhorst. (p. 303)
Nee
De genoemde locaties bevinden zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
Datum
Gebeurtenis (bron: S. Laansma, Renswoude van voor de mobilisatie tot na de bevrijding)
Relevant
Motivatie
12 mei 1940
Het door de Commandant van 2-I-22 R.I. aangevraagde artillerievuur viel op Renswoude. (p. 20)
Mogelijk
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
Datum
Gebeurtenis (bron: V.E. Nierstrasz (red.), De operatiën van het veldleger en het oostfront van de Vesting Holland. Mei 1940)
Relevant
Motivatie
13 mei 1940
Enige artillerievuren waren afgegeven, o.a. op Renswoude, dat door de vijand was bezet. (p. 233)
Mogelijk
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
15
Datum
Gebeurtenis (bron: C.J. Ruissen, Artillerie mei 1940. De krijgsverrichtingen en achtergronden)
Relevant
12 mei 1940
Er zijn, zoals blijkt uit de gevechtsberichten van 1- en 2-I12 RA, vuren uitgebracht in een sector tussen Renswoude en Renkum. (p. 27)
Nee
Datum
Gebeurtenis (bron: C.J. Ruissen, Artillerie mei 1940. De krijgsverrichtingen en achtergronden. Deel 2. Grebbelinie N)
Relevant
Motivatie
13 mei 1940
De Duitse aanval over Renswoude en Scherpenzeel naar de frontlijn bij De Groep werd die middag door 227.ID met vuursteun van 76 vuurmonden ingezet. Deze aanval liep vast, onder zwaar flankerend vuur uit onze vuurposten. (p. 14)
Mogelijk
Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude.
13 mei 1940
Het stafwerk geeft aan, dat door de gehele afdeling op Renswoude is gevuurd. De batterijen 1 en 2 (2-I-12 RA) moeten daarvoor zijn omgezet, als ze inderdaad in hoofdrichting 8.00 stonden (= NO 45o). De 10-veld kon zonder omzetten een sector van 60 o bestrijken. Renswoude en Wageningen liggen allebei buiten deze sector. (p. 41)
Mogelijk
Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude.
13 mei 1940
Algemene opvatting is dat de aanval van een versterkte Duitse divisie bij Renswoude en Scherpenzeel door zwakke voorposten tot staan werd gebracht. Dat was mede mogelijk door prompt en accuraat schieten van onze artillerie. (p. 43)
Mogelijk
Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude.
13 mei 1940
Op 13 mei 1940 werd storend vuur uitgebracht op de kruising van de Barneveldsestraat en de Dorpsstraat te Renswoude. Rond 21.30 uur door II-8 RA en om 03.40 uur door I-19 RA. (p. 47)
Mogelijk
Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude. De kruising bevindt zich echter buiten het onderzoeksgebied.
13 mei 1940
De Duitse aanval bij Scherpenzeel vond in eerste instantie plaats met 4 bataljons, aangevoerd uit Barneveld. Volgens Duitse gegevens werden ze gereedgesteld in de lijn Wolfswinkel-Renswoude-bospercelen ten oosten van van Wachteldonk (aan de Slaperdijk tussen Renswoude en Ederveen). Rond 13.00 uur openden alle 76 vijandelijke houwitsers het vuur. Dat werd eerst gelegd op de Emminkhuizerlaan, die loopt tussen Kasteel Renswoude en de Emminkhuizer berg. (p. 50)
Nee
De locaties die beschoten werden door de Duitse artillerie bevinden zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
Datum
Gebeurtenis (bron: F.J. Molenaar, De luchtverdediging in de meidagen 1940. Deel 1 en deel 2)
Relevant
Mei 1940
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
Motivatie De vermelding schetst context, maar is tevens globaal.
Motivatie --
16
2.2.2
Luchtoorlog 1940-1945
In de hieronder weergegeven tabellen staan vermeldingen die betrekking hebben op de luchtoorlog in de periode 1940-1945 in de gemeente Renswoude. Datum
Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945) 4
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: SGLO crashregister, webeditie)
Relevant
22/23 juni 1943
T2546: Halifax II neergestort te Wetering boerderij in een bebost gebied bij het Kasteelbos ten zuidwesten van Renswoude.
27/28 mei 1944
T3732: Mosquito NF.II neergestort te Renswoude – Veenendaal.
Datum
Gebeurtenis (bron: www.vergeltungswaffen.nl)
Motivatie
--
Motivatie --
Motivatie
Nee
Dit toestel is ten zuiden van Renswoude neergestort, buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of er sprake is van een locatie binnen het onderzoeksgebied en om een nadere analyse op toe te passen.
Relevant
7 maart 1945
V1311: V-1 neergekomen te Renswoude, De Kaa.
Nee
Datum
Gebeurtenis (bron: A. Korthals Altes, Luchtgevaar)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: A.A. Jansen, Sporen aan de hemel)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Motivatie De vermelding is globaal en er zijn geen aanwijzingen dat dit V-wapen binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied is neergekomen.
Motivatie --
Motivatie --
4 AVG weet uit ervaring dat niet alle vermeldingen van T. Eversteijn betrouwbaar zijn. Derhalve moet deze bron altijd in combinatie met andere bronnen (ter verificatie van de genoemde gebeurtenissen) worden gebruikt.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
18
Datum
Gebeurtenis (bron: S. Laansma, Renswoude van voor de mobilisatie tot na de bevrijding)
21 oktober 1944
Na een beschieting op 21 oktober 1944, waarbij Engelse vliegers een stoet vluchtelingen voor een colonne Duitsers aanzagen, kwamen twee mensen in de Dorpsstraat te Renswoude om het leven, terwijl zeker twintig mensen gewond werden door granaatscherven. (p. 43)
2.2.3
Relevant
Nee
Motivatie De Dorpsstraat bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied. Een beschieting met vliegtuigboordwapenmunitie op deze locatie is niet van invloed op het onderzoeksgebied.
Bevrijding april 1945
In de hieronder weergegeven tabellen staan vermeldingen over de bevrijding van de (voormalige) gemeente Renswoude. Datum
Gebeurtenis (bron: C. Klep / B. Schoenmaker, De bevrijding van Nederland 1944-1945)
Relevant
April 1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: S. Laansma, Renswoude van voor de mobilisatie tot na de bevrijding)
Relevant
24 april 1945
Omdat de brug in de Barneveldsestraatweg vernield was, en herstel door een hevige beschieting van de Duitsers verijdeld werd, moest men weer een omweg maken over De Dennen. (p. 59)
Ja
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
24 april 1945
In de vroege ochtend van 24 april 1945 werd de werkelijke aanval op Renswoude ingezet door de Leicestershires. Deze aanval werd ingeleid door artillerievuur van het 143 Field Regiment R.A. (p. 58)
Mogelijk
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
24 april 1945
Aan de rechterzijde rukten de Royal Scots als flankdekking op. Ze werden vergezeld door het B-Squadron Ontario en pantserwagens van het 49e Recce Regiment. (p. 58)
Nee
Het betreft een militaire verplaatsing waarbij niet direct wordt gesproken over gevechtshandelingen. De vermelding dient als context.
24 april 1945
Toen om 5 uur de B-Company van de Ontario's met hun Shermans de brug over de Luntsere Beek, bij De Dennen, naderde, bleek deze ondermijnd. (p. 58)
Nee
De genoemde locatie bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
24 april 1945
Die nacht kwam Renswoude onder Duits artillerievuur te liggen. Huizen die de voorgaande beschietingen zonder noemenswaardige schade hadden doorstaan en ook bij de bevrijdingsgevechten overeind waren gebleven, veranderden nu in troosteloze ruïnes. (p. 60)
Mogelijk
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
25 april 1945
Op 25 en 26 april 1945 werden diverse Duitse aanvallen ondernomen op Renswoude vanuit de richting Emmikhuizen. (p. 60)
Mogelijk
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
25 april 1945
Op de Emmikhuizerlaan werden vier, de infanterie ondersteunende tanks, door de kanonnen van het 1e Medium Regiment Royal Artillery buiten gevecht gesteld. (p. 60)
Nee
De genoemde locatie bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
Motivatie --
Motivatie
19
Datum
Gebeurtenis (bron: H.M. Woudenberg, Renswoude Scherpenzeel - Woudenberg in de Tweede Wereldoorlog: Het leven in 't hart van de Gelderse Vallei 19391945)
Relevant
Motivatie
17 april 1945
De Duitsers hadden stelling genomen tot aan de Luntersebeek. Achter het dorp stond het zware geschut opgesteld. (p. 141)
Mogelijk
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
18 april 1945
'Om 5 uur fluiten Duitse granaten vlakbij. 's Middags zwaar Engels granaatvuur op ons en een aanval uit richting Ederveen.' (p. 142)
Mogelijk
Het betreft een vermelding over Renswoude. Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude.
20 april 1945
''s Morgens telkens salvo's op ons uit Oostelijke richting. 's Middags ong. 2 uur nieuwe aanval van de tank uit Noordelijke richting. Zwaar geschutvuur.' (p. 142)
Mogelijk
Het betreft een vermelding over Renswoude. Het onderzoeksgebied bevindt zich in noordelijke richting t.o.v. Renswoude.
21 april 1945
'Weer de hele nacht in de schuilkelder. 2x een salvo. Verder een rustige dag. Maar een vreselijke nacht. Ontzettend schieten over ons heen. 3 zware explosies. Om 6 uur weer granaatvuur op ons.' (p. 142)
Mogelijk
Het betreft een vermelding over Renswoude. Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude.
22 april 1945
'Ong. 12.30 uur weer granaten op ons. 's Middags aanval vanuit de Veenweg. Hevig granaatvuur van tanks.' (p. 142)
Mogelijk
Het betreft een vermelding over Renswoude. Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude.
23 april 1945
'Veel kanonvuur tot dichtbij. Engelse patrouille stoot op de Duitse mitrailleurs en geweren. Buitengewoon stille dag. Slechte nacht: geweldig geschut.' (p. 142)
Mogelijk
Het betreft een vermelding over Renswoude. Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude.
24 april 1945
'Reeds voor 6 uur horen we motorengeronk. Tanks naderen. 6.30 begonnen de mitrailleurs te ratelen.' (p. 142)
Mogelijk
Het betreft een vermelding over Renswoude. Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude.
24 april 1945
'Om 6.45 uur hevig granaatvuur. Vlug alles in de kelder. Van 7.00-10.15 schieten aan alle kanten. Ontzettend granaatvuur. Veel ruiten stuk, huizen en boerderijen branden.' (p. 142)
Mogelijk
Het betreft een vermelding over Renswoude. Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude.
24 april 1945
'Tanks voor het huis, salvo's om de straat schoon te vegen. 15 minuten later plotseling Duits vuur.' (p. 142)
Mogelijk
Het betreft een vermelding over Renswoude. Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude.
24 april 1945
'Onder Duitse granaatvuur de Barneveldsestraat op.' (p. 143)
Mogelijk
De Barneveldsestraat grenst aan het onderzoeksgebied.
24 april 1945
De brug over de Luntersebeek, in de Barneveldsestraat, was opgeblazen. Daarbij was het huis van de familie Voets totaal vernield. (p. 140)
Ja
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
24 april 1945
De eerste groep is in Renswoude aangekomen en gaat de Duitsers in de rug aanvallen. Bij een hevig vuurgevecht dat volgt komen zes Britten om het leven. Er sneuvelen ook acht Duitse en twee Nederlandse SSers, die zich in een rij woonhuizen hebben verschanst. (p. 140)
Mogelijk
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
20
Datum
Gebeurtenis (bron: E. van de Weerd / P.A. Veldheer / G. Crebolder, Bevrijdingsatlas Veluwe)
Relevant
Motivatie
24 april 1945
De aanval van de Leicestershires op Renswoude werd ingeleid door artillerievuur van het 143 Field Regiment RA. (p. 83)
Mogelijk
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
24 april 1945
Inmiddels had de A-coy. Leicestershire, onder bevel van Maj. Waistell, de brug in de Barneveldseweg vernield aangetroffen. Herstelpogingen werden doeltreffend door de Duitsers verijdeld door beschietingen met antitankkanonnen en een mitrailleur. Zelfs de begeleidende tanks vermochten niet hier enige verandering in te brengen. (p. 84)
Ja
De brug in de Barneveldsestraat bevindt zich in de directe nabijheid van het onderzoeksgebied.
24 april 1945
Om 1200 uur begon de 765 Coy. RE met de constructie van een 30 ft. Lange Baileybrug over de beek in de Barneveldseweg. Ondanks het voortdurend mortiervuur van de Duitsers was het karwei anderhalf uur later geklaard en rolden de Ontario’s over de nieuwe oeververbinding. (p. 84)
Ja
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
24/25 april 1945
Die nacht kwam Renswoude onder Duits artillerievuur te liggen. Huizen die de voorgaande beschietingen zonder noemenswaardige schade hadden doorstaan en ook bij de bevrijdingsgevechten overeind waren gebleven, veranderden nu in troosteloze ruïnes. (p. 84/85)
Mogelijk
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
25 april 1945
Op 25 april 1945 om 05.30 uur ondernamen 200 Duitsers van het 1. Bataillon Regiment Harskamp, gesteund door vier kanonnen op tankaffuit, bij ‘De Dennen’ een aanval op de B-coy Leicestershire. Vanaf 05.00 uur waren de Britse stellingen bestookt met mortieren. (p. 85)
Mogelijk
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
2.2.4
Munitieruimingen
De onderzoeksresultaten betreffende literatuur inzake munitieruimingen zijn als volgt: Datum
Gebeurtenis (bron: A. Meijers, Achtung Minen – Danger Mines. Het ruimen van landmijnen in Nederland 1940-1947)
Relevant
1940-1947
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: J. van Woensel, Vrij van explosieven. De geschiedenis van het EOCKL en zijn voorgangers 1944-2004)
Relevant
1944-2004
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: S.L. Veenstra, In de schaduw van de glorie: overzicht van vliegtuigbergingen in Nederland)
Relevant
1960-1977
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
Motivatie
--
Motivatie
--
Motivatie
--
21
2.3
Collectie stafkaarten Topografische Dienst Kadaster
2.3.1
Geallieerde stafkaart
Het onderzoeksgebied staat op de stafkaart Ede sheet 387 (Edition of 1943) die is opgemaakt volgens het Nord de Guerre coördinatenstelsel. Deze stafkaart heeft een schaal van 1:25.000 en geeft een goed beeld van het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog. Het onderzoeksgebied ligt binnen de kaartvierkanten E.4989 en E.4988. Stafkaarten worden tevens gebruikt om de locaties van geallieerde luchtaanvallen te achterhalen (zie hoofdstuk 2.13). Op de hierna volgende pagina is de stafkaart weergegeven met de hierbij behorende nummering van de kaartvierkanten.
2.3.2
Duitse stafkaart
Er is in het AVG bedrijfsarchief een relevante Duitse stafkaart aanwezig:
Topografische Karte der Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 32, Ost Amersfoort, uitgave mei/oktober 1941.
Deze stafkaart is vergelijkbaar met het exemplaar uit de voorgaande paragraaf en wordt hier derhalve niet afgebeeld.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
22
2.4
Gemeentearchief Renswoude
Het onderzoeksgebied lag in de Tweede Wereldoorlog in de gemeente Renswoude. Dit is sindsdien onveranderd gebleven. Er is in het gemeentearchief gezocht naar de volgende stukken:
De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten
Bij het Archief Eemland te Amersfoort zijn de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Gemeente Renswoude, 1940-1980. Toegang 0870.
Periode
14 - Veiligheid; Ontruiming camping De Batterijen na vondst vliegtuigbom WOII
1988
47 - Namen en aanduidingen; Huisnummering
1972-1989
Gemeentebestuur Renswoude, (1929) 1950-1990 (2000). Toegang 0341.
Periode
Er zijn geen relevante inventarisnummers aangetroffen
--
Gemeente Renswoude, (1635) 1669-1990 (1998). Toegang 0300.
Periode
653 - Stukken betreffende financiële vergoedingen aan Renswoudse oorlogsslachtoffers
1945-1948
678 - Stukken betreffende de dodenherdenking (4 mei) en de viering van de bevrijding (5 mei) van de Duitse bezetting
1946-1982
738 - Stukkenbetreffende oorlogsgeweldschade en wederopbouw (algemeen)
1940-1948
739 - Stukken betreffende de opruiming van twee oorlogsbunkers aan de Kooiweg en de Munnikenweg
1954-1955
743 - Stukken betreffende de handhaving van openbare orde, met processen verbaal en kasboek
1940-1945
745 - Stukken betreffende het opruimen van gevonden oorlogsmunitie
1945-1961
746 - Ingekomen en minuten van verzonden stukken betreffende bevelen van hogerhand
1940-1945
748 - Stukken betreffende wijzigingen van huisnummers, 1952-1964, en de codering van straten
1952-1964
756 - Stukken betreffende de Stichting "De Grebbecommissie", ter ondersteuning van oorlogsslachtoffers
1940-1943
762-763 - Stukken betreffende oorlogsgeweldschade en wederopbouw
1941-1961
814 - Stukken betreffende de identificatie en het begraven van gesneuvelde militairen en gefusilleerden te Renswoude
1941-1957
819 - Luchtbeschermingsplan voor de gemeente Renswoude, met instructies voor de hoofden van dienst
1938
844 - Registers van houders van vuurwapens en munitie, met bijlagen
1946-1973
855 - Stukken betreffende de bescherming van de bevolking tegen luchtaanvallen
1934-1946
857 - Stukken betreffende de instelling van spergebied en spertijd, met ontheffingen
1940-1945
862 - Stukken betreffende uitkeringen uit het Herstelfonds 1940
1940-1947
867 - Stukken betreffende plaatselijke mobilisatiemaatregelen
1939-1940
868 - Stukken betreffende de staat van oorlog en beleg
1936-1940
882 - Stukken betreffende bescherming van en oorlogsschade aan monumenten
1942-1947
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
24
De Luchtbeschermingsdienst was tijdens de Tweede Wereldoorlog onder andere verantwoordelijk voor het geven van luchtalarm bij bombardementen, het controleren van verduisteringsmaatregelen en het opnemen van schade na uitgevoerde bombardementen en vliegtuigbeschietingen. Er zijn in het gemeentearchief documenten van de Luchtbeschermingsdienst aanwezig. In het onderstaande overzicht zijn gegevens met betrekking tot aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten en oorlogsschade opgenomen. De vetgedrukte vermeldingen hebben mogelijk betrekking op het onderzoeksgebied. Gebeurtenis (bron: gemeentearchief Renswoude, toegang 300)
Datum
2 augustus 1940
Pand te Wijk A.68 is zwaar beschadigd. (bron: inventarisnr. 738)
24 april 1945
Op 24 april 1945 is het perceel Barneveldsestraat B.51a getroffen door granaatvuur van de geallieerden. (bron: inventarisnr. 763)
26 februari 1948
In de gemeente Renswoude zijn bij D. v.d. Pol (B.51) en C. Vermeer (A.4) twee niet ontplofte granaten gevonden. De Hulpverleningsdienst heeft opdracht gekregen deze explosieven te ruimen. (bron: inventarisnr. 745)
10 juni 1953
Granaat gevonden 50 meter ten westen van de brug aan de Barneveldsestraat. (bron: inventarisnr. 745)
21 september 1953
Bij werkzaamheden aan de Lunterse beek is een granaat gevonden. Plaatsaanduiding werkzaamheden: komende uit de richting Barneveld aan de rechterzijde van de brug over de Luntersebeek aan de straatweg Barneveld-Renswoude (al eerder werd daar een granaat gevonden). (bron: inventarisnr. 745)
2.5
Motivatie
Documentcode
Nee
Middels omnummeringslijsten (inventarisnrs. 748 en 870) is vastgesteld dat dit in 1973 Dorpsstraat 120 is geworden. Deze locatie bevindt zich op meer dan 200 meter van het onderzoeksgebied.
GA-0339300.02-73811
Ja
Middels omnummeringslijsten (inventarisnr. 748) is vastgesteld dat dit perceel zich in de directe nabijheid van het onderzoeksgebied bevindt.
GA-0339300.02763-8
Ja
Middels omnummeringslijsten (inventarisnr. 748) is vastgesteld dat dit perceel zich in de directe nabijheid van het onderzoeksgebied bevindt.
GA-0339300-745
Nee
Het onderzoeksgebied bevindt zich ten oosten van de brug aan de Barneveldsestraat.
GA-0339300-745
Mogelijk
Het onderzoeksgebied bevindt zich aan de straatweg Barneveld-Renswoude en in de nabijheid van de brug over de Luntersebeek.
GA-0339300-745
Relevant
Nieuwsberichten
2.5.1
AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek
De collectie ontplofbare oorlogsresten gerelateerde nieuwsberichten in het AVG bedrijfsarchief, alsmede het internet en de oude krantencollectie van de Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage zijn geraadpleegd. Er zijn berichten gevonden die mogelijk betrekking hebben op het onderzoeksgebied.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
25
De onderzoeksresultaten zijn in de onderstaande tabel samengevat: Datum
Gebeurtenis (bron: AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek)
Relevant
Motivatie
25 april 1945
Tweehonderd Duitsers deden op 25 april 1945 een aanval op Renswoude, na een voorbereidende nachtelijke beschieting. Gedekt door vier kanonnen ging men naar voren bij De Engelaar en Emminkhuizen. Een compagnie Britten bracht de aanval tot staan. Bij het treffen sneuvelden nog een aantal soldaten op de valreep. De Luitenant Rowe Brug over de Lunterse Beek ontleent zijn naam aan zo'n militair. Een tweede Duitse verrassingsaanval met tien tanks over de Emminkhuizerweg liep vast, omdat ze door een verkenningsvliegtuigje werden gesignaleerd. Vier uitgeschakelde tanks bleven op en naast de weg achter. (bron: https://www.grebbelinie.nl/page/pantherstellung)
Mogelijk
Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude.
2 februari 1970
De restauratie van kasteel Renswoude is tijdelijk stopgezet. De restaurateurs zijn gestuit op een grote hoeveelheid oorlogstuig, dat in de oorlog in de gracht is geworpen. (bron: Krant de Waarheid d.d. 2 februari 1970)
Nee
De genoemde locatie bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
18 september 1988
De ongeveer 300 vakantiegangers op de camping ‘De Batterijen’ in Renswoude moeten donderdag hun tenten ontruimen in verband met het demonteren van een Britse vliegtuigbom. De bom, een 500-ponder met een lengte van een meter en een doorsnede van 60 centimeter, is in de Tweede Wereldoorlog in een weiland vlak bij de camping beland. Een boer stuitte bij graafwerkzaamheden op het projectiel. (bron: De Volkskrant d.d. 18 augustus 1988)
Nee
De genoemde locatie bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
2.6
Explosieven Opruimingsdienst Defensie
2.6.1
Collectie ruimrapporten
De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) houdt sinds 1970 meldingen van aangetroffen ontplofbare oorlogsresten bij. Deze meldingen zijn tot 1992 als melding opdracht en ruim rapport (MORA) en na 1992 als uitvoeringsopdracht (UO) gearchiveerd. AVG heeft het overzicht van relevante MORA’s en UO’s van de gemeente Renswoude opgevraagd. Er zijn in dit overzicht meldingen in de nabijheid van het onderzoeksgebied geregistreerd. Op basis van de locatiebeschrijvingen zijn de ruimrapporten geselecteerd en opgevraagd. Deze documentatie is bestudeerd. De onderzoeksresultaten zijn in de volgende tabel weergegeven en worden gebruikt ten behoeve van de bepaling van de aan te treffen munitiesoorten. De vermeldingen zijn niet van belang voor het bepalen van een afbakening en zijn derhalve niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. MORA / UO
Locatie
Vondst
Relevant
Motivatie
19793446
Barneveldsestraat 29, Renswoude
1 oefenmijn (gevuld met beton en voorzien van draaischijf) en ca. 1000 kkm diverse
Mogelijk
De genoemde locatie bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
26
MORA / UO
Locatie
Vondst
19870249
Sportparklaan, Renswoude
1 brisantgranaat van 10,5 cm, verschoten
Nee
De genoemde locatie bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
19972092
Molenstraat 22, Renswoude
Schroot
Nee
Er werden geen ontplofbare oorlogsresten aangetroffen.
19992293
Hogehoek 8, Renswoude
Ca. 500 kkm diverse, 1 loop, 1 afsluiter
Nee
De genoemde locatie bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
Barneveldseweg, Renswoude
1 brisantgranaat 3 inch mortier met schokbuis No. 152/165 serie (verschoten)
Mogelijk
De Barneveldsestraat grenst aan het onderzoeksgebied. Het is echter onduidelijk waar de granaat exact werd aangetroffen.
20131967
2.6.2
Relevant
Motivatie
Collectie mijnenkaarten
De collectie mijnenveldkaarten van de EODD is in kader van dit vooronderzoek geraadpleegd. Dit geldt ook voor de collectie mijnenveld leg- en ruimrapporten. Er lagen geen gedocumenteerde mijnenvelden en/of op landmijnen verdachte gebieden in het onderzoeksgebied.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
27
2.7
Nederlands Instituut voor Militaire Historie
Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) in Den Haag beheert collecties over de geschiedenis van de Nederlandse krijgsmacht in binnen- en buitenland vanaf de Tachtigjarige Oorlog tot heden. In dit archief is een groot aantal collecties met betrekking tot de Koninklijke Luchtmacht, Landmacht en Marine ondergebracht.
2.7.1
Collectie Duitse verdedigingswerken
De collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’, ook wel bekend als de 575-serie, is opgebouwd uit inlichtingenrapporten, plattegronden en verordeningen van zowel de Duitse bezettingsmacht als van het verzet / Bureau Inlichtingen te Londen. Deze zes meter lange collectie bestaat onder andere uit inlichtingen van de illegaliteit, kaarten van inundaties, gegevens betreffende Duitse mijnenvelden, Britse en Duitse kaarten, telegrammen en Duitse voorschriften. Het volgende inventarisnummer is geraadpleegd: Collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’. Toegang 575. Inlichtingen betreffende inundaties. Betreft onder andere waterstanden o.a. Renswoude
Inventarisnummer 522
Er zijn in het geraadpleegde inventarisnummer geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.7.2
Gevechtsverslagen en rapporten mei 1940
Deze collectie bestaat uit rapporten, verslagen, dagboeken en tekeningen die door officieren, onderofficieren en manschappen werden ingeleverd bij de Krijgsgeschiedkundige Sectie van het Hoofdkwartier van de Generale Staf. Dit gebeurde in veel gevallen pas in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. Deze evaluatieverslagen van de gevechten, die overigens tegenstrijdig kunnen zijn, vormden naast in de Militaire Spectator verschenen artikelen een belangrijke basis voor de ‘Groene Serie’: het eerste officiële standaardwerk over de strijd in Nederland in de meidagen van 1940. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Collectie gevechtsverslagen en rapporten mei 1940. Toegang 409.
Inventaris nummer
Verslag met bijlage van de commandant van de Ie afdeling van het 12e regiment artillerie majoor J.F. Grosjean
502016
Verslag van de commandant van de 2e batterij van de Ie afdeling van het 12e regiment artillerie 1e luitenant H.W. Felderhof
502018
Commandant van de 2e batterij van de Ie afdeling van het 19e regiment artillerie 1e luitenant dr. ir. H.A. van Westen
502026
Verslagen van de 4e compagnie politietroepen detachement Renswoude door sergeant-majoor instructeur E. Roebers
503022
Verslag van de commandant van de 22e batterij 6 veld 1e luitenant F.J.J. Moerel
505031
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
29
De onderzoeksresultaten zijn in de onderstaande tabel samengevat: Datum
Gebeurtenis (bron: NIMH collectie 409)
12 mei 1940
Onze artillerie bracht vuur uit op de Rijksstraatweg ‘De Dennen’ – ‘kruispunt Barneveldseweg’. Dit vuur lag direct goed. (bron: inventarisnr. 505031)
Nee
De genoemde locatie bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
12 mei 1940
11.00 uur vuur richting Renswoude. (bron: inventarisr. 502018)
Mogelijk
Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude.
12 mei 1940
Te 11.05 uur wordt het vuur geopend op Molen en Meelfabriek te Renswoude en op vijandelijke artillerie achter Wageningen. (bron: inventarisnr. 502016)
Mogelijk
De meelfabriek bevindt zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
13 mei 1940
Schietopdracht No. 1: ‘Geef storend vuur af op de weg Renswoude – Scherpenzeel (vuurconcentratie) – vuur No. 241 – onmiddellijk afgeven met 2 batterijen, totaal 100 projectielen een kwart (of half?) uur. ‘ Met 1 bt. een punt op de weg Lunteren – de Klomp, vt. 168,08 – 452,50. Hetzelfde vuur verbreden met 25 meter. (bron: inventarisnr. 502026)
Mogelijk
Het onderzoeksgebied bevindt zich te Renswoude.
2.7.3
Relevant
Motivatie
Beeldbank NIMH
De beeldbank van het NIMH bevat een groeiende collectie foto’s en andere afbeeldingen uit de collectie van het NIMH, onder andere van de meidagen van 1940. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er zijn geen relevante afbeeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.8
Provinciaal archief / Militair Gezag
2.8.1
Militair Gezag
Het Militair Gezag was verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de bevrijde delen van Nederland. In dit archief zijn doorgaans per provincie gegevens over in gemeenten aanwezige ontplofbare oorlogsresten ondergebracht. Er is gezocht naar de volgende stukken:
De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten
2.8.1.1 Militair Gezag Utrecht Het archief van het Militair Gezag van de provincie Utrecht bevindt zich bij het Utrechts Archief te Utrecht. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Toegang 1136. Militair Gezag in de provincie Utrecht. Utrechts archief Utrecht.
Periode
205 – Ingekomen brieven van de Utrechtse gemeentebesturen waarin opgegeven wordt waar en wanneer militaire vliegtuigen zijn neergestort en wat er met de bemanningen is gebeurd. Merendeels afschriften
1945
207 – Correspondentie over het melden van de ligplaatsen van landmijnen en andere onontplofte projectielen
1945
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
30
Toegang 1202. Utrechts archief Utrecht.
Periode
235, 236, 237, 640 – Meldingen van burgemeesters in de provincie van in de gemeente plaatsgevonden luchtaanvallen en andere gebeurtenissen welk direct verband houden met de oorlogshandelingen
1940 - 1943
De onderzoeksresultaten zijn in de onderstaande tabellen samengevat: Datum
Gebeurtenis (bron: Utrechts Archief, toegang 1136)
23 / 24 juni 1943
Een vermoedelijk door afweergeschut geraakt viermotorig vliegtuig stortte brandend neer op boerderij hoeve De Wetering. De boerderij vloog in brand en werd totaal verwoest. Een terrein van wellicht een halve hectare was bezaaid met delen van het vliegtuig (bron: inventarisnr. 205)
Relevant
Motivatie
Nee
Deze boerderij bevond zich ten zuiden van Renswoude, buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
2 juni 1945
Op het erf van boerderij ‘Wagensveld’ aan de Barneveldschestraat liggen zes Britse militairen begraven. Negen Duitse militairen op verschillende plaatsen in de gemeente Renswoude begraven. (bron: inventarisnr. 205)
Nee
Deze boerderij bevond zich in het noorden van de gemeente, buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
Datum
Gebeurtenis (bron: Utrechts Archief, toegang 1202)
Relevant
23 mei 1940
De gemeente Renswoude werd gedurende de evacuatie vermoedelijk niet door luchtaanvallen getroffen. (bron: inventarisnr. 235)
2.9
Nee
Motivatie Het betreft een bevestiging dat de gemeente in mei 1940 niet getroffen werd door luchtaanvallen.
Nationaal archief
2.9.1
Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen
In het archief van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, periode 1937-1946, zijn meldingen en processen-verbaal van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten opgenomen. Het betreft gegevens betreffende de luchtoorlog. De in dit archief aanwezige bronnen bevatten informatie over onder andere bombardementen, noodafworpen en vliegtuigbeschietingen. Het navolgende inventarisnummer is geraadpleegd: Toegang 2.04.53.15. Archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, 1937-1946. Nationaal Archief ’s-Gravenhage. Meldingen en processen -verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde Luchtactiviteiten. Provincie Utrecht
Inventarisnummer 74
Er zijn in het geraadpleegde inventarisnummer geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.9.2
Korps Hulpverleningsdienst
De Hulpverleningsdienst is de voorganger van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie. In het archief van de Hulpverleningsdienst zijn onder andere krantenknipsels betreffende geruimde ontplofbare oorlogsresten ondergebracht.
2162051-VO-02
Beekweide II te Renswoude
31
De navolgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: 2.04.110. Archief van het Korps Hulpverleningsdienst, 1945-1974. Nationaal Archief ’s-Gravenhage.
Inventarisnummer
Registers met krantenknipsels inzake explosieven. 1945-1959
20 t/m 22
Tijdschrift voor het personeel van de Hulpverleningsdienst. 1947
23
Register met krantenknipsels inzake ongevallen met oorlogstuig. 1965-1970
27
Verzameling krantenknipsels inzake de Hulpverleningsdienst. 1947-1970
28
Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.10 Semi-Statisch Informatiebeheer Het Semi-Statisch Informatiebeheer (SIB) in Rijswijk beheert de archieven van het Ministerie van Defensie voordat deze aan het Nationaal Archief worden overgedragen. In dit archief zijn bronnen met betrekking tot naoorlogse ruimingen van ontplofbare oorlogsresten door de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst en de Mijn Opruimings Dienst ondergebracht. Het betreft documenten uit de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog: een periode waarin er nog grote aantallen ontplofbare oorlogsresten in Nederland aanwezig waren.