Perspectiefnota 2024-2028.pdf
Tekst van het document
Perspectiefnota 2024-2028 gemeente Renkum
1
Inhoudsopgave Voorwoord van het college ....................................................................................................3 Leeswijzer ...........................................................................................................................5 Inleiding..............................................................................................................................7 Deel 1 Ontwikkelingen ........................................................................................................ 10 Deel 2 Uitwerking voorstellen............................................................................................... 24 Deel 3 Uitkomsten inwonerpanel .......................................................................................... 81 Bijlage .............................................................................................................................. 85
2
Voorwoord van het college Beste leden van de gemeenteraad, Het leveren van een maatschappelijke meerwaarde voor onze inwoners, onze bedrijven en organisaties. Antwoord geven op de vraag om juist iets meer te doen, in de ondersteuning, in de zorg, in de openbare ruimte. Dat is de taak, de opdracht en de uitdaging waar de lokale overheid voor staat. Ook de gemeente Renkum. Om dat mogelijk te maken, stellen we samen met de gemeenteraad jaarlijks een perspectiefnota en een begroting op. Maar waar we andere jaren perspectief konden bieden in deze nota, ziet de toekomst er nu somber uit. Onze financiële situatie dwingt ons harde en onaangename maatregelen voor te stellen. In plaats van dingen mogelijk te maken, moeten we bedenken wat we als lokale overheid niet meer kunnen doen, moeten we kijken waar we mee moeten stoppen. Moeten we wegen zoeken om zaken op een andere manier te gaan doen om toch nog maatschappelijke meerwaarde te bieden. Grote impact Het is daarom dat het college deze Perspectiefnota 2024-2028 met een zwaar gemoed aanbiedt aan de gemeenteraad. De voorstellen die in deze nota staan, hebben impact op onze inwoners en op de lokale voorzieningen. Na de grote bezuinigingen van 2019, ging de aandacht uit naar het beschermen en waar mogelijk versterken van voorzieningen en juist daar moeten we de komende jaren ingrijpen om het hoofd boven water te houden.
We hebben te weinig zicht op toereikende bekostiging voor onze wettelijke taken vanuit Den Haag en het alternatief, preventief toezicht door de Provincie, levert geen extra financiële ruimte op. Sterker nog: onze beleids- en bestuursvrijheid wordt er nog verder door beperkt. Geen heilige huisjes Met de Perspectiefnota 2024-2028 geeft de gemeenteraad richting aan de op te stellen begroting. Om ons voor te bereiden op het ravijnjaar 2026 is de lopende begroting beleidsarm opgesteld. We worden tegen onze zin in steeds meer een uitvoeringsloket van Rijksbeleid en de ruimte voor gemeentelijk beleid is sterk beperkt. Omdat we in 2019 al fors moesten ingrijpen, zijn er geen ‘quick wins’ of pijnloze maatregelen meer over. We maken daarom - zonder dat er voor het college heilige huisjes zijn – over de hele begroting inzichtelijk welke besparingen er te behalen zijn. Met grote inzet van de ambtelijke organisatie en met het meedenken van bijna 600 inwoners doen we daar veel voorstellen voor. Daarin is het belangrijk te benoemen dat er besparingen zijn met grote zekerheid (het stoppen van optionele activiteiten) en besparingen die nadere uitwerking vragen in beleidskeuzes.
3
Hoge urgentie We draaien er niet om heen, de voorstellen hebben grote impact op onze lokale gemeenschap. En we realiseren ons dat de gemeenteraad moeilijke besluiten moet nemen die inwoners, bedrijven en organisaties onaangenaam zullen raken. Samen met de gemeenteraad wil het college een inhoudelijk debat voeren om te komen tot een sluitende begroting. Door de hoge urgentie is echter terughoudendheid bij het afwijzen van voorstellen noodzakelijk en als er andere keuzes gemaakt worden, dan is het nodig dat de gemeenteraad zo concreet mogelijk aangeeft waar en hoe die keuzes gemaakt moeten worden. De tijd tussen het richtinggevend vaststellen van deze perspectiefnota en het aanbieden van de begroting is immers zeer beperkt. Met vriendelijke groet,
Het college van B&W
4
Leeswijzer Deze perspectiefnota bestaat uit de volgende delen: 1. Ontwikkelingen 2. Uitwerking voorstellen 3. Uitkomsten inwonerpanel 1. Ontwikkelingen In dit deel brengen we de volgende soorten ontwikkelingen in beeld:
(nieuwe) autonome ontwikkelingen, b.v. gewijzigd rijksbeleid, wetgeving e.d.:
Reeds onderhanden zijnde/ nieuwe ontwikkelingen waarvoor budget beschikbaar is
Nieuwe ontwikkelingen waarvoor geen budget beschikbaar is
In de inleiding van deel 1 wordt hierop een nadere toelichting gegeven. 2. Uitwerking voorstellen In dit deel zijn de uitkomsten van het project Ambities in evenwicht in beeld gebracht. Per product geven we weer:
Categorie: We maken onderscheid tussen de volgende categorieën:
Producten met weinig keuzevrijheid en prioriteit hoog
Producten met gemiddelde keuzevrijheid en prioriteit midden
Producten met veel keuzevrijheid en prioriteit laag
In de inleiding van deel 2 wordt hierop een nadere toelichting gegeven.
Totaaloverzicht van de activiteiten: Uitgesplitst naar basisactiviteiten, optionele activiteiten waarvan we voorstellen deze voort te zetten en optionele activiteiten waarvan we voorstellen om stop te zetten. Daarnaast geven we de activiteiten weer waarvan we voorstellen beleidskeuzes voor te bereiden voor de komende begroting. Let op! u moet de tabel per kolom, van boven naar beneden, lezen en niet per regel (van links naar rechts).
Toelichting optionele activiteiten waarvan we voorstellen de om deze stop te zetten: Daarbij geldt (vanzelfsprekend) dat we als gemeente ook echt de mogelijkheid hebben dit stop te zetten. Echter is het reëel hierbij ook de gevolgen van stopzetten in beeld te brengen. Deze beslissing wordt gemaakt bij de Perspectiefnota.
Toelichting op activiteiten waarvan we voorstellen beleidskeuzes voor te bereiden voor de komende begroting. De keuzes op dit vlak worden bij de begroting definitief voorgelegd. Er worden indicaties gegeven voor besparingen. Dit zijn geen absolute getallen. Het is de bedoeling om vast te stellen of de raad deze beleidskeuzes voor wil laten bereiden voor de begroting. Nota bene: er zijn ook activiteiten die we zien als basis activiteit, maar waarin beleidskeuzes bestaan. Dus: we móeten deze taken invullen, maar dat kunnen we ánders (tegen minder kosten) doen.
Financiële en personele consequenties: Dit betreft de financiële en personele consequenties van de optionele activiteiten waarvan we voorstellen de om deze stop te zetten.
5
3. Uitkomsten inwonerpanel Onder de inwoners van de gemeente Renkum heeft een onderzoek plaatsgevonden naar aanleiding van de keuzes die gemaakt moeten worden om onze Ambities in Evenwicht te brengen met de beschikbare capaciteit en middelen. Bijna 600 inwoners hebben van de mogelijkheid gebruik gemaakt en de enquête ingevuld, een mooie respons! De samenvatting van de uitkomsten vindt u in deel 3 van deze Perspectiefnota.
6
Inleiding Jaarlijks bieden wij u in het voorjaar gelijktijdig de Voorjaarsnota en de Perspectiefnota aan. Met behulp van deze nota’s besluit u over het beleidsmatige en het financiële kader voor de (meerjaren)begroting voor het volgende begrotingsjaar. Dit jaar heeft de Perspectiefnota opnieuw een bijzonder karakter. Bij de vaststelling van de Begroting 2024 heeft u besloten om ‘richting de Begroting 2025 een discussie te voeren om ambities en middelen en capaciteit in overeenstemming te brengen’. In vervolg hierop is door de gemeenteraad een projectplan vastgesteld. De inhoudelijke discussie kan worden gevoerd op basis van deze Perspectiefnota. Het doel – en zelfs bestaansrecht – van ons gemeentebestuur en onze gemeentelijke organisatie, is het creëren van maatschappelijke meerwaarde voor onze inwoners. Wij willen graag het verschil blijven maken voor onze inwoners. Daarbij hebben we te maken met veel ontwikkelingen en onzekerheden om ons heen. Denk aan nieuwe wetgeving en taken, maar ook een veranderende samenleving die andere wensen en eisen heeft richting de gemeente. Daarnaast is onze financiële situatie, net als die van veel gemeenten, onzeker en zorgelijk. We geven structureel meer geld uit dan we binnenkrijgen. Vooral omdat we hierin sterk afhankelijk zijn van de ontwikkelingen in het Gemeentefonds.
Ook willen we graag een goede werkgever zijn en blijven voor de medewerkers van de gemeentelijke organisatie. Dit alles vraagt om een wendbare gemeente. Om wendbaar te kunnen zijn, is capaciteit nodig. Zowel in kwalitatieve als in kwantitatieve zin. De kwaliteit kunnen we verbeteren door te investeren in onze gemeentelijke organisatie. Extra uitdaging hierbij is de krappe arbeidsmarkt, waardoor deskundige en ervaren medewerkers simpelweg moeilijk te vinden zijn. Daarnaast is focus nodig vanuit het gemeentebestuur en de organisatie. We hebben niet de middelen en capaciteit om ambities te stapelen. Dit wordt ook zichtbaar in de uitkomsten van het medewerkersonderzoek van begin 2023. Dit onderzoek heeft ons een aantal prioriteiten opgeleverd, waaronder het verbeteren van de ervaren werkdruk- en beleving. Dit betekent dat we keuzes moeten maken in wat we doen, zodat we datgene wat we doen ook met aandacht en kwaliteit kunnen realiseren. Dit streven staat fors onder druk. Opgave met betrekking tot capaciteit We hebben onderzocht hoe onze capaciteit zich verhoudt tot de opgave die er ligt. Daaruit concluderen we globaal het volgende:
De beschikbare capaciteit volstaat over het algemeen voor de huidige taken, er is echter geen enkele flexibiliteit meer om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen en nieuwe vragen;
Uitzondering
geldt
voor
groenonderhoud,
onderhoud
civiele
kunstwerken,
onderhoud
monumenten en kunstwerken, evenementen en inwonersinitiatieven. Hiervoor is onvoldoende capaciteit beschikbaar.
Met name brede participatie in veel ontwikkelingen, raadscommunicatie, openbaarheid van bestuur (Woo) en steeds meer en complexer wet- en regelgeving veroorzaken inmiddels extra werkdruk.
We hebben niet exact berekend wat het tekort aan capaciteit is. We richten ons in plaats daarvan op wat we aankunnen. Om voldoende flexibiliteit te hebben binnen een organisatie, is het aan te bevelen om 100 uur per persoon beschikbaar te ramen voor onvoorziene werkzaamheden. Op basis van de inventarisatie is de conclusie dat deze ruimte er op dit moment niet meer is. Wij hebben op basis hiervan de opgave op capaciteit vastgesteld op 100 uur per fte, dat is 21.600 uren.
7
Opgave met betrekking tot financiën In de Voorjaarsnota hebben we de balans opgemaakt met betrekking tot de financiële opgave waar we voor staan ten opzichte van de gehele begroting (110 miljoen euro). Die opgave is flink toegenomen door de tariefstijgingen voor de zorgkosten. Enerzijds verplicht het Rijk ons toereikende
tarieven
te
hanteren,
anderzijds
worden
gemeenten
hiervoor
onvoldoende
gecompenseerd. Dit probleem doet zich voor in onze hele zorgregio. De ontwikkelingen in het gemeentefonds worden door het Rijk gecommuniceerd naar de gemeenten in de meicirculaire. Deze is op het moment van opstellen van deze nota nog niet beschikbaar. Uit de Voorjaarsnota van het Rijk blijkt echter al dat de situatie voor 2025 verslechtert en dat er geen oplossing komt voor het ravijnjaar vanaf 2026. Het regeerakkoord op hoofdlijnen van 16 mei jl. biedt onvoldoende duidelijkheid en houvast om hierin meer zekerheid te kunnen geven. Daar bovenop verwachten we dat het nadeel vanuit de Decembercirculaire structureel door zal werken. Dit maakt dat de prognose er nu als volgt uitziet: Omschrijving
2024
2025
2026
2027
2028
0
0
-3.337
-3.076
-2.180
-2.295
-1.816
-1.238
-1.668
-2.568
-10
-4
-5
-4
-4
-39
39
-2.344
-1.781
-1.243
-1.672
-2.572
-2.344
-1.781
-4.580
-4.748
-4.752
-1.500
200
200
200
-800
-800
-800
-800
-4.081
-5.180
-5.348
-5.352
bedragen x € 1.000 Primitieve begroting Bijstellingen met resultaat Bijstellingen i.r.t. raadsbesluit Bijstellingen meerjarig neutraal Totaal voorjaarsnota Meerjarenbegroting na voorjaarsnota Prognose Voorjaarsnota rijk Doorwerking decembercirculaire Totaal incl.
-2.344
prognose meicirculaire Geen geld voor nieuwe ontwikkelingen in de perspectiefnota Naast de financiële bijstellingen die in de voorjaarsnota zijn opgenomen, signaleren wij ook een aantal beleidsontwikkelingen waarop wij een keuze van uw raad vragen. Deze ontwikkelingen zijn opgenomen in het volgende onderdeel van deze perspectiefnota. Gezien de financiële opgave waar wij voor staan, stellen wij u voor geen middelen vrij te maken voor deze ontwikkelingen. Dit is gezien de voorstellen zelf zonder meer pijnlijk. Helaas dwingt het financiële argument ons dit aan de gemeenteraad voor te leggen. VNG advies Het advies van de VNG is om nu in beeld te brengen welke keuzes we gaan maken wanneer het Rijk het financieel ravijn en de loon- en prijsontwikkelingen - zoals in de zorg - niet gaat compenseren, en nu geen onomkeerbare besluiten te nemen. Dit is niet voor niets: alle gemeenten in Nederland (niet alleen Renkum!) worden geconfronteerd met de gevolgen van het rijksbeleid en
8
de financiële gevolgen hiervan. Anders gezegd: er is hier sprake van een collectief, landelijk probleem dat we lokaal moeten oplossen. Echter, het college acht dat niets doen, geen optie is. Dat is financieel onverantwoord. Daarom stuurt het college in de Perspectiefnota en de Begroting 2025 en verder op de 0-lijn, zodat we financieel in evenwicht blijven en preventief toezicht voorkomen. Dit betekent dat we in het onderdeel voorstellen het volgende aan u voorleggen: Omschrijving
2024
2025
2026
2027
2028
159
305
415
446
525
3.776
4.765
4.902
4.827
4.081
5.180
5.348
5.352
2025
2026
2027
2028
3.776
4.765
4.902
4.827
Indicatie genoemde beleidskeuzes
2.100
4.986
5.156
4.866
Nog te gaan tot sluitende begroting
1.676
0
0
0
Uitname uit Vrije algemene reserve
1.676 0
0
0
bedragen x € 1.000 Stopzetten optionele activiteiten Voorbereiden beleidskeuzes in Begroting 2025 Totaal voorstellen
159
Omschrijving bedragen x € 1.000 Voorbereiden beleidskeuzes in Begroting 2025
t.b.v. aanvulling begrotingstekort Nog te gaan tot sluitende begroting
0
Uitname uit Vrije algemene reserve t.b.v. aanvulling begrotingstekort Op basis van de Voorjaarsnota van het Rijk worden gemeenten in 2025 gekort in het Gemeentefonds. Deze korting heeft te maken met de nieuwe financieringssystematiek die vanaf 2024 wordt doorgevoerd. Dit leidt tot nadelen voor 2024 en 2025. Dit nadeel wordt voor 2024 gecompenseerd door het rijk. Omdat gemeenten vaak jaarrekeningoverschotten hebben, vraagt het rijk de gemeenten het nadeel in 2025 voor een groot deel zelf op te vangen. Voor gemeente Renkum
betekent
dit
dat
we
met
circa
€
1,5
mln.
gekort
worden.
Het
voordelig
jaarrekeningresultaat over 2023 hebben we, op een deel resultaatbestemming na, in de Vrije algemene reserve gestort. Gezien het verband dat het Rijk legt met jaarrekeningoverschotten, stellen we voor het tekort in 2025 te onttrekken uit de Vrije algemene reserve. Opbouw Perspectiefnota In het vervolg van deze Perspectiefnota zullen wij achtereenvolgens de ontwikkelingen die om een keuze vragen in beeld brengen. Daarna leggen wij voorstellen aan u voor om te komen tot een begroting waarbij onze ambities in evenwicht zijn met de capaciteit en de middelen die wij tot onze beschikking hebben. Tot slot leggen wij u de uitkomsten voor van het onderzoek dat wij onder onze inwoners hebben gedaan. In dat onderzoek is onderzocht welke voorzieningen prioriteit hebben voor onze inwoners.
9
Deel 1 Ontwikkelingen
10
Inleiding In het onderdeel 'ontwikkelingen' brengen we de volgende soorten ontwikkelingen in beeld:
(nieuwe) autonome ontwikkelingen, b.v. gewijzigd rijksbeleid, wetgeving e.d.
Reeds onderhanden zijnde/ nieuwe ontwikkelingen waarvoor budget beschikbaar is
Nieuwe ontwikkelingen waarvoor geen budget beschikbaar is
Gezien
onze
financiële
situatie
zijn
we
genoodzaakt
keuzes
te
maken.
Op
genoemde
ontwikkelingen acteren we daarom op de volgende wijzen: (nieuwe) autonome ontwikkelingen, b.v. gewijzigd rijksbeleid, wetgeving e.d. Conform onze (financiële) spelregels gaan we uit van het budget dat het Rijk meegeeft voor nieuwe taken en houden we rekening met de eventuele beperkingen die dat met zich meebrengt. Reeds onderhanden zijnde/ -nieuwe ontwikkelingen waarvoor budget beschikbaar is Voor de ontwikkelingen waarvoor reeds budget beschikbaar is, maar waarvan we weten dat dit niet toereikend is, stellen we géén extra budget beschikbaar. Dit betekent dat we deze realiseren binnen de beschikbare financiële middelen. Dit kan consequenties hebben. Deze eventuele consequenties worden aan de raad inzichtelijk gemaakt. Als voorbeeld kunnen ruimtelijke ontwikkelingsprojecten alleen doorgang hebben mits er minstens een positief resultaat is als er naar de toekomstige kosten en baten gekeken wordt en wordt de renovatie (of alternatief) van het gemeentehuis binnen de beschikbare financiële kaders gerealiseerd. In geval van een subsidie wordt een project binnen de beschikbare subsidie gerealiseerd en wordt in geval van een subsidie waarbij co-financiering aan de orde is deze cofinanciering uit reeds beschikbare budgetten gefinancierd. Nieuwe ontwikkelingen waarvoor geen budget beschikbaar is Voor deze ontwikkelingen is en komt geen budget beschikbaar.
Deze ontwikkelingen pakken we om deze reden niet op.
11
Ontwikkelingen programma 1 (nieuwe) autonome ontwikkelingen, b.v. gewijzigd rijksbeleid, wetgeving e.d. We gaan uit van het budget dat het Rijk meegeeft voor nieuwe taken. We houden rekening met de beperkingen die dat met zich meebrengt. 1F Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) Op 31 januari jl. is de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen in werking getreden, in de volksmond bekend als de Spreidingswet. Hiermee hebben gemeenten de wettelijke taak gekregen om asielopvangvoorzieningen mogelijk te maken en zijn gemeenten daarop aanspreekbaar. De landelijke asielopgave is vastgesteld op 96.000 opvangplekken per 1 januari 2025. Deze plekken zijn op basis van inwoneraantal en een sociaaleconomische factor indicatief verdeeld over alle gemeenten. De opgave voor de Gelderse gemeenten is vastgesteld op totaal 11.704 plekken. Deze moeten uiterlijk 1 juli 2025 beschikbaar zijn om te gebruiken. Echter, op 16 mei jl. werd het nieuwe Regeerakkoord bekend. Daarin is onder andere het voornemen genoemd om de Spreidingswet op korte termijn buiten werking te zetten/ weer in te trekken. 1I Basisdienstverlening schuldhulpverlening Er komt een landelijk plan om de schuldhulp in Nederland te versterken: de basisdienstverlening schuldhulpverlening.
Het doel van dit plan is dat het hulpaanbod bij schulden toegankelijker is en in iedere gemeente bestaat uit minimaal dezelfde elementen. Onder andere een hulpaanbod dat toegespitst is op verschillende doelgroepen, het standaard aanbieden van een saneringskrediet met aflostermijn van 18 maanden en het bieden van begeleiding en nazorg zijn onderdeel van de basisdienstverlening. Het Rijk stelt vanaf dit jaar structureel € 40 miljoen extra beschikbaar om onder andere de basisdienstverlening te kunnen implementeren. 1J Wetsvoorstel overbruggingsregeling alleenverdieners In Nederland zijn ongeveer 6.400 huishoudens die onbedoeld een lager inkomen hebben dan vergelijkbare huishoudens met een bijstandsuitkering. Zij krijgen vanaf komend jaar via een overbruggingsregeling een tegemoetkoming van hun gemeente. Het gaat om huishoudens waarbij een van beide partners een UWV-uitkering heeft en de andere partner geen of weinig inkomen. Door verschillende overheidsregelingen die tegen elkaar inwerken, ontvangen zij minder huur- en zorgtoeslag dan een vergelijkbaar (echt)paar met een bijstandsuitkering. Hierdoor komen zij onder het bestaansminimum terecht. Vanaf 2028 wordt voorzien in een fundamentele oplossing via de inkomstenbelasting. Tot aan die tijd komt er een overbruggingsregeling.
Het kabinet heeft vorig jaar in totaal € 89 miljoen gereserveerd voor deze overbruggingsregeling en voor de steun die gemeenten nu al kunnen geven via de individuele bijzondere bijstand.
12
Reeds onderhanden zijnde/ nieuwe ontwikkelingen waarvoor budget beschikbaar is Voor deze ontwikkelingen is reeds budget beschikbaar. Echter, is om redenen dit budget in alle gevallen niet toereikend. We stellen echter geen extra budget beschikbaar. Dit kan consequenties hebben. Financiële consequenties Ontwikkeling
2024 2025 2026
1B Ontmoetingsdeel
2027
2028
50
50
50
50
72
72
72
72
100
100
100
Doorwerth 1B Actualisatie
72
Speelruimteplan 1C Overdracht beheer en
N.t.b. Schatting voor de beide
onderhoud
sportparken 50-150 K structureel
sportaccommodaties
vanaf 2026. Structurele kosten voor binnensportaccommodaties onbekend.
1E Jeugdzorgverbinder
Voor 2024 en 2025 is de
0
0
pm
250
250
250
250
72 +
372
472
472
472
financiering d.m.v. subsidie. Als de subsidie niet wordt verstrekt wordt de pilot niet uitgevoerd. 1G Maatwerkvoorzieningen Jeugd: Hervormingsagenda jeugd Totaal
pm pm = pro memorie 1B Ontmoetingsdeel Doorwerth Is onderdeel van het masterplan Doorwerth. Naast het leerdeel moet er een ontmoetingsdeel komen waar meerdere maatschappelijke organisaties in worden gehuisvest. Wanneer wordt uitgegaan van het huidige budget betekent dit minder m2 of een andere manier van besparing op de realisering. 1B Actualisatie Speelruimteplan Er is een 'update' in de maak van het speelruimteplan dat in 2011 door de gemeenteraad werd vastgesteld. In deze update worden drie scenario's beschreven voor participeren, beheren en vervangen van speeltoestellen in de openbare ruimte. Als we kiezen voor het scenario in stand houden wat we nu hebben is het huidige budget niet toereikend. In dit scenario gaat het om een ophoging van € 28.000 naar ongeveer €100.000. Los van eventuele benodigde formatie. Wanneer wordt uitgegaan van het huidige budget dan betekent dit naar de toekomst toe een versobering van het areaal aan speelvoorzieningen. 1C Overdracht beheer en onderhoud sportaccommodaties Het streven is om vanaf medio 2026 beheer en onderhoud van de sportparken Wilhelmina en De Bilderberg over te dragen aan gebruikers. Dit wordt verder onderzocht evenals het onderbrengen van de binnensportaccommodaties bij een beheersstichting. Wanneer wordt uitgegaan van het huidige budget betekent dit dat deze kosten gedekt moeten worden door zelfwerkzaamheid van de 13
gebruikers, door hogere contributies/ tarieven of versobering van het kwaliteitsniveau. Als gebruikers een andere oplossing vinden om dit op te vangen staan we daar in principe voor open. 1E Jeugdzorgverbinder De jeugdzorgverbinder richt zich op jongvolwassenen met onbegrepen gedrag die vastlopen in hun ontwikkeling naar volwassen worden. Deze jongeren hebben een groter risico op problemen op allerlei gebieden: justitie, financiën, huisvesting etc. Deze groep ondervindt vaak problemen bij de overgang van jeugdzorg naar zorg voor volwassenen. Deze groep is vaker veroorzaker van overlast en loopt meer risico om in het criminele circuit terecht te komen. Hoe jonger deze mensen zijn en hoe langer problemen duren voor ze worden opgelost, hoe groter/ ernstiger de achterstand en de problematiek wordt. Door de aanvraag van een subsidie hoeft geen nieuw budget voor deze activiteit aangevraagd te worden. Wanneer de subsidie niet wordt toegekend of de cofinanciering niet kostenneutraal georganiseerd kan worden wordt de pilot niet uitgevoerd. 1G Maatwerkvoorzieningen Jeugd: Hervormingsagenda jeugd De hervormingsagenda is opgesteld en wordt uitgevoerd. Onderdeel hiervan is check op robuuste regionale samenwerking op o.a. sterke lokale toegang, samen leren en preventie. Lokaal betekent dit een transformatie naar dorpsteams. Dit vraagt de eerste jaren om investering.
Op basis van de ervaringen in de gemeente Bronckhorst met deze werkwijze verwachten wij in 2029 deze investering terug te verdienen door een taakstelling op formatie. Nieuwe ontwikkelingen waarvoor geen budget beschikbaar is Voor deze ontwikkelingen is en komt geen budget beschikbaar. Deze ontwikkelingen pakken we om deze reden niet op. Financiële consequenties Ontwikkeling 1E Exploitatievergunning
2024 2025 2026 Kosten zijn afhankelijk van het
2027
2028
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
scenario (van geen exploitatievergunning tot exploitatievergunning met alle aandachtsbranches). Geen exploitatievergunning leidt tot geen kosten. Totaal 1E Exploitatievergunning In het integraal veiligheidsplan 2023-2026 is onder de prioriteit ondermijning opgenomen dat het invoeren
van
een exploitatievergunning
wordt overwogen.
De
exploitatievergunning
biedt
mogelijkheden om grip te krijgen op ondernemingen en ondermijning tegen te gaan. We waren voornemens om 3 scenario’s uit te werken. Als gevolg van de noodzakelijke bezuiniging worden deze scenario's niet uitgewerkt en wordt geen voorstel ontwikkeld gericht op het invoeren van de exploitatievergunning. Het niet invoeren van de exploitatievergunning zorgt ervoor dat er weinig tot geen zicht is op ondernemingen die zich in de gemeente vestigen. Daarnaast biedt het weinig tot geen mogelijkheden om overlast en criminaliteit, zoals ondermijning, te signaleren en hiertegen op te treden.
14
Ontwikkelingen programma 2 (nieuwe) autonome ontwikkelingen, b.v. gewijzigd rijksbeleid, wetgeving e.d. We gaan uit van het budget dat het Rijk meegeeft voor nieuwe taken. We houden rekening met de beperkingen die dat met zich meebrengt. Niet van toepassing binnen dit programma. Onderhanden zijnde ontwikkelingen en nieuwe ontwikkelingen. Om deze ontwikkelingen te starten of verder te brengen is eenmalig, meerjarig of structureel budget nodig (zie onderstaande tabel). In de tabel zijn de onderhanden zijnde ontwikkelingen binnen programma 2 weergegeven. Daarvoor wordt nu geen extra budget beschikbaar gesteld.
Bij centrumplan Oosterbeek en Rosandepolder is verdere investering nu niet mogelijk omdat er onvoldoende terugverdienpotentieel is. Indien blijkt dat projecten vanaf het begin wel minimaal kostendekkend zijn, en voor de gemeente geen negatief financieel risico met zich meebrengen dan kan gekozen worden om deze projecten alsnog te starten.
Bij Pro Persona, Klooster, Rehoboth en Maatweg verwachten wij dat de opbrengsten voldoende zijn om de investeringen terug te verdienen. Daarbij geldt dan wel dat de financiële opbrengsten zwaar gaan meewegen bij de definitieve plankeuze. Bij de uitwerking van de individuele plannen zal hierop worden toegezien zodat de totale financiële opbrengsten in voldoende mate bijdragen. Dat betekent m.b.t. andere ambities op het gebied van wonen bijvoorbeeld duurzaamheid gekozen zal worden voor het wettelijk minimum of de minimale eisen in de regionale woondeal.
Bij de ontwikkeling bij de Talsmalaan zijn de historische kosten helaas hoog. Dat betekent dat we hoogstwaarschijnlijk niet alle gemaakte kosten kunnen terugverdienen en bij de Talsmalaan kiezen voor een aanpak waarbij de nog te maken plankosten tenminste terugverdiend worden en een deel van de historische kosten.
Bij de spoorwegonderdoorgang Wolfheze blijven we inzetten op voldoende subsidieverwerving zodat we de onderdoorgang kunnen realiseren binnen de reeds beschikbaar gestelde financiële middelen. Wij verwachten de komende maanden daar meer helderheid over te krijgen.
De extra structurele financiële impuls voor groenonderhoud is alleen mogelijk als daar in de begroting structurele ruimte voor beschikbaar komt. Deze financiële ruimte is op dit moment niet beschikbaar.
15
Financiële consequenties Ontwikkeling
2024
2025
2026
250
400
100
100
100
2027 2028
Ruimtelijke ontwikkelingen (voorstel stopzetten) 2A
Centrumplan
Gezien de huidige
Oosterbeek
begrotingstekorten wordt deze activiteit nu stopgezet.
2A
Rosandepolder
Gezien de huidige begrotingstekorten wordt deze activiteit nu stopgezet.
Ruimtelijke ontwikkelingen (voorstel doorgaan) 2A
Ontwikkeling Pro
Voorbereidingskrediet
290
Persona 2A
Talsmalaan
Voorbereidingskrediet
100
2A
Klooster
Voorbereidingskrediet
2A
Rehoboth
Voorbereidingskrediet
300
2A
Maatweg
Voorbereidingskrediet
100
2E
Spooronderdoorgang
100 100 50 110
110
110
110
650
650
650
450
1.800
930
760
560
Wolfheze Onderhoud openbare ruimte (voorstel verlagen ambities groen) 2O
Groenonderhoud:
Extra budget nodig om het
Groenbeheerplan
groen wat we hebben in stand te houden (450K per jaar) en om de ambities vanuit de ambitienota groen vorm te geven.
Totaal
750
Ruimtelijke ontwikkelingen (voorstel stopzetten): 2A Centrumplan Oosterbeek Afgelopen jaar is met inwoners en ondernemers een vervolg gegeven aan de Oosterbeekse centrumvisie uit 2020. De noodzaak van ingrepen in het centrum van Oosterbeek wordt steeds groter en zichtbaarder: er komt meer leegstand, de verblijfskwaliteit gaat achteruit en panden en kavels staan leeg. Doen we niks, dan zal dit proces gaan versnellen. Tegelijkertijd is er nu veel subsidie beschikbaar om dit aan te pakken, staan ontwikkelaars klaar om aan de slag te gaan en zien de ondernemers kansen om samen met de gemeente het centrum een impuls te geven. Investeren is daarom wenselijk. Samengevat: centrumplan Oosterbeek biedt kansen op termijn om diverse ambities te realiseren, zoals een gezond economisch centrum en aanvullende woningbouw. Dat vraagt wel om 16
investeringen waarvan nu niet kan worden gegarandeerd dat deze voorinvestering wordt terugverdiend. 2A Rosandepolder De Rosandeplas wordt steeds vaker als recreatieplas gebruikt in de zomerdagen. Dit veroorzaakt overlast (vuilnis, geluid, autoverkeer, parkeren, e.d.). De eigenaar van de plas wil een plan ontwikkelen om de plas hiervoor in te richten en goed te kunnen beheren. Om de openbare ruimte en openbare belangen te dienen moeten wij als gemeente hierin participeren. Daarnaast wil Rijkswaterstaat de Rosandepolder herinrichten (natuurontwikkeling en in lijn brengen met de Kaderrichtlijn Water). Deze herinrichting heeft direct effect op de leefomgeving. Hier hebben wij als gemeente ook belang bij (natuurontwikkeling, wandel- & recreatiegebied, schoonwater, etc.). Samengevat: door actief te participeren in dit proces kunnen we onze gemeentelijke beleidsdoelen nastreven. Op termijn zijn er kansen om de Rosandepolder zodanig in te richten dat veilig recreatief medegebruik structureel mogelijk is. Dat vraagt wel een voorinvestering zonder dat er op dit moment geen garantie is dat deze kosten wordt terugverdiend. Ruimtelijke ontwikkelingen (voorstel doorgaan): 2A Ontwikkeling Pro Persona Betreft plan om 450 woningen en diverse maatschappelijke voorzieningen op te leveren op het Pro Persona terrein. Dit vraagt om een incidentele investering.
Wij verwachten dat de gemaakte en nog te verwachte kosten (290.000 euro) worden terugverdiend wanneer het project gerealiseerd wordt. 2A Talsmalaan Herontwikkeling voormalige Pieter Reijenga Mavo in park Hartenstein. Onlangs is marktconsultatie afgerond, deze laat positief resultaat zien v.w.b. mogelijke herontwikkeling. Pand staat inmiddels bijna 30 jaar leeg en is aan het einde van de technische levensduur. Jaarlijkse beheerkosten zijn hoog. Wanneer niet wordt gekozen voor herontwikkeling op korte termijn ligt sloop en herinrichten van pand en omgeving voor de hand, wat substantiële kosten met zich meebrengt. Subsidies zijn beschikbaar
voor
planvorming
en
herontwikkeling,
dus
goede
kans
dat
een
deel
voorbereidingskrediet hiermee gedekt is. Streven is eind 2024 een voorstel in procedure te brengen met programma en financieel perspectief. De ontwikkeling richt zich op een positief financieel resultaat over het gehele project. Indien dat niet mogelijk is dan wordt zoveel als mogelijk van de boekwaarde terugverdiend. Nog te maken kosten en baten moeten een positief resultaat laten zien. Andere (beleids)doelstellingen zijn daaraan
ondergeschikt
(bijvoorbeeld
culturele/
welzijnsambities,
programma
wonen,
duurzaamheidsambities, groenambities, verkeer enz.). 2A Klooster Gemeentelijke gronden. Locatie ontwikkeling woningbouw. In 2019 heeft er een onderhandse selectie plaatsgevonden voor een partij die deze locatie zou kunnen herontwikkelen. Uit juridisch advies is gebleken dat dit verkoopproces niet correct is verlopen, en daarom is recent het verkoopproces beëindigd. Op dit moment wordt er met de ontwikkelaar gesproken met de mogelijke (financiële) gevolgen voor deze beëindiging. Parallel aan deze gesprekken wordt eind 2024 gestart met de nieuwe kaderstelling voor deze locatie. Doel is om hier een woningbouwontwikkeling (eventueel aangevuld met een andere functie) te realiseren. De ontwikkeling richt zich op een positief financieel resultaat over het gehele project. Indien dat niet mogelijk is dan wordt zoveel als mogelijk van de boekwaarde terugverdiend. Nog te maken kosten en baten moeten een positief resultaat laten zien. Andere (beleids)doelstellingen zijn 17
daaraan
ondergeschikt
(bijvoorbeeld
culturele/
welzijnsambities,
programma
wonen,
duurzaamheidsambities, groenambities, verkeer enz.). 2A Rehoboth Gemeentelijke
eigendom.
HuisvesteingsPlan
(IHP)
Locatie claim
op.
ontwikkeling
t.b.v.
Afhankelijk
van
woningbouw.
het
definitieve
Zit
een
Integraal
programma
en
de
herontwikkelingsmogelijkheden biedt deze locatie een positief perspectief op opbrengend vermogen (hoger dan bedrag voorzien in IHP). Streven is eind 2024 een voorstel in procedure te brengen met programma en financieel perspectief. De ontwikkeling richt zich op een positief financieel resultaat over het gehele project. Indien dat niet mogelijk is dan wordt zoveel als mogelijk van de boekwaarde terugverdiend. Nog te maken kosten en baten moeten een positief resultaat laten zien. Andere (beleids)doelstellingen zijn daaraan
ondergeschikt
(bijvoorbeeld
culturele/
welzijnsambities,
programma
wonen,
duurzaamheidsambities, groenambities, verkeer enz.). 2A Maatweg Gemeentelijke eigendom. Locatie ontwikkeling t.b.v. woningbouw. Is nu in voorbereiding. Project is in eerder stadium verkend als locatie hartkliniek en ambulancepost. Zit IHP claim aan vast. Afhankelijk van het programma wordt exclusief IHP een plus verwacht. Echter niet alle ontwikkelscenario's zullen dat ook inclusief IHP doen. Besluitvorming voor ontwikkelscenario volgt dit jaar inclusief (aanvulling) voorbereidingskrediet. De ontwikkeling richt zich op een positief financieel resultaat over het gehele project. Indien dat niet mogelijk is dan wordt zoveel als mogelijk van de boekwaarde terugverdiend. Nog te maken kosten en baten moeten een positief resultaat laten zien. Andere (beleids)doelstellingen zijn daaraan
ondergeschikt
(bijvoorbeeld
culturele/
welzijnsambities,
programma
wonen,
duurzaamheidsambities, groenambities, verkeer enz.). 2E Spooronderdoorgang Wolfheze In de Bestuursovereenkomst Overwegproject Onderdoorgang Wolfhezerweg Renkum d.d. 11 augustus 2022, zijn de financiële bijdragen van de verschillende partijen vastgelegd. Verder is in de bestuursovereenkomst vastgelegd dat de bijdragen van Rijk, ProRail en gemeente Renkum jaarlijks worden geïndexeerd met de Index Bruto Overheidsinvesteringen (IBOI). We zien nu een toename van kosten op basis van verschillende berekeningsmethodieken ( P85waarde en de Mu-waarde) ten opzichte van de oorspronkelijke kostenraming uit 2021. Deze toename wordt veroorzaakt door: prijsstijgingen in de markt van 2021 naar 2023 (19,53%);kosten (grotendeels) emissieloos bouwen; extra vastgoedkosten; toegenomen bouwkosten door nadere uitwerking in planfase. Op basis van de risicoverdeling zoals vastgelegd in de bestuursovereenkomst en uitgaande van de start van de aanbesteding in 2023, betekent dat een extra bijdrage voor de risicodragende partijen Rijk en gemeente Renkum. De kapitaallasten voor de loon- en prijsstijgingen halen we uit de stelpost voor loon- en prijsstijgingen. De kapitaallasten als gevolg van de overige kostenstijgingen geven een nadeel ten laste van de begroting. Dit is een bedrag van 110.000 euro. Indien de CEFsubsidie wordt toegekend, zal een extra bijdrage van de gemeente Renkum niet nodig zijn.
Na de zomer zal hierover een raadsbrief verschijnen en de effecten hiervan zullen in de najaarsnota worden opgenomen.
18
Onderhoud openbare ruimte (voorstel verlagen ambities groen): 2O Groenonderhoud: Groenbeheerplan Met het huidige (2024) budget wordt het minimale (basisniveau) niet haalbaar, laat staan dat de afgesproken hogere ambities uitgevoerd kunnen worden. Extra budget is nodig om het huidige groen op het huidige niveau in stand te houden, om het groen klimaat bestendig te maken en de biodiversiteit te bevorderen. Daarnaast bepaalt de aanwezigheid van groen een deel van de WOZ waarde van huizen. Indien er geen structureel geld bij komt of sterker nog dat het budget gereduceerd wordt, ten behoeve van de basis op orde dan wel het realiseren van de ambities heeft dit de volgende consequenties:
Het wegwerken van de achterstanden bij boom- en plantsoenrenovatie en het toewerken naar de basis op orde vervalt.
Ons huidige boomareaal kan niet meer worden bijgehouden, snoeien zal zich beperken tot louter veiligheidssnoei. De toekomstgerichte begeleidingssnoei van jonge bomen vervalt.
Geen vervanging van bomen die afsterven; vermindering bomenareaal van zo'n 100 bomen per jaar, bij verdere bezuinigingen meer);
Verdere achteruitgang van plantvakken (naast bovengenoemde effecten leidt dit ook tot verloedering).
Geen vervanging van beplanting in plantvakken. (vermindering van beplanting in plantvakken van 7000m2 per jaar, bij verdere bezuiniging meer);
Minder maaien gras/gazons; (minder biodiversiteit, verloedering)
Geen capaciteit voor buurtinitiatieven;
Minder dienstverlening;
Heeft geen zin om bij (woningbouw) projecten nog groen ambities te hebben met betrekking tot de openbare ruimte want die kan niet (goed) onderhouden worden.
Overige onderhanden zijnde ontwikkelingen (budget neutraal, voorstel doorgaan): 2K Recreatie en Toerisme: uitvoeringsplan Recreatie en Toerisme De visie Recreatie en Toerisme is in 2021 vastgesteld. De huidige beschikbare middelen voor recreatie en toerisme worden ingezet voor het behoud en de minimale ontwikkeling van de huidige toeristische en recreatieve infrastructuur met de daarbij behorende activiteiten. Wat mogelijk is met beschikbare middelen en capaciteit pakken we in 2025 op. Voor andere acties onderzoeken we de mogelijkheden. De benoemde acties kosten echter niet alleen geld, maar moeten ook geld opbrengen. We willen met deze acties een impuls geven aan de vrijetijdssector. We streven onder andere naar een hogere toegevoegde waarde per bezoeker. Een langer verblijf, herhaalbezoek en betere spreiding van bezoekers over de seizoenen heeft ook een positief effect op de financiën van de gemeentelijke organisatie. Dit zal direct merkbaar zijn in de opbrengsten toeristenbelasting.
19
Nieuwe ontwikkelingen waarvoor geen budget beschikbaar is Voor deze ontwikkelingen is en komt geen budget beschikbaar. Deze ontwikkelingen pakken we om deze reden niet op. Financiële consequenties Ontwikkeling 2E
2024
Verkeer: Inspelen op
2025
2026 2027 2028
250
250
250
250
40
40
40
40
20
20
20
20
veranderingen in mobiliteit 2F
Landschap, natuur en landgoederen: Stimuleren biodiversiteit
2F
Landschap, natuur en landgoederen: Verborgen schatten
2F
Basis Kwaliteit Natuur
2P
Civiele kunstwerken
Dit betreft
10
10
150
150
150
150
470
470
460
460
kapitaalgoederen. Op dit ogenblik geen structureel budget in de begroting Totaal 2E Verkeer: inspelen op veranderingen in mobiliteit Er komt in 2024 een mobiliteitsvisie en mobiliteitsplan. Hiermee willen we toewerken naar een Renkums wegennet gericht op meer leefbaarheid, verblijfskwaliteit en veiligheid. De positie van de fiets en voetganger wordt versterkt, de auto krijgt een minder prominente plaats o.a. door de snelheid structureel terug te brengen, 50 km/uur wordt een uitzondering en de fysieke ruimte voor de actieve vervoerwijzen vergroot. Met deze ambitie gaan de dimensionering en inrichting van veel wegen veranderen. Dit betekent onder meer dat 30km/uur in woongebieden in principe de standaard wordt; dat er nadrukkelijk aandacht zal zijn voor lopen, fietsen en verkeersveiligheid van kwetsbare verkeersdeelnemers. Wij koppelen de realisatie van deze ambitie zoveel mogelijk aan het onderhoudsprogramma van wegen en riolering. Maar dit is niet voldoende om de ambities volledig te kunnen realiseren. Om 30 km/u inrichtingen te kunnen realiseren zijn er extra middelen nodig. Indien we alleen kunnen meeliften op onderhoudsprojecten van wegen en riolering zullen we alleen zaken realiseren die geen extra geld kosten. Indien er inderdaad geen extra middelen ter beschikking gesteld worden zullen we in het mobiliteitsplan uitwerken wat we met 'meeliften' nog wel kunnen realiseren.
2F Landschap, natuur en landgoederen: stimuleren biodiversiteit Er is in 2024 een pilot "biodiversiteit bij projecten". Een mogelijke vervolgactie is gericht op het gemeentelijke groenbeheer Biodiversiteit Kansen Kaart, waarbij het groen diverser kan worden gemaakt, maar ook verbonden wordt aan structuren in het buitengebied. Beide projecten behoeven vervolgacties. Het niet uitvoeren betekent een achteruitgang in kwaliteit van het groen en vooral een verslechtering van de biodiversiteit. Een belangrijke langjarige ontwikkeling speelt zich af in de Renkumse beekdalen. Daartoe wordt toegewerkt middels versnellingsgelden voor natuur vanuit de provincie naar een uitvoeringsagenda de komende jaren. De gemeente Ede voert de Pre - verkenning uit. De Stichting Renkumse beken 20
heeft veel betekend in termen van participatie en zal na het opleveren in 2024 doorgaan. Beperkte ambtelijk en bestuurlijke ondersteuning kan doorgaan, maar het mede financieren van concrete maatregelen blijft dan uit. De druk vanuit het burgerinitiatief om te komen tot uitvoering zal toenemen. Er komt ook een Soorten Management Plan- ontwikkeling op gang om de beschermde flora en fauna in beeld te brengen, bij werkzaamheden zoals isoleren te compenseren en te monitoren. Het traject vereist na de ontwikkelfase een jarenlange actieve monitoring. Deze zal in het gedrang komen omdat dit uitbesteed moet worden. De uiterste consequentie is dat het isoleren door particulieren veel duurder of zelfs onbetaalbaar zal worden. 2F Landschap, natuur en landgoederen: verborgen schatten Voor de landgoederen van de gemeente is in het kader van Right to challenge een stichting Renkums Buiten opgericht. De stichting pakt de uitvoeringsagenda op. Op dit moment loopt een pilot in het gemeentelijke buiten Heidestein. Hier zal in de komende jaren een planmatige uitvoering uit voort komen. Vanuit het Landschapsbeleid Verbindend Landschap is een langjarige aandacht voor het onderhoud van ons landschap. Hier wordt vooral gewerkt door vrijwilligers. De benodigde middelen niet begroten betekent het niet uitvoeren van een groot deel van het beleid.
Dat betekent een verdere verloedering van de landgoederen. 2F Basis Kwaliteit Natuur Belangrijk voor de komende jaren is ook de uitwerking van het beleid Basis Kwaliteit Natuur waar samen met andere gemeenten (Foodvalley) in 2024 de eerste stappen gezet zijn. De Basiskwaliteit Natuur normeert de minimale natuurwaarden in alle gebieden van de gemeente (behalve Natura 2000 gebieden). Dus agrarische en stedelijke gebieden worden meegenomen. Basiskwaliteit niet nastreven betekent een kans laten lopen op een belangrijke (landelijke) beweging om de biodiversiteit te verbeteren en bijvoorbeeld kringloopprocessen in de landbouw te stimuleren. Niet meedoen in samenwerkingsprocessen betekent ook, als we later met de basiskwaliteit aan de slag moeten duurder uit zijn. 2L Kunst, cultuur & cultuurhistorie: uitvoeringsplan Cultuurvisie Motie broedplaatsen 2023. De motie is uitgevoerd en heeft een aantal aanbevelingen opgeleverd die vragen om investeren in locaties voor kunstenaars. Er zijn een tweetal aanbevelingen die bij een externe partij kunnen worden belegd, een Renkumse Atelierstichting en een Cultuurfonds. De overige aanbevelingen kunnen niet worden opgevolgd. 2P Civiele kunstwerken Op dit ogenblik doen we ad-hoc onderhoud aan civiele kunstwerken. Vanaf 2025 willen we dit planmatig gaan doen. In 2024 zijn we inzicht aan het verkrijgen in hoeveelheden en locaties.
Consequentie als we geen structureel budget krijgen voor civiele kunstwerken is dat we op dezelfde ad hoc wijze blijven werken en de financiering daarvan ad hoc via algemene middelen loopt. Andere optie is dat we civiele kunstwerken en evt. de omgeving daarvan afzetten op het moment dat ze een gevaar vormen. Dit heeft dan ook gevolgen voor openbaar vervoer en veiligheidsdiensten. De bedragen zijn een zeer grove inschatting omdat we geen zicht hebben op ons areaal.
21
Ontwikkelingen programma 3 (nieuwe) autonome ontwikkelingen, b.v. gewijzigd rijksbeleid, wetgeving e.d. We gaan uit van het budget dat het Rijk meegeeft voor nieuwe taken. We houden rekening met de beperkingen die dat met zich meebrengt. Niet van toepassing binnen dit programma. Reeds onderhanden zijnde/ nieuwe ontwikkelingen waarvoor budget beschikbaar is Voor deze ontwikkelingen is reeds budget beschikbaar. Echter, is om redenen dit budget niet toereikend. We stellen echter geen extra budget beschikbaar. Dit kan consequenties hebben. Financiële consequenties Ontwikkeling 3C
2024
2025
2026
2027
2028
Outputsturing en - Risico verrekening De Connectie
3D
Nieuwbouw
143 -/- 82k in te
gemeentewerf
zetten stelposten=
61
61
61k 3D
Renovatie
tussen € 195k en
gemeentehuis
€ 325k
195
Totaal
159
61
256
3C Outputsturing en -verrekening De Connectie Bij het oprichten van De Connectie hebben de deelnemende gemeenten besloten om op enig moment over te gaan naar outputsturing en -bekostiging in plaats van financiering op basis van een lumpsum. De ontwikkeling naar outputsturing en -bekostiging kan een belangrijk hulpmiddel zijn bij het verkrijgen van inzicht in, en het sturen op, afnamevolumes door gemeenten en hiermee op het kostenniveau van de bedrijfsvoering. De overgang naar de systematiek van een kostprijsmodel brengt mogelijk herverdeeleffecten van de kosten met zich mee ten opzichte van de huidige bekostiging. De eerste berekeningen laten dit ook zien, alhoewel deze nog niet zijn vastgesteld. Tegelijkertijd moet worden beseft dat voorlopige uitkomsten van het kostprijsmodel in deze fase een onzekerheid in zich hebben door inschattingen en aannames die in het model zijn gemaakt. Deze aannames kunnen alleen worden ‘gevalideerd’ door betrouwbare registraties op te bouwen. Hiermee ontstaat een steeds zuiverder beeld van werkelijke inzet en verbruik. Afgesproken is dat de gemeenten Arnhem, Rheden en Renkum zich alvast gaan oriënteren op het gebruik van de inzichten uit het kostprijsmodel. 3D Nieuwbouw gemeentewerf Maart 2023 heeft de raad ingestemd voor nieuwbouw werf en hiervoor een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld. Het PvE is de afgelopen periode uitgewerkt.
Conclusie is dat PvE niet past op huidige locatie. O.b.v. PvE is er een raming tot einde werk opgesteld. De investeringsraming sluit ca. 3.0 miljoen hoger (excl. grond). Wanneer het geld niet beschikbaar komt wordt het programma van eisen aangepast zodat het past in de beschikbare middelen. Dit heeft als gevolg dat de huidige dienstverlening niet voortgezet kan worden, denk aan het faciliteren van evenementen, oplopende tijden voor herstelwerkzaamheden etc.
22
3D Renovatie gemeentehuis Het gemeentehuis moet gerenoveerd worden. In april 2024 is de raad gevraagd hier een besluit over te nemen. Op basis van het besluit (geamendeerd) van de gemeenteraad wordt het reeds toegezegde budget (tot en met 2026) ingezet voor noodzakelijke investeringen (scenario ‘pappen en nathouden’). Deze investeringen dragen niet of nauwelijks bij aan verlenging van de levensduur van het gemeentehuis. De financiële consequenties vanaf 2028 zijn o.b.v. prijspeil heden. Het verschil wordt veroorzaakt door wel of niet verhuren lege m2. Een alternatief plan op basis van het raadsbesluit (motie) van april wordt nu voorbereid. Nieuwe ontwikkelingen waarvoor geen budget beschikbaar is Voor deze ontwikkelingen is en komt geen budget beschikbaar. Deze ontwikkelingen pakken we om deze reden niet op. Niet van toepassing binnen dit programma.
23
Deel 2 Uitwerking voorstellen
24
Inleiding De afgelopen maanden hebben wij binnen het project Ambities in Evenwicht, gewerkt aan voorstellen om onze Ambities in evenwicht te brengen met de beschikbare capaciteit en middelen. Alhoewel in eerste instantie veel focus uitging naar de beschikbare capaciteit is gaande het project steeds duidelijker geworden dat de financiën helaas urgentie vragen. De gemeenteraad is hier via een raadsbrief over geïnformeerd. Daarbij hebben we op hoofdlijnen de volgende stappen doorlopen:
Fase 1 Inzicht: inventariseren ambities, doelgroep, activiteiten, capaciteit & middelen
Fase 2 Prioriteren ambities: vaststellen afwegingskader en beoordelen ambities aan de hand van dat afwegingskader
Fase 3 Samenstellen scenario's: bepalen scenario's en koppelen van ambities aan scenario's
Prioriteren ambities Onze ambities bestaan uit producten met hun bijbehorende doelstellingen, met daaronder activiteiten die we uitvoeren om deze doelstellingen te realiseren. Om de prioriteit te bepalen van deze ambities, hebben we de volgende vragen beantwoord:
Hoe belangrijk is de doelstelling en de bijbehorende activiteiten voor de doelgroep?
In welke mate wordt de doelgroep bereikt?
Kan de doelgroep bij anderen terecht voor deze doelstelling/ activiteit of kunnen we anderen daarvoor mobiliseren (zonder inzet vanuit de gemeente)?
Hoe belangrijk is de doelstelling/ activiteit voor partijen buiten de doelgroep?
Hoe belangrijk is de doelstelling voor de politiek?
Hoe flexibel zijn we op welke termijn kunnen we de doelstelling/ activiteit aanpassen?
Kan de doelstelling problemen opleveren in het licht van de bestuurlijke toekomst?
Op basis van de beantwoording van deze vragen, hebben we onze producten geprioriteerd aan de hand van de keuzevrijheid die we hebben. Immers hebben gemeenten wettelijke taken en nietwettelijke taken. Omdat het onderscheid tussen wettelijk en niet-wettelijk door de toenemende complexiteit van vraagstukken lang niet altijd met een harde knip is vast te stellen, spreken we van minder en meer keuzevrijheid. Minder keuzevrijheid betekent dat we meer prioriteit aan deze producten moeten geven. We krijgen dan de volgende drie categorieën:
Producten met weinig keuzevrijheid en prioriteit hoog: wettelijke taak, weinig tot geen beleidsvrijheid; doelgroep kan vrijwel nergens anders terecht; weinig tot geen flexibiliteit in de keuze van activiteiten
Producten met gemiddelde keuzevrijheid en prioriteit midden: wettelijke taak, met enige beleidsvrijheid; doelgroep kan beperkt ergens anders terecht; enige flexibiliteit in de keuze van activiteiten
Producten met veel keuzevrijheid en prioriteit laag: geen wettelijke taak, volledige beleidsvrijheid; doelgroep kan ergens anders terecht; flexibiliteit in de keuze van activiteiten
Per product hebben we twee soorten activiteiten: 1.
Basisactiviteiten: Deze activiteiten zijn weinig flexibel, ze zijn vastgelegd in wetgeving of regionale afspraken. Daarnaast heeft de doelgroep weinig tot geen alternatieven voor deze taken. Voor deze activiteiten is het niet reëel om ze te beëindigen. Wel kunnen we keuzes maken over hoe we deze activiteiten uitvoeren.
25
2.
Optionele
activiteiten:
Deze
activiteiten
zijn
wel
flexibel.
Ze
zijn
gebaseerd
op
gemeentelijke beleidskeuzes. De doelgroep heeft alternatieven. We kunnen de keuze maken om deze activiteiten geheel of gedeeltelijk te stoppen. De consequenties van zo’n besluit zijn in beeld gebracht. Scenario's In eerste instantie was de insteek van het project vooral gericht op capaciteit. Door te besluiten om bepaalde optionele activiteiten niet uit te voeren, kan capaciteit worden vrijgespeeld om andere activiteiten op niveau te realiseren. De financiële opgave die er nu ligt, kan niet worden verholpen door alleen te stoppen met activiteiten waar we die keuzevrijheid hebben. We zullen ook beleidskeuzes moeten maken waardoor we activiteiten uitvoeren op een lager niveau. We hebben daarbij de volgende scenario's overwogen: Categorie
Scenario 1
Scenario 2
Scenario 3
Scenario 4
Producten met
Basis en
Basis en
Basis activiteiten
Scenario 3 +
weinig
optionele
optionele
continueren
opdracht om
keuzevrijheid en
activiteiten
activiteiten
Keuzes maken in
mogelijkheden
prioriteit hoog
continueren
continueren
optionele
om beleidsmatige
activiteiten
keuzes te maken
ambities
onderzoeken Producten met
Basis en
Basis activiteiten
Basis activiteiten
Scenario 3 +
gemiddelde
optionele
continueren
continueren
opdracht om
keuzevrijheid en
activiteiten
Keuzes maken in
Keuzes maken in
mogelijkheden
prioriteit midden
continueren
optionele
optionele
om beleidsmatige
activiteiten
activiteiten
keuzes te maken onderzoeken
Producten met
Optionele
Keuzes maken in
Keuzes maken in
Scenario 3 +
veel keuzevrijheid
activiteiten
optionele
optionele
opdracht om
en prioriteit laag
volledig
activiteiten
activiteiten
mogelijkheden
stopzetten
om beleidsmatige keuzes te maken onderzoeken
NB lees de tabel van links naar rechts We hebben daarbij scenario 4 uitgewerkt. Dit betekent dat u per product twee soorten voorstellen krijgt aangereikt:
Voorstellen om optionele activiteiten te stoppen, inclusief de consequenties;
Voorstellen voor welke activiteiten we bij de begroting beleidskeuzes gaan voorleggen om het resterende tekort op te lossen.
Daarnaast leggen wij binnen product 3C Organisatie en bedrijfsvoering voorstellen voor op het gebied van bedrijfsvoering, waarmee we de druk op onze capaciteit kunnen verminderen.
26
Samenvatting voorstellen Samengevat leveren de voorstellen om optionele activiteiten stop te zetten de volgende bijdrage aan het in evenwicht brengen van onze ambities met de beschikbare middelen en capaciteit. Effect stopzetten optionele activiteiten
2025
2026
2027
2028
Effect op capaciteit in productieve uren per jaar Effect op financiën x € 1.000 per jaar
9.176 305
19.792 415
19.792 446
19.792 525
De voorstellen om beleidskeuzes te maken bij de begroting zullen per product als volgt bijdragen aan de dekking van het resterende tekort: Opgave beleidskeuzes per product
2025
2026
2027
2028
x € 1.000 1A Collectieve voorzieningen 1B Onderwijs 1C Sport & bewegen 1D Gezondheid 1E Zorg & veiligheid 1F Integratie en participatie nieuwkomers 1G Maatwerkvoorzieningen Jeugd 1H Maatwerkvoorzieningen Wmo 1I Minima 1J Inkomensvoorziening 2A Ruimtelijke ontwikkeling/ Omgevingswet 2B Wonen 2D Omgevingsvergunning 2E Verkeer 2F Landschap, natuur en landgoederen 2H Energie en klimaat 2L Kunst, cultuur en cultuurhistorie 2M Water en riolering 2N Afvalverwijdering en verwerking 2O Groenonderhoud 2P Wegen, straten en pleinen 2Q Bos en natuurbeheer 3A Dienstverlening 3C Organisatie en bedrijfsvoering 3E Samenwerkingsverbanden 4B Belastingen Totaal
100 0 15 0 0 0 12 500 50 7 40 0 26 0 0 60 10 0 100 150 126 10 0 150 0 745 2.100
100 85 35 0 35 0 12 1.000 70 60 1.000 0 26 0 0 65 10 0 975 150 209 10 0 150 250 745 4.986
100 170 115 0 35 0 12 1.000 75 60 1.000 0 26 0 0 65 10 0 975 150 209 10 0 150 250 745 5.156
100 280 115 0 35 0 12 1.000 75 60 600 0 26 0 0 65 10 0 975 150 209 10 0 150 250 745 4.866
In het vervolg worden de voorstellen per product toegelicht. Een totaaloverzicht van alle voorstellen vindt u in de bijlage.
27
01 Samenleving 1A. Collectieve voorzieningen Categorie Producten met gemiddelde keuzevrijheid en prioriteit midden Activiteiten Basis activiteiten:
Het inrichten van individuele en collectieve lichte ondersteuning door middel van het geven een opdracht hiervoor aan derden.
Optionele activiteiten – voortzetten:
Inrichting welzijn op recept
Optionele activiteiten – stopzetten: Niet van toepassing. Voor te bereiden beleidskeuzes
Het inrichten van individuele en collectieve lichte ondersteuning door middel van het geven een opdracht hiervoor aan derden
Toelichting stopzetten optionele activiteiten Niet van toepassing. Toelichting mogelijke beleidskeuzes Het inrichten van individuele en collectieve lichte ondersteuning door middel van het geven een opdracht hiervoor aan derden Onze welzijnsorganisatie Renkum voor Elkaar en een aantal ontmoetingspartners (Buurth, Odensehuis en OASE) bieden lichte individuele en collectieve ondersteuning aan in onze gemeente. Hiermee wordt ingezet op voorkoming van maatwerk jeugd en Wmo. De constructie van welzijnsorganisatie Renkum voor Elkaar werkt anders uit dan oorspronkelijk bedacht. Ook zijn er op verschillende onderdelen van het welzijnswerk verbeteringen nodig. We onderzoeken hoe we het welzijnswerk in de toekomst in willen richten en welk construct daarbij past. Daarbij zullen we ons opdrachtgeverschap sterker gaan invullen door concrete opdrachten te geven m.b.t. het collectief aanbod dat de welzijnsorganisatie minimaal moet organiseren. Bij het onderzoek naar de herinrichting
van
het
welzijnswerk,
wordt
tevens
onderzocht
hoe
het
welzijnswerk
zo
kostenefficiënt mogelijk ingericht kan worden. Voor 2024 diende Renkum voor Elkaar een basisbegroting bij ons in van € 1.514.980. Naast het herinrichtingsonderzoek voeren we vanaf 2025 een besparing van € 100.000 door op het welzijnswerk.
28
Financiële en personele consequenties Financiële consequenties mogelijke beleidskeuzes bedragen x € 1.000
2025 100
Indicatie financiële consequenties
2026 100
2027 100
2028 100
mogelijke beleidskeuzes
1B Onderwijs Categorie Product met weinig keuzevrijheid en prioriteit hoog Activiteiten Basis activiteiten:
Zorgen voor goede onderwijshuisvesting (uitvoering geven aan IHP)
Het organiseren van volwassenonderwijs (aanpak laaggeletterdheid, inzet Webgelden, Taalhuis, vroegtijdig school-verlaters)
Organiseren van nieuwkomersonderwijs: taalklassen en ISK
Organiseren van VVE
Beoordelen ondersteuningsplannen passend onderwijs
Organiseren leerplicht (MGR)
Uitvoering geven aan onderwijsachterstandenbeleid
Bibliotheek
Cultuureducatie
Optionele activiteiten – voortzetten:
Uitvoering geven aan de peuterregeling voor ouders van peuters die niet in aanmerking komen voor kinderopvang-toeslag
Optionele activiteiten – stopzetten: Niet van toepassing. Voor te bereiden beleidskeuzes
Nieuwe
afspraken
maken
met
de
bibliotheek
over
de
toekomstige
uitvoering
van
gemeentelijke beleid, binnen de Wet op bibliotheekstelsel.
Nieuwe afspraken maken met het onderwijs over uitvoering van het Curriculum Kunstzinnige vorming binnen de Wet Primair onderwijs. Daarbij wordt gekeken naar de inzet van de combinatiefunctionaris, vakleerkrachten en projecten.
Toelichting stopzetten optionele activiteiten Niet van toepassing. Toelichting mogelijke beleidskeuzes Bibliotheek Als gemeente geven wij uitvoering aan de Wet op het stelsel bibliotheekvoorzieningen. Er is beleidsvrijheid t.a.v. de invulling en uitvoering van de vijf kernfuncties. Uit de benchmark met andere gemeenten blijkt dat Renkum relatief veel uitgeeft aan de bibliotheek. In het najaar 2024 maken
we nieuwe afspraken over uitvoering gemeentelijk beleid. De jaarlijkse subsidie aan de
bibliotheek bedraagt voor 2024 € 956.211. Wij stellen daarbij een bedrag van € 250.000 minder beschikbaar. 29
Cultuureducatie Vanaf het schooljaar 2025-2026 gaan we samen met het onderwijs kijken hoe we de uitvoering van het Curriculum kunstzinnige vorming binnen de wet Primair onderwijs kunnen vormgeven. Daarbij zal gekeken worden naar de inzet van de combinatiefunctionaris, vakleerkrachten en projecten. Wij stellen daarbij een bedrag van € 30.000 minder beschikbaar. (€ 10.000 m.i.v. 2026, opgebouwd naar € 30.000 in 2028). Financiële en personele consequenties Financiële consequenties mogelijke beleidskeuzes bedragen x € 1.000
2025 0
Indicatie financiële consequenties
2026 85
2027 170
2028 280
mogelijke beleidskeuzes
1C Sport en bewegen Categorie Producten met veel keuzevrijheid en prioriteit laag Activiteiten Basis activiteiten: Niet van toepassing. Optionele activiteiten – voortzetten:
Uitvoering jaarlijks programma Sport- en Beweegteam
Uitvoering Lokaal Sportakkoord
Uitvoering subsidie- en exploitatieafspraken (sportaccommodaties en activiteiten)
Optionele activiteiten – stopzetten: Niet van toepassing. Voor te bereiden beleidskeuzes
Uitvoering jaarlijks programma Sport- en Beweegteam
Uitvoering subsidie- en exploitatieafspraken (sportaccommodaties en activiteiten)