Document · PDF

Bijlage 1 Notitie PDV beleid FV september 2020

Raadscommissie 7 september 2021, gemeente RenswoudeBij agendapunt: Voorstel inzake vaststelling actualisatie PDV-beleid (perifere detailhandel) Foodvalley13.774 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 Rapport 11 september 2020

ACTUALISERING PDV -BELEID REGIO FOODVALLEY KLIK OF TIK OM TEKST IN TE VOEREN.

Inleiding

Inventarisatie PDV regio FoodValley

2.1. 2.2. 2.3.

Definities Detailhandelaanbod Regio FoodValley Trends en Ontwikkelingen

4 5 10

Uitgangspunten PDV-beleid regio Foodvalley

3.1. 3.2. 3.3.

Provinciaal beleid De Dienstenrichtlijn en Appingedam Vigerende beleidsregels Regio FoodValley

13 13 15

Evaluatie en actualisatie

4.1. 4.2. 4.3.

Evaluatie regio huidig PDV-beleid Voorstel voor aanpassingen / Nieuwe beleidsregels regio FoodValley Conclusies als raadsbesluit, flankerende maatregelen en status van beleid

16 17 26

Bijlage 1: Afwegingsschema voorzienbaarheid

Bijlage 2: Toetsingskader

Bijlage 3: Verslag stakeholders

Bijlage 4: Branche-indeling Locatus

2 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

1. INLEIDING De Regio FoodValley heeft in 2016 het huidige PDV-/GDV-beleid vastgesteld voor de periode tot en met 2018. Destijds is bepaald dat het vigerende beleid zal worden geëvalueerd. Een actueel beleid speelt in op trends en ontwikkelingen en dient daarnaast als basis voor een sterke en toekomstbestendige detailhandelsstructuur. Een actueel en onderbouwd PDV-/GDV-beleid draagt bij aan het behoud van de leefbaarheid door leegstand in de binnenstedelijke winkelgebieden te voorkomen die mede als gevolg van PDV en GDV kan ontstaan. Door samen één lijn te trekken voeren de acht gemeenten hetzelfde beleid uit en maken hierover regionale afspraken. In het geval gemeenten hier verschillend mee om zouden gaan dan is de kans aanwezig dat een beleidskeuze in één van de gemeenten negatieve invloed heeft op de winkelgebieden in andere gemeenten van FoodValley. Met gezamenlijk PDV-/GDV-beleid kunnen in regionaal verband kansrijke ontwikkelingen worden ondersteund en structuurverstorende ontwikkelingen worden voorkomen. Aan ondernemers, eigenaren, beleggers en ontwikkelaars wordt duidelijkheid gegeven over de keuzes van FoodValley op dit terrein. PDV en GDV zijn vormen van detailhandel met een regionale uitstraling zodat keuzes in de ene gemeente consequenties kunnen hebben voor de andere gemeenten.

Regionale afstemming over de grootschalige detailhandelsvestigingen (GDV) is daarbij niet meer aan de orde. GDV is in de regio namelijk voorbehouden aan de centrale winkelgebieden. In het nieuwe beleid zal de afstemming over de perifere detaihandelsvestigingen centraal staan. De retail is een dynamische markt. De gemeenten in FoodValley worden regelmatig geconfronteerd met initiatieven voor perifere detailhandelsvestigingen. FoodValley ligt op korte afstand van Amersfoort, Utrecht, Arnhem-Nijmegen en de Stedendriehoek waar allerlei retailontwikkelingen plaatsvinden. Ook beleidsmatig is de markt in beweging. Zo heeft de Raad van State een definitieve uitspraak gedaan over de brancheringsregels (Dienstenrichtlijn) op de woonboulevard in Appingedam1. Met deze dynamiek is in het nieuwe PDV-beleid rekening gehouden. De provincies Utrecht en Gelderland zijn akkoord met dit nieuwe regionale PDV-beleid van FoodValley. Leeswijzer Dit rapport bestaat uit een viertal hoofdstukken en een viertal bijlagen. Er wordt voor min of meer dezelfde opbouw gekozen als in het vastgestelde beleid voor de periode 2016-2018. Het volgende hoofdstuk (H2) inventariseert de PDV in de Regio FoodValley. Paragraaf 2.1 benoemt de belangrijkste definities en licht deze toe.

Paragraaf 2.2 gaat in op het huidige detailhandelsaanbod van de Regio FoodValley, waarna in paragraaf 2.3 de trends en ontwikkelingen worden beschreven. Aansluitend worden in hoofdstuk 3 de uitgangspunten voor regionaal PDV-beleid besproken. Er wordt respectievelijk ingegaan op het provinciaal beleid (3.1), de huidige regels voor het beleid van de Regio FoodValley (paragraaf 3.2) en overwegingen rondom de nieuwe Dienstenrichtlijn (3.3). Op basis van de eerdere hoofdstukken wordt in hoofdstuk vier het vigerende beleid geëvalueerd (4.1), wat leidt tot eventuele suggesties voor nieuwe beleidsregels (4.2). Paragraaf 4.3 beschrijft kort de conclusies, die kunnen worden overgenomen in het raadsbesluit, en de flankerende maatregelen. Tot slot wordt ingegaan op de status van het beleid. In de vier bijlagen is het afwegingsschema voorzienbaarheid te vinden (hoofdstuk 5), het toetsingskader (hoofdstuk 6),evenals het verslag van het stakeholdersoverleg van 12 februari 2019 (hoofdstuk 7) en de branche-indeling van Locatus (hoofdstuk 8). 1

Meer informatie over de zaak Appingedam is te vinden in paragraaf 3.2.

3 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

2. INVENTARISATIE PDV REGIO FOODVALLEY 2.1. DEFINITIES Het is van belang om als regio dezelfde definities te hanteren. Dit creëert duidelijkheid en synergie en voorkomt misverstanden. Onderstaand staan de belangrijkste definities uit dit rapport verwoord: Detailhandel: het bedrijfsmatig te koop aanbieden (waaronder de uitstalling ten verkoop), verkopen, verhuren en leveren van goederen aan personen die goederen kopen of huren voor gebruik, verbruik of aanwending anders dan in de uitoefening van een beroeps- of bedrijfsactiviteit. PDV-branches: branches die vanwege de omvang en aard van de volumineuze goederen een groot oppervlak nodig hebben voor de uitstalling en uit dien hoofde niet binnen de aangewezen winkelconcentratiegebieden gevestigd kunnen worden: auto’s, boten, caravans (ABC), detailhandel in brand- en explosiegevaarlijke en milieuverstorende stoffen, grove bouwmaterialen, bouwmarkten, tuincentra, keukens en sanitair, en de gehele woninginrichting, waaronder meubelen. Dit laatste komt overeen met de drie PDV-branches Wonen, Doe-het-zelf en Tuincentra. ABC (Automotive) en overige PDV worden behandeld als een aparte categorie van PDV-branches. Perifere detailhandelsvestigingen: dit zijn vestigingen die behoren tot de PDV-branches en die op een perifere locatie liggen.

PDV-concentratiegebied: dit zijn de acht perifere locaties in FoodValley, te weten: Barneveld De Briellaerd, Barneveld De Valk, Barneveld Scherpenzeelseweg, Ede Lorentzstraat, Nijkerk Watergoorweg, Veenendaal Grote Beer, Veenendaal Groeneveldselaan en Wageningen Costerweg. Woonboulevard: een planmatig opgezet PDV-concentratiegebied van meerdere woonwinkels en aanverwant aanbod bij elkaar: in FoodValley is dat alleen de woonboulevard Groeneveldselaan. M2 wvo: het oppervlak van een (winkel)unit dat voor het publiek vrij toegankelijk is, dan wel zichtbaar is inclusief de ruimten die direct met de verkoop samenhangen (bron: Retailinsiders, definities uniforme begrippen winkelvloeroppervlakten, september 2017). Branchevreemd: assortiment dat qua aard van het product niet is toe te rekenen aan één van de drie PDV-branches Wonen, Doe-het-zelf en Tuincentra. De verkoop van branchevreemde producten moet gerelateerd zijn aan de bedrijfsactiviteiten. Binnenstedelijke winkelgebieden: de centrale en ondersteunende winkelgebieden: - Centrale winkelgebieden: dit zijn de centrumgebieden in de woonplaatsen van FoodValley; - Ondersteunende winkelgebieden: de winkelgebieden op stadsdeel-, wijk- en buurtniveau. Perifere (of verspreid liggende) locatie: een locatie met detailhandel buiten de binnenstedelijke winkelgebieden.

Factory Outlet Center: een concentratie van één of meer gebouwen met verkoopruimten met een bovenregionaal verzorgingsgebied, bestaande uit meerdere winkeleenheden van waaruit door de merkfabrikanten, licentiehouders, franchisenemers en “vertically integrated retailers” rechtstreeks, zonder inschakeling van de tussenhandel, voor of door hen zelf geproduceerde goederen worden verkocht. De verkoop is beperkt tot voorraden die buiten het seizoen worden verkocht, onvolmaakt afgewerkte producten en/of overschotten en experimentele collecties. In alle gevallen producten die geen deel uitmaken van de lopende collecties (met uitzondering van uitverkoop) van de reguliere

4 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

detailhandel. Verkoop vindt plaats tegen gereduceerde prijzen ten opzichte van de prijzen die door de reguliere detailhandel gehanteerd worden. Webshop: het betreft hier een online etalage waarbij de consument via internet diensten en/of producten kan bestellen. Internetverkoop vindt al of niet plaats vanuit of in combinatie met een fysieke uitstalruimte die gericht is op en/of toegankelijk is voor consumenten (al dan niet in combinatie met opslag/logistiek). Bij toegankelijkheid van fysieke uitstalruimte voor consumenten is geen sprake meer van een webshop maar van detailhandel. Afhaalcentra: ook wel pick up points genoemd, zijn locaties met een afhaalfunctie zonder fysieke uitstalruimte die voor de consument toegankelijk is. Het betreft hier enkel een afhaalfunctie en geen detailhandelsfunctie.

2.2. DETAILHANDELAANBOD REGIO FOODVALLEY Deze paragraaf gaat in op het detailhandelsaanbod van de Regio FoodValley. Hierbij wordt de actuele situatie in kaart gebracht, maar wordt ook de vergelijking gemaakt met 2016 en soms 2010. Tot slot worden de perifere locaties in de Regio FoodValley benoemd en wordt de omvang in beeld gebracht. Als bron is Locatus gebruikt met als peilmoment november 2018. Detailhandelsaanbod en leegstand Regio FoodValley In totaal bedraagt het winkelaanbod in de Regio FoodValley 647.788 m 2 wvo (Tabel 1), waarvan ruim 66.000 m2 wvo leegstand (ruim 10% van het totale aanbod2). Wordt de vergelijking gemaakt met de actualisatie van 2016 dan blijkt dat de leegstand in de regio iets is toegenomen. Er zijn toenames in Ede, Barneveld en Rhenen en afnames in Veenendaal en Wageningen. 75% van het leegstandsmetrage bevindt zich in de centrale winkelgebieden, met in m2 de grootste leegstand in de gemeente Ede (16.550 m2 wvo, 14% van de verkooppunten in de diverse centrumgebieden binnen deze gemeente), gevolgd door Veenendaal (15.300 m2 wvo, 17%), de centrumgebieden in Barneveld (7.200 m2 wvo, 7%) en die van Nijkerk (4.300 m2 wvo,14%). De leegstand blijft ten opzichte van 2016 een groot probleem vormen in de grotere centrale winkelgebieden van FoodValley (Figuur 1). Tabel 1: Actueel detailhandelsaanbod in de gemeenten van de regio FoodValley 2018

Totaal

Excl. leeg

Leegstand

Dagelijks

Mode-Luxe

Vrije Tijd

In/Om Huis

Detailh Overig

Barneveld

119.075

109.302

9.773

21.525

23.441

3.910

57.408

3.018

Ede

183.141

161.108

22.033

43.901

34.875

6.609

67.051

8.672

Nijkerk

79.552

72.498

7.054

15.262

12.877

6.792

34.732

2.835

Renswoude

7.436

7.186

250

997

227

5.053

909

Rhenen

27.755

23.117

4.638

6.961

4.983

625

9.674

874

Scherpenzeel

10.427

9.593

834

3.000

2.917

497

2.896

283

Veenendaal

170.646

152.963

17.683

23.192

36.726

4.993

80.726

7.326

Wageningen

49.756

45.977

3.779

11.739

10.676

2.077

18.959

2.526

Totaal

647.788

581.744

66.044

126.577

126.722

25.503

276.499

26.443

Bron: Locatus nov. 2018, bewerkt door Seinpost Adviesbureau. De sector In/Om Huis waartoe de PDVbranches gerekend worden omvat de volgende hoofdbranches: Plant & Dier, Bruin & Witgoed, Auto & Fiets, Doe-het-zelf en Wonen.

Bij 10% is de leegstand volledig toegerekend aan detailhandel. Landelijk corrigeert Locatus de leegstand voor een derde aan diensten en leisure. Op basis van deze definitie is de leegstand 7%, gelijk aan het landelijk gemiddelde (7% per 1-7-2019). 5 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

Figuur 1: Omvang detailhandel naar sector en leegstand in m2 wvo, 2018-2016-2010

Bron: Locatus nov. 2018, en 2016 en 2010, bewerkt door Seinpost Adviesbureau.

Ontwikkeling detailhandelsaanbod Figuur 1 geeft de omvang per sector in de Regio FoodValley weer. Het totale aanbod aan detailhandel exclusief leegstand is sinds 2016 met 11.500 m2 wvo afgenomen. Dit is grotendeels te danken aan de daling van het aanbod In/Om Huis (-16.300 m2 wvo), gevolgd door Mode & Luxe (3.180 m2 wvo) en Vrije Tijd (-900 m2 wvo). In bijna alle gemeenten is het aanbod In/Om Huis teruggelopen. Deze daling is het sterkst in Veenendaal, Nijkerk en Rhenen, gevolgd door Barneveld, Ede en Wageningen. Het is relevant om te weten waarmee en waarom het aanbod In/Om Huis is afgenomen. Deze daling heeft in ieder geval niet geleid tot een evenredige groei van het percentage leegstand. De kans is groot dat deze detailhandelsmeters aan In/Om Huis zijn ingevuld met functies buiten de detailhandel. De afname van het aanbod zegt weinig over de beschikbare plancapaciteit aan detailhandel, of over detailhandelsbestemmingen die uit de markt zijn genomen. Tussen 2010 en 2016 was het aanbod In/Om Huis ook al afgenomen. Perifere locaties en omvang Regio FoodValley De Regio FoodValley heeft acht PDV-concentratiegebieden (locaties) aangewezen (zie Figuur 2 en Figuur 3). Deze liggen in vijf van de acht gemeenten. Gemeenten Renswoude, Rhenen en Scherpenzeel beschikken niet over een PDV-concentratiegebied. Figuur 2: Kaart FoodValley met ligging van de acht PDV-concentratiegebieden

Bron: FoodValley, bewerking Seinpost.

6 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

Figuur 3: Gebiedsafbakening van de acht PDV-concentratiegebieden

7 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

Nijkerk Watergoorweg*

*Voor de toelichting op het kaartje van Nijkerk Watergoorweg wordt verwezen naar pagina 18.

8 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

De winkelgebiedsindeling van Locatus komt in de meeste gevallen niet overeen met de acht aangewezen perifere locaties. In samenspraak met de acht gemeenten zijn de juiste vestigingen aan deze gebieden toegekend. Uit tabel 2 blijkt dat op de zeven bestaande PDV-concentratiegebieden3 totaal circa 97.000 m2 wvo aan PDV-branches aanwezig is waarvan 230 m2 wvo leegstand. Uit de tabel blijkt dat de leegstand in de PDV-concentratiegebieden minimaal is. Dat is namelijk maar één pand van 230 m2 wvo op de locatie De Valk in Barneveld. Voordat hieruit conclusies getrokken kunnen worden dient kwalitatief naar de acht perifere locaties gekeken te worden. Daarbij valt op dat de locaties variëren van: Grote bedrijvenparken met verspreid gelegen PDV in individuele panden: De Briellaerd, De Valk; Grote bedrijvenparken met geclusterd gelegen PDV: Lorentzstraat en Watergoorweg; Een beperkt aantal perifere detailhandels vestigingen direct bij elkaar: Grote Beer, Scherpenzeelseweg (nu solitaire Intratuin, straks komst en verplaatsing Gamma / PDV); Planmatig opgezette PDV-concentratie: Woonboulevard Groeneveldselaan; Een ongebruikte locatie voor PDV: Costerweg. Tabel 2: Omvang PDV-branches en leegstand in de acht PDV-concentratiegebieden van FoodValley Leegstand PDV-concentratiegebied

VKP

Tuin

Doe-het-zelf

VKP

Wonen

Totaal

VKP

1. Barneveld-De Briellaerd

2.180

952

2.354

5.486

2. Barneveld-De Valk

230

869

5.784

8.758

15.641

Scherpenzeelseweg

6.470

4. Ede-Lorentzstraat

12.215

2.469

14.684

5. Nijkerk-Watergoorweg

4.828

1.050

5.878

4.279

13.699

17.978

4.124

9.048

17.714

30.886

3. Barneveld-

6. Veenendaal-Grote Beer 7. VeenendaalGroeneveldselaan 8. Wageningen Costerweg

Totaal

230

13.643

37.106

46.044

97.023

Bron: Locatus nov. 2018, gecontroleerd door de 8 gemeenten (aanbod staat los van bestemming). In plaats van de Tuincentra is hier de branche Tuin geselecteerd: tuinartikelen en tuinmeubelen zijn vaak gevestigd in de PDV-concentratiegebieden.

PDV-branches zijn niet enkel in de acht concentratiegebieden gevestigd. 67 perifere detailhandelsvestigingen zijn in de acht concentratiegebieden gevestigd, op een totaal van 318 vestigingen in de PDV-branches. De meeste vestigingen liggen in de centrale winkelgebieden (90), gevolgd door de PDV-concentraties (67) en ‘buiten de bebouwde kom’ (64). Het bevestigt dat de PDV-branches veel meer omvatten dan de acht PDV-concentratiegebieden. Bij de visie- en beleidsvorming op PDV moet daarom niet alleen naar de PDV-concentratiegebieden worden gekeken. Haar relatie met de totale detailhandelstructuur is van belang: 106 vestigingen in de PDVbranches (33%) liggen in de binnenstedelijke winkelgebieden: centraal en ondersteunend. 46% ligt verspreid: in of buiten de bebouwde kom of verspreid op een bedrijfsterrein. De resterende 21% ligt in één van de acht PDV-concentratiegebieden. Dat geldt ook voor het omvangscriterium. PDV is een veel ruimer begrip dan alleen de omvangsnorm vanaf 1.500 m2 wvo zoals die in het vigerende PDV-/GDV-beleid van de Regio FoodValley wordt gehanteerd. Zelfs in de PDV-concentratiegebieden zijn 48 van de 67 vestigingen kleiner dan 1.600 4 m2 wvo en op de Woonboulevard zijn 15 van de 21 perifere detailhandelsvestigingen kleiner dan 3

In het PDV-concentratiegebied in Wageningen zijn op dit moment geen winkels gevestigd.

4 De grens is hier 1.600 m2 wvo i.p.v. de eerder genoemde 1.500 m2 wvo. Dit ligt aan de indeling van Locatus

(omvangscategoriën 800-1.600 of >1.600). De genoemde gegevens betreffen de categorie > 1.600 m2 wvo. 9 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

1.600 m2 wvo. Van alle vestigingen in de PDV-branches is 60% tot 400 m2 wvo, en 40% vanaf 400 m2 wvo. Met de schaal van de PDV-branches moet in het beleid rekening gehouden worden. Het zijn ook veel MKB-bedrijven in de PDV-branches die al langere tijd in de eigen gemeenten gevestigd zijn.

2.3. TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Bevolkingsprognoses Regio FoodValley De bevolkingsprognoses in FoodValley zijn positief en ten opzichte van die uit 2016 niet heel veel veranderd. Destijds werd uitgegaan van een groei van 345.000 inwoners in 2016 naar 363.000 in 2025. In de Monitor Wonen-Zorg 2016 van de provincie Gelderland is die prognose bijgesteld tot 373.000 in 2026. Dat is een groei met 8% in 10 jaar, minder dan 1% per jaar. Deze bescheiden groei biedt kansen voor de detailhandel in FoodValley. Aanvullend kan nog rekening worden gehouden met de potentie dankzij toeristen en recreanten in de regio. Trends en verwachtingen detailhandelsbestedingen: PDV binnen de totale detailhandel In de volgende figuren komen de omzetontwikkelingen in de PDV-branches aan bod. Om de trends en ontwikkelingen in de PDV-branches goed te kunnen duiden wordt daarna ingegaan op de totale detailhandel. Dan wordt de invloed van de online bestedingen ook meegenomen. De landelijke omzetontwikkeling in de PDV-branches in de afgelopen 10-15 jaar is weergegeven in figuur 4. Woonwinkels en Doe-het-zelfartikelen laten in 2018 wederom een stijging zien t.o.v. 2017.Ditzelfde geldt voor de totale detailhandelbranche excl. online. Figuur 4: Omzetontwikkeling Doe-het-zelf en Wonen 2005-2018

Omzetontwikkeling PDV-branches 2005-2018 (2010 = 100) 130 120 110 100 90 80 70 2005

2006

2007

2. Totale non-food

2008

2009

2010

2012

0. Detailhandel excl. online

2013

2014

2015

Woonwinkels

2016

2017

2018

Doe-het-zelfartikelen

Bron: CBS.

De omzetontwikkeling in de tuincentra wordt door het CBS niet bijgehouden. De jaaromzet is sinds 2015 op uniforme wijze berekend, met een groei van bijna 4% in 2016 en 2017 (Figuur 5). De definitieve cijfers over 2018 komen neer op een omzetstabilisatie (bron: Retailinsiders september 2019).

10 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

Figuur 5: Omzetontwikkeling tuincentra 2015-2017

Bron: www.detailhandel.info.

De laatste jaren herstellen de bestedingen in de PDV-branches, na een verlies van circa 35% in de periode 2008-2013 bij Wonen en Doe-het-zelf. Dat leverde een flink herstel sinds medio 2014. De laatste cijfers duiden op een bescheiden groei van 2,5% over 2018 (CBS, februari 2019). De groei van de bestedingen in de Tuincentra, Wonen en Doe-het-zelf is met name gerelateerd aan de ontwikkelingen op de woningmarkt, de economische groei en het consumentenvertrouwen voor het doen van grote aankopen. Dat zijn bijvoorbeeld nieuwe meubelen, tuinaanleg en verbouwingen. Omzetgroei zie je veel minder terug bij de non-foodbranches waarvan de centrale winkelgebieden sterk afhankelijk zijn: kleding-schoenen-textiel, huishoudelijk, speelgoed, electronica en recreatieartikelen (lectuur, sport, kamperen e.d.). Deze omzetontwikkelingen maken de centrale winkelgebieden kwetsbaar: met name de middelgrote centrale winkelgebieden die verhoudingsgewijs een ruim aanbod niet-dagelijkse branches kennen. Het geldt in mindere mate voor de kleinere centrale winkelgebieden met een sterker accent op de dagelijkse sector. Die sector maakt namelijk wel een positieve omzetgroei door: met name de supermarkten en de persoonlijke verzorging. De omzetontwikkeling per hoofdbranche op basis van de CBS-indeling staan in figuur 6 en 7.

De omzetontwikkelingen in figuur 6 hebben te maken met de groei van de onlinebestedingen (Figuur 7), met inmiddels de hoogste marktaandelen in Media & hobby en Electronica, gevolgd door Modeluxe en Sport-spel, en daarna huishoudelijke artikelen. De onlinebestedingen hebben een groeiende invloed op de omzetten van de fysieke winkels in de PDV-branches. Dat komt mede door de opkomst van platforms waarin winkels en merken participeren. Volgens de meest actuele bron van het Koopstromenonderzoek Randstad 2018 ligt het online marktaandeel rond de 15% bij Woninginrichting en rond de 3-4% in de Doe-het-zelf en Tuinartikelen. Dat is hoger dan in vorige koopstroomonderzoeken en lager dan in de meeste andere niet-dagelijkse branches. Er doen zich verschillende cijfers voor over de hoogte van deze marktaandelen. Dat is met name afhankelijk van de bron (Koopstromen, Thuiswinkel.org, GfK, Strabo e.d.), de meetmethode en het wel of niet meten van de retourzendingen. Los van het exacte marktaandeel heeft de opkomst van het online winkelen invloed op de fysieke winkels. Daarmee moet naar de toekomst rekening gehouden worden bij de planning (en sanering) van detailhandelsmeters. Naast de bedreigingen zijn er ook kansen. Met name multichanneling 5 door de winkels zelf is van invloed. De omzet van de multichannelers groeit al sinds 2017 veel harder dan die van de pure internetverkopers.

Het omvat het aandeel online omzet van fysieke winkels met opties als afhalen en bezorgen. In de woonbranche is dit weinig nieuws omdat thuisbezorgen en -installatie daar gemeengoed is. Dat geldt ook voor tuincentra met de inrichting van tuinen e.d. Afhalen zoals bij IKEA is wel een sterke groeimarkt. Ook bouwmarkten profileren zich hier langzamerhand mee. De online ontwikkelingen betekenen wel dat veel winkels een pas op de plaats maken bij de uitbreiding van hun vestigingsnetwerk. 5

Fysiek bedrijf met online verkoop als nevenactiviteit.

11 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

Figuur 6: Omzetontwikkeling detailhandel in de hoofdbranches (excl. webwinkels)

Omzetontwikkeling detailhandel per hoofdbranche (2010 = 100) Recreatieartikelen Woonwinkels Doe-het-zelfartikelen Consumenten-elektronica Speelgoedwinkels

2018 2017

Huishoudelijke artikelen

2016 Kleding, schoenen, textiel

2014 2012

Persoonlijke verzorging

2010 Totale non-food

2008 2006

Food-speciaalzaken Supermarkten Winkels in voedingsmiddelen Totale detailhandel excl. webwinkels 60

100

110

120

2010 = 100 Bron: CBS Figuur 7: Omzetontwikkeling in de detailhandel per sector, inclusief webwinkels

Omzetontwikkeling detailhandel per sector (2010 = 100) 250 230 210 190 170 150 130 110 90 70 50 2006

2008

2010

2012

2014

2016

2017

Totale detailhandel excl. webwinkels

Winkels in voedingsmiddelen

Totale non-food

Webwinkels

Bron: CBS.

12 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

2018

3. UITGANGSPUNTEN PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 3.1. PROVINCIAAL BELEID Het provinciale beleid is niet veel veranderd zoals verwoord in de rapportage van de oud-voornieuwregeling van december 2017. De algemene conclusie van het provinciale beleid blijft dat nieuwvestiging op perifere locaties alleen mogelijk is als er aantoonbare behoefte is die niet in bestaande binnenstedelijke winkelgebieden kan worden opgevangen uit oogpunt van ruimte en veiligheid. De provincie Gelderland legt de verantwoordelijkheid bij de regio neer om tot regionale afstemming te komen over grootschalige detailhandel (GDV) van meer dan 1.500 m2. De provincie Utrecht hanteert regels die verder gaan door het benoemen van de bestaande (perifere) winkelgebieden waarbinnen nog mogelijkheden zijn voor uitbreiding: alleen voor winkels die vanwege aard en omvang van het gevoerde assortiment moeilijk inpasbaar zijn in de centrale winkelgebieden zoals bouwmarkten en tuincentra. Er wordt ingegaan op oppervlakteneutrale verplaatsing van deze volumineuze detailhandel (vanuit oogpunt van hinder, veiligheid, verkeersaantrekkende werking of economisch functioneren) en op de afbouw van bestemmingsplancapaciteit.

3.2. DE DIENSTENRICHTLIJN EN APPINGEDAM Regio FoodValley heeft naast het provinciaal en lokaal beleid ook te maken met de dienstenrichtlijn. Er ligt een recente uitspraak (30 januari 2018) van het Europese Hof t.a.v. een situatie in Appingedam waar de gemeente bepaalde vormen van detailhandel niet wilde toestaan op het bedrijventerrein. In feite zegt het Europese Hof dat je heel goed moet beargumenteren waarom je de vestiging van bepaalde soorten detailhandel wilt organiseren, dus een (strakke) regie wilt voeren. Als dit beleid er niet is, vervalt het argument. Dat is anders dan tot op heden werd aangenomen. Geen beleid betekent dat je ook geen belemmering mag opleggen omdat detailhandel behoort tot de diensten die vallen onder de Dienstenrichtlijn. Het opleggen van brancheringsregels (territoriale beperkingen) is alleen toegestaan als ze voldoen aan de volgende drie voorwaarden: - Brancheringsregels mogen niet discriminatoir zijn; - Brancheringsregels moeten noodzakelijk zijn (er moet een dwingende reden van algemeen belang zijn die de territoriale beperking rechtvaardigt); - Brancheringsregels moeten evenredig zijn (de eisen moeten geschikt zijn om het nagestreefde doel te bereiken, zij gaan niet verder dan nodig is om dat doel te bereiken en dat doel kan niet met andere, minder beperkende maatregelen worden bereikt).

Hiervoor is ook vereist dat het doel op coherente en systematische wijze wordt nagestreefd. In de actualisering van het PDV-beleid dient rekening te worden gehouden met de dienstenrichtlijn en de zaak Appingedam. De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft 24 juli 2019 een definitieve uitspraak gedaan. De nadere motivering door de gemeente heeft ertoe geleid dat het detailhandelsbeleid in stand is gebleven. Als de leegstand in een regio en met name in haar centrumgebieden groot is, dient de diversiteit aan detailhandel in de centra gewaarborgd te worden. De leegstand dient aldaar teruggebracht te worden. Deze centrumgebieden zijn sterk afhankelijk van de non-foodbranches Mode & Luxe en Vrije tijd en dat aanbod neemt af in de regio FoodValley.Ook de landelijke omzetontwikkelingen in deze branches staan onder druk waardoor de genoemde middelgrote centrumgebieden in 13 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

FoodValley kwetsbaar zijn. Dit toont de noodzakelijkheid van de brancheringsregels aan in de PDVconcentratiegebieden van een regio. Deze dienen gethematiseerd te blijven met de PDV-branches Wonen, Doe-het-zelf en Tuincentra: deze branches versterken elkaar namelijk. In de PDVconcentratiegebieden blijkt de leegstand op dit moment zeer gering. Een branchebeperking is niet alleen noodzakelijk, maar ook geschikt om het beoogde doel te bereiken: - Het beperken van structurele leegstand en het borgen van de vitaliteit en leefbaarheid in de centrumgebieden; - Het voorkomen van verdringing van PDV in de PDV-concentratiegebieden door andere branches die voor hun functioneren niet afhankelijk zijn van de aanwezigheid van deze PDVbranches. Branches die door de branchebeperkingen worden uitgesloten in de acht PDV-concentratiegebieden worden gestimuleerd om zich te vestigen in of aan de rand van de centrumgebieden. Verspreid over de regio in de diverse centrumgebieden liggen voldoende mogelijkheden om leegstand in te vullen of middels herstructurering panden te transformeren, samen te voegen of te splitsen. Dit toont de evenredigheid aan. De brancheringsregels gaan niet verder dan nodig is om het doel te bereiken.

Door middel van branchering in de PDV-concentratiegebieden wordt beoogd om een mix van winkels in de centrumgebieden te behouden of te bevorderen, afgestemd op de behoefte en het koopgedrag van de consument. Daarmee wordt beoogd een aantrekkelijk centrum te bevorderen en om de leefbaarheid van de centrumgebieden te behouden en leegstand te voorkomen. Het nastreven van deze doelen is nodig vanuit een oogpunt van bescherming van het stedelijk milieu, te meer omdat in een aantal centrumgebieden verspreid over de regio FoodValley sprake is van een verhoudingsgewijs hoog leegstandspercentage aan winkelruimte.

14 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

3.3. VIGERENDE BELEIDSREGELS REGIO FOODVALLEY In 2016 heeft de Regio FoodValley het vigerende PDV-/GDV-beleid vastgesteld6. Om te bepalen wat er exact is vastgesteld aan beleidsuitgangspunten kan het beste worden verwezen naar het raadsbesluit dat door een aantal gemeenten is genomen. Deze letterlijke tekst omvat: 1.

De volgende kaders vast te stellen voor het beleid inzake perifere detailhandelsvestigingen (PDV) en grootschalige detailhandelsvestigingen (GDV). Deze kaders worden eensluidend vastgesteld in alle Regio FoodValley-gemeenten: 1. Het totale aantal perifere meters in de Regio FoodValley niet uitbreiden en inzetten op een concentratie van het aanbod; 2. Op perifere locaties alleen die branches toestaan die (vanwege de aard en omvang van de goederen) niet kunnen worden ingepast in de bestaande binnenstedelijke winkelgebieden; 3. Er wordt op perifere locaties een minimale maatvoering voor winkels van 1.500 m2 gehanteerd; 4. Er wordt bij winkels op perifere locaties vastgehouden aan een maximum aandeel branchevreemd van maximaal 15% van het winkeloppervlak, met een maximum van 150 m2; 5. De ontwikkeling van afhaalcentra (zonder detailhandels- of showroomfunctie) wordt buiten de bestaande winkelcentra op goed bereikbare locaties toegestaan; 6. Een Factory Outlet Center in de Regio FoodValley heeft geen meerwaarde en is derhalve niet gewenst; 7. De Regio FoodValley-gemeenten dienen elkaar transparant te informeren over nieuwe plannen die een regionale impact hebben en dienen deze plannen op en met elkaar af te stemmen. Het PDV-/GDV-beleid Regio FoodValley 2016-2018 over te nemen in nieuw op te stellen bestemmingsplannen.

6 Niet alle gemeenten hebben deze letterlijke tekst vastgesteld. Soms is de complete rapportage

‘Actualisering PDV-/GDV-beleid van oktober 2016 vastgesteld, of zijn de bovenstaande regels verder uitgeschreven zoals bij b.: in plaats van ‘perifere locaties’ is de tekst ‘de acht PDVconcentratiegebieden’ gebruikt. De intentie van het vastgestelde raadsbesluit is in alle acht gemeenten gelijk. 15 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

4. EVALUATIE EN ACTUALISATIE In dit hoofdstuk wordt per vigerende beleidsregel bekeken of deze nog actueel is. De regio heeft afgelopen twee jaar met de huidige beleidsuitgangspunten gewerkt. Vanuit de regio zijn er diverse knelpunten en wensen (4.1). Daarnaast laten voorgaande hoofdstukken verschillende ontwikkelingen zien in de markt. Suggesties voor nieuwe beleidsuitgangspunten worden in paragraaf 4.2 benoemd.

4.1. EVALUATIE REGIO HUIDIG PDV-BELEID Ad 1. Het totale aantal perifere meters in de Regio FoodValley niet uitbreiden en inzetten op een concentratie van het aanbod. De regio geeft aan dat: - Benoeming van de acht PDV-concentratiegebieden in de regio wenselijk is. Uitbreiding zou alleen op deze locaties mogelijk moeten zijn; - De meter-voor-meter regeling alleen ingevoerd moet worden als de leegstandscijfers dit noodzakelijk maken. Eind 2017 heeft de Regio FoodValley een notitie laten opstellen met daarin het advies om geen regionale verplichting in te voeren voor een ‘Oud voor nieuw’ regeling (dus geen meter-voor-meter regeling); - Bescherming van het centrale winkelgebied belangrijk is. Ad 2. Op perifere locaties alleen die branches toestaan die (vanwege de aard en omvang van de goederen) niet kunnen worden ingepast in de bestaande binnenstedelijke winkelgebieden. De regio geeft aan dat: - Er advies nodig is over een goede afbakening van enerzijds PDV en anderzijds grootschalige detailhandel. Dit moet houdbaar zijn in het kader van de Raad van StateProcedure over Appingedam; - Als beleidsuitgangspunt is meegegeven dat grootschalige detailhandel in het centrale winkelgebied thuishoort; Ad 3. Er wordt op perifere locaties een minimale maatvoering voor winkels van 1.500 m2 gehanteerd.

De regio geeft aan dat: - De minimale maatvoering nader bekeken moet worden, mede naar aanleiding van de gerechtelijke uitspraak over Woonplein Appingedam. Advies is nodig om tot de juiste maatvoering te komen. Ad 4. Er wordt bij winkels op perifere locaties vastgehouden aan een maximum aandeel branchevreemd van maximaal 15% van het winkeloppervlak, met een maximum van 150 m2. De regio geeft aan dat: - Onder strikte voorwaarden het aandeel branchevreemd van detailhandel is toegestaan. De volgende voorwaarden kunnen worden gekoppeld: A. De verkoop van branchevreemde producten moet gerelateerd zijn aan de bedrijfsactiviteiten; B. De verkoop van branchevreemde producten beslaat maximaal 15% van het winkelvloeroppervlak met een maximum van 150 m². C. Dit is alleen mogelijk te maken na een ontheffing door het College, zoals dit in de bestemmingsplannen kan worden gehanteerd.

16 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

Ad 5. De ontwikkeling van afhaalcentra (zonder detailhandels- of showroomfunctie) wordt buiten de bestaande winkelcentra op goed bereikbare locaties toegestaan. De regio geeft aan dat: - Het wenselijk is om betere afspraken te maken over webshops en de bijbehorende afhaalcentra/pick up points; - De afhaalfunctie een plaats moet krijgen in bestaande binnenstedelijke winkelgebieden en PDV-concentratiegebieden; - De afhaalfunctie geen overlast zoals verkeershinder moet veroorzaken voor omwonenden en/of bedrijven. Ad 6. Een Factory Outlet Center in de Regio FoodValley heeft geen meerwaarde en is derhalve niet gewenst. De regio geeft aan dat: - Er geen knelpunten of wensen zijn wat betreft dit beleidsuitgangspunt en het ongewijzigd kan blijven. Ad 7. De Regio FoodValley-gemeenten dienen elkaar transparant te informeren over nieuwe plannen die een regionale impact hebben en dienen deze plannen op en met elkaar af te stemmen. De regio geeft aan dat: - De onderlinge samenwerking tussen de acht gemeenten goed is; - Deze regionale samenwerking zal worden voortgezet.

4.2. VOORSTEL VOOR AANPASSINGEN / NIEUWE BELEIDSREGELS REGIO FOODVALLEY Voor de Regio FoodValley blijft het uitgangspunt dat detailhandel zich om ruimtelijk relevante redenen wel of niet op perifere locaties mag vestigen. De locaties liggen buiten de binnenstedelijke winkelgebieden. Voor de regio FoodValley is regionaal maatwerk noodzakelijk, ook de provincie vraagt daarom. Van belang is om goed te onderbouwen of de regio het huidige beleid voor perifere en grootschalige detailhandel kan voortzetten of dat ze het beleid moet veranderen. Het doel blijft: ‘een evenwichtige krachtige detailhandelsstructuur waarbinnen een zorgvuldige afweging is t.a.v. het behoud van de leefbaarheid, door leegstand in de binnenstedelijke winkelgebieden te voorkomen die mede als gevolg van PDV en grootschalige detailhandel kan ontstaan‘ In de voorgaande hoofdstukken zijn de belangrijkste conclusies getrokken over de aanbodontwikkeling, de leegstand en de landelijke ontwikkeling van de omzetten per hoofdbranche en online. Omdat de positie van de (middelgrote) centrale winkelgebieden kwetsbaar is, blijft sturing op detailhandel op de perifere locaties gewenst. Van belang is dat de Regio FoodValley een consistent PDV-beleid voert tegen de achtergrond van recente rechterlijke uitspraken over de Dienstenrichtlijn.

Nieuwe beleidsuitgangspunten met brancheof omvangregels moeten onderdeel zijn van een breder pakket aan maatregelen en gaan niet verder dan nodig. Vandaar dat in de volgende acht punten sprake is van een eenduidig en consistent beleid in de regio.

17 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

Ad 1. Het totale aantal perifere meters in de Regio FoodValley niet uitbreiden en inzetten op een concentratie van het aanbod. Seinpost concludeert dat de regio resultaten heeft geboekt, maar dit beleidsuitgangspunt tot op heden nog niet heeft waargemaakt. De regio kan met de huidige plannen en plancapaciteiten namelijk niet garanderen dat het totale aantal perifere meters in de Regio FoodValley ‘niet wordt uitgebreid door in te zetten op een concentratie van het aanbod’. Op basis van de notitie ‘Oud voor nieuw’ regeling FoodValley heeft de regio in 2018 ervoor gekozen om nog geen meter-voormeterregeling in te voeren. Het is belangrijk om rondom deze beleidsregel de laatste inzichten mee te nemen. De leegstand in de centrale winkelgebieden van FoodValley loopt nog niet terug, zodat de regio waakzaam moet blijven op de mogelijke groei op perifere locaties. Hierbij worden drie aandachtspunten in acht genomen: 1. Locatiekeuzes. De regio dient terughoudend te zijn ten aanzien van het aantal PDV-locaties in verband met versnippering. Door bij nieuwe en te verplaatsen perifere detailhandelsvestigingen in te zetten op een locatie binnen de acht PDV-concentratiegebieden worden de uitbreidingsmogelijkheden beperkt en gestuurd. De leegstand is op deze locaties nihil, maar er is doorgaans wel fysieke ruimte.

De locaties Barneveld De Briellaerd, Barneveld De Valk en Ede Lorentzstraat zijn dusdanig ruim afgebakend dat binnen die gebieden ruimtelijke sturing noodzakelijk is: de perifere detailhandelsvestigingen moeten binnen deze perifere locaties bij voorkeur zo veel mogelijk worden geconcentreerd, bij voorkeur op de zichtlocaties en bij de entrees. Daarmee worden koopstromen en verkeersstromen gebundeld en worden er meer bezoekers getrokken uit een grotere regio. Het PDV-concentratiegebied Nijkerk Watergoorweg heeft op dit moment juist een ruimtegebrek. Om ruimtelijke sturing vorm te geven is dit PDV-concentratiegebied anno 2019 vergroot, met daarbinnen een voorkeurslocatie-zone. Er vindt concentratie plaats rondom de as Watergoorweg. Deze afbakening is gekozen op basis van de ligging nabij andere perifere detailhandelsvestigingen, een goede bereikbaarheid, parkeergelegenheid, geschikte panden en zichtbaarheid. Het doel is om het aanbod aan perifere detailhandelsbedrijven in de voorkeurslocatie-zone te concentreren, in plaats van de versnippering die de afgelopen jaren is ontstaan: het concentratiegebied in Nijkerk was te klein waardoor er veel gebruik is gemaakt van de standaard afwijkingsmogelijkheid in alle bestemmingsplannen. De verruiming van het huidige PDV-concentratiegebied vergroot nu de kans om in te spelen op de gewenste dynamiek in de PDV.

Hiermee wordt gekomen tot de gewenste concentratie binnen de voorkeurslocatie-zone van het PDV-concentratiegebied. 2. Nieuwbouw en verplaatsing. Er zal goed verantwoord en teruggekoppeld moeten worden naar de regio hoe de gemeenten met uitbreidingsplannen omgaan. Dat kan bijvoorbeeld met sanering op de locaties waarvan het aanbod verplaatst naar een concentratiegebied of waarbij functiewijziging optreedt. Bij de realisatie van plannen zoals Groeneveldselaan en Scherpenzeelseweg kan per saldo het aantal perifere meters in de regio worden uitgebreid omdat verplaatsing niet als harde voorwaarde is gesteld: beide locaties vallen binnen de afgebakende PDV-concentratiegebieden. Bij de betrokken gemeenten is wel duidelijk de intentie aanwezig om het totale detailhandelsaanbod niet uit te breiden. Het is het beste momentum om bij verplaatsing naar de concentratiegebieden waarbij een planologische wijziging nodig is, de bestemming weg te halen op de te verlaten locatie: meestal dus gedeeltelijk toch een meter-voor-meter regeling. Bij sanering speelt het aspect voorzienbaarheid een belangrijke rol, zie het afwegingsschema in bijlage 1. Met name het plan Groeneveldselaan is voor de regio cruciaal hoe er wordt omgegaan met de netto toevoeging van perifere detailhandel omdat het een groot metrage betreft. De effecten op de regio

18 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

met haar PDV-concentratiegebieden en binnenstedelijke winkelgebieden kunnen groot zijn. Veenendaal heeft de huidige situatie als volgt verwoord: Toelichting plan westzijde Groeneveldselaan (oorspronkelijk 30.000 m2 PDV) De ontwikkeling aan de westzijde van de Groeneveldselaan is het grootste plan in FoodValley en gaat terug tot 2010. Bij de vaststelling van het PDV-/GDV-beleid is destijds een besluit genomen door de raad om deze locatie onder bepaalde voorwaarden te ontwikkelen. Daarvoor zijn in 2011 ruimtelijke en programmatische kaders vastgesteld, maar door allerlei omstandigheden is de ontwikkeling niet opgepakt door de eigenaar. Ondertussen was de leegstand op de bestaande PDV-locaties in de regio vrijwel nihil en konden diverse partijen niet gehuisvest worden. Bij het vaststellen van het huidige regionale PDV-/GDV-beleid in 2016 is daarom door de raad een motie aangenomen waarin het college gevraagd wordt om de eigenaar nog vier jaar de tijd te geven om zonder de meter-voor-meter regeling tot realisatie over te gaan. Deze metervoor-meter regeling is overigens destijds niet ingevoerd door de regio. In 2018 is dit voorstel voorgelegd aan de regio Foodvalley en akkoord bevonden.

Het besluit was om geen bezwaar te hebben tegen de ontwikkeling van PDV en wonen aan de Groeneveldselaan en akkoord te gaan met het voorstel van de raad de eigenaar nog vier jaar te geven om deze ontwikkeling zonder de meter-voor-meter regeling te realiseren (tot 22 december 2020). Op dit moment zit het project in de ontwerpfase. Een eerste ontwerp wordt binnenkort ambtelijk beoordeeld en daarna voorgelegd aan de verantwoordelijk wethouder. Daarna kan een bestemmingsplan procedure worden gestart. Mocht de bestemmingsplanprocedure niet voor de vastgestelde datum gerealiseerd zijn dan kan de gemeente Veenendaal overwegen om alsnog (in het lokale detailhandelsbeleid) een metervoor-meter regeling in te voeren. Daarmee wordt voorkomen dat extra perifere meters worden toegevoegd.

Deze verwoording toont aan dat de gemeente Veenendaal er alles aan doet om de ambitie waar te maken het aantal perifere meters niet uit te breiden en in te zetten op een concentratie van het aanbod. Veenendaal wil gedoogde winkels op de bedrijventerreinen nog een mogelijkheid bieden te verplaatsen naar het PDV-concentratiegebied Groeneveldselaan. Dat geldt ook voor ‘schuifruimte’ voor binnenstedelijke woningbouwlocaties die alleen te ontwikkelen zijn als bestaande winkels in de branches Wonen, Doe-het-zelf of Tuincentra verhuizen naar deze PDV-locatie. Het plan van de Groeneveldselaan dient in samenhang bezien te worden met het volgende aandachtspunt drie. 3. Sanering plancapaciteit van onbenutte plannen en verspreide (gedoog)locaties. Door het saneren van ongebruikte of ongewenste locaties en bestemmingen kan de perifere detailhandel zoveel mogelijk geconcentreerd worden op de aangewezen PDV-locaties. Bovendien wordt daarmee leegstand voorkomen. Sanering van onbenutte plancapaciteit kan voor het plan Costerweg in Wageningen in gang worden gezet als planuitvoering uitblijft. Als in de planvorming van de Groeneveldselaan met PDV geen vorderingen worden gemaakt dan kan sanering ook voor deze locatie gaan gelden. De gemeente Veenendaal heeft hiertoe zelf werkafspraken gemaakt.

Vanwege de omvang van het plan wordt op deze wijze een flinke stap gemaakt in het saneren van plancapaciteit. Er wordt geadviseerd dat de acht gemeenten zich samen actief inzetten op voorzienbaarheid om plancapaciteit te saneren. Dit betekent dat, indien mogelijk, de bestemmingen eraf worden gehaald als de locaties verspreid liggen, niet nodig zijn (onbenut blijven) of gedoogd worden bij een andere invulling of bij leegstand. Ondernemers en eigenaren worden via tijdige kennisgeving geinformeerd over het voornemen tot wegbestemmen, conform artikel 15.6 (passieve risicoaanvaarding) Omgevingswet (via de Invoeringswet). Zij worden zo in staat gesteld de desbetreffende locaties alsnog in te vullen met (perifere) detailhandel. Doet men dit niet of niet tijdig, dan kan de procedure tot wegbestemmen worden gestart. De meters worden uit de markt genomen en per saldo vermindert de plancapaciteit. Deze regeling zal niet in alle gevallen uitvoerbaar zijn, maar met deze 19 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

aanpak spreken de acht gemeenten duidelijk de intentie uit om de meters in de PDV-branches buiten de acht PDV-concentratiegebieden zoveel mogelijk te herbestemmen. Dit vereist wel de benodigde tijdsinzet om een adequaat overzicht te krijgen. Seinpost stelt voor Ad 1. te wijzigen in:  Inzetten op een concentratie van het aantal perifere meters in de acht PDVconcentratiegebieden: uitbreiding van het aanbod kan alleen als dat naar de regio goed verantwoord wordt. Als er geen planologische wijziging nodig is vindt melding plaats bij de regio in het geval van een majeure ontwikkeling. Ad 2. Op perifere locaties alleen die branches toestaan die (vanwege de aard en omvang van de goederen) niet kunnen worden ingepast in de bestaande binnenstedelijke winkelgebieden. Voor het invullen van perifere locaties spelen meerdere overwegingen een rol. Allereerst is het, zoals benoemd in de huidige beleidsregel, niet wenselijk om bedrijven toe te laten op perifere locaties wanneer deze ook inpasbaar zijn in bestaande binnenstedelijke winkelgebieden. Dit wordt beaamd en is ook noodzakelijk. Een aantal centrumgebieden verspreid over de regio wordt namelijk geconfronteerd met een grote leegstand. De afname van het aanbod in een aantal centrumbranches gaat ten koste van de diversiteit aan detailhandel op deze locaties.

Deze centrumgebieden zijn daardoor kwetsbaar, de leegstand gaat ten koste van het functioneren en de vitaliteit. Hier ligt een grote opgave om tot versterking van de detailhandelstructuur te komen. Door herinvulling van leegstand en herstructurering liggen er kansen om de relevante ruimtelijke aspecten te versterken: - De verzorgingsfunctie van het aanbod; - De variëteit en kwaliteit van het aanbod (in het belang van de keuze voor de consument); - De ruimtelijke kwaliteit (stedenbouw, bij de tijd); - Verkeer-parkeren-milieu en mobiliteit; - Intensief ruimtegebruik en synergie; - En het woon- en leefklimaat (leegstand, leefbaarheid e.d.). Een breed aanbod aan detailhandelsbranches staat garant voor de versterking van deze ruimtelijke aspecten in de centrumgebieden. Van belang is dat bij nieuwe of te verplaatsen grootschalige detailhandelsvestigingen primair wordt gekeken of deze ruimtelijk inpasbaar zijn in of aan de rand van de centrale winkelgebieden. Aan de andere kant moet voorkomen worden dat dit soort vestigingen de PDV-branches in de acht PDV-concentratiegebieden kunnen gaan verdringen, terwijl daar nu juist weinig leegstand is. Dat beperkt de vitaliteit van het thema Wonen, Doe-het-zelf en Tuincentra in deze PDV-concentratiegebieden.

Deze thematisering in de vorm van een branchebeperking is noodzakelijk en geschikt om het beoogde doel te bereiken: - Het beperken van structurele leegstand en het borgen van de vitaliteit en leefbaarheid in de centrumgebieden; - Het voorkomen van verdringing van PDV in de PDV-concentratiegebieden door andere branches die voor hun functioneren niet afhankelijk zijn van de aanwezigheid van deze PDVbranches. De PDV-concentratiegebieden kunnen hiermee beschermd worden. PDV-branches Wonen, Doe-het-zelf en Tuincentra Gezien de aard en omvang van de volumineuze goederen zijn de PDV-branches in beginsel niet inpasbaar in binnenstedelijke winkelgebieden. Dit is van toepassing op de branches Wonen, Doehet-zelf en Tuincentra. Deze afbakening is houdbaar in het kader van de Dienstenrichtlijn. De branchering van Locatus is daarbij een goed hanteerbare indeling, zie bijlage 4. De brancheverbreding van alleen Bouwmarkten naar Doe-het-zelf is goed verdedigbaar. De Locatussubbranches zijn Bouwmaterialen, Sauna-zwembad, Deur-kozijn, Breedpakket, Hout, IJzerwarengereedschappen, Sanitairmateriaal en Verf-behang. Dit soort subbranches is nu ook al op perifere locaties gevestigd.

Thematisch passen ze goed bij de PDV-branches en het gaat om naar aard en omvang volumineuze goederen: de meeste winkels verkopen producten die meerdere subbranches 20 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

omvatten binnen Doe-het-zelf: zoals een verf-behangzaak die ook gordijnen, raamdecoratie, vloeren en kasten verkoopt. Eenzelfde overweging geldt voor de subbranches Tuinartikelen en Tuinmeubelen. Dit volumineuze assortiment wordt vaak aangetroffen bij Tuincentra en binnen de branche Wonen. Deze brancheverbreding is gewenst in het kader van de Dienstenrichtlijn en de evenredigheid: de effecten op de binnenstedelijke winkelgebieden zullen niet wezenlijk afwijken dan bij de PDV-branches. En het leidt tot een versterking van de thematisering in de PDVconcentratiegebieden. ABC (Automotive) en overige PDV Sommige PDV-branches sluiten minder direct aan op de PDV-concentratiegebieden en de thematisering rond Wonen, Doe-het-zelf en Tuincentra. Dat zijn: - Auto-Boot-Caravan (ABC, de branche Automotive van Locatus inclusief Carparts en aanhangers, Motoren, Campers); - Detailhandel in brand- en explosiegevaarlijke stoffen; - Grove bouwmaterialen. Deze PDV-branches vragen om maatwerk per gemeente. Er is namelijk sprake van een groot ruimtebeslag door de combinatie van een showroom met service, reparatie en opslag. De consumentenmarkt en de zakelijke markt zijn niet te scheiden. Dit soort PDV-vestigingen zijn bijna niet meer in de binnenstedelijke winkelgebieden gevestigd. In FoodValley liggen de ABC-vestigingen soms in de PDV-concentratiegebieden en soms erbuiten.

Dat laatste geldt zeker voor de gemeenten zonder een PDV-concentratiegebied. Enkele gemeenten reserveren de bedrijventerreinen voor dit soort branches. De gemeenten kunnen middels een ontheffings- of afwijkingsmogelijkheid de ABCbranches faciliteren. Deze ABC-branches zijn tot op heden in de regionale afstemming van FoodValley nauwelijks gespreksonderwerp geweest. Qua bezoekmotief houden de branches weinig verband met de PDVbranches Wonen, Doe-het-zelf en Tuincentra. De planologische omschrijving is afwijkend van regulier winkelaanbod. Om die reden blijven deze branches verder buiten beschouwing, behalve als sprake is van een nieuwe PDV-locatie. De gemeenten dienen terughoudend te zijn bij uitbreiding van het aantal PDV-locaties om verdere versnippering te voorkomen. Dit wordt regionaal besproken en afgestemd. Detailhandelsbranches die in verband kunnen worden gebracht met de ABC-branches zijn tweewielers zoals scooters en fietsen en diverse vormen van Outdoor-sport. Ondanks de relatie met de ABC-branches zijn er weinig argumenten om deze branches op een perifere locatie te huisvesten. Het gaat bijna altijd om een substantieel aandeel relatief kleine artikelen. Ze zijn functioneel ook niet afhankelijk van de PDV-branches Wonen, Doe-het-zelf en Tuincentra.

Hiermee wordt gestimuleerd dat deze branches zich alleen in de binnenstedelijke winkelgebieden kunnen vestigen om aldaar het brede aanbod aan detailhandelsbranches te kunnen garanderen. Tweede hands / recycling Eenzelfde overweging geldt voor de branche tweede hands of recycling (met als hoofdfunctie verkoop). Omdat dit een specifieke vorm van reguliere detailhandel is dient primair gekeken te worden of deze ruimtelijk inpasbaar is in of aan de rand van de binnenstedelijke winkelgebieden. Leegstaande panden bieden goede kansen voor een tijdelijke of permanente invuling met deze branche. Een uitzondering zijn de tweedehands PDV-artikelen, dat behoren wel tot de toegestane PDV-branches.

21 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

Seinpost stelt voor Ad 2. te wijzigen in:  In de acht PDV-concentratiegebieden alleen de PDV-branches Wonen, Doe-het-zelf en Tuincentra toestaan, inclusief Tuinartikelen en Tuinmeubelen. Voor ABC (Automotive) en overige PDV-branches is de regio FoodValley terughoudend bij de uitbreiding van het aantal PDV-locaties om versnippering te voorkomen. Overige branches zijn voorbehouden aan de binnenstedelijke winkelgebieden. Ad 3. Er wordt op perifere locaties een minimale maatvoering voor winkels van 1.500 m2 gehanteerd. Naar een nieuwe maatvoering De regio FoodValley wenst advies over de minimale maatvoering. In het huidige beleid wordt een onderscheid gemaakt naar de omvang van de PDV-branches. Van oorsprong gelden er landelijk geen omvangsbeperkingen voor vestigingen van PDV-branches op daartoe aangewezen bedrijfsterreinen. In de acht concentratiegebieden wordt nu echter de minimale omvangsnorm van 1.500 m2 wvo gehanteerd zonder dat dit goed gemotiveerd is. De regio moet ook de dynamiek van kleinere vestigingen in de PDV-branches goed zien te faciliteren, zeker ook omdat er in veel branches sprake is van een kleinere winkelomvang. Deze (het MKB) hebben nu vaak een veel kleinere schaalgrootte. Seinpost stelt voor om bij de PDV-branches indien ze willen verplaatsen naar één van de acht PDV-locaties de ondergrens te verlagen naar 500 m2 wvo.

Dat kan betekenen dat het doorschuiven van een verspreide locatie naar een PDV-locatie beter op gang kan komen, waarbij tegelijkertijd de winkelbestemming op de te verlaten locatie eraf wordt gehaald. Verplaatsing vanuit een binnenstedelijk winkelgebied is niet mogelijk als er een planologische wijziging voor nodig is op de nieuwe locatie. Dan moeten namelijk de nieuwe meters netto worden toegevoegd en wordt er niet gehandeld naar Ad 1, concentratie van het aanbod. Bij een metrage van minimaal 500 m2 wvo in plaats van 1.500 m2 wvo is het beleid minder rigide. Het sluit beter aan op de bestaande praktijk (omvang) van de huidige PDV in de acht PDVconcentratiegebieden. Dit maatwerk past ook beter bij de eis op basis van de Dienstenrichtlijn betreffende de evenredigheid van de te nemen maatregel. Gemeenten moeten zich steeds de vraag stellen of de maatregel niet verder gaat dan nodig is om het beoogde doel te bereiken. Dit betekent dat de afweging moet zijn om minder beperkende maatregelen te nemen indien dat leidt tot het gewenste resultaat, in dit geval voor middelgrote ondernemers in de PDV-branches met een omvang van 500 m2 wvo tot 1.500 m2 wvo. Dit zijn veelal MKB-bedrijven die zich hiermee makkelijker in de PDV-concentratiegebieden kunnen vestigen.

Volledig loslaten van de ondergrens zou te ver gaan en ook niet passen bij de oorsprong van het beleid dat het een winkel in volumineuze artikelen betreft. Kleinere vestigingen (dan 500 m2 wvo) in deze branches kunnen goed gefaciliteerd worden in of aan de rand van de binnenstedelijke winkelgebieden, en dan met name de centrale winkelgebieden die geconfronteerd worden met leegstand. In de centrale winkelgebieden van de drie grootste gemeenten Barneveld, Ede en Veenendaal is sprake van een relatief grote omvang per winkel vergeleken met de inwonersklasse waartoe ze behoren (bron: Locatus). Ook de leegstaande panden kennen een gemiddeld grote omvang per winkel. Door deze moderne maatvoeringen kunnen winkels kleiner dan 500 m2 wvo prima worden ingepast in de grotere centrumgebieden verspreid over FoodValley. Volledig loslaten van de minimale ondergrens van 1.500 m2 wvo in de PDVconcentratiegebieden gaat te ver, ofwel veel verder dan nodig: 500 m2 wvo is een goede maatvoering als ondergrens. Het is op maat gemaakt voor de vestigingen in de PDVconcentratiegebieden van FoodValley.

Door deze argumentatie van de ruimtelijke voorschriften worden kansrijke ontwikkelingen ondersteund en structuur verstorende ontwikkelingen voorkomen: met bescherming van de bestaande winkelstructuren, behoud van de aantrekkelijkheid van centrumgebieden, het voorkomen van leegstand en duurzaam ruimtegebruik. De verschillen tussen de beide ondergrenzen zijn in de volgende tabel nogmaals op een rij gezet:

22 | ACTUALISERING PDV-BELEID REGIO FOODVALLEY 2020-2025 | 11 september 2020

Tabel 3: Verschillen bij perifere detailhandelsbranches met een ondergrens 500 of 1.500 m2 wvo Ondergrens 1.500 m2 wvo

Ondergrens 500 m2 wvo

Conclusie

Verplaatsing met

Perifere detailhandels-vestigingen

Ook perifere detailhandels-

Verplaatsing met sanering van

sanering van

groter dan 1.500 m2 wvo zijn vaak

vestigingen tussen 500 en 1.500

plancapaciteit op de oude,

plancapaciteit

voorbehouden aan grotere steden

m2 wvo krijgen de kans om te

verspreide locaties komt vanaf 500

als Ede en Veenendaal. In kleinere

verplaatsen naar één van de acht

m2 wvo veel makkelijker tot stand

plaatsen zijn ze alleen haalbaar als

PDV-concentratiegebieden. Dit is

in de hele regio. Niet alleen in de

koopkracht van elders

te combineren met sanering van

grotere maar ook in de middelgrote

aangetrokken wordt.

plancapaciteit op de oude locatie.

of kleine steden.

Schaalgrootte van de

Groter dan 1.500 m2 wvo geldt

De ondergrens van 500 m2 wvo

Huidige schaalgrootte van perifere

bestaande perifere

voor slechts 30% van de perifere

sluit veel beter aan op de

detailhandelsvestigingen sluit beter

detailhandelsvestigingen

detailhandelsvestigingen in de acht

schaalgrootte van het bestaande

aan op een ondergrens van 500

concentratiegebieden. 70% is

aanbod: ongeveer 65% is groter

m2 wvo. De nieuwe ondergrens is

kleiner dan 1.500 m2 wvo

dan deze ondergrens, een derde is

maatwerk voor FoodValley

kleiner. Locatiekeuze voor

Vestigingen van 500 tot 1.500 m2

Middelgrote PDV-vestigingen

De locatiekeuze van PDV-

perifere detailhandels-

wvo mogen zich alleen in de

tussen 500 tot 1.500 m2 wvo

vestigingen van 500 tot 1.500 m2

vestigingen en de

binnenstedelijke gebieden vestigen

kunnen hun locatie kiezen:

wvo wordt minder beperkt.

bescherming van

hetgeen een beperking is bij deze

- een binnenstedelijke locatie, nabij

Vertrek van binnenstadwinkels

centrumgebieden

omvang. Deze omvangscategorie

passantenstromen en centraal ten

naar de periferie is niet mogelijk

is nu al veel gevestigd in de PDV-

opzichte van woonwijken. De

als er een planologische wijziging

concentratiegebieden. De

winkel onderscheiden zich met

voor nodig is op de nieuwe locatie.

beperkende maatregel gaat verder

service, beleving en inspiratie, en

Ook de scherpe branchering van

dan nodig.

combinatiebezoek en verblijf in het

perifere detailhandelsbranches in

centrum.

volumineuze goederen biedt een

- een perifere locatie met

goede garantie ter bescherming

doelgericht en efficient bezoek,

van de centrumgebieden.

geclusterd met andere PDV, en met gemak in bereikbaarheid en parkeren (auto voor de deur).

Overwegingen met zeer grootschalige PDV-concepten Regio FoodValley heeft ook gevraagd om advies hoe om te gaan met bijzondere grootschalige PDVconcepten. Met name in het uitbreidingsplan aan de Groeneveldselaan is een mogelijkheid om een grootschalig PDV-concept in te passen. Elders is die inpasbaarheid alleen mogelijk door herstructurering in één van de grotere PDV-concentratiegebieden. Feitelijk is er namelijk geen ruimte. Er is geen aanleiding om een uitzondering te maken voor een bijzonder grootschalig concept buiten de geplande structuur van de acht PDV-concentratiegebieden. Zo’n uitzondering conflicteert namelijk met de gewenste afbouw van vestigingen in de PDV-branches buiten de PDVconcentratiegebieden en met de noodzakelijkheid van het beleid (zie ad 1). Dan komt er weinig terecht van het eerste beleidsuitgangspunt: ‘het aanbod niet uitbreiden door in te zetten op een concentratie van het aanbod’. Een dergelijk grootschalig concept kan dus alleen als elders een min of meer vergelijkbaar metrage geschrapt wordt en alleen binnen de acht PDV-concentratiegebieden. Voor een grootschalig concept wordt geen uitbreiding toegelaten van een PDV-concentratiegebied. Seinpost stelt voor Ad 3. te wijzigen in:  Er wordt in de acht PDV-concentratiegebieden voor vestigingen in de PDV-branches een minimale maatvoering van 500 m2 wvo per detailhandelsvestiging gehanteerd.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10444667/2