Stimuleren zon-PV op dak

Eén dakeigenaar kan veel zonnestroom opwekken maar heeft (te) weinig gelijktijdig gebruik. Door die elektriciteit door een ‘directe lijn’ door te leveren aan een ander bedrijf dat wel veel gelijktijdig gebruik heeft, kunnen grotere zonnedaken worden gerealiseerd. Een uitgebreidere vorm hiervan is het clusteren van meerdere aansluitingen, opwekinstallaties en batterijen in een zgn. energiehub. Optimaliseren inspanningen Enexis Op locaties waar veel zonnepanelen geplaatst worden, bestaat de kans dat er vroeg of laat capaciteits- en/of spanningsproblemen ontstaan. In deze gevallen is het Enexis die deze problemen moet oplossen. Het is beter om ervoor te zorgen dat Enexis niet overal tegelijk aan de slag hoeft te gaan. Het is daarom efficiënter om zon op dak te stimuleren in een gebied waar meerdere bedrijven op korte afstand van elkaar zitten. De werkzaamheden van Enexis kunnen dan mogelijk beperkt worden tot enkele locaties. Het is van belang om hierover afstemming te hebben met Enexis.

6.3

Adviezen aan ondernemers en de gemeente

In dit hoofdstuk zijn de observaties en conclusies verwerkt in geadviseerde acties. In de grote lijn zijn er acties geadviseerd die op korte termijn (1-2 jaar) kunnen worden uitgevoerd en acties voor de langere termijn (3-7 jaar). Onderscheid is gemaakt in de doelgroep waarop de acties zijn gericht: daken waarvan de potentiële omvang van het zonnedak past binnen een kleinverbruikersaansluiting en de grotere zonnedaken die niet op een kleinverbruikersaansluiting passen.

Stimuleren zon-PV op dak – Gemeente Raalte

32/44

6.3.1

Acties op de korte termijn

Algemeen: voorlichten, enthousiasmeren Door onafhankelijke informatieverstrekking en inspirerende voorbeeldcases zullen dakeigenaren gemotiveerd worden om aan de slag te gaan. Actie 1: Ontwikkel een helder stappenplan of beslisboom Wat? Het ontwikkelen van een duidelijke beslisboom geeft overzicht van de stappen die nodig zijn om een zonnedak te realiseren en is een eenvoudig te realiseren vorm van ondersteuning. Een voorbeeld hiervan vindt u in Bijlage 4 Hierbij is het advies om de opties voor energiesturing (vergroten gelijktijdigheid tussen opwek en verbruik) goed naar voren te brengen. Voor wie? Voor alle ondernemers/gebouweigenaren in de gemeente Raalte. Door wie uit te voeren? Door de gemeente. Samenwerking mogelijk met versnellingsteam van de provincie Overijssel, of samenwerking mogelijk met EnergieSupport Salland. Wanneer? Op korte termijn => 2022 Actie 2: Proactief uitwerken van de mogelijkheden per gebouw Wat? Start een actie waarin gebouweigenaren benaderd worden via verschillende kanalen om in gesprek te gaan over de mogelijkheden en onmogelijkheden van zon op dak in hun specifieke situatie. Door meer inzicht zal men sneller de stap zetten naar daadwerkelijk realiseren. Advies is om hier persoonlijke aandacht te geven aan de 10 grootste vastgoedeigenaren (in termen van dakoppervlakte). Voor wie? Voor alle ondernemers/gebouweigenaren in de gemeente Raalte.

Door wie uit te voeren? Project onder regie van Kring Raalter Werkgevers en LTO Salland, in samenwerking met de gemeente. Wanneer? Op korte termijn => 2022 en 2023 Actie 3: Separate actie voor kantoren zonder label C Wat? Vanaf 1 januari 2023 moeten kantoren verplicht label C hebben. Zonnepanelen dragen bij aan een verbetering van het energielabel. Bijkomend voordeel is dat de investering niet alleen op financiële parameters als terugverdientijd beoordeeld hoeft te worden, maar simpelweg noodzakelijk is voor voortzetting van de bedrijfsvoering. Dat betekent dat er minder bezwaren zijn om een te groot zonnedak voor de aansluiting te leggen en een bepaalde hoeveelheid zonnestroom ‘af te knijpen’ (‘peak shaving’). Voor wie? Voor eigenaren van kantoren in de gemeente Raalte. Door wie uit te voeren? Omgevingsdienst IJsselland in samenwerking met de gemeente. Stuur een brief naar kantoren met label C verplichting waarin verwezen wordt op het positieve effect van een zonnedak op de energielabel. Wanneer? Op korte termijn => 2022 Actie 4: Koppelkans asbest inzetten Wat? Er lopen mooie acties in de gemeente op het gebied van asbestverwijdering. Het moment dat een vastgoedeigenaar aan de slag gaat met zijn/haar dak vanwege asbestvervanging, is een heel goed moment om ook met zonnepanelen aan de slag te gaan. (‘werk met werk maken’).

Verstrek informatie omtrent het verwijderen van asbest en plaatsen zonnepanelen die ontwikkelaars en ondernemers bewust maakt van de voordelen. Stimuleren zon-PV op dak – Gemeente Raalte

33/44

Voor wie? Voor vastgoedeigenaren met asbestdaken. Door wie uit te voeren? Door de gemeente: continueren van lopende actie/beleid ‘Raalte aan de slag met asbestdaken’ (www.raalte.nl/projecten/asbest). Wanneer? Op korte termijn => 2022 – 2024. Ontzorgen Veel vastgoedeigenaren vinden verduurzamen belangrijk, zeker bij de huidige geopolitieke onrust en de bijbehorende hoge energieprijzen. Echter het verduurzamen is geen corebusiness en de beschikbare tijd is beperkt, waardoor de bedrijfsprocessen veelal voorrang krijgen. Door ontzorging te bieden, kunnen vastgoedeigenaren meegenomen worden in de realisatie van zonnedaken. Actie 5: Collectieve inkoopacties organiseren Wat? Het organiseren van collectieve inkoopacties voor zonnedaken zal veel dakeigenaren meekrijgen. Gezien de congestieproblematiek zal de focus moeten liggen op kleinere zonnedaken, die passen binnen een kleinverbruikersaansluiting. Het is verstandig om bij de voorbereiding van de actie af te stemmen met Enexis. Hiermee kan voorkomen worden dat er in bepaalde gebieden spanningsproblemen ontstaan, waardoor de ondernemers alsnog geen profijt van hun zonnedak gaan hebben. Voor wie? Voor alle ondernemers/gebouweigenaren in de gemeente Raalte. Door wie uit te voeren? Project onder regie van Kring Raalter Werkgevers en LTO Salland, in samenwerking met de gemeente. Wanneer? Op korte termijn => 2022 – 2024.

Actie 6: Introduceer bedrijven bij het versnellingsteam van de provincie Overijssel Wat? Het versnellingsteam van de provincie Overijssel is ingesteld om dakeigenaren te helpen versneld zonnedaken te realiseren. Het team heeft speciale focus op slimme oplossingen in geval van congestie. Het bleek in dit onderzoek dat via de gemeente bepaalde ondernemers wel bereikt werden die in eerdere pogingen vanuit de provincie niet bereikt werden. Hieruit blijkt de kracht van het lokale netwerk. Een andere uitdaging voor het versnellingsteam is dat bij (met name) agrarische bedrijven de contactgegevens niet bekend zijn (in verband met AVG-regels). Hierdoor kan het versnellingsteam ook deze groep niet bereiken. Advies is om bedrijven actief te wijzen op de mogelijkheid om ontzorgd te worden door het versnellingsteam. Voor wie? Voor ondernemers/gebouweigenaren met grote daken (meer dan 500 m2) in de gemeente Raalte. Door wie uit te voeren? De gemeente. Wanneer? Op korte termijn => 2022. Actie 7: Stimuleren en faciliteren energiecoöperaties Wat? Er zijn in de gemeente een aantal actieve energiecoöperaties aanwezig. Zij geven aan dat het soms lastig is een dakeigenaar te overtuigen om mee te doen. Dat heeft deels te maken met de businesscase, er lijkt weinig ruimte om een vergoeding voor gebruik van het dak te geven.

Onderzoek waar de businesscase vastloopt en welke oplossingen er mogelijk zijn om meer zonnedaken via een energiecoöperatie ontzorgd te krijgen.

Stimuleren zon-PV op dak – Gemeente Raalte

34/44

Voor wie? Energiecoöperaties. Door wie uit te voeren? Gemeente in samenwerking met de energiecoöperaties, met name door te wijzen op het versnellingsteam van de provincie Overijssel. Wanneer? Op korte termijn => 2022. Neem ondernemers op sleeptouw en pak het initiatief Door zelf het initiatief te nemen en het goede voorbeeld te geven kan de gemeente ondernemers op sleeptouw nemen. Zo ook kunnen bedrijven die al zonnedaken hebben het goede voorbeeld delen en andere bedrijven aansporen dit ook te doen. Actie 8: Geef het goede voorbeeld Wat? Zorg dat alle daken van eigen gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed vol liggen met zonnepanelen. Voor wie? Voor de gemeente Raalte. Door wie uit te voeren? Afdeling Gebouwen Beheer van de gemeente, eventueel ondersteund door adviseur. Wanneer? Op korte termijn => 2022 – 2024. Actie 9: Inzicht in kansen van tijdelijke opslag Wat? Wanneer de zon schijnt, ontstaan er grote pieken in het aanbod van elektriciteit aan het net, daarom mogen er geen nieuwe grote zonnedaken worden aangesloten. Wanneer die pieken worden opgevangen in batterijen, kunnen er grotere zonnedaken gerealiseerd worden binnen de bestaande netaansluiting. Er lijken steeds meer goede businesscases voor batterijen binnen bereik te komen. Laat door batterij leveranciers voor een aantal typen bedrijven een businesscase doorrekenen.

Hiermee ontstaat meer inzicht in de haalbaarheid hiervan, zodat eventueel op middellange termijn hierop gestuurd kan worden. Voor wie? Voor verschillende ‘typen’ bedrijven: 1. constant energiegebruik (bv agrarisch i.v.m. melk en voerrobot); 2. groot elektrisch wagenpark (die ’s nachts opladen) 3. GV-aansluiting maar relatief weinig gebruik (zodat piek met accu verlaagd kan worden en KV-aansluiting mogelijk wordt), 4. Op bedrijventerrein om te onderzoeken of hiermee een voorzichtige start van een energiehub mogelijk wordt. Door wie uit te voeren? Project in gezamenlijke regie van LTO, Kring Raalter Werkgevers en gemeente Raalte, wellicht in samenwerking met het versnellingsteam van de provincie Overijssel. Doorrekenen uit te voeren door de leveranciers van batterijen. Wanneer? Op korte termijn => 2022 – 2023.

Stimuleren zon-PV op dak – Gemeente Raalte

35/44

Waarom helpt een verbod op zonnevelden niet? Het klinkt logisch: als er een zonneveld niet wordt gerealiseerd, komt er ruimte vrij op het net voor meerdere zonnedaken. • •

•

•

•

6.3.2

Naast een RES-doel voor zon op dak, is er ook een RES-doel voor zonnevelden; Zonnevelden groter dan 6 MW sluiten op een ander net aan dan zonnedaken. Dat betekent dat vrijkomende capaciteit vanuit deze initiatieven normaal gesproken geen vrijkomende capaciteit levert voor zonnedaken. Zonnevelden kleiner dan 6 MW die nog geen capaciteit hebben gereserveerd bij Enexis hebben hetzelfde probleem als zonnedaken en moeten dus wachten totdat er capaciteit vrij komt. Zonnevelden kleiner dan 6 MW die capaciteit hebben aangevraagd en waarvoor de capaciteit nog niet is toegewezen door Enexis, komen op de interesse-lijst. Wanneer de aanvragen komen te vervallen, schuiven andere aanvragers op de lijst door. Dit interesselijst fungeert per MS/LS station, dus het kunnen ook aanvragers buiten de gemeente Raalte zijn. Het kan voorkomen dat zonnevelden kleiner dan 6 MW die wel al teruglevercapaciteit toegekend hebben gekregen niet doorgaan. In dat geval komt de gereserveerde capaciteit direct vrij. Ook hier geldt dat het niet zeker is dat de vrijgekomen capaciteit dan voor zonnedaken in Raalte beschikbaar komt. Daarbij komt dat wanneer de gemeente de vergunning van een zonnepark intrekt, de ontwikkelaar van het zonneveld hier tegen in beroep kan gaan. De ontwikkelaar heeft immers al veel kosten gemaakt voor de ontwikkeling van het project.

Acties voor de langere termijn

Voorbereiden Wanneer de transportcapaciteit beschikbaar komt per 2029, is er nog maar weinig tijd om de zonnedaken te realiseren om zodoende de RES-doelstelling voor 2030 te behalen. Actie 10: Anticipeer op vrijkomen van beschikbaarheid Wat? Het realiseren van grote zonnedaken vraagt 1 tot 2 jaar voorbereidingstijd. Het is verstandig tijdig te starten met voorbereiden en niet te wachten totdat de teruglevercapaciteit daadwerkelijk beschikbaar is. Dit kan alleen in nauwe afstemming met Enexis: Kijk naar de mogelijkheden die ontstaan als er ruimte vrijkomt op het net. Welke locaties zijn dit, hoeveel ruimte komt erbij, welke projecten staan in de wachtrij? Welke vastgoedeigenaren in het betreffende gebied zijn geïnteresseerd in een groot zonnedak? Voor wie? Eigenaren van grote daken die nu nog geen zonnedak hebben gerealiseerd. Door wie uit te voeren? Gemeente, in samenwerking met Enexis. Wanneer? Middellange termijn => 2025 – 2028.

Stimuleren zon-PV op dak – Gemeente Raalte

36/44

Bijlage 1: Congestiesituatie Tabel 3 Overzicht van de situatie voor de HS-MS Stations die betrokken zijn in de gemeente Raalte.

HS-MS Station

Situatie

Station Raalte

De terugleverlimiet is bijna volledig uitgenut, er is nog zeer beperkt ruimte beschikbaar voor aansluitingen tot 1750 kVA. Een voorzichtige inschatting: in 2028 zal de terugleverlimiet TenneT met circa 25 MW verhoogd worden.

Station Zwolle Hessenweg

De maximale terugleverlimiet is bereikt. Er kunnen geen projecten meer aangesloten worden. Een voorzichtige inschatting: in 2027-2028 zal er op dit station door TenneT en Enexis in totaal 328 MW extra ruimte gecreëerd worden.

Station Zwolle Weteringskade

De maximale terugleverlimiet is bijna bereikt, er kunnen geen grote projecten meer aangesloten worden. Een voorzichtige inschatting: in 2028 zal de terugleverlimiet van TenneT met circa 75 MW stijgen.

Station Nijverdal

De maximale terugleverlimiet is bijna bereikt, er kunnen geen grote projecten meer aangesloten worden. Een voorzichtige inschatting: in 2028 zal de terugleverlimiet van TenneT met circa 25 MW stijgen.

Station Olst

De maximale terugleverlimiet is bijna bereikt, er kunnen geen grote projecten meer aangesloten worden. Een voorzichtige inschatting: in 2028 zal de terugleverlimiet van TenneT met circa 19 MW stijgen.

Figuur 14: Locaties van de 8 verschillende MS/MS-stations binnen de gemeente Raalte.

Stimuleren zon-PV op dak – Gemeente Raalte

37/44

Bijlage 2: Meer potentiële oplossingen voor netcongestie In hoofdstuk 5 zijn de meest kansrijke oplossingsrichtingen gegeven voor het realiseren van zon-PV bij netcongestie. In deze bijlage zijn ter aanvulling overige oplossingsrichtingen beschreven.

Cable Pooling Hierbij worden een windpark en zonnepark gecombineerd op één kabel, waardoor ze gebruik maken van dezelfde infrastructuur. Er wordt op deze manier efficiënt gebruik gemaakt van de aansluit capaciteit, omdat de opwek van zon- en windenergie in principe meestal niet gelijktijdig plaatsvindt. Wat kan de gemeente doen? Voorrang geven aan combinaties zon en wind bij vergunningstrajecten. Wat kunnen dakeigenaren en ontwikkelaars doen? Gesprek aangaan met huidige exploitanten. Checken bij Enexis of aansluiting geschikt is. Wat kan Enexis doen? Ervaringen delen, inzicht in mogelijkheden geven, wanneer mogelijk extra aansluitpunten faciliteren.

Aansluiten achter de meter Bij ‘achter de meter’-aansluitingen wordt de opgewekte elektriciteit direct verbruikt. Er wordt dus niet teruggeleverd aan het net. Wat kan de gemeente doen? Initiatiefnemers attenderen op de mogelijkheden Wat kunnen dakeigenaren en ontwikkelaars doen? Afstemmen eigen verbruik en opwek. Melding doen bij Enexis, Overleggen bij plannen van een aansluiting Wat kan Enexis doen? Teruglevercontracten wijzigen.

Flexibiliteitsmarkt Vraag en aanbod van elektriciteit worden met deze oplossing op elkaar afgestemd, waardoor overbelasting van het net op piekmoment kan worden voorkomen. Het platform GOPACS is een platform dat netbeheerders in staat stelt congestiemanagement af te stemmen. Wat kan de gemeente doen? Bedrijven stimuleren om deel te nemen aan GOPACS Wat kunnen dakeigenaren en ontwikkelaars doen? Inzetten van flexibel vermogen en aanmelden bij GOPACS. Wat kan Enexis doen? Samen met andere netbeheerders GOPACS ontwikkelen.

Stimuleren zon-PV op dak – Gemeente Raalte

38/44

Infra pooling Door het combineren van meerdere zonneparken (eventueel in combinatie met een windpark) op een gesloten distributiesysteem wordt er voldoende vermogen gecreëerd om direct op het hoogspanningsnet van TenneT aan te kunnen sluiten. Voor deze constructie is een ontheffing van de ACM (Autoriteit consument & markt) nodig. Wat kan de gemeente doen? Voorrang geven aan combinaties zon en wind bij vergunningstrajecten. Wat kunnen dakeigenaren en ontwikkelaars doen? Kansen onderzoeken om met andere ontwikkelaars op te trekken. Wat kan Enexis doen? Ervaringen delen, inzicht in mogelijkheden geven, wanneer mogelijk extra aansluitpunten faciliteren.

Stimuleren zon-PV op dak – Gemeente Raalte

39/44

Bijlage 3: Adviezen aan gemeente, uit de interviews Hieronder zijn alle adviezen uit de interviews ongefilterd op een rij gezet. Aan Enexis 1. ‘Wat ze moeten doen is Enexis aansporen voor betere levercapaciteit’. 2. Zorgen voor capaciteit op het net!!! 3. Vooraf goed uitzoeken wat mogelijk is en alleen plannen maken waar iets mogelijk is. 4. Misschien kan Enexis een afdeling oprichten die ‘niet-standaard’ oplossingen kan onderzoeken. 5. Het is lastig dat je geen inzicht kan krijgen in wie er op de Enexis interesse lijst staan. Zelfs geen inzicht in aantal en totaal vermogen. 6. Onderzoek voor welke bedrijven de reservecapaciteit er ligt. Is die te gebruiken? Bijvoorbeeld door met nieuwe ‘terugleveraars’ af te spreken dat ze kunnen worden afgeschakeld door Enexis wanneer de reservecapaciteit nodig zou zijn. 7. Kan er een centraal aanspraakpunt komen bij Enexis? Waar een energie coöperatie gebruik van kan maken bv om eens per kwartaal te brainstormen, iemand die lokaal kennis heeft. 8. Kijk vooruit, nu is teruglevering het probleem, maar levering wordt de volgende hobbel: elektrische auto’s, elektrificatie van de productie en de warmte transitie gaan zorgen voor grote piekvraag Informeren en enthousiasmeren 9. Tot de netcongestie is opgelost niet te veel stimuleringsacties opstarten, want dan ben je iedereen lekker aan het maken terwijl je als gemeente niet kunt leveren 10.

Neem de ondernemers op sleeptouw 11. Overzichtelijker maken wat er moet gebeuren om een succesvol traject te doorlopen. 12. Ondernemers stimuleren, bv stappenplan: hoe pak je zoiets aan? 13. Kleine stapjes die snel geld opleveren, dat enthousiasmeert. 14. Informatie ontsluiten en veel communiceren (kracht van de herhaling) 15. Voorlichtingssessies lijken niet succesvol, zie voorbeeld van bijeenkomst asbest eraf – zon erop: 1.039 daken maar 13 mensen waarvan 11 burgers. 16. Grote vraag is: hoe krijg je ondernemers tot actie. Als ze ergens mee beginnen, dan gaan ze wel verder. Bewust worden en dan eerste kleine stap. 17. Communicatie boodschap en vorm en kanaal aanpassen aan de betreffende agrarische doelgroep: a. Gaat stoppen b. Moet eerst investeren in bv stal of dak c. Wil wel maar schrikt af van gedoe. d. Categorie die winst wil drukken e. En groep die visie heeft 18. Aanmoedigen, hoe meer hoe beter. Bijvoorbeeld door het publiceren van mooie succesverhalen. 19. Welke boodschap geef je als gemeente? Rendement, verkoopbaarheid vastgoed en het verkoopargument van je product/ dienst (duurzaamheid spreekt de consument aan/ verkoopt). 20. In uitingen laten zien wat we moeten opwekken als gemeente gezamenlijk en hoe ver we zijn. Stimuleren zon-PV op dak – Gemeente Raalte

40/44

21. Meehelpen kar te trekken. Voorbeeldcases presenteren. Zien is geloven. 22. Infomeren is heel belangrijk. Aansluiten bij ESS is goed in verband met korte lijn. En promoten. 23. Huurder/verhuurder: als gemeente meer doen richting verhuurders? 24. Niet nog meer plannen/ projecten/ initiatieven opstarten. Men raakt het overzicht kwijt. Behoudt continuïteit en lokale aanwezigheid, 25. Creëer een sterke lokale binding: cluster van grote daken in de buurt van kernen Ontzorgen 26. Gemeente moet niet te veel ontzorgen, ondernemer moet toch gewoon zelf willen. 27. Organiseer weer een collectieve inkoop actie. In een eerdere actie samen met LTO deden 50-60 partijen uit Raalte mee. 28. ESS kan ondersteunen: offertes aanvragen/ energieadviseur inhuren etc. 29. Inzicht in de energierekening helpt al veel. 30. Motiveren om een eerst stap te zetten, bijvoorbeeld scan uitvoeren. Energie Support Salland benadert bedrijven actief, via Kring Raalter Werkgevers. Alternatief: erfmolens 31. Erfmolen van 25 meter hoog. Meerdere naast elkaar en dan wel SDE vragen. 32. Misschien niet alleen op zon op dak richten, maar ook op dorpsmolens? Kan interessant zijn ook voor cable pooling/stockmanagement. 33. Er is veel interesse voor erfmolens. Nog niet rendabel genoeg, er was vanuit de provincie een subsidie beschikbaar maar daar zijn alle kleine windmolenprojecten afgevallen. 34.

Wellicht samen met andere gemeenten nog eens lobbyen voor provinciale stimulering van kleine windmolens Regels en prikkels 35. Idee: korting op OZB voor panden met zonnedak. 36. Bij nieuwbouw eisen dat het dak het extra gewicht van de zonnepanelen moet kunnen dragen. 37. Gemeente zou bij vergunningen altijd de eis moeten gaan stellen over PV, ook ondanks dreigementen dat bedrijven dan ergens anders gaan vestigen. 38. Niet mensen met oude panden straffen 39. Stel eisen aan nieuwbouw, dat de daken sterk genoeg zijn om PV te dragen. 40. Geen verplichtingen instellen zoals nieuwbouw verplicht met PV 41. Gemeente had goede actie: nieuwbouwkavels: dak moet kunnen voldoen aan PV. 42. Als je een prikkel zoekt: financiële prikkel is de beste. Subsidie? Alternatieven + vergeet warmte niet 43. ESS wijst bedrijven altijd op gelijktijdigheid. Jumbo vrieshuizen heeft veel warmte over en een grote wasserij heeft veel warm water nodig. Uitwisseling tussen Jumbo en wasserij? 44. Accu’s nu nog duur ten opzichte van salderen (geldt voor projecten binnen KV-aansluitingen). 45. Beter is nog met overcapaciteit zonne-energie waterstof opwekken. Nu nog niet rendabel. 46. Meekijken met de businesscase van de energiecoöperatie, want het is bijna niet rond te rekenen, misschien zien we iets over het hoofd? 47.

Kan de gemeente misschien ook een Euro per m 2 subsidie bijdragen voor SCE-daken met KV-aansluiting? Stimuleren zon-PV op dak – Gemeente Raalte

41/44

48. Trekt het breder dan alleen PV, ook warmtetransitie meenemen 49. Misschien eerst stroom besparende maatregelen (zoals WKO, warmtepomp) 50. Kijk of lokale netwerkoplossingen mogelijk zijn, ‘mini-grids’. 51. Omgevingsvisie samen opstellen? Voorbeeld gezamenlijk ondernemers zonneveld op Zegge7 kan niet, want er was al een ander plan voor zonneveld in de buurt. 52. Misschien terug naar de tijd van een gemeentelijk energiebedrijf, waarbij de rendementen die daar gemaakt worden, terug naar de gemeenschap gaan. Bijvoorbeeld speeltuintjes, zwembad, theater etc. Advies aan andere ondernemers: 53. Voor verenigingen is zo’n investering een risico want de leden worden aansprakelijk voor zo’n grote lening, daar kan het op stranden (mits bestuur transparant is). 54. Een eigenaar heeft een varkensboerderij met paar honderd zonnepanelen. Nog een stal met dak, maar toch huiverig om te verhuren, ‘je bent je dak kwijt’. Beste is als iedereen het in eigen beheer doet. 55. Idee: Geen PC privé maar PV privé 56. Nieuwbouw is een ijkmoment, je wil dat je pand niet incourant wordt. 57. Denk aan dak kwaliteit, hoe oud is dakbedekking. 58. Dan dus isolatie ook meenemen en let op isolatiemateriaal. 59. Draagkracht: is de constructie zwaar genoeg. 60. Stappen zetten: zet in elk geval stap 1: breng in beeld wat er kan, wat het kost, of je het kan investeren. 61.

Voortraject: Kijken naar dakbedekking en isolatie, afspraak met verzekeraar, contact met Enexis.

Stimuleren zon-PV op dak – Gemeente Raalte

42/44

Bijlage 4: Voorbeelden van een beslisboom In deze bijlage zijn ter illustratie twee voorbeelden gegeven van een beslisboom.

Vervanging dakbedekking nodig

Stimuleren zon-PV op dak – Gemeente Raalte

In dit illustratieve voorbeeld is: EGW: enkelgezinswoning en MGW: meergezinswoning.

Stimuleren zon-PV op dak – Gemeente Raalte