B1. Succesvol samenwerken aan perspectief voor landbouw en natuur in Regio Foodvalley - position paper Regio Foodvalley

8 november 2024

Succesvol samenwerken aan perspectief voor landbouw en natuur in Regio Foodvalley Vier voorstellen aan de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur voor een krachtig landelijk gebied In Regio Foodvalley werken publieke en private partijen al vele jaren samen aan een duurzaam perspectief voor landbouw en natuur. Dat willen we de komende jaren graag doorzetten. Recent heeft minister Wiersma (LVVN) een streep gezet door het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG), terwijl de opgave in ons landelijk gebied onverminderd urgent, complex en groot is. Ter illustratie: in de top-3 van gemeenten met de meeste aanvragen voor Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv) en Lbv-plus, staan Regio Foodvalley-gemeenten Ede en Barneveld respectievelijk op plek 1 en 31. Momenteel werkt de minister aan alternatieve maatregelen voor het NPLG, waar onze regio grote behoefte aan heeft en graag over meedenkt. Regio Foodvalley doet daarom in dit position paper vier voorstellen om samen met LVVN te werken aan een krachtig landelijk gebied. In Regio Foodvalley werken aan oplossingen voor het Nederlands landelijk gebied Regio Foodvalley is trots op de prachtige natuur én de boeren: de Veluwe ligt voor een groot deel in onze regio en de Gelderse Vallei heeft een sterke en grote agrarische sector. Dat is bepalend voor de cultuur en sociale cohesie in dit gebied.

Aan de andere kant zien we toenemende verstedelijking. Onze regio maakt onderdeel uit van het Novexgebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley en staat voor de uitdaging om de komende jaren circa 40.000 woningen te bouwen. We willen graag dat huidige en toekomstige inwoners en bezoekers van een aantrekkelijk landelijk gebied kunnen (blijven) genieten. Met onder andere veel kwetsbare natuur, de grootste veedichtheid van Nederland, verstedelijking en recreatie komen in Regio Foodvalley veel vraagstukken rondom het landelijk gebied samen. Deze complexe situatie biedt ook kansen. Want als we invulling kunnen geven aan het samengaan van perspectief voor boeren, gezonde natuur en een prachtig landschap voor bewoners en recreanten, hebben we de sleutel voor de rest van Nederland in handen. Maar dat kunnen we niet alleen. Daarom doet Regio Foodvalley vier voorstellen: Voorstel 1: Meer doelsturing met de boer aan het roer Zoals vermeld in het Hoofdlijnenakkoord en de brief van minister Wiersma d.d. 21 oktober 2024 is het kabinet voornemens in te zetten op doelsturing: ‘Boeren krijgen realistische, haalbare doelen op bedrijfsniveau en krijgen de ruimte om zelf invulling te geven aan deze doelen (doelsturing)’. In Regio Foodvalley is de basis gelegd voor doelsturing door onze samenwerking met boeren, kennisinstellingen en overheden. We hebben een uitgebreid meetnetwerk voor luchtkwaliteit.

Op tientallen boerenbedrijven worden met sensoren emissies op bedrijfsniveau gemeten. Ook doen 19 boeren mee met de Pilot Ondernemingsplan van de gezamenlijke overheden. Daarmee zetten we in op de ontwikkeling naar vergunningverlening op basis van doelsturing. We willen deze aanpak versterken en opschalen en zo de kennis binnen Nederland en specifiek in Regio Foodvalley versterken. Door de al aanwezige meetnetwerken en de kennis daarover is Regio Foodvalley een logische regio om ook de systematiek van meten aan bodem- en watersystemen verder te ontwikkelen. Ons voorstel aan LVVN is:  Financier het doorzetten en uitbreiden van het meetsysteem in Regio Foodvalley tot een regionaal dekkend meetsysteem.  Breid de Pilot Ondernemingsplannen uit: samen met LVVN en andere overheden kunnen we zo werken aan toekomstbestendige bedrijven en vergunningverlening mogelijk maken op basis van doelsturing en ondernemersplannen. Voorstel 2: Werken aan duurzaam perspectief voor de melkveehouderij in de Regio Foodvalley De melkveehouderij in Regio Foodvalley is anders dan in de rest van Nederland. Gemiddeld genomen zijn de bedrijven wat kleiner van omvang, sommige hebben daarnaast een andere veehouderijtak en veel bedrijven hebben ook de verbreding opgezocht, naar bijvoorbeeld zorg of recreatie.

De derogatie en de aanscherping van nutriëntenbeleid leidt ertoe dat zeker in deze regio de melkveehouderij onder druk komt te staan door acute mest-afzetproblemen. Veel 1

https://www.rvo.nl/onderwerpen/lbv-plus-actueel#aanvragen-lbv-en-lbv-plus%3A-de-cijfers

Regio Foodvalley: Samen werken aan perspectief voor landbouw en natuur

bedrijven hebben te weinig grond en daardoor hoge kosten voor mestafvoer. De melkveehouderij beheert ook in deze regio nog steeds grote hoeveelheden grond in het landelijk gebied en is daarmee de belangrijkste beheerder van het landelijk gebied. Wij willen daarom de melkveehouderij in onze regio behouden en hen een duurzaam perspectief bieden. Wij werken al veel met hen samen, bijvoorbeeld via bodemcursussen en het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer. Maar voor een duurzaam perspectief is meer nodig. Het belangrijkste is het werken aan evenwichtsbemesting zonder gebruik van kunstmest. Bemesten in evenwicht met wat de bodem aankan, kan door minder dieren of meer grond. Financiering om de extra lasten die dit met zich meebrengt is daarvoor noodzakelijk, net als de beschikbaarheid van grond. Ons voorstel aan LVVN is:  Zet in op evenwichtsbemesting zowel in doelsturing als in de ontwikkeling van regels.  Zorg voor een financiële regeling waarmee boeren kunnen werken aan evenwichtsbemesting.  De gronddruk in de regio is hoog, dit vraagt om actief grondbeleid om de melkveehouderij te kunnen behouden in onze regio, ook vanuit het Rijk. Samen met LVVN, provincie en waterschap willen wij hier uitvoering aan geven.

Voorstel 3: Met prioriteit inzetten op een gebiedsgerichte aanpak in Regio Foodvalley Aangezien in Regio Foodvalley een groot aantal vraagstukken voor het landelijk gebied samen komen, vraagt dit om een gebiedsgerichte aanpak. Het is voor ons vanzelfsprekend om dat te doen in nauwe samenwerking met overheden, ondernemers en partijen in het gebied. Doelsturing en monitoring op regionaal niveau is voor ons cruciaal. We willen beter in beeld hebben wat we gezamenlijk moeten bereiken in de regio en hoe we ervoor staan. Met een gebiedsgerichte aanpak kunnen we als overheden en ondernemers hier de krachten bundelen: het instrumentarium van het Rijk en provincies, de gebiedskennis en het netwerk van gemeenten en het ondernemerschap van onze agrariërs. En bovendien passend bij de situatie in dit gebied, zoals we nu bijvoorbeeld doen met gebiedsgerichte KPI’s in de pilot ondernemingsplannen. Als we de gebiedsaanpak van onderop organiseren, samen met de ondernemers, kunnen we gaan versnellen en meer impact bereiken. Ons voorstel aan LVVN is:  Wijs de Regio Foodvalley aan als het prioritaire gebied voor een gebiedsgerichte aanpak.  Stel regelingen, instrumenten en financiering beschikbaar aan de Regio Foodvalley om uitvoering te kunnen geven aan de gebiedsgerichte aanpak.  Trek hierin als LVVN samen met ons op, zodat we snel en adequaat kunnen reageren op wat hier nodig is.

Voorstel 4: Extra inzet op realisatie Basiskwaliteit Natuur met Agrarisch Natuur en Landschapsbeheer (ANLB). In de regio werken we aan realisatie van de Basiskwaliteit Natuur. Onze regio is één van de pilots van LVVN om daar verder uitwerking aan te geven. We zijn al aan de slag met concrete maatregelen, zoals het stimuleren van kruidenrijk grasland, samen met boeren en waterschap vasthouden van water rondom beken en de aanleg van landschapselementen. Ook collectief BoerenNatuur Veluwe is actief met het werven van boeren voor ANLB. Nog meer boeren willen meedoen als het ANLB een verdienmodel voor boeren kan zijn. Daarvoor is een hogere en langjarige vergoeding nodig. Het kabinet heeft extra middelen vrijgemaakt voor agrarisch natuurbeheer. Juist ook in Regio Foodvalley zijn extra middelen noodzakelijk voor de verbetering van de Basiskwaliteit Natuur, de groenblauwe dooradering (zoals sloten en landschapselementen) en zones rondom de N2000 gebieden, waarbij we inzetten op het beheer door boeren. Dat willen wij doen in samenwerking met collectief BoerenNatuur Veluwe. Ons voorstel aan LVVN is:  Zorg dat ANLB een verdienmodel voor boeren kan zijn en zorg voor langjarige en hogere vergoedingen.  Werk samen met BoerenNatuur Veluwe om invulling te kunnen geven aan de plannen. Zorg dat BoerenNatuur Veluwe de financiering, kennis en kunde heeft om daar invulling aan te geven.

Met vertrouwen vooruitkijken naar een krachtig landelijk gebied Deze vier concrete voorstellen passen in ons Regionaal Perspectief Landelijk Gebied2. Hierin hebben we onze gezamenlijke koers vormgegeven en geven we aan hoe wij uitvoering willen geven aan de kaders van Rijk en provincie en wat wij nodig hebben. Hiermee kan onze regio internationaal toonaangevend blijven als het gaat om kennis en kunde op het gebied van voedsel, terwijl ook toekomstige generaties van onze bijzondere natuur kunnen blijven genieten. Kortom, dan kan Regio Foodvalley met vertrouwen vooruitkijken naar een krachtig landelijk gebied.

2https://www.regiofoodvalley.nl/fileadmin/regiofoodvalley.nl/documenten/2024/Regionaal_Perspectief_Landelijk_G

ebied_Foodvalley_-_Deel_A.pdf

Regio Foodvalley: Samen werken aan perspectief voor landbouw en natuur