Beleid Sociaal Domein Renswoude 2023

Beleid sociaal domein Renswoude 2023-2026

Renswoude: Samen voor elkaar

1

1. Voorwoord Op de volgende pagina’s ontvouwt zich het beleid voor het sociaal domein van Renswoude. Het gaat om onze visie en plannen voor de komende vier jaar. En ook over de randvoorwaarden. Want er wordt veel van het sociaal domein gevraagd en budgetten staan onder druk. We nodigen u van harte uit dit plan door te lezen. En ook om bij uzelf na te gaan: is dit abstract beleid, dat ver van mij af staat, of herken ik hier Renswoude en mijn eigen leven in? We hopen het laatste. Want dan is onze opzet geslaagd om levendig en concreet te maken dat het sociaal domein over ons allemaal gaat. Over samen leven in Renswoude. Ik ben dankbaar voor de betrokkenheid van veel inwoners en organisaties bij de totstandkoming van dit plan. We gingen samen op zoek naar het karakter van Renswoude en naar de vragen en behoeften die er leven. In bijeenkomsten en gesprekken heeft u input geleverd en meegedacht. Zo reikte u de bouwstenen aan voor dit beleidsplan. En ook achteraf keek u met ons mee of dit plan goed inspeelt op wat Renswoude nodig heeft. Zo kennen we ons dorp ook: we doen het samen, met elkaar. Kees Eskes, Wethouder Samenleving Gemeente Renswoude

2

2. Inhoud 1. Voorwoord ........................................................................................................................................... 2 2. Inhoud ................................................................................................................................................. 3 3. Het beleidsplan in het kort .................................................................................................................. 4 4. Inleiding ............................................................................................................................................... 6 5. Visie en uitgangspunten ...................................................................................................................... 7 Visie en missie ................................................................................................................................. 7 Rol van het Dorpsteam .................................................................................................................... 7 Bestaanszekerheid ........................................................................................................................... 8 Gezondheid als basis voor een gelukkig leven ................................................................................

8 Iedereen kan meedoen en krijgt gelijke kansen .............................................................................. 8 Versterken van de sociale basis ....................................................................................................... 8 Sturing en regierol van de gemeente .............................................................................................. 9 Werken vanuit de financiële kaders ................................................................................................ 9 6. Thema’s.............................................................................................................................................. 10 6.1 Opgroeien en opvoeden .............................................................................................................. 10 Hoe staan we er nu voor?.............................................................................................................. 10 Wat willen we bereiken? ............................................................................................................... 11 Wat gaan we hiervoor doen? ........................................................................................................ 11 Gelukkig en gezond opgroeien ......................................................................................................

11 Samenwerking met partners ......................................................................................................... 13 Streefdoelen en indicatoren .......................................................................................................... 13 6.2 Gezond en gelukkig leven ............................................................................................................ 14 Hoe staan we er nu voor?.............................................................................................................. 14 Wat willen we bereiken? ............................................................................................................... 15 Wat gaan we hiervoor doen? ........................................................................................................ 16 Samenwerking met partners ......................................................................................................... 17 Streefdoelen/indicatoren .............................................................................................................. 17 6.3 Meedoen en werken ................................................................................................................... 18 Hoe staan we er nu voor?..............................................................................................................

18 Wat willen we bereiken? ............................................................................................................... 18 Wat gaan we hiervoor doen? ........................................................................................................ 19 Samenwerking met partners ......................................................................................................... 20 Streefdoelen en indicatoren .......................................................................................................... 20 7. Ontwikkelingen en trends.................................................................................................................. 21 Hervormingsagenda Jeugd 2023 – 2028 ....................................................................................... 21 Normaliseren ................................................................................................................................. 21 Participatiewet............................................................................................................................... 21 3

Gala en IZA..................................................................................................................................... 22

3. Het beleidsplan in het kort Het sociaal domein is continu in beweging. Daar moeten we als gemeente flexibel op in kunnen spelen. De basis daarvoor is een duidelijke visie. Die hebben we gezamenlijk met onze maatschappelijke partners en inwoners opgesteld. Die visie helpt ons bij het omgaan met nieuwe ontwikkelingen en het maken van keuzes in het hele sociaal domein, zodat we een heldere richting hebben. Naast die visie hebben we focus nodig. Er zijn voldoende uitdagingen en ontwikkelingen in het sociaal domein, maar we kunnen niet alles tegelijkertijd oppakken. En het is belangrijk dat we de uitdagingen in onderlinge samenhang oppakken, zodat ons beleid niet versnipperd raakt. Met dit beleidsplan brengen we samenhang en focus aan voor de komende vier jaar: wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen?

Wat willen we bereiken? In alles wat we doen hebben we een samenleving voor ogen, waarin iedereen erbij hoort en kan meedoen, waarin mensen naar elkaar omkijken en elkaar helpen als dat nodig is. We leven echter in een complexe samenleving, waarin het niet voor alle inwoners vanzelfsprekend is om mee te doen. Het is de taak van de gemeente om inwoners hierin zo goed mogelijk te ondersteunen, als dat nodig is. Daarnaast ondersteunen we (groepen) inwoners die zich in willen zetten voor hun dorp, om het wonen hier zo aangenaam mogelijk te maken. Hierbij hanteren we een aantal uitgangspunten: • • • • • •

Bestaanszekerheid; Gezondheid als basis voor een gelukkig leven; Iedereen kan meedoen en krijgt gelijke kansen; Versterken van de sociale basis; Sturing en regierol van de gemeente; Werken vanuit de financiële kaders.

Hoe willen we dat doen? Dit kunnen we niet alleen. Daarom werken we samen met onze maatschappelijke partners – scholen, jeugdgezondheidszorg, kinderopvang, welzijn, kerken, verschillende sport- en cultuurverenigingen, bibliotheek, huisartsen - organisaties en inwoners die daar een rol in kunnen spelen. Dit vraagt sturing, regie en scherpe keuzes. Zeker in deze tijden waarin de middelen die bestemd zijn voor het sociaal domein beperkt zijn. We moeten deze dus zo benutten, dat we het maximale eruit halen. Zo zorgen we ervoor dat er genoeg middelen zijn voor de inwoners die onze hulp en ondersteuning hard nodig hebben. Dat doen we door: • het leven, de wensen en behoeften van onze inwoners centraal te stellen. Door ons te verdiepen in wat onze inwoners beweegt en in gesprek te gaan over wat nodig is; doen we de goede dingen? • de sociale basis te versterken en uit te bouwen vanuit een duidelijke visie en op basis van de effecten die we willen bereiken. • problemen zoveel mogelijk te voorkomen of zo vroeg aan te pakken (onder ander door een sterke sociale basis). Hierdoor voorkomen we dat problemen oplopen en er langdurige en dure ondersteuning nodig is in de toekomst.

4

• problemen niet groter te maken dan ze zijn, maar ook niet kleiner. Niet elk probleem heeft een professionele hulpverlener nodig, veel vragen horen bij het gewone leven en kunnen opgelost worden met steun vanuit de sociale omgeving. In bepaalde situaties is het wel nodig om snel in te grijpen om erger te voorkomen. We kijken naar mogelijkheden en oplossingen in plaats van te concentreren op het probleem (normaliseren van zorg en ondersteuning en gezondheid als basis). • te werken in netwerken en partijen te verbinden rond vragen van inwoners en samenlevingsvraagstukken. Door elkaar te kennen en van elkaar te leren, komen we tot betere oplossingen. • te versterken wat goed gaat en te stoppen met wat niet werkt. We beginnen natuurlijk niet bij nul, er gebeuren al veel goede dingen. Die willen we sowieso behouden en waar mogelijk verstevigen. Daarnaast kijken we kritisch naar zaken die niet (goed) werken en stoppen we daarmee.

Focus op grote maatschappelijke vraagstukken De komende jaren hebben we een aantal uitdagingen, die extra aandacht verdienen. Deze komen terug in de drie benoemde thema’s: • Opgroeien en opvoeden • Gezond en gelukkig leven • Meedoen en werken Voor deze thema’s hebben we streefdoelen en ambities bepaald, die we met onze maatschappelijke partners gaan realiseren. Bij elk thema hebben we een aantal streefdoelen en indicatoren benoemd. Deze gaan we jaarlijks monitoren. Door de resultaten jaarlijks te volgen geeft dit ons niet alleen de mogelijkheid om de voortgang te zien maar ook, indien nodig, de mogelijkheid om de uitvoering van alle plannen bij te sturen. In 2025 houden we een korte tussenevaluatie.

Wat mag het kosten? De belangrijkste (maar niet de enige) wettelijke kaders waarbinnen we dit doen zijn de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Participatiewet. Deze wetten zijn opgesteld met de bedoeling dat inwoners zo goed mogelijk mee kunnen doen in de samenleving. Wij stellen de bedoeling van de wetten centraal, de regels zelf moeten geen doel op zich worden. Het tweede belangrijke kader in het sociaal domein is het beschikbare budget. Dit wordt bepaald door de middelen die de gemeente ontvangt vanuit het Gemeentefonds, aangevuld met extra budgetten die het Rijk beschikbaar stelt voor specifieke taken in het sociaal domein. We zetten de beschikbare middelen efficiënt en voor de bedoelde doelen in. Dit werken we concreet uit in onze begroting.

5

4. Inleiding Waar richten we ons de komende jaren op in het sociaal domein? Met welke vragen en mogelijkheden krijgen we te maken? Hoe zorgen we er met elkaar voor, dat iedereen mee kan doen in onze gemeente? Hoe benutten we de kansen om een actief en gelukkig leven te leiden? En welke steun in de rug kunnen we elkaar bieden wanneer dit soms wat minder vanzelf gaat? Op deze vragen probeert dit beleidsplan antwoorden te zoeken. Het zijn antwoorden die we aan het papier toevertrouwen. En papier is geduldig. Maar daar blijft het niet bij. Voor veel inwoners is het sociaal domein een dagelijkse werkelijkheid, waar ze vanuit allerlei rollen en situaties mee te maken krijgen in hun leven. En het is de praktische inzet van ons allemaal, inwoners, familieleden, vrienden, vrijwilligers en professionals, die het sociaal domein heel dicht bij de mensen brengt. In dit beleidsplan leest u allereerst de visie van ons dorp: Welke rol vervullen de inwoners, vrijwilligers, ondernemers, verenigingen en kerken, professionals in het sociaal domein? Wat zijn de taken en verantwoordelijkheden van de gemeente en welke keuzes moeten daarbij gemaakt worden? Verder beschrijft dit plan hoe we er als Renswoudse samenleving voor staan en wat we met elkaar hopen te bereiken de komende jaren.

In het laatste hoofdstuk geven we u tenslotte een beeld van de trends en ontwikkelingen die impact hebben op de gemeente en de samenleving.

6

5. Visie en uitgangspunten Visie en missie Renswoude is een krachtig dorp, waarin iedereen (in alle verscheidenheid) erbij hoort en kan meedoen, vanuit de eigen mogelijkheden en talenten. De inwoners van Renswoude zijn trots op hun dorp. Zij zijn ondernemend en daadkrachtig en hebben een oplossingsgerichte instelling. Er is veel onderlinge betrokkenheid tussen inwoners en ook tussen gemeente, samenwerkingspartners, ondernemers, vrijwilligers en inwoners. Het persoonlijke contact en de korte lijnen staan hierbij centraal. Renswoude heeft een rijk verenigingsleven op het gebied van sport en cultuur en veel actieve vrijwilligers en mantelzorgers die zich voor hun naaste inzetten. De kerken nemen een belangrijke plek in de samenleving in voor veel inwoners. Als door de uitdagingen van het leven de veerkracht, veiligheid of de mate waarin iemand in staat is regie te houden op het leven onder druk staat, bieden we als gemeente en als samenleving ondersteuning en is er een vangnet beschikbaar. Bij een vangnet denken we bijvoorbeeld aan financiële ondersteuning of ondersteuning vanuit het Dorpsteam. De mogelijkheden, talenten, zelfstandigheid en de leefwereld van de inwoners staan hierin centraal. Door een sterke sociale basis te ontwikkelen, maken we meedoen mogelijk. Als dit niet gaat of niet vanzelfsprekend is, ondersteunen we elkaar om meedoen (weer) mogelijk te maken.

Het DNA van Renswoude houdt in dat inwoners daadkrachtig en oplossingsgericht zijn. De keerzijde hieraan is dat inwoners het niet altijd vanzelfsprekend vinden om hulp te vragen als dat nodig is. We zien het als een kracht om op tijd hulp te vragen (als problemen nog klein zijn) en we willen ons daarom de komende periode inzetten om deze drempel te verlagen.

Rol van het Dorpsteam Het Dorpsteam is het eerste aanspreekpunt voor vragen en problemen op het gebied van wonen, zorg en welzijn. Het Dorpsteam ondersteunt de inwoners van Renswoude bij het voorkomen van problemen en het herstellen hiervan. Dit doen zij laagdrempelig en dichtbij, respectvol en klantgericht, zodat op deze manier de zelfstandigheid van inwoners vergroot wordt. We willen hierbij zoveel mogelijk normaliseren en voorliggende voorzieningen in gang zetten. Dit doen we samen met partners en inwoners van onze gemeente, zodat de zelf- en samenredzaamheid toeneemt en de maatschappelijke kosten afnemen. Vanuit een responsieve houding staan we naast inwoners en we luisteren naar wat werkelijk betekenis voor hen heeft (zie Janny Bakker-Klein: Anders kijken). Hierbij gaan we samen op zoek naar wat er nodig is om te bereiken dat inwoners steeds meer laten zien: • • • •

Ik zorg zo goed mogelijk voor mijzelf; Ik zet mijn talenten en kwaliteiten in; Ik kijk om naar anderen; Ik hoef het niet alleen te doen.

Professionals hebben hierbij ruimte om maatwerk te bieden en te doen wat werkelijk nodig is voor deze persoon in deze situatie. We houden hierbij doelen voor ogen, maar ook het moment waarop goed ook goed genoeg is. Het samen optrekken moet leiden tot goede netwerken en mogelijkheden voor wonen, zorg, welzijn en ondersteuning, waarbij inwoners zoveel als mogelijk zelf aan zet zijn en meedoen naar vermogen. We streven duurzame resultaten na en een effectieve dienstverlening. De komende tijd onderzoeken we hoe het Dorpsteam doorontwikkeld kan worden als een lokale toegangspoort met een integrale werkwijze.

7

Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid is het kunnen vinden van ruimte om je als mens te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving. Voorwaarden voor bestaanszekerheid zijn: voldoende en voorspelbaar inkomen, betaalbaar wonen, toegang tot betaalbare zorg en de mogelijkheid om een financiële buffer op te bouwen voor onverwachte uitgaven. Niet voor alle inwoners is dit vanzelfsprekend en er kunnen hierdoor problemen ontstaan op meerdere levensdomeinen, zoals bijvoorbeeld rond inkomen, wonen, gezondheid, onderwijs en werk. De gemeente Renswoude zet zich de komende jaren in voor inwoners die met bestaansonzekerheid te maken hebben. Hierbij is het onze leidraad dat we handelen vanuit het perspectief van de inwoner en wat deze nodig heeft van de overheid: niet denken voor de inwoner maar samen met de inwoner.

Gezondheid als basis voor een gelukkig leven Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte. Of je je gezond voelt, hangt ook af van de mate waarin je je leven als zinvol ervaart, of je regie hebt over je leven en de kwaliteit van je sociale contacten. Kortom, gezondheid maakt deel uit van alle onderdelen van ons leven. Als je je gezond voelt, ben je veerkrachtig en beter in staat om de uitdagingen van het leven aan te gaan. Deze brede benadering sluit aan bij het concept van Positieve Gezondheid. Positieve Gezondheid is een benadering binnen de gezondheidszorg die niet de ziekte, maar een betekenisvol leven van mensen centraal stelt. De nadruk ligt op de veerkracht, de eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens en niet op de beperkingen of ziekte zelf. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om voorwaarden scheppen voor een gezond leven voor onze inwoners. Dit gaat verder dan de grenzen van het sociaal domein. Ook een passende woning, een veilige omgeving, een groene openbare ruimte en schone lucht dragen bij aan een goede gezondheid. Het thema gezondheid benaderen we daarom met een brede blik vanuit verschillende beleidsterreinen. Ook de Omgevingswet biedt nieuwe mogelijkheden om de ruimtelijke ordening af te stemmen op een groene en gezonde leefomgeving.

Iedereen kan meedoen en krijgt gelijke kansen We willen een echte inclusieve gemeente zijn, voor mensen met en zonder handicap, (zichtbare of onzichtbare) beperking of kwetsbaarheid. De basis hiervoor is het VN Verdrag voor de rechten van personen met een handicap. Bij inclusie gaat het erom dat iedereen mee kan doen, ongeacht leeftijd, huidskleur, culturele achtergrond, gender, inkomen, talenten, levensbeschouwing, seksuele oriëntatie of beperkingen. Het is belangrijk dat de samenleving ervoor zorgt dat de achterstanden die mensen met een beperking ervaren om mee te kunnen doen, worden weggenomen. Voor de gemeente Renswoude betekent dit, dat zij zich ervoor inzet dat alle inwoners zo zelfstandig en onafhankelijk mogelijk kunnen leven. Nieuw beleid moet inclusief zijn en mogelijk maken dat iedereen mee kan doen. De al bestaande voorzieningen moeten geleidelijk verbeterd worden. In samenwerking met inwoners met een beperking wordt concreet gemaakt voor welke doelen de gemeente zich inzet.

Versterken van de sociale basis Een van de mogelijkheden en een belangrijke voorwaarde om mee te doen in de samenleving is het hebben van een sterke sociale basis. De sociale basis is het geheel aan informele en formele diensten, voorzieningen en relaties in de leefomgeving van mensen, die eraan bijdraagt dat mensen tot hun recht komen en kunnen floreren (Movisie). Een paar concrete voorbeelden zijn de sportverenigingen en de kerken. De sociale basis zorgt ervoor dat mensen mee kunnen doen en brengt mensen bij elkaar. Met inwoners en maatschappelijke partners bouwen we aan een omgeving waarin je anderen 8

kunt ontmoeten en waarin je terecht kunt voor hulp of ondersteuning. Dat doen we door samen te werken, te versterken wat er is en aan te vullen wat mist. Een sterke sociale basis zorgt ervoor dat inwoners met lichte hulp- en ondersteuningsvragen laagdrempelig en in de buurt hulp kunnen krijgen. Het is vaak ook een aanvulling op professionele hulp en kan oplossingen bieden als de professionele hulp stopt. Het is dan ook heel belangrijk dat de professionele zorg en ondersteuning en de sociale basis goed op elkaar aansluiten. Hiernaast is het van belang dat de mensen die ondersteuning en activiteiten organiseren, elkaar kennen en weten wat andere partijen te bieden hebben. Samen met onze maatschappelijke partners (zoals bijvoorbeeld het onderwijs) zoeken we naar ondersteuning en activiteiten die passen bij de vragen van onze inwoners. De manier waarop wij ons Dorpsteam hebben georganiseerd, laten wij zo goed mogelijk aansluiten bij de ontwikkeling van de sociale basis.

Sturing en regierol van de gemeente In de complexe samenwerking binnen het sociaal domein hebben de professionals die vanuit de gemeente werken steeds vaker de rol van procesregisseur. Dat houdt in dat zij sturen op het behalen van een afgesproken resultaat of op het realiseren van een effect, in samenwerking met andere partijen of inwoners. Dit geldt zowel voor het gezamenlijk zoeken naar oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken (beleid) als voor de samenwerking rond hulp en ondersteuning aan individuele inwoners (ondersteuning vanuit het Dorpsteam). In de regierol brengt de gemeente partijen bij elkaar en stuurt op het behalen van resultaten. Bij de aanpak van maatschappelijke vraagstukken werken we steeds meer samen met onze partners en inwoners. We weten welke resultaten we willen bereiken, maar de manier waarop we die kunnen bereiken, staat vooraf nog niet vast. Er is dus nog veel ruimte voor alle partijen. Hierdoor ontstaat een gezamenlijke agenda en een gedeelde verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van die agenda. We vinden het belangrijk om zichtbaar te maken welke effecten en resultaten onze inspanningen hebben. Deze brengen we in beeld, door voor de gestelde doelen indicatoren te benoemen, die we de komende periode gaan meten.

Hierbij sluiten we zo veel als mogelijk aan bij de dashboards en monitors die landelijk en regionaal beschikbaar zijn, zoals de Buurtmonitor van de GGD-regio Utrecht en de monitor www.waarstaatjegemeente.nl.

Werken vanuit de financiële kaders Het gebruik van zorg en ondersteuning en de uitgaven van gemeenten aan het sociaal domein stijgen door. Ook in Renswoude zien we de kosten oplopen. Behalve de kosten voor jeugdzorg stijgen ook de Wmo-kosten flink. Hiernaast stijgen de kosten die samenhangen met de Participatiewet (relatief lager dan gemiddeld) ook in Renswoude. Het einde aan de groei van deze kosten aan het sociaal domein is niet in zicht, zeker in het licht van de huidige economische, maatschappelijke en demografische ontwikkelingen. Het rijk past niet structureel bij en we sluiten dan ook niet uit, dat we de komende jaren financiële keuzes moeten maken in het sociaal domein. Wij willen de druk op maatwerk en individuele voorzieningen verminderen, door meer te investeren in laagdrempelige voorzieningen en preventie. Hierdoor verwachten we dat de druk op individuele voorzieningen afneemt.

9

6. Thema’s 6.1 Opgroeien en opvoeden

Hoe staan we er nu voor? Het kleinschalige karakter van het dorp, met veel groen en ruimte, het rijke verenigingsleven en de sterke onderlinge betrokkenheid van de inwoners in Renswoude, biedt voor de meeste kinderen en jongeren een fijne, beschermde omgeving om op te groeien. Veel gezinnen kennen elkaar en helpen elkaar. Dit geldt ook voor verschillende organisaties waar kinderen, jongeren en hun ouders te vinden zijn, zoals scholen, kinderopvang, kerken, sportcultuurverenigingen en jeugdgezondheidszorg. Professionals en vrijwilligers die daar actief zijn weten elkaar te vinden. De lijnen tussen deze partijen zijn kort, wat de samenwerking ten goede komt. Er zijn ook zorgen. Een groep kinderen, jongeren en hun ouders kunnen vanwege beperkingen niet volwaardig in onze samenleving meedoen. Juist deze kinderen en jongeren lopen extra risico’s op problemen en achterstanden in hun ontwikkeling, met negatieve gevolgen voor hun gezondheid en welzijn, nu en later in hun leven. Zo loopt 10% van de jonge kinderen in Renswoude risico op achterstanden in hun taalontwikkeling en sociaal-emotionele ontwikkeling. Slechts een beperkt deel van deze kinderen maakt gebruik van het programma dat gericht is op bestrijden van deze achterstanden. Een andere opvallende ontwikkeling is dat we steeds vaker kinderen signaleren die op verschillende gebieden vastlopen.

Uit de monitor jeugd blijkt dat het alcoholgebruik onder jongeren onder de 18 jaar sterk toeneemt in Renswoude, terwijl in de regio maar een kleine toename te zien is. Door het kleine aantal deelnemers aan deze monitor moeten we voorzichtig zijn met het interpreteren van deze cijfers. Van onze partners uit de praktijk krijgen we echter ook zorgelijke signalen over het alcohol en drugsgebruik onder jongeren. Ook zij zien hier een toenemende trend in. De komende periode willen we het beeld van het gebruik van drugs, alcohol en het roken onder jongeren scherper maken. Op basis hiervan kunnen we een concrete aanpak uitwerken om het alcohol- en drugsgebruik en het roken onder jongeren terug te brengen. Mijn naam is Leyla, 34 jaar. Mijn man, onze vier kinderen en ik wonen sinds 3 jaar in Renswoude. Hiervoor hebben we lang in een AZC gewoond. Mijn man werkt lange dagen en is veel van huis. Ik zorg voor mijn kinderen en maak me zorgen over hen. Ze hebben moeite met de Nederlandse taal en ze hebben weinig vriendjes en vriendinnetjes. Onze familie woont in het buitenland, dus staan we er vaak alleen voor. Ik voel me vaak eenzaam en zou graag dingen buiten huis doen. 10

Wat willen we bereiken? In Renswoude vinden we het belangrijk dat onze jeugd mogelijkheden krijgt zich sociaalemotioneel, cognitief, lichamelijk, cultureel, creatief en sportief optimaal te ontwikkelen. Zo kunnen de kinderen zich tot zelfstandige, weerbare en gezonde volwassenen ontwikkelen. Daarvoor is een gezonde, veilige en stimulerende omgeving nodig, thuis, op school, bij de kinderopvang en in de vrije tijd. Ouders zijn natuurlijk in eerste instantie verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen. De verantwoordelijkheid voor een optimale ontwikkeling ligt echter niet alleen bij hen. De omgeving van het gezin draagt ook bij aan de kwaliteit van de opvoeding die de ouders kunnen bieden. Denk bijvoorbeeld aan familie, vrienden, buren, leerkrachten, jeugdgezondheidszorg, sport- en cultuurclubs en de kinderopvang. Samen met alle partners versterken we het opvoedkundig klimaat. Samen met deze partners hebben we twee opgaven geformuleerd. Positief opgroeien als uitgangspunt Jeugdbeleid gaat meestal uit van risico’s, zorgen en problemen. Daarmee ligt de focus bij opgroeiende kinderen al snel op kinderen en jongeren met een grote kans op groei-, leer-, ontwikkel- en opvoedproblemen. Dit is echter maar een klein deel van alle jeugdigen. Een stimulerende en prettige sociale omgeving kan problemen helpen voorkomen. Net zoals het waarderen van positief gedrag van kinderen.

Positief, preventief en integraal beleid rondom opgroeien en opvoeden versterkt kinderen en jongeren in hun normale, natuurlijke basis. Het zorgt voor kind- en gezinsvriendelijke omgeving, waar het voor jeugd en gezin goed toeven is. We willen de voorwaarden scheppen, waarbinnen ouders hun kinderen in makkelijke en moeilijke tijden een goede opvoeding en een veilige en stimulerende omgeving kunnen bieden. Dat is een gedeelde verantwoordelijkheid van alle betrokkenen. Voor een groot deel is dit goed geregeld. Renswoude beschikt over allerlei basisvoorzieningen zoals basisscholen, kinderopvangorganisaties, bibliotheek, consultatiebureau en huisartspraktijk. Er zijn diverse speel- en beweegplekken, verenigingen en clubs voor kinderen en jongeren. Maar het kan natuurlijk altijd beter. Preventie Met preventie bedoelen we laagdrempelige voorzieningen en aanbod dichtbij, die bijdragen aan het gezond, veilig en kansrijk opgroeien van kinderen en jongeren. Preventie kan voorkomen dat kinderen en jongeren problemen krijgen. Vooral als het gaat om concrete problemen als schoolverzuim, kindermishandeling of een depressie. Het kan ook voorkomen dat kleine problemen groter worden en dat gezinnen intensieve hulp nodig hebben. We zien het voorkomen van problemen als een manier om de zorgvraag van kinderen, jongeren en ouders te verminderen.

Door het beschikbaar stellen van een sterk preventief aanbod, is het mogelijk dat inwoners zelf hun weg vinden in het aanbod van ondersteuning. Samen met onze partners zetten wij dit aanbod neer. Hierbij wordt telkens de afweging gemaakt dat het aanbod moet bijdragen aan de behoefte en dat het gebruik hiervan een duurzaam effect heeft. Het sleutelwoord daarbij is ‘normaliseren’.

Wat gaan we hiervoor doen? Samen met onze maatschappelijke partners hebben we in kaart gebracht wat goed gaat en waar nog verbeteringen mogelijk zijn en nieuwe kansen liggen. Vervolgens hebben we die ambitie vertaald in deze opgaven:

Gelukkig en gezond opgroeien • We investeren in programma’s die gericht zijn op het vergroten en versterken van het mentale welbevinden en de veerkracht van onze kinderen.

11

• Wij werken aan de verbinding tussen verschillende partijen: met name onderwijs, kinderopvang, jeugdgezondheidszorg en Dorpsteam. Zo zorgen we ervoor dat de kinderen en hun ouders zo vroeg en laagdrempelig mogelijk informatie, advies en tips kunnen vragen en krijgen. • Hiervoor versterken wij de eigen kracht van de ouders en steun aan familiesystemen door o.a. ontmoeting tussen ouders te stimuleren, zodat hulp en steun in het eigen netwerk makkelijk gevonden wordt. • We combineren dit thema met de uitvoering van het plan van aanpak voor het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Daarin besteden we aandacht aan gezond gewicht (voeding en beweging), roken, alcohol en drugs. • We sluiten aan bij het Sportakkoord om het deelnemen aan sporten, spelen en bewegen voor iedereen makkelijk en logisch te maken. • We versterken de samenwerking met huisartsen om afspraken op elkaar af te stemmen en gebruik te maken van elkaars expertise. Kansrijk opgroeien • We investeren samen met onze partners in het Actieprogramma Kansrijke Start. • Samen met onze partners zoals jeugdgezondheidszorg en maatschappelijk werk onderzoeken we de mogelijkheden om het programma HomeStart op te zetten in Renswoude. • We blijven investeren in de aanpak gericht op de bestrijding van onderwijsachterstanden, en in het bijzonder in taal- en ontwikkelingsachterstanden bij peuters.

Tijdens het schrijven van deze beleidsnotitie is er geen Voor- en Vroegschoolse (VVE) educatie aanbod voor peuters in Renswoude zelf. Samen met onze partners binnen het onderwijs en de kinderopvang spannen we ons in om het VVE-aanbod en activiteiten voor peuters en ouders in ons dorp beschikbaar te hebben. • Samen met de scholen blijven we investeren in extra ondersteuning van nieuwkomerskinderen in Renswoude. Hier bedoelen we ook de Oekraïense kinderen. Door te financieren en faciliteren van een programma buiten de schooltijden krijgen de kinderen een steuntje in de rug, waarmee hun taalontwikkeling, integratie in de Nederlandse maatschappij en de kennis van de Nederlandse cultuur versterkt worden. • We investeren in contacten en samenwerking met de scholen, kinderopvang, jeugdgezondheid om problemen zo vroeg mogelijk aan te pakken en waar mogelijk te voorkomen. • We begeleiden jongeren zo goed mogelijk richting het bereiken van de meerderjarige leeftijd, vooral wanneer zij ook na hun achttiende levensjaar nog ondersteuning nodig hebben. Veilig opgroeien • We borgen de werkwijze van de Proeftuin Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Door beter samen te werken met ketenpartners, vanuit eenzelfde visie, borgen we de veiligheid van onze kwetsbare kinderen. • Veilig opgroeien betekent ook opgroeien zonder de negatieve gevolgen van alcohol en drugsgebruik.

Dit geldt zowel voor jongeren als voor ouders. Dit pakken we op in het plan van aanpak voor het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). • In onze contracten Jeugd hebben we uitgewerkt op welke manier aanbieders zorgen voor de juiste kwaliteit van zorg en ondersteuning. Door het regionale contractmanagement wordt inzicht gegeven in de wijze waarop aanbieders dit naleven. • We investeren in ondersteuningsaanbod voor ouders en voor kinderen van gescheiden ouders. Het doel daarvan is hen zo goed mogelijk door een moeilijke situatie te helpen. 12

Samenwerking met partners Samen met onze partners in het onderwijs, de kinderopvang, jeugdgezondheid, bibliotheek, sport- en cultuursector werken we aan twee opgaven. De eerste opgave is preventie. We willen de preventieve en positieve kant van opgroeien en opvoeden verder benadrukken en uitbouwen. De focus ligt daarbij op opvoedvaardigheden van ouders en sturen op normalisering. Daarvoor willen we licht pedagogische hulp (Buurtgezinnen, Homestart en VoorleesExpress) inzetten om gezinnen te ondersteunen en dure en/of intensieve zorg en pleegzorg te voorkomen. De tweede opgave gaat over vroegsignalering. We willen beginnende problemen en signalen zo snel als mogelijk zien en horen. Wij willen kinderen en jongeren die in hun ontwikkeling bedreigd worden, zo vroeg mogelijk in beeld krijgen, voordat sociale problematiek zichtbaar wordt die kan leiden tot schooluitval. We informeren elkaar over wie welk aanbod of welke specialisatie heeft en wat er in voorliggende voorzieningen mogelijk is. Hierdoor kunnen we een kind of ouder sneller passende ondersteuning bieden en voorkomen we dat we dingen dubbel doen. In de Jeugdhulpregio FoodValley werken de gemeenten samen voor een betere jeugdhulp.

Streefdoelen en indicatoren • Het aantal leerlingen op de basisscholen dat langdurig thuis zit, blijft gelijk of daalt. • Het aantal peuters dat in aanmerking komt voor het aanbod van Voorschoolse educatie en hieraan deelneemt, blijft tenminste gelijk of stijgt. • Het aantal kinderen voor wie het preventief aanbod bedoeld is, zoals KIES-training en Buurtgezinnen, en hieraan deelneemt, neemt toe. • Het aantal gezinnen waarvoor de werkwijze van de Proeftuin Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming bedoeld is en die we bij het Veiligheidsteam van de Proeftuin ondersteunen, neemt toe. • In de regiovisie Jeugdhulpregio FoodValley staat beschreven welke indicatoren worden gehanteerd ten aanzien van jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen.

13

6.2 Gezond en gelukkig leven

Hoe staan we er nu voor? Renswoude is een actief dorp. Er zijn korte lijnen, inwoners kennen elkaar en kunnen vaak op elkaar terugvallen. Veel inwoners zijn verbonden aan een kerk en er is een actief verenigingsleven. Dit zijn zaken die bijdragen aan een gezond en gelukkig leven. Maar ook nuttige dagbesteding en een inkomen zijn belangrijk. Een gezond en gelukkig leven wensen we iedereen toe. Helaas weten we ook dat altijd gezond en gelukkig zijn niet realistisch is. Het leven brengt nou eenmaal uitdagingen met zich mee. Toch kan het voor sommige mensen een extra uitdaging zijn, zeker bij het ouder worden of wanneer je te maken krijgt met een ziekte of beperking. Op dit moment tonen de beschikbare cijfers een positief beeld over onze volwassen inwoners. 77% van de volwassen inwoners ervaart de gezondheid als (zeer) goed, blijkt uit de Rapportage Corona Gezondheidsmonitor GGD 2022. Het mentaal welbevinden wordt positiever beoordeeld, in vergelijking met de regiocijfers. Met alle ontwikkelingen, waar we ook in Renswoude steeds meer mee te maken krijgen, komt dit in de toekomst onder druk te staan. Hieronder valt bijvoorbeeld de dubbele vergrijzing: de groep ouderen wordt groter en mensen worden ouder. Zo zijn er in 2023 160 inwoners van 80 jaar en ouder. De prognose is dat dit in 2040 stijgt naar 460 inwoners (zie www.regiobeeld.nl).

Dit geeft druk op de zorg, waar al flinke personeelstekorten zijn, en op de Renswoudse samenleving. Ook groeit het aantal mensen met dementie hard en is het percentage van inwoners met dementie in 2035 verdubbeld. Door deze ontwikkelingen verwachten we dat inwoners steeds meer beroep doen op vrijwilligers en mantelzorgers. De prognose is tegelijkertijd dat de groep vrijwilligers en mantelzorgers sterk vermindert. Dit brengt een flinke opgave met zich mee. We zetten ons in dat inwoners zo lang mogelijk thuis en zelfstandig kunnen blijven wonen. Als dat niet (meer) mogelijk is, is een woonplek in Renswoude of dicht in de buurt nodig. Hiervoor is meer verbinding en afstemming noodzakelijk tussen sectoren die gericht zijn op woonvoorzieningen, gezondheidszorg en welzijn. Ook op dit moment gaat het met een deel van onze inwoners niet goed. Naast lichamelijke klachten heeft een deel van onze inwoners last van psychische klachten, eenzaamheid of bijvoorbeeld overmatige stress. Hoewel de percentages in Renswoude lager liggen dan in de regio, staat dit het geluk en de ervaren gezondheid van een deel van onze inwoners in de weg. Dit lijkt verergerd sinds de coronatijd.

14

Renswoude telt iets minder inwoners met overgewicht vergeleken met het landelijk gemiddelde. Toch is het percentage wel hoger dan gewenst (46,6% van de volwassenen had overgewicht in 2020). Bij jongvolwassenen en vijftigplussers in Renswoude komt overgewicht meer voor dan gemiddeld in onze regio. Ik ben Martine, ik ben 68 jaar en woon al mijn hele leven in Renswoude. Nadat mijn kinderen uit huis zijn gegaan, ben ik actieve vrijwilliger geworden in het dorp. Zo zet ik mij graag in voor de kerk. Mijn man heeft beginnende Alzheimer, waardoor ik steeds meer aan huis gebonden ben. Hij gaat niet graag de deur uit en heeft weinig behoefte aan sociaal contact. Hierdoor komt er veel op mijn schouders terecht. Zelf heb ik reuma, waardoor lopen steeds lastiger wordt. Het zou fijn zijn om af en toe wat hulp te krijgen.

Wat willen we bereiken? We willen bereiken dat in Renswoude de belangrijkste voorwaarden aanwezig zijn voor een gezond en gelukkig leven, gedurende de hele levensloop. Door de hechte gemeenschap kunnen inwoners makkelijk op hun netwerk terugvallen en steunen ze elkaar. Wanneer dit niet voldoende is, is er een vangnet vanuit de gemeente. Ons gezondheidsbeleid hebben we verwoord in de gemeenschappelijke regeling de GGD regio Utrecht. De komende vier jaar willen we de volgende resultaten bereiken: Inwoners kunnen elkaar ontmoeten en ondersteunen We willen dat over vier jaar het omzien naar elkaar versterkt is, onder andere in de buurt via buurtnetwerken. Juist omdat dit de kracht van Renswoude is. Dit betekent dat we samen kunnen vieren, elkaar ontmoeten en oog voor elkaar hebben. Ook kwetsbare groepen kunnen meedoen en voelen zich niet afgezonderd. We willen namelijk dat iedereen de mogelijkheid heeft tot laagdrempelige ontmoeting en het ondernemen van activiteiten. Bij het omzien naar elkaar, willen we ook dat mensen weten waar zij terecht kunnen om zorgen of signalen te melden en te bespreken. Er is meer bewegingsaanbod voor de doelgroep Vanuit het Gezond en actief leven Akkoord (GALA) ontwikkelen verschillende organisaties en verenigingen de komende jaren een aanbod voor meer en beter bewegen in Renswoude. Sporten en bewegen worden actief gestimuleerd.

Dat gebeurt in de eerste plaats door gemeentelijke subsidies voor sportverenigingen en voor fiets- en wandelactiviteiten vanuit bijvoorbeeld SWO. Maar ook andere manieren om de gezondheid te bevorderen worden met GALA gestimuleerd, zoals valpreventie voor ouderen. Daarnaast werkt de gemeente vanuit een nieuw speelbeleidsplan aan speel- en beweegaanleidingen voor kinderen én volwassenen. Informatie over voorzieningen en andere mogelijkheden zijn bekend Er is steeds meer focus op eigen regie nemen: wat kan iemand, ondanks fysieke of mentale beperkingen, wel? Hiervoor is het belangrijk dat de mogelijkheden in en rondom Renswoude bekend zijn. Voor inwoners zelf, maar ook voor vrijwilligers en professionals. De meeste mensen weten deze weg al goed te vinden, maar dat geldt niet voor iedereen. Bijvoorbeeld vanwege laaggeletterdheid, te weinig beheersing van de Nederlandse taal of beperkte digitale vaardigheden. Als de informatie over voorzieningen beter bekend is, komen inwoners eenvoudiger en sneller op de juiste plek. Hiermee wordt voorkomen dat problemen zich ophopen of verergeren. Het Dorpsteam heeft hier een sleutelrol in en moet daarom goed zichtbaar en toegankelijk zijn. Mantelzorgers en vrijwilligers voelen zich gesteund In de komende jaren zal er veel gevraagd blijven worden van de mantelzorgers en vrijwilligers.

Met name voor mantelzorgers is er een risico dat ze overbelast raken. Zowel 15

mantelzorgers als vrijwilligers in Renswoude, moeten zich gesteund voelen en voldoende mogelijkheden hebben om op terug te vallen, wanneer het te veel wordt. Hierdoor kunnen ze zelf in balans blijven en hun belangrijke werk beter volhouden. Inwoners, vrijwilligers en professionals weten hoe te handelen bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Een gezond en gelukkig leven, heeft ook te maken met een veilige leefomgeving. Soms is er sprake van een onveilige thuissituatie, bijvoorbeeld bij huiselijk geweld, kinder- en ouderenmishandeling of financiële uitbuiting van ouderen. Het is dan erg belangrijk dat er snel en op de juiste wijze gehandeld wordt. We willen dat inwoners, vrijwilligers en professionals meer alert zijn op signalen van huiselijk geweld en beter weten hoe ze vervolgens moeten handelen. Er is ondersteuning beschikbaar voor inwoners die dat echt nodig hebben Er is een grens aan wat mogelijk is om zelf, of met inzet van het eigen netwerk, te bereiken. Daarom is vanuit de gemeente ondersteuning beschikbaar. Dit hoeft niet altijd zwaardere professionele hulp te zijn, want de ondersteuning moet passen bij de mogelijkheden van de inwoner. We willen wel dat de kwaliteit van ondersteuning behouden blijft en er ondersteuning beschikbaar is, wanneer nodig.

Hierbij is de focus dat de inwoner zo lang mogelijk thuis kan blijven wonen en de ondersteuning zo dichtbij én met de persoon georganiseerd wordt. De ondersteuning is maatwerk en dus afgestemd op de persoon. Hierbij wordt zo goed mogelijk rekening wordt gehouden met de levensovertuiging en (culturele) achtergrond van de inwoner.

Wat gaan we hiervoor doen? Een zo gezond en gelukkig mogelijk leven • We zetten in op een preventief aanbod dat gericht is op het voorkomen van letsel en het versterken van de fysieke gesteldheid. Bijvoorbeeld gericht op valpreventie. Hierbij richten we ons met name op ouderen. • We subsidiëren sportverenigingen en andere initiatieven voor bewegen zoals fiets- en wandelactiviteiten. Daarnaast werkt de gemeente aan speel- en beweegaanleidingen voor kinderen én volwassenen. • We gaan aan de slag met sociale inclusie en zetten dit op de agenda. Binnen de activiteiten die we organiseren, of die we gezamenlijk met onze partners organiseren, hebben we oog voor sociale inclusie. Omzien naar elkaar versterken • We maken Renswoude dementievriendelijk, zodat onze inwoners weten hoe ze mensen met dementie kunnen helpen. • We zetten in op het beter ondersteunen van mantelzorgers, door het aanbod van respijtzorg uit te breiden en door het bestaande steunpunt voor mantelzorgers te versterken. We besteden specifiek aandacht aan het vinden en ondersteunen van jonge mantelzorgers. Ook blijven we actief uiting geven aan de waardering voor mantelzorgers. • We stimuleren initiatieven om vrijwilligers aan te trekken en moedigen inwoners aan om vrijwilligerswerk te doen. Hierbij richten we ons in het bijzonder op jongere vrijwilligers.

• We maken inwoners, vrijwilligers en professionals alert op signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling en informeren ze over hoe te handelen. We investeren in het bereiken van meer inwoners en lokale partners door communicatie en aandacht. Voorzieningen, mogelijkheden en informatie hierover • We ontwikkelen een toegankelijke sociale kaart, waarin de voorzieningen opgenomen zijn. We zorgen dat deze informatie begrijpelijk is voor inwoners. 16

• Het Dorpsteam wordt nog meer zichtbaar en vindbaar voor inwoners en professionals. Dit is zowel digitaal als fysiek. • We bieden inwoners de mogelijkheid om gratis gebruik te maken van onafhankelijke cliëntondersteuning en geven hier bekendheid aan. • We bieden alternatieven bij bijvoorbeeld lange wachttijden of ondermaatse kwaliteit van zorgaanbieders.

• We leveren een bijdrage aan het creëren van ontmoetingsmogelijkheden, o.a. door het ontwikkelen van een dorpshuis. Hiernaast zetten we ons in voor een goede toegankelijkheid van het ontmoetingsaanbod voor verschillende doelgroepen, met speciale aandacht voor mantelzorgers. • We zorgen voor voldoende mogelijkheden en voorzieningen die eraan bijdragen dat inwoners zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen, bijvoorbeeld door individuele begeleiding of dagbesteding. • We zorgen dat Beschermd Wonen beschikbaar blijft voor inwoners en stimuleren de beweging naar Beschermd Thuis. Hierbij stemmen we regionaal af. • We versterken de samenwerking en afstemming tussen terreinen wonen, zorg en welzijn, gericht op woonvoorzieningen van ouderen die niet meer thuis kunnen wonen.

Samenwerking met partners Het is belangrijk dat er goede afstemming is tussen (vrijwilligers)organisaties onderling en tussen informele en formele zorg. Denk bijvoorbeeld aan afstemming met de zorgverzekeraars, zorgaanbieders, huisarts of wijkverpleging. We willen de kracht van korte lijnen maximaal benutten. Door elkaar te kennen en van elkaar te leren, komen we tot betere oplossingen en maken we gebruik van elkaars kracht en expertise. De gemeente heeft hier een ondersteunende rol in, pakt waar nodig de regie en faciliteert samenwerking. Waar voorzieningen of mogelijkheden in Renswoude ontbreken en niet realistisch zijn, werken we ook samen met regiogemeenten.

Streefdoelen/indicatoren • De deelname aan ontmoetingsactiviteiten neemt toe. • Het aantal mantelzorgers dat we in beeld hebben vanuit de gemeente of vanuit het steunpunt voor mantelzorgers, neemt toe. • De bekendheid van Veilig Thuis neemt toe bij inwoners en maatschappelijke partners (scholen, zorgorganisaties), wat zich uit in een toename van het aantal meldingen bij Veilig Thuis. Toelichting: hiermee willen we niet dat het huiselijk geweld toeneemt, maar wel minder verborgen blijft. Het aantal meldingen uit Renswoude is heel laag, in vergelijking tot landelijke en provinciale cijfers. Er zijn sterke vermoedens dat er meer huiselijk geweld is, dan wordt gemeld. • Inwoners zijn tevreden over de geboden ondersteuning, dit wordt zichtbaar doordat het cliëntervaringsonderzoek Wmo met minimaal een 7,5 gewaardeerd wordt door inwoners.

17

6.3 Meedoen en werken

Hoe staan we er nu voor? We willen een inclusieve samenleving zijn, waarin iedereen mee kan doen. Renswoude is een bedrijvige gemeente. Veel inwoners hebben een baan of zijn als ondernemer aan de slag. Het werkloosheidspercentage ligt met 2,5 procent onder het landelijk gemiddelde van 3,5 procent (2022). Sommige inwoners krijgen ondersteuning vanuit de gemeente om (weer) aan het werk te kunnen. En een klein deel is voor inkomen afhankelijk van een uitkering vanuit de Participatiewet. Dit zijn er in Renswoude met 1,4 procent veel minder dan het landelijk gemiddelde van 4,8 procent. Hoewel het een laag percentage betreft, is het aantal huishoudens met een uitkering de afgelopen jaren wel toegenomen. Dat is zorgelijk, in de eerste plaats omdat mensen zelf graag aan het werk willen, maar ook omdat er grenzen zijn aan wat de gemeente financieel kan dragen. De gemeente houdt de situatie in de gaten en stuurt bij waar mogelijk. We stimuleren dat inwoners in hun eigen omstandigheden stappen zetten naar (meer) participatie. Ik ben John, 46 jaar en ben alleenstaand. Ik woon in mijn ouderlijke huis waar mijn ouders nog steeds inwonen. Ik heb op jonge leeftijd het bedrijf van mijn vader overgenomen. Hierdoor heb ik mijn school nooit afgemaakt. Nu alles duurder is geworden, is het steeds lastiger om mijn hoofd boven water te houden. Ook met de zaak gaat het niet goed.

Mijn ouders leven van een AOW en leunen financieel erg op mij. Ik maak me zorgen om de toekomst, maar weet niet goed waar ik terecht kan.

Wat willen we bereiken? In Renswoude zijn inwoners zoveel als mogelijk zelfredzaam De bedrijvigheid en zelfredzaamheid van inwoners blijft behouden in Renswoude. Ondernemerschap is een kracht van onze gemeente. De gemeente benut in samenwerking met ondernemers de kansen die er vanuit de Participatiewet zijn voor de lokale arbeidsmarkt. Kansen die er zijn voor sociaal ondernemerschap worden verzilverd. Iedere Renswoudenaar 18

hoort erbij. Samen werken we aan het vergroten van kansen. De gemeente wil hierin zelf als werkgever en als opdrachtgever het goede voorbeeld geven. Inwoners hebben goede kansen op werk We stimuleren dat inwoners aan het werk kunnen. Daarbij wordt de afstand verkleind tussen de arbeidsmarkt en inwoners die kunnen werken. Inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt worden gestimuleerd zich te ontwikkelen en bij te leren. Want een leven lang leren vergroot je kansen. Ook willen we voorkomen dat inwoners onnodig in de bijstand terechtkomen. En waar werk (nog) niet mogelijk is, vinden we samen met inwoners andere vormen om mee te kunnen doen. Renswoude werkt hierin nauw samen met de andere gemeenten in de regio FoodValley en met bijvoorbeeld het sociaal werkbedrijf IW4. Begeleiding en ondersteuning bieden we bij voorkeur zo lokaal mogelijk aan, dicht bij de inwoner. Inwoners zijn in staat voor zichzelf te zorgen Inwoners moeten waar mogelijk voor zichzelf kunnen zorgen. Soms heeft de gemeente daar een stimulerende rol in, met name waar het gaat om mensen met een laag inkomen of geldzorgen. We werken preventief om armoede en schulden tegen te gaan. Het doel is dat mensen niet onnodig lang in financiële problemen blijven zitten. Statushouders horen erbij en doen mee De gemeente komt in een zo vroeg mogelijk stadium in contact met de statushouders die aan Renswoude zijn toegewezen.

Want zo kunnen we hen beter begeleiden bij het leren van de taal en bij het vinden van werk. Dit vergemakkelijkt de deelname van nieuwkomers aan de maatschappij.

Wat gaan we hiervoor doen? Gebruikmaken van ondernemerschap • We brengen inwoners die een beroep doen op de Participatiewet in contact met ondernemers. Op deze manier koppelen we onvervulde vacatures aan inwoners die hier mogelijk mee aan de slag kunnen. Ook sociaal ondernemerschap krijgt de ruimte in Renswoude. Met gericht beleid werken we aan het vergroten van kansen voor betaald werk, vrijwilligerswerk en informele of formele vormen van dagbesteding. Dit organiseren we bij voorkeur zo lokaal mogelijk. Kans op werk vergroten • Waar dat passend is, kunnen mensen in de Participatiewet een opleiding volgen om een betere uitgangspositie op de arbeidsmarkt te krijgen. We zetten in op bijvoorbeeld taaltraining of het vergroten van digitale vaardigheden. Met een passend lokaal en regionaal cursusaanbod verbeteren we de match van inwoners met de arbeidsmarkt. • We zetten in op begeleiding in een zo vroeg mogelijk stadium. Inwoners worden al in het aanvraagproces voor de bijstand verwezen naar werk. En al voordat hun werkloosheidsuitkering ophoudt, krijgen inwoners gerichte begeleiding. • Bij inwoners voor wie werk (nog) een stap te ver is, stimuleren we andere vormen van bezig zijn. De een komt uit het isolement door de deur uit te gaan en mee te doen aan activiteiten. De ander zet bijvoorbeeld de stap naar vrijwilligerswerk.

Armoede bestrijden • We blijven het gebruik van minimaregelingen en vroegtijdige ondersteuning bij schulden stimuleren. 19

• Inwoners worden in een zo vroeg mogelijk stadium begeleid naar een duurzame oplossing op het moment dat ze achterstanden in betalingen hebben. Vroegsignalering noemen we dat. Het Dorpsteam en het Budgetloket bieden hulp op maat aan. Daarbij werken we ook samen met lokale initiatieven zoals de schuldhulpmaatjes, de formulierenbrigade en het welzijnswerk. Door armoede te bestrijden en te voorkomen dat problemen verergeren, krijgen inwoners nieuw perspectief. • In sommige gevallen is de gemeente ook zelf schuldeiser. Renswoude streeft een sociaal incassobeleid na. Door vroegtijdig in actie te komen, is verergering van problemen soms te voorkomen. Tegelijkertijd moet de gemeente de financiële kaders in de gaten houden, omdat de ontwikkelingen in het sociaal domein toenemende druk op gemeenten leggen. Statushouders • Renswoude begeleidt statushouders bij hun integratie in de gemeente. In samenwerking met (vrijwilligers)organisaties worden zij wegwijs gemaakt in de Nederlandse taal, de inrichting van onze maatschappij en het volgen van een opleiding of het vinden van werk.

Samenwerking met partners In de uitvoering van de Participatiewet werken we nauw samen met lokale en regionale organisaties, zoals de Formulierenbrigade, de schuldhulpmaatjes van IDH Schuldhulp, het Dorpsteam en werkgevers in en om Renswoude. Daarnaast organiseren we werkleerplekken, detachering, bemiddeling naar werk en beschut werk in het sociaal werkbedrijf IW4. Hierin werken we samen met de gemeenten Veenendaal en Rhenen.

Streefdoelen en indicatoren • Na de sterke stijging van de afgelopen twee jaar, vlakt de groei van het aantal inwoners met een bijstandsuitkering af. (Bron: dashboard in- en uitstroom participatie) • Het aantal inwoners met (beginnende) schulden dat vroegtijdig met de gemeente in contact komt door de nieuwe aanpak vroegsignalering schulden stijgt. (Bron: aantal gesprekken Dorpsteam/Budgetloket/IDH Schuldhulp). • Het percentage laaggeletterden neemt af (in 2023: 7%).

20

7. Ontwikkelingen en trends Hervormingsagenda Jeugd 2023 – 2028 De Hervormingsagenda Jeugd bevat een groot pakket maatregelen om de jeugdhulp te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. Deze agenda is opgesteld door het ministerie van VWS, zorgaanbieders, professionals, gemeenten en cliëntenorganisaties. Er wordt structureel geïnvesteerd in de landelijke kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp. Ook komt er een aanpassing van de Jeugdwet. De Jeugdhulpplicht wordt afgebakend, waardoor duidelijker wordt waarvoor kinderen en ouders hulp kunnen krijgen. Gemeenten worden verplicht bepaalde specialistische zorg regionaal in te kopen om beschikbaarheid en continuïteit van zorg beter te organiseren. Dit betekent o.a. dat de Jeugdhulpregio FoodValley wordt geformaliseerd in een Gemeenschappelijke Regeling. Er wordt onderzocht hoe jeugdhulp beter kan worden verbonden aan domeinen zoals onderwijs, volwassen-ggz en bestaanszekerheid. Al deze opgaven worden vanaf 2023 uitgewerkt en lopen tot 2028. Daarmee beslaat deze Hervormingsagenda de periode van dit beleid. Als Renswoude maken we werk van deze Hervormingsagenda. We kijken scherp hoe we deze maatregelen lokaal gaan vertalen. We zetten o.a. in op het doorontwikkelen en versterken van ons Dorpsteam en de verbinding met specialistische hulp. Daarbij kijken we ook naar zaken die niet (goed) werken en stoppen we daarmee.

Normaliseren Met “normaliseren” willen we bereiken, dat afwijkingen van het gemiddelde (‘de norm’) niet standaard als problematisch aangemerkt worden. Normaliseren betekent accepteren dat de ontwikkeling van kinderen vaak met hobbels verloopt en dat tegenslagen tot op zekere hoogte bij het leven horen. De reden om te normaliseren is dat hobbels in het leven van kinderen, jongeren en ouders soms te veel geproblematiseerd, gemedicaliseerd en geïndividualiseerd worden, zonder aandacht voor de gezinssituatie en de maatschappelijke context. Het gevolg daarvan is dat het aantal kinderen dat jeugdhulp ontvangt blijft stijgen en veel kinderen en jongeren naar het speciaal onderwijs gaan. Niet alle hulpvragen van jeugdigen of ouders hoeven met jeugdhulp beantwoord te worden; sommige vragen horen bij het gewone opvoeden en opgroeien. We willen dat door een sterkere sociale basis en netwerken in de buurt inwoners elkaar helpen om meer steun te vinden in hun omgeving en minder afhankelijk te zijn van professionele hulp. Tegelijkertijd willen we dat jeugdigen en opvoeders met hulpvragen, waarbij jeugdhulp noodzakelijk is, wel aanspraak kunnen blijven maken op de juiste ondersteuning. Als er toch professionele hulp nodig is, dan bieden we die zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig.

De beweging naar normaliseren is een gezamenlijke opgave en er is dan ook een maatschappelijke dialoog nodig over normaliseren en hoe we samen een zorgzame samenleving kunnen vormen. Deze dialoog willen we voeren met onze sociale partners, onderwijs, kinderopvang en niet in de laatste plaats met onze inwoners.

Participatiewet In de Participatiewet hebben mensen veel vaker dan anderen een stapeling van problemen in hun leven. Veel meer dan gemiddeld hebben zij bijvoorbeeld te maken met gezondheidsklachten of met sociale problemen. Dit vraagt om ondersteuning die hen verder helpt. Daarbij kijken we ook verder dan de Participatiewet en ondersteunen we deze inwoners vanuit bijvoorbeeld de Wmo of de Jeugdwet.

21

Gelukkig komt er ook in de landelijke politiek meer aandacht voor het feit dat participatie over meer gaat dan (betaald) werk alleen. Er ligt een voorstel op tafel om de Participatiewet aan te passen. Als deze beoogde wetswijziging wordt aangenomen, komt er voor onze gemeente meer beleidsruimte en geld beschikbaar. Daarmee kunnen we inwoners ondersteunen om mee te doen in de maatschappij, ook als regulier betaald werk voor hen (nog) niet haalbaar is. Denk hierbij aan beschut werk en vrijwilligerswerk.

Gala en IZA Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Het GALA is begin 2023 ondertekend door VWS, VNG, Zorgverzekeraars Nederland en de landelijke GGD. Dit akkoord omvat gezamenlijke afspraken op het gebied van gezondheid en welbevinden. In Renswoude is in samenwerking met maatschappelijke partners een lokaal plan van aanpak uitgewerkt op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis. Het rijk stelt middelen beschikbaar voor de uitwerking en de uitvoering van het plan van aanpak. Aan Renswoude is een bedrag van € 308.753 toegekend voor de jaren 2023-2026. We bouwen met het GALA voort op het Sport- en vitaliteitsakkoord uit 2021, waar de gemeente Renswoude zich de afgelopen jaren samen met veel samenwerkingspartners voor heeft ingezet. Vanuit het GALA werken we domein overstijgend, om zo bij te dragen aan een samenleving waarin de (positieve) gezondheid van inwoners centraal staat. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040, met veerkrachtige mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving en waarin sprake is van een sterke sociale basis. Waarin de fysieke en mentale gezondheid vanaf het prille begin wordt bevorderd en behouden en waar speciale aandacht uitgaat naar mensen in kwetsbare situaties.

Hiermee dragen we ook bij aan het betaalbaar houden van het zorgstelsel, zodat mensen die dat nodig hebben kunnen blijven rekenen op zorg. Integraal Zorgakkoord (IZA) Het Integraal Zorgakkoord (IZA) heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Om dit te bereiken zijn landelijke afspraken gemaakt tussen het ministerie van VWS en een groot aantal partijen in de zorg. De uitwerking van deze afspraken vindt in de regio’s plaats. Renswoude maakt deel uit van de regio Gelderse Vallei (Scherpenzeel, Renswoude, Veenendaal, Rhenen, Barneveld en Ede). De gemeente Ede is hier aangewezen als mandaatgemeente en coördineert de regionale samenwerking met gemeenten, zorgverzekeraars, zorgkantoren en zorgaanbieders. De gemeente Renswoude neemt actief deel aan dit proces. Vanuit het IZA worden er vanuit het rijk middelen beschikbaar gesteld aan de regio’s, die ingezet kunnen worden voor de uitvoering van een regioplan/transformatieplan. In 2023 moeten de volgende zaken worden geregeld: • Ontwikkelen van een regiobeeld (is gereed); • Ontwikkelen van een regioplan, inclusief transformatieplannen; • Organiseren van de wijze van besturen die hiervoor nodig is (op welke wijze worden besluiten genomen, bij wie ligt de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het plan, hoe wordt vormgegeven aan sturing en controle?).