2020-027 natuurkansenonderzoek gemeente Renswoude 26-1-2021 met bijlagen

OKTOBER 2020

VERKENNING NATUURKANSEN GEMEENTE RENSWOUDE

COLOFON Opdrachtgever

Gemeente Renswoude

Datum Projectnummer

26 januari 2021 2020-026

Veldonderzoek Auteur Controle

Gert-Jan Koopman, Elmar Prins, Erika Loonen Elmar Prins Tim Asbreuk, Gert-Jan Koopman

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

2

INHOUD

1

INLEIDING

4

2

METHODE VEKENNING NATUURKANSEN

5

RESULTATEN

6

2.1 2.2 2.3

3

3.1 3.1.1 3.1.2 3.2 3.3

4

BRONNENONDERZOEK INFORMATIE NATUURORGANISATIE VELDONDERZOEK

5 5 5

BRONNENONDERZOEK ABIOTIEK NATUUR EN LANDSCHAP INFORMATIE IVN VELDVERKENNING

6 6 6 8 9

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11

BERMONTWIKKELING NATUUR OP BRAAKLIGGENDE TERREINTJES NATUURLIJKE EIKENPROCESSIEBEHEERSING IN BEBOUWDE KOM EXOTENBESTRIJDING KRUIDENVEGETATIES EN NESTPLAATSEN VOOR WILDE BIJEN ONTWIKKELING BEEKBEGELEIDENDE VEGETATIES BEEKWEIDE ECOLOGISCHE ONTWIKKELING EN VERFRAAIING VAN OPENBAAR GROEN KRUIDENRIJK GRASLAND ECOLOGISCHE EN FRAAIE OEVERS GEVARIEERDE ‘NATUURLIJKE’ LANEN EN SINGELS MINDER GEVOELIG VOOR PLAGEN NATUURINCLUSIEF BOUWEN EN RENOVEREN

KANSENOVERZICHT

10

5

NAWOORD

29

BIJLAGEN BIJLAGE 1 BIJLAGE 2 BIJLAGE 3 BIJLAGE 4

10 14 14 16 17 18 23 24 26 27 27

Geomorfologische kaart Bodemkaart Grondwatertrappenkaart Adviesmail IVN

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

3

1

INLEIDING

INLEIDING In maart 2020 zijn Heem en Buiting Advies door de Gemeente Renswoude gevraagd een verkenning uit te voeren naar de natuurkansen binnen de gemeente. Dit met specifieke aandacht voor de ecologische kwaliteit van de gemeentelijke bermen. De verkenning was voornamelijk gericht op het vaststellen van relatief eenvoudige mogelijkheden om natuurwaarden te ontwikkelen en verhogen. Het betrof nadrukkelijk geen onderzoek naar complexe ecologische natuurpotenties of de ecologische infrastructuur. De praktische haalbaarheid speelde bij het onderzoek ook een belangrijke rol. Uit deze verkenning zijn een aantal natuurontwikkelingskansen naar voren gekomen die in deze rapportage deels verder zijn uitgewerkt en/of toegelicht. Ze geven de gemeente Renswoude beeld van een aantal mogelijkheden om de natuurwaarde, biodiversiteit en esthetische kwaliteiten, zowel binnen de bebouwde kom als daarbuiten te vergroten.

Gert-Jan Koopman, Natuurtechnisch Adviseur, Heem Elmar Prins, Projectleider Ecologie, Buiting Advies

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

4

2

METHODE VEKENNING NATUURKANSEN

De verkenning van natuurkansen binnen de gemeente Renswoude bestond uit een bronnenonderzoek en een ééndaags veldonderzoek.

2.1

BRONNENONDERZOEK

Middels een bronnenonderzoek is uitgezocht of en welke specifieke en/of waardevolle flora en fauna uit de gemeente Renswoude bekend is. Daarbij gaat het voornamelijk om beschermde en rode lijst soorten. Hiervoor is de Nationale Database Flora en Fauna (NDFF) geraadpleegd. Dit is de meest volledige database op het gebied van flora en fauna. Doel hierbij was niet om alle bijzondere soorten met locaties op één kaart te projecteren. Ten eerste zou dit een onoverzichtelijke kaart worden en ten tweede is dit alleen interessant als er de juiste ecologische informatie en ecologische kansen aan al die soorten en locaties wordt gehangen. Doel was wel om vast te stellen of en waar specifieke gebiedjes of gebieden (hotspots) zijn waar één of meerdere soorten wijzen op bijzondere ecologische omstandigheden en kansen. Interessant zijn natuurlijk ook waardevolle bermen en andere locaties die in eigendom en/of beheer zijn bij de gemeente zelf. In het bijzonder indien daar beschermde soorten voor komen omdat daar bij het beheer en bij eventuele inrichtingsmaatregelen (b.v. kabels en leidingen) rekening mee dient te worden gehouden. Mogelijk zijn gemeentelijke bermen of landschapselementen in de directe omgeving van bijzondere gebiedjes potentieel waardevol als habitat en/of ecologische verbinding extra kansrijk en waardevol.

2.2

INFORMATIE NATUURORGANISATIE

Plaatselijke natuurorganisaties zijn vaak goed bekend met de natuurwaarden binnen de omgeving waarbinnen zij opereren. Ook leven er binnen deze organisaties vaak ideeën over de wijze waarop natuurwaarden kunnen worden verhoogd specifieke locaties waar kansen liggen. Voor de gemeente Renswoude is het belangrijk dat deze organisaties hun ideeën en initiatieven bekend kunnen maken zodat deze kunnen worden meegenomen in de besluitvorming. In dit kader is op aanwijzing van de gemeente Renswoude dhr. van de Bor, lid van IVN Ede en Veenendaal benaderd en telefonisch gesproken. Door hem zijn per mail een aantal kansen voor natuurontwikkeling en verhoging van de biodiversiteit binnen Renswoude aangedragen.

2.3

VELDONDERZOEK

Op augustus 2020 is een verkennend veldonderzoek uitgevoerd door ecologen E. Prins en E. Loonen van Buiting Advies en natuurtechnisch adviseur G. Koopman van Heem. Rijdend per auto en regelmatig uitstappend om een beter beeld te krijgen is verspreid over de gemeente getracht een beeld te krijgen van diverse ecologisch kansen en mogelijkheden. Allereerst heeft tijdens het veldbezoek een verkenning plaatsgevonden van de ecologische kwaliteit van de bermen binnen de gemeente en de kansen die er liggen om deze middels een aangepast ecologisch beheer te verhogen. Daarbij is ook de praktische haalbaarheid in ogenschouw genomen. Verder is onder andere aandacht uitgegaan naar landschapselementen en openbaar groen binnen de bebouwde kom. Omdat het een verkennend veldonderzoek op zoek naar kansen betrof is er geen gebied dekkende inventarisatie uitgevoerd. Een deel van de hieronder uiteengezette mogelijkheden zijn echter op meerdere plaatsen binnen de gemeente toe te passen en vervullen dus als het ware ook een referentie- en gidsfunctie.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

5

3

RESULTATEN

3.1

BRONNENONDERZOEK

3.1.1

ABIOTIEK

Het landschap van de gemeente Renswoude is gelegen tussen de stuwwallen van de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug in de Gelderse vallei. De bodem bestaat voornamelijk uit eolische zanden (windafzettingen) uit het Pleistoceen (Weichseliën, de laatste ijstijd). Er is variatie in hoogte en droogte door aanwezigheid van zandruggen en dalvormige laagtes. In het zuiden is plaatselijk sprake geweest van veenvorming in laagtes. In het noordelijk deel van de gemeente stroomt de Lunterse beek door dalvormige laagten tussen dekzandruggen en vlaktes van verspoelde dekzanden door, zie bijlage 1. De bodem binnen de Gemeente Renswoude bestaat grotendeels uit kalkarme zandgronden. Op een enkele plekken in het zuiden van de gemeente is veen aanwezig dat ook onder invloed van kwel staat. Er zijn veel beekdalgronden aanwezig en daarnaast onder andere gooreerdgronden, en veldpodzolen, bijlage 2. De grondwatertrappen variëren van I/II(nat) tot VII(zeer droog), maar er zijn relatief veel vochtige zandgronden aanwezig met grondwatertrap III, waarbij het grondwater in natte perioden binnen 40cm onder maaiveld staat, maar in droge perioden weg zakt tot tussen de 80 en 1.20 meter onder maaiveld, bijlage 3. In randen van greppels en sloten, ook langs wegen, kan dan sprake zijn van dichte aan het oppervlak reikend water. Hier liggen mogelijk extra kansen voor ontwikkeling van waardevolle vegetaties.

3.1.2

NATUUR EN LANDSCHAP

De gemeente Renswoude kenmerkt zich op het gebied van landschap en ecologie onder andere door de aanwezigheid van vele kleine groene gebiedjes en landschapselementen en een kwantitatief ruime groene infrastructuur. Op afbeelding 1 is het Natuurnetwerk Nederland zoals aanwezig in de gemeente Renswoude opgenomen. Opvallend is dat er ook buiten het Natuurnetwerk vele houtige landschapselementen en bosjes aanwezig zijn die vanzelfsprekend ook een belangrijke bijdrage leveren aan de ecologische infrastructuur van Renswoude. Dit met name ten zuiden van de bebouwde kom Renswoude.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

6

Afbeelding 1: Het Natuurnetwerk Nederland in de gemeente Renswoude.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

7

Binnen de gemeente Renswoude zijn veel landschappelijke structuren aanwezig in de vorm van singels, beken en beek begeleidende beplantingen. Deze zijn absoluut van grote waarde voor allerlei soorten fauna van kleinschalige landschappen. Het is echter de moeite waard om te onderzoeken of en waar mogelijkheden en potenties liggen voor kleinschalige natuurontwikkeling in de vorm van open vochtige tot natte schrale vegetaties/habitats. Uit het bronnenonderzoek komen vele tientallen plantensoorten binnen de gemeente Renswoude van de rode lijst. De sterkst bedreigde en bijzondere soorten betreffen soorten van vochtig hooiland (blauwgrasland). Deze zijn echter vrijwel alle beperkt tot het Meeuwenkampje in het zuidoostelijk deel van de gemeente waar venige bodems aanwezig zijn. Buiten het Meeuwenkampje blijven er nog een zeer beperkt aantal over waaronder bijvoorbeeld de aanwezige gagel op Fort Daatselaar. Het lijkt er op dat buiten de bekende natuurgebiedjes de flora in Renswoude niet systematisch of intensief is geïnventariseerd. Mogelijk komen nog relicten van interessante schrale vegetaties voor in bermen of greppels. Met name in randen van greppels zou dat eventueel zijn te verwachten en bijzondere vegetaties en soorten daar worden vaak makkelijk over het hoofd gezien. Ze kunnen als bronpopulatie dienen voor eventuele ontwikkeling van bermen door ecologisch beheer.

Op basis van het veldbezoek is gebleken dat er nog op vele plekken schrale vegetaties in bermen aanwezig zijn, met name op locaties met laanbeplanting (zomereiken). Daarnaast zijn veel bermen die nu weinig waarde vertegenwoordigen, maar zeker kansrijk om te ontwikkelen naar waardevolle ecologische kruidenrijke bermen.

3.2

INFORMATIE IVN

Het IVN heft een aantal kansen naar voren gebracht. In meer algemene zin refereren zij aan beheertechnische zaken met maaibeheer in het bijzonder. Iets dat in dit verkennend onderzoek ook al specifiek op de agenda stond. Verder werden de plantsoenen in Renswoude genoemd als kansrijke locaties voor verbetering. Zie bijlage 4. Verder worden een aantal specifieke locaties genoemd waar natuurontwikkelingskansen liggen. Onderstaand zijn deze adviezen vrijwel integraal opgenomen: Buiten de bebouwde kom • De bermen van de volgende wegen: De Ubbeschoterweg / Daatselaarseweg / Bekerweg / Barneveldsestraat / Wittenoordseweg, Schalm (in verband met het doorlopen of kruisen van landgoederen en natuurgebiedjes.) Grenzend aan de bebouwde kom • Bij Beekweide de bermen van het pad grenzend aan de Fliertse/Luntersebeek. Dit loopt door tot achter de industrieterreinen De Hooge Hoek en Groot Overeem en grenst daar weer aan Landgoed Wittenoord. Binnen de bebouwde kom • Achter de scholen op de Hockhorst langs de bermen van de waterlopen richting Beekweide. Een gedeelte van deze wijk is recent dan wel wordt nu gebouwd. De bermen en taluds van deze waterlopen kunnen nu nog ons inziens ecologisch "gestuurd" worden. • Het slingerend wandelpad parallel aan Watersnipweide en gelegen tussen de Dickerijstlaan en Beekweide (zeer brede grasstrook / Wadi ) omzoomd met jonge berkenbomen.

• De Dickerijstlaan vanaf de Ubbeschoterweg tot aan de scholen op de Hockhorst (brede grasberm ong. 7 m. voet/fietspad omzoomd door eiken en beuken). Deze laan is wel geliefd voor het uitlaten van huisdieren maar beheerstechnisch zou daar rekening mee kunnen worden gehouden (tot 2 meter uit de kant kort maaien). • De Meidoornlaan zeer brede gazonstrook. • De Catharina Mossellaan plantsoenstrook met fruitbomen. Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

8

3.3

VELDVERKENNING

Uit de veldverkenning zijn ook meerdere mogelijkheden naar voren gekomen. Onderstaand zijn er enkele uiteengezet. Een verdere toelichting en advies is opgenomen in hoofdstuk 4. • • • • • •

Er liggen binnen het buitengebied goede kansen voor ontwikkeling van ecologisch waardevolle bermen. Op een aantal plekken liggen graslanden en braakterreinen, al dan niet in eigendom van de gemeente, die middels juist beheer en/of inzaaien ontwikkeld kunnen worden tot waardevolle ecologische locaties. Langs de Lunterse Beek (onder andere langs de Beekweide) liggen uitstekende kansen voor ontwikkeling van natuurlijke waardevolle vegetaties en habitats. Binnen de bebouwde kom liggen op meerdere locaties plantsoenen of gazons die goed ontwikkeld kunnen worden tot ecologisch waardevolle en esthetisch fraaie locaties. Bijvoorbeeld door inzaaien met kruiden. Inzaai van kruiden en aanplant van inheemse struiken kan tevens meehelpen aan natuurlijke beheersing van Eikenprocessierups op plekken waar nu zomereiken staan. Denk daarbij ook aan het voorkomen van Eikenpage in Renswoude, die door bestrijding zou kunnen verdwijnen. Bij nieuwbouw en renovatie liggen allerlei kansen voor natuurinclusieve maatregelen eventueel in combinatie met waterbergingsmogelijkheden.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

9

4

KANSENOVERZICHT

4.1

BERMONTWIKKELING

Tijdens onze verkenning in Renswoude troffen wij vooral kruidenrijke en schrale bermen aan onder en tussen bomen (eiken). Op meerdere plekken troffen wij aan één zijde van de weg waardevolle schrale kruidenrijke bermen in een berm met eiken (afbeelding 2 links en 3) en aan de andere zijde van de weg zonder bomen voedselrijke monotone grasbermen met hooguit enkele zeer algemene kruiden van voedselrijk milieu, zie afbeelding 2.

Afbeelding 2: twee zijden langs de weg, links ecologisch waardevolle vrij schrale kruidenrijke berm onder eiken en rechts soortenarme monotone grasberm met nauwelijks ecologische waarde (Oude Holleweg).

De voedselrijke grasberm is waarschijnlijk middels een gericht beheer te ontwikkelen tot ecologisch en esthetisch waardevolle kruidenrijke berm. De aanwezigheid van kruiden in overliggende bermen is extra positief en vergroot de kans op een snelle vestiging van kruiden in de nu nog voedselrijke berm. De bermen lijken bovendien breed genoeg om ecologisch beheer goed op in te kunnen zetten. Zeker indien de betonnen uitwijkranden (afbeelding 2, rechts) langs de weg voldoende zijn als passeer/uitwijkmogelijkheid en er niet nog een extra eerste meter berm hoeft te worden kort gehouden. Een kruidenrijke berm aan de ene zijde van de weg in combinatie met een meer zoomachtige schrale vegetatie aan de andere kant vormt een ecologisch waardevolle combinatie voor veel insectensoorten, Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

10

waaronder allerlei dagvlinders en wilde bijen. Kruidenrijke bermen kunnen als ecologisch raamwerk van kruidenrijke vegetaties binnen de gemeente fungeren, maar tevens een extra ecologische waarde-impuls geven aan de bosjes en singels binnen Renswoude. Veel soorten van bosjes, singels en bosranden profiteren tevens van kruidenrijke bermen waar bijvoorbeeld nectar kan worden gevonden. Het ecologisch systeem wordt dus completer.

Afbeelding 3: de aanwezigheid van struiken zoals deze wilde roos geeft de berm een belangrijke meerwaarde. Het is te adviseren om maaibeheer rondom boomvoeten met bosmaaiers achterwege te laten. Juist hier bevinden zich vaak waardevolle struiken, planten en lianen zoals kamperfoelie. Deze dienen alleen gemaaid te worden indien deze te groot dreigen te worden en de weg op dreigen te groeien. Bovendien bespaart het achterwege laten van het maaien rondom boomvoeten kosten en wordt beschadiging van de bomen voorkomen. (Ubbeschoterweg).

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

11

Afbeelding 4: muizenoor een typische plant van zeer schraal milieu. Verschraling leidt uiteindelijk tot minder biomassa-aanwas in de bermen en daarmee minder stortkosten en extensiever beheer. Deze soort wordt door allerlei soorten wilde bijen bevlogen (Oude Holleweg).

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

12

Afbeelding 5: een mooi ontwikkelde zoomvegetatie van arme zandgronden in Renswoude . Kenmerkend is het aandeel aan havikskruiden. Rechts een bosmierennest in de schrale zoomberm. Midden boven een wilde bij in deze berm op schermhavikskruid (Ruwinkelseweg)

Door een ecologisch bermbeheerplan op te stellen en ecologisch bermbeheer uit te voeren kan zowel de ecologische als esthetische kwaliteit van bermen sterk verbeterd worden en kunnen ook veel diersoorten profiteren. Bestaande waardevolle bermen kunnen worden doorontwikkeld of beschermd.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

13

4.2

NATUUR OP BRAAKLIGGENDE TERREINTJES

Op enkele plekken werden braakliggende terreintjes aangetroffen, zie afbeelding 6. Door hier (tijdelijke) natuur te ontwikkelen kan een bijdrage geleverd worden aan de biodiversiteit.

Afbeelding 6: braakliggende terreintjes zoals hier,, hoe klein ook, kunnen ontwikkeld worden tot tijdelijke natuur (Biesbosserweg)

4.3

NATUURLIJKE EIKENPROCESSIEBEHEERSING IN BEBOUWDE KOM

Op locaties met zomereiken kan ontwikkeling van onderliggende plantsoen, gazon of grasland bijdragen aan zowel de biodiversiteit, als natuurlijke beheersing van de eikenprocessierups. Op afbeelding 7 een voorbeeld in Renswoude van een locatie waar door aanplant van een of enkele struiken in combinatie met ontwikkeling van kruidenrijk grasland met de juiste soorten (o.a. schermbloemen) een mooier beeld kan ontstaan, de biodiversiteit wordt verhoogd en natuurlijke beheersing van eikenprocessierups plaatsvindt. In de struiken kunnen vogels broeden die de rupsen eten en de kruiden trekken insecten aan die op eikenprocessierupsen parasiteren. Het is van belang dat de aanplant in combinatie met kruidenontwikkeling op een doordachte natuurlijke wijze wordt gerealiseerd. Dit is tevens het fraaist. Eventueel kunnen ook vogelkasten en/of vleermuiskasten worden geplaats om predatoren aan te trekken.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

14

Afbeelding 7: een geïsoleerd staand rijtje zomereiken boven grasland. Aanplant van enkele struiken en ontwikkeling van het juiste kruidenrijk grasland kan bijdragen aan natuurlijke beheersing van eikenprocessierups (Pijnssen van der Aalaan)

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

15

4.4

EXOTENBESTRIJDING

Op verschillende locaties werden (invasieve) exoten aangetroffen. Het is aan te bevelen deze in kaart te brengen en (waar nodig) te bestrijden, bij voorkeur als de populaties nog klein zijn, afbeelding 8 en 9.

Afbeelding 8: reuzenbereklauw in de bebouwde kom van Renswoude. Deze soort kan ernstige irritaties en brandwonden veroorzaken bij aanraking met de huid (Nijborg).

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

16

Afbeelding 9: vegetatie met Reuzenbalsemien in bosrand in Renswoude. Het probleem op deze locatie lijkt mee te vallen al is de ruimte voor inheemse bosrandplanten in het geding. Het is onbekend of de soort ook voorkomt in het buitengebied op waardevolle natuurlijke locaties (Ubbeschoterweg).

4.5

KRUIDENVEGETATIES EN NESTPLAATSEN VOOR WILDE BIJEN

Er zijn ruim 350 soorten wilde bijen in Nederland die van groot belang zijn voor onder andere de bestuiving van bloemen en gewassen. Parasitaire bijen en wespen dragen bij aan het ecologisch evenwicht en voorkomen van plagen. Het gaat zoals bekend erg slecht met de wilde bijen in Nederland. Ontwikkeling van een bijenplan kan een bijdrage leveren aan de toename van soorten bijen en aantallen. Op één specifieke locatie langs de Kooiweg troffen wij bijvoorbeeld een prachtig talud dat zeer geschikt is als nestplaats voor wilde bijen en als zodanig ook in gebruik is, zie afbeelding 10. De kwaliteit kan worden versterkt door enkele typische kruiden langs de randen in te zaaien, zoals zandblauwtje. Het is een idee om dit talud zo optimaal mogelijk voor bijen te onderhouden en ontwikkelen en het zou ook een mooie locatie zijn voor een informatiebord ‘wilde bijenreservaat’.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

17

Afbeelding 10: talud langs de Kooiweg, met rechts een nest van een solitaire bij.

4.6

ONTWIKKELING BEEKBEGELEIDENDE VEGETATIES BEEKWEIDE

Langs de Beekweide (afbeelding 11) liggen zeer interessante mogelijkheden voor ontwikkeling van waardevolle natuur en bovendien verfraaiing van het landschap. Naast ontwikkelingsmogelijkheden in het beekdal zijn de bermen langs de Beekweide en onder andere de zone ten noorden van de bewoning op de ‘dijk’ potentieel kansrijk en van grote waarde (afbeelding 12). Waar het beekdal zelf momenteel een ruige rijke vegetatie herbergt (afbeelding 13 en 14) liggen juist op de hogere delen mogelijkheden voor de ontwikkeling van kenmerkende kruidenvegetaties van het stroomdallandschap, zoals glanshaverhooiland. De ontwikkeling daarvan zorgt er voor dat het beeksysteem al geheel vollediger en waardevoller wordt.

Afbeelding 11: de weg ‘Beekweide’ grenst deels aan het beekdal van de Lunterse beek.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

18

Afbeelding 12: de dijk achter de woningen aan de Beekweide. Hier liggen kansen voor ontwikkeling van kenmerkend kruidenrijk grasland (glanshaverhooiland). Links van het pad lijkt verdichting en verstoring plaats te vinden. Het lijkt wel of er wordt gereden of veel gewandeld.

Afbeelding 13: de berm van de Beekweide loopt geleidelijk over in het beekdal. Het verschillende karakter van de vegetatie is goed te zien. Rechts een ruige aan zeer voedselrijk milieu gebonden vegetatie met soorten als Liesgras. Links in de berm een vrij voedselrijke graslandvegetatie. Hier liggen mogelijkheden voor ontwikkeling van kruidenrijke vegetaties kenmerkend voor het stroomdal landschap.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

19

Afbeelding 14: monotoon grasland met enkele ridderzuring en gewone paardenbloem in voedselrijke situatie in berm van de Beekweide, een kansrijke locatie voor omvorming naar bloemrijk grasland.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

20

Wanneer gekozen wordt voor het inzaaien van plantensoorten om de ontwikkeling te versnellen, een belangrijke bijdrage te leveren aan de verhoging van de biodiversiteit en bovendien snel een bloemrijk beeld te verkrijgen dan is het van groot belang dat de juiste soorten worden gebruikt. Dit betreft soorten die van nature in deze regio en dit landschap thuishoren en bovendien kenmerkend zijn voor de specifieke standplaats. Bij voorkeur met gebruik van zadenmateriaal van inheemse herkomst (zoals van Heem) zodat bloeitijd en vliegtijd van insecten zo natuurlijk mogelijk op elkaar zijn afgestemd. Op één locatie is langs de beekweide ingezaaid en hoewel dit misschien voor sommigen fraai en kleurrijk mag lijken is de bijdrage aan de biodiversiteit en natuurwaarde nihil. Bovendien niet kenmerkend en passend in dit fraaie landschap, zie afbeelding 14.

Afbeelding 14: deel van de berm langs de Beekweide ingezaaid met uitheemse soorten zoals Phacelia. De ecologische waarde is nihil en op een dergelijke plaats zou juist heel fraaie, kenmerkende en ecologisch waardevolle vegetatie ontwikkeld kunnen worden.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

21

Afbeelding 15: een bloemrijk glanshaverhooiland op dijk (referentiefoto, Tim Asbreuk, Buiting Advies).

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

22

4.7

ECOLOGISCHE ONTWIKKELING EN VERFRAAIING VAN OPENBAAR GROEN

Op meerdere locaties in Renswoude troffen wij locaties aan met openbaar groen waar wij kansen zien voor zowel ecologisch veel waardevollere inrichting en verfraaiing, zie afbeelding 16,17. Afbeelding 17 geeft een voorbeeld van een fraaie kleine beplanting met een hoge ecologische waarde voor onder andere vlinders en bijen.

Afbeelding 16: de een soortenarm grasland met op de voorgrond een plantsoen met dwergdennetjes. Hier zou ook een fraai en ecologisch waardevol bloemrijk grasland ontwikkeld kunnen worden eventueel met enkele struikvormers. Onder andere allerlei soorten dagvlinders zouden daarvan kunnen profiteren. En wie wil er nu geen vlinders in zijn tuin en omgeving? (Beekweide).

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

23

Afbeelding 17: het aanbrengen van bomen op min of meer gelijke afstand is ecologisch gezien niet gunstig. Het levert weinig structuur en variatie op en bovendien wordt de ontwikkeling van een eventueel bloemrijk grasland zo zeer lastig door gelijkmatige beschaduwing en bladval (Beekweide)

Afbeelding 18: ook in klein openbaar groen is het prima mogelijk om ecologisch waardevolle beplanting en kruidenvegetaties te ontwikkelen met veel structuur en microvariatie voor vlinders en andere insecten (referentiefoto Velp).

4.8

KRUIDENRIJK GRASLAND

Op een aantal locaties zijn graslanden aangetroffen die erg geschikt lijken om te ontwikkelingen tot waardevol kruidenrijk grasland. Een mooie locatie, die overigens niet in eigendom is van gemeente Renswoude betreffen de graslanden langs Emminkhuizerlaan, zie afbeelding 19. In deze graslanden bevinden zich plaatselijk kruiden Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

24

die wijzen op ontwikkelingsmogelijkheden naar schralere kruidenrijke vegetaties. Mogelijk kan met de eigenaar overeengekomen deze graslanden verder te ontwikkelen. In het verlengde hiervan binnen de lus van Biesbosserweg liggen vergelijkbare kansen op een veel kleiner graslandperceeltje, zie afbeelding 20.

Afbeelding 19: deze graslanden bevatten reeds plaatselijk kenmerkende kruiden van bloemrijk grasland. Deze lijken uitstekend te ontwikkelen tot fraai en waardevol kruidenrijk grasland (Emminkhuizerlaan).

Afbeelding 20: aan de overzijde van het grasland op afbeelding 20 ligt in de binnenbocht een homogeen grasland dat ontwikkeld kan worden tot kruidenrijk grasland al dan niet met enkele waardevolle struiken. Vlakbij, in het talud aan de overkant van het spoor ligt een mooie wilde bijen nestlocatie, zie afbeelding 10. Het kruidenrijk grasland kan hiervoor nectar en stuifmeel leveren (Biesbosserweg).

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

25

4.9

ECOLOGISCHE EN FRAAIE OEVERS

Hoewel Renswoude al een aanzienlijk aandeel natuurvriendelijke oevers heeft liggen op meerdere locaties mogelijkheden voor ontwikkeling van natuurvriendelijke oevers met hogere ecologische waarden. Op afbeelding 21 is aan één zijde sprake van steile oeverbeschoeiing. Hier is ook relatief weinig ruimte. Aan de linkerkant op de foto lijkt een natuurvriendelijke oever gerealiseerd. De vegetatie wijst echter op sterke verstoring (in het verleden). Het aanbrengen van delen zeer flauwe oever wel (rekening houdend met de beschikbare ruimte en boomwortels) en het inbrengen van de juiste plantensoorten kan in een dergelijk geval leiden tot zeer fraaie bloemrijke linten die ook voor insecten van grote waarde zijn. Het gaat dan om soorten uit de zogenaamde ‘natte strooiselruigte’ zoals moerasspirea, grote kattenstaart, grote wederik, echte valeriaan en koninginnekruid, zie afbeelding 22. Deze vegetaties zijn ook nog eens zeer fraai.

Afbeelding 21: sterk verruigde natuurvriendelijke oever (Scholeksterweide)

Afbeelding 22: natte strooiselruigte met prachtige en ecologisch waardevolle soorten voor insecten (referentiefoto).

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

26

4.10

GEVARIEERDE ‘NATUURLIJKE’ LANEN EN SINGELS MINDER GEVOELIG VOOR PLAGEN

Steeds meer ontstaan problemen met aantastingen van bomen, veelal veroorzaakt door schimmels of via insecten. Eiken en de eikenprocessierups, essen en de essentakziekte, iepen en de iepenziekte, kastanjebloederziekte etc. etc. En de volgende komen er mogelijk al aan zoals de roetschorsziekte bij esdoorns , die ook nog eens gezondheidsproblemen oplevert. Lanen bestaan in vrijwel alle gevallen uit lange aaneensluitende rijen van één boomsoort en dat is natuurlijk ideaal voor de verspreiding van soortgebonden ziekten en plagen. In de huidige maatschappij met veel internationaal verkeer is de kans dat een exotische soort een plaag veroorzaakt groter dan in het verleden. Het is sterk aan te bevelen om in het vervolg bij uitval en herplant van lanen in te steken op een mening van verschillende soorten. Dit is niet alleen ecologisch interessant, maar verkleint ook de kans op en de ernst van plagen. Van belang is dan wel om gebiedseigen soorten te kiezen die bij elkaar passen, zowel ecologisch als landschappelijk als wat betreft eigenschappen. Om en om een zeer snel groeiende soort en langzame soort planten is wellicht niet de beste keuze. In verschillende gebieden zullen verschillende soorten en combinaties moeten worden toegepast.

Door het (laten) opstellen van een algeheel beplantingsplan voor Renswoude waarin uiteen is gezet welke soorten op welke locaties op welke wijze kunnen worden gecombineerd wordt een bijdrage geleverd aan de biodiversiteit en het terugdringen van plagen en massale uitval in de toekomst. Op plekken waar voldoende ruimte aanwezig is kunnen ook singels worden ontwikkeld met inheemse struiken in de ondergroei. De kruidachtige vegetatie daaronder en langs kan tevens worden ontwikkeld. Dit draagt nog meer bij tot stabiliteit van het ecosysteem en verhoging van de biodiversiteit.

4.11

NATUURINCLUSIEF BOUWEN EN RENOVEREN

Op meerdere locaties in Renswoude wordt nieuw gebouwd. Nieuwbouw biedt een uitstekende kans om voorzieningen te realiseren voor een aantal bedreigde en beschermde soorten. Het gaat dan onder andere om vleermuizen, huismussen en gierzwaluwen. Met deze soorten gaat het niet goed door de steeds verbeterde dichting en isolatie van woningen en gebouwen. Dat zorgt er voor dat er steeds minder mogelijkheden zijn voor verblijfplaatsen of nesten van die soorten. Op relatief eenvoudige wijze kunnen allerlei mogelijke voorzieningen voor deze soorten worden ingebouwd, bijvoorbeeld in de muren of daken van een gebouw. Er zijn reeds gemeentes waar dit bij nieuwbouw verplicht gaat worden gesteld. Overigens, ook renovatie van woningen biedt vaak een goede mogelijkheid voor deze voorzieningen. Er is ook steeds meer keuze in voorzieningen en deze zijn vaak fraai of kunnen mooi worden ingebouwd zodat ze niet conflicteren met gebouw en ontwerp. Het is aan de gemeente om te overwegen of en op welke wijze het aanbrengen van deze voorzieningen kan worden gestimuleerd bij nieuwbouw, renovatie, maar ook elders bij welwillende burgers.

Ook kan bij nieuwbouw aandachtig worden gekeken naar de beplanting, het inpassen van kruidenrijke vegetaties en inrichting van bijvoorbeeld waterberging en het type lantaarnpaal (natuurvriendelijke verlichting) zodat veel dieren en planten een plek kunnen vinden in de nieuwe wijk.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

27

Afbeelding 23: fraai ingebouwde huismussendakpannen (referentiefoto uit Hattem)

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

28

5

NAWOORD

Uit een verkenning van mogelijkheden ter verhoging van natuurwaarden en biodiversiteit binnen de gemeente Renswoude is naar voren gekomen dat er op allerlei aspecten zowel binnen als buiten de bebouwde kom kansen liggen. Algemene kansen liggen er in het buitengebied onder op het gebied van ecologisch bermbeheer, binnen de bebouwde kom op het vlak ecologische versterking van plantsoenen/gazons en natuurinclusieve maatregelen. In deze rapportage zijn een aantal van kansen uitgelicht. Vaak worden enkele locaties specifiek benoemd of in beeld gebracht, maar het is van belang om te realiseren dat deze tevens als referentie voor mogelijkheden op andere locaties binnen de gemeente gelden.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

29

BIJLAGE 1: Geomorfologische kaart

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

30

G e o m o rfo lo g is c h ek a a rtR e n s w o u d e

1 :4 8 ,0 0 0

7 -1 -2 0 2 11 0 :1 4 :4 6 G e m e e n te g re n z e n2 0 1 8 G e o m o rfo lo g is c h ek a a rtv a nN e d e rla n d

0 D ro o g d a l G e u lra n d d e k z a n d ru g

D a lu its p o e lin g s w a a ie r

G lo o iin gv a nh e llin g a fs p o e lin g e n

D a lv o rm ig ela a g te

G o rd e ld e k z a n d ru g

D e k z a n d ru g

G o rd e ld e k z a n d v la k te

D e k z a n d w e lv in g e n

G o rd e ld e k z a n d w e lv in g e n

0

0 .4 0 .5

0 .8 1

1 .6m i 2k m

E s ri N e d e rla n d ,b e e ld m a te ria a l.n l

G ro e v e B u itin gA d v ie sB V

BIJLAGE 2: Bodemkaart

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

31

B o d e m k a a rtR e n s w o u d e

7 -1 -2 0 2 11 0 :1 7 :0 0 G e m e e n te g re n z e n2 0 1 8 B o d e m k a a rt-b o d e m n a a m

1 :4 8 ,0 0 0 0 0

0 .4 0 .5

0 .8 1

1 .6m i 2k m

V e n ig eb e e k d a lg ro n d e n Z a n d ig eb e e k d a lg ro n d e n V e ld p o d z o lg ro n d e n ;le e m a rm e nz w a kle m igfijnz a n d

E s ri N e d e rla n d ,b e e ld m a te ria a l.n l

V e ld p o d z o lg ro n d e n ;g ro fz a n d B u itin gA d v ie sB V

BIJLAGE 3: Grondwatertrappenkaart

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

32

G ro n d w a te rtra p p e nR e n s w o u d e

III

V I

V I

V III

V II

V I

V

V I

-

V I

V I

-

V I

V I

V I

V I

V I

III

V I V I V I

V I

V I

V I

V II V I

V I

III

V I V II

V II

IIIb

V I

III V I

V I V I V I II IIIb IV V

-

V I V II

-

V I V II V I

-

III

-

V II V I I I IIIbV V II V

II

III

V I

II

V I

III V I

-

IIIb

V I V II

V III

IIIb

V

-

III

V I III V I V I

V I

IIIb

-

-

-

II III

V I

IIIb

V I

II V I

V I

-

-

V I

IV V I

IIIb V I

III

1 :4 8 ,0 0 0

7 -1 -2 0 2 11 0 :0 8 :1 5

0

IV

V III

III

V II

IIIb

V I

II

V b

-

V

III

IIIb

V I

III

G ro n d w a te rtra p p e n k a a rt

IIIbV I

II

V I

V II III IV

V I V I

III

-

III

IIIb V III

V I II

V I

V IIV

-

-

V I

V I IIIb III V I V I V I III IIIb -

V II IIIb

V I

III

V I

IIIb

III

IIIb

IIIb

V I

V I

V I

III

V I

III V II V I V I V II IV V I

- III

-

-

V I IIIb IV IV

IIIb V I III

V I

V I III

V I

V I

V II

V I

V I

V I III

III

V I

V I

III

V I

IIIb

III V I

V I

-

-

V I IIIb

V I V I

V I

V b

I V I V

III

V I

0

0 .4 0 .5

0 .8 1

1 .6m i 2k m

E s ri N e d e rla n d ,b e e ld m a te ria a l.n l

G e m e e n te g re n z e n2 0 1 8 B u itin gA d v ie sB V

BIJLAGE 4: Mailing IVN Beste heer Prins, Bedankt dat u mij in de gelegenheid heeft gesteld om mee te denken in het advies aan de gemeente Renswoude. ik ben al een paar jaar met de gemeente in gesprek om de biodiversiteit in onze landelijke gemeente te verbeteren. Daarbij heeft meer de algemene noodzaak ( insectensterfte/monocultuur met de hierbij behorende ecologische problemen ) vooropgestaan. Gedacht werd aan beheerstechnische zaken, zoals maaibeleid met evt verbetering van de bodem en voorlichting aan bewoners. Neemt niet weg dat ook ik heb gekeken naar specifieke mogelijkheden. Buiten de bebouwde kom: De bermen van de volgende wegen: De Ubbeschoterweg / Daatselaarseweg / Bekerweg / Barneveldsestraat / Wittenoordseweg, Schalm ( ivm met het doorlopen of kruisen van landgoederen en natuurgebiedjes. ) Grenzend aan de bebouwde kom: Bij Beekweide de bermen van het pad grenzend aan de Fliertse/Luntersebeek. Dit loopt door tot achter de industrieterreinen De Hooge Hoek en Groot Overeem en grenst daar weer aan Landgoed Wittenoord. Binnen de bebouwde kom: Achter de scholen op de Hockhorst langs de bermen van de waterlopen richting Beekweide. Een gedeelte van deze wijk is recent danwel wordt nu gebouwd. De bermen en taluten kunnen van deze waterlopen kunnen nu nog mijns inziens ecologisch "gestuurd" worden.

Het slingerend wandelpad parallel aan Watersnipweide en gelegen tussen de Dickerijstlaan en Beekweide ( zeer brede grasstrook / Wadi ) omzoomd met jonge berkenbomen. De Dickerijstlaan vanaf de Ubbeschoterweg tot aan de scholen op de Hockhorst. ( brede grasberm ong. 7 m. voet/fietspad ) omzoomd door eiken en beuken ) Deze laan is wel geliefd voor het uitlaten van huisdieren maar beheerstechnisch zou daar rekening mee kunnen worden gehouden. ( tot 2 meter uit de kant kort maaien ). De Meidoornlaan zeer brede gazonstrook. De Catharina Mossellaan plantsoenstrook met fruitbomen. Overigens zouden meerdere plantsoenen in de woonwijken voor verbetering in aanmerking komen. Ik hoop u hiermee van dienst te zijn geweest en dat uw deskundigheid een positieve invloed mag hebben op de natuurwaarden in Renswoude.

Hartelijke Groet, Rob van de Bor.

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

Buiting Advies BV

33

Verkenning natuurkansen gemeente Renswoude

OKTOBER 2018

Buiting Advies BV

34