Rapport Woningmarktonderzoek Raalte 12-10-2019

29

fi guur 4-4 Ontwik kel i ng w oni ngbehoefte naar ei ge ndom e n w oni ngtype i n 2019 tot 2 025, 2030 en 2040 bi j dri e ec o nom isc he var ia n te n

800 600

2030-2040

400

2025-2030

200

2019-2025

0 -200 -400

grondgebonden

appartement

grondgebonden

koop

negatief

basis

positief

negatief

basis

positief

negatief

basis

positief

negatief

basis

positief

-600

appartement huur

Raalte

Bron: woningmarktsimulatie RIGO tab el 4-5 Ontwik kel i ng be hoe fte aan c orpor atiew oni nge n tot € 720 i n 2019 tot 202 5, 2030 e n 2040 bi j dri e ec o nom isc he var ia n te n

Raalte

2019-2025

2025-2030

2030-2040

positief

0

5

-75

basis

75

45

-20

negatief

135

100

70

Bron: RIGO woningmarktsimulatie fi g uur 4-5 D e o n twikk el in g va n de k oo pkr ac ht i n Ne d erl a nd ge d ure n de de per io d e 2000 - 2018 en de verw ac htin g en voor de to ek oms t

4,0 werkelijk 3,0

werkelijk, gemiddeld in 2000 -2018

2,0

positieve variant

1,0

basisvariant

0,0

negatieve variant

-1,0 -2,0

2040

2036

2038

2032

2034

2030

2028

2024

2026

2020

2022

2018

2016

2012

2014

2008

2010

2006

2002

2004

2000

-3,0

Bron: CPB, bewerking RIGO

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

30

Wonen met zorg en ondersteuning Inleiding In het landelijke en lokale beleid wordt er een steeds groter beroep gedaan op de zelfredzaamheid van de inwoners. Dat heeft ook consequenties voor het woonbeleid: van inwoners met beperkingen wordt vaker dan voorheen verwacht dat men zelfstandig blijft of gaat wonen. Dit streven wordt breed gedragen, maar tegelijkertijd wordt beseft dat er dan wel de juist condities moeten worden gecreëerd. Daarbij gaat het om geschikte woningen, maar ook om voorzieningen en beschikbare ondersteuning. In dit hoofdstuk staan we stil bij de gevolgen van de extramuralisering voor de groep ouderen. In paragraaf 5.2 gaan we in op de vergrijzing in de reguliere voorraad en in paragraaf 5.3 gaan we in op de behoefte aan intramuraal wonen.

Vergrijzing in de reguliere woningvoorraad Toename van het aantal ouderen Na de Tweede Wereldoorlog nam het aantal geboorten in Nederland sterk toe . Deze geboortegolf duurde tot begin jaren ’70 toen de anticonceptiepil in het ziekenfonds kwam en een gemiddeld gezin niet meer dan twee kinderen telde. De omvangrijke generatie die is geboren tussen 1945 en 1970 wordt ook wel de babyboomgeneratie genoemd en is inmiddels tussen de 49 en 74 jaar oud. Het is het ouder worden van deze generatie die ervoor zorgt dat het aantal ouderen in Nederland sterk toeneemt. De gemeente Raalte is hierop geen uitzondering (zie figuur 5-1). fi guur 5-1 Ontwik kel i ng van he t aantal i nwoners van 65 jaar en ouder i n de gem ee nte R aalte

8.000 7.000 6.000

5.000 4.000 3.000

2.000 1.000

65-75

75-85

2030

2029

2028

2027

2026

2025

2024

2023

2022

2021

2020

2019

2018

0

85-plus

Bron: prognose Primos 2018, bewerking RIGO

Huidige woonsituatie van (toekomstige) ouderen Door de forse toename van het aantal ouderen gaan zij een belangrijkere rol spelen op de woningmarkt. Deze wordt echter beperkt doordat ouderen erg honkvast zijn. Boven de 65 jaar wordt er maar weinig verhuisd en als men verhuist is men veelal sectortrouw. De stap van huur naar koop wordt op deze leeftijd nauwelijks meer gezet. De stap van koop naar

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

31

huur wordt wat vaker gezet. De bestemming is steeds vaker een particuliere huurwoning en minder vaak een sociale huurwoning. Dit maakt dat de toekomstige opgaven die voortkomen uit de vergrijzing voor een belangrijk deel kunnen worden herleid uit de huidige woonsituatie. In Raalte woont een groot deel van de naoorlogse babyboomgeneratie in de koopsector (zie ook figuur 2-12 in paragraaf 2.5). Het is dan ook de koopsector waar de vergrijzing zich met name zal manifesteren en waar de aanpasbehoefte en behoefte aan ondersteuning zal toenemen. Voor de sociale huursector geldt een ander verhaal. De babyboomgeneratie is opgegroeid in een tijd dat je een dief van je portemonnee was als je geen woning kocht. Daardoor zien we deze generatie relatief weinig terug in de sociale huursector. Het aantal 65-plussers in de huur zal daarom in het komend decennium slechts beperkt toenemen. Toekomstige woonsituatie ouderen Als ouderen in gelijke mate blijven verhuizen als gedurende het afgelopen decennium, d an verandert de woonsituatie van 75-plussers aanzienlijk. In figuur 5-2 is te zien dat in Raalte op dit moment nog 52% van de ouderen in een koopwoning woont en dat dit aandeel toeneemt tot 63% in 2040. Het aandeel ouderen in (met name grondgebonden) huurwoningen neemt af als gevolg van sterfte van de huidige oudere huurders.

Dat er relatief steeds minder ouderen in de huursector wonen, laat onverlet dat het aantal huurders in de leeftijd van 75 jaar of ouder toeneemt (zie ook tabel 5-1). Er komen in de periode 2018 tot 2040 circa 660 75-plussers in de huur bij (130 + 530), waarvan 530 in corporatiewoningen. Het gaat hier om een toename van 56%. Deze toename is zeker niet te verwaarlozen, maar in de koopsector zal het aantal ouderen in dezel fde periode meer dan verdubbelen. Naast de toename van het aantal ouderen in de corporatiehuur is er nog een tweede ontwikkeling van belang. Deze heeft betrekking op de samenstelling van de groep ouderen. De omvangrijke groep ouderen die nu in de corporatiehuursector woont is opgegroeid in een tijd dat huren heel gewoon was. Het is dus sociaal economisch gezien een enigszins gemêleerde groep. Voor de aankomende generatie ouderen geldt dat ze zijn opgegroeid in een tijd dat iedereen daartoe in staat was, een woning kocht. De groep die in een huurwoning is blijven wonen, heeft dus een relatief grotere sociaal economische achterstand. fi g uur 5-2 De w o o nsi tu atie va n hu is ho u de n va n 75 j a ar o f o u der i n de gem ee n te R aa l te i n 201 9, 2025, 2030 en 2040

100% 22%

21%

21%

23%

26%

22%

19%

15%

8%

8%

9%

45%

50%

52%

54%

2019

2025

2030

2040

80% 60% 40% 20%

7%

huur appartement huur grondgebonden koop appartement koop grondgebonden

0% Bron: RIGO-woningmarktsimulatie

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

32

tabel 5-1 Het aantal huis houdens van 75 jaar of ouder naar ei gendomss ituatie in de gem ee nte Raal te i n 2019, 2025, 2030 e n 2040

jaartal

ontwikkeling 2019-2040

2019

2025

2030

2040

abs.

perc.

koop

1.200

1.700

2.080

2.930

1.730

145%

particuliere huur

180

200

220

310

130

74%

corporatie huur

940

1.060

1.160

1.470

530

56%

totaal

2.320

2.950

3.460

4.710

2.390

103%

Bron: RIGO-woningmarktsimulatie

Aanpasbehoefte De toename van het aantal ouderen zal samengaan met een toenemend benodigd aantal aanpassingen aan de bestaande voorraad. Er zullen trapliften worden toegevoegd, drempels worden weggenomen en badkamers worden aangepast. Door dit type maatregelen zijn veel ouderen in staat om in de huidige woning te blijven wonen. In figuur 5-3 is het aandeel 75plussers in 2025 weergegeven. De aankomende generaties ouderen woont steeds vaker in ruime grondgebonden (koop)woningen. Deze woningen zijn vaak met enkele aanpassingen geschikt te maken om met ouderdomsbeperkingen in te blijven wonen. Het gaat dus met name om een aanpasbehoefte (en minder om een uitbreidingsbehoefte). Het merendeel zal daarvoor kiezen, terwijl een ander deel op zoek zal gaan naar een kleinere gelijkvloerse woning. Dit laatste niet omdat de woning ongeschikt is voor bewoning met beperkingen, maar simpelweg omdat men andere kwalitatieve woonwensen heeft. Als alle primaire functies van een woning zonder traplopen te bereiken zijn, spreekt men van een gelijkvloerse/geschikte woning. Bij veel woningen is dit niet perse meteen het geval, maar deze situatie is wel met wat aanpassingen te realiseren. In Nederland is het gangbaar om woningen als ‘ongeschikt’ te bestempelen als de investering om de woning gelijkvloers te maken meer dan € 10.000 bedraagt. 7 Het kan gaan om:  Appartementen zonder lift (i.v.m.

toegankelijkheid), zoals portieketagewoningen.  Eengezinswoningen met een wenteltrap (i.v.m. doorgankelijkheid)  Eengezinswoningen die zo smal zijn dat een traplift een te grote belemmering voor de doorgankelijkheid van de woning oplevert. In figuur 5-4 is te zien dat de meeste woningen in de kernen van Raalte geschikt zijn (of geschikt te maken). Er zijn nauwelijks gebieden waar meer dan 20% van de woningvoorraad ongeschikt is om aan te passen.

7

In veel gemeenten wordt vanuit de Wmo als grens voor woningenaanpassingen een bedrag gehanteerd van € 10.000 voor de renovatie. Als het bedrag de € 10.000 overschrijdt, dan is vanuit die optiek verhuizen naar een geschikte woning een betere optie. Er zijn overigens wel signalen dat deze grens aan het schuiven is en dat er in toenemende mate van lagere grensbedragen wordt uitgegaan.

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

33

fi guur 5-3 Het aandee l inw oner s van 75 jaar e n ouder in 2025 i n Raal te

Bron: Stichting In Fact micro-prognosemodel fi guur 5-4 Het aandee l w oni nge n dat o nge schikt is om aan te passe n i n R aal te

Bron: RIGO op basis van de BAG

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

34

Geclusterde woonvormen voor ouderen De meeste ouderen blijken in staat om in de huidige woning te blijven wonen. Een ander deel verhuist naar een andere – meer geschikte en/of bij de wensen passende – reguliere woning. Voor de ouderen met zwaardere beperkingen geldt dat volledig zelfstandig wonen lastig kan worden. Zij hebben behoefte aan een bepaalde veiligheid en voorzieningen in de nabijheid, die voorheen in verzorgingshuizen werden geboden. Het gaat hier voor een belangrijk deel om de groep die voorheen via een indicatie ZZP3 in een verzorgingshuis terecht kon. Deze groep is niet groot van omvang, maar zeker gegeven de kwetsbaarheid van deze groep is het wel een belangrijke groep. In totaal zal er in 2030 in de gemeente Raalte een behoefte zijn aan ongeveer 140 geclusterde woonvormen voor deze groep (op dit moment is er behoefte aan rond de 95 van dit soort woonvormen, tot 2030 neemt de behoefte toe met nog eens 45 woningen). Het gaat hier alleen om de groep waarvoor geldt dat vanwege intredende beperkingen clustering min of meer noodzakel ijk is, daarnaast kan geclusterd wonen een wens van ouderen zijn. Bij de toename van de behoefte aan 45 geclusterde woningen geldt dat dit onderdeel is van de toename van de behoefte aan gelijkvloerse-/nultredenwoningen zoals geraamd in hoofdstuk 4 (een subcategorie). Salland Wonen kan een rol spelen bij de opgave. tabel 5-2

De o n twikk el in g va n d e b e h oe fte a a n g ecl us terd e w o o nvorme n vo or o u der en

gemeente Raalte

2013-2019 95

2019-2025 25

2025-2030 20

totaal 140

Bron: RIGO

Intramuraal vastgoed De verpleeg- en verzorgingshuizen zijn de afgelopen jaren steeds meer het domein geworden van de ouderen met een (zeer) complexe zorgvraag. Groepen met minder zware beperkingen werd de toegang ontzegd, maar voor zover men al intramuraal woonde hoefde men uiteraard niet weer zelfstandig te gaan wonen. Door ‘natuurlijke’ ontwikkeling is de groep met lichtere beperkingen langzaam maar zeker in aantal afgenomen en inmiddels wonen er alleen nog groepen met zwaardere beperkingen intramuraal. Door bovenstaande ontwikkelingen is in Raalte de totale behoefte aan intramurale woonvormen voor ouderen afgenomen van 440 in 2013 tot rond de 365 in 2018 (zie ook figuur 5-5). Sinds 2018 neemt de behoefte parallel aan de vergrijzing weer toe, en in 2030 zal de behoefte aan intramurale woonvormen rond de 535 bedragen. Het gaat hier om ouderen met zwaardere beperkingen. In de periode 2013 tot 2019 zijn er ongeveer 70 plaatsen in verzorgingshuizen vrijgekomen. Dit vastgoed kan mogelijk worden benut om de toenemende behoefte aan intramurale woonvormen en/of geclusterde woonvormen op te vangen. Daarbij geldt wel de kan ttekening dat niet al het vastgoed daarvoor geschikt is. Bij verpleeghuisplaatsen is beddentoegankelijkheid van belang en ook voor geclusterde woonvormen kunnen specifieke eisen gelden.

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

35

fi guur 5-5 Ontwik kel i ng van he t aantal i nwoners i n de geme ente R aal te m et be perki nge n die lei den tot e e n behoefte aan m inimaal zor g op afr oep, naar intr am uraal en ex tram ur aal

1.400 zorg op afroep extramuraal

1.200

800

zorg op afroep extramuraal (voorheen indicatie) intramuraal tot VV4

600

intramuraal vanaf VV4

1.000

400 200

2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030

0

Bron: Aantal indicaties 2013, 2014 en 2015: CIZ; Prognose: RIGO op basis van de Primosprognose 2018 en instroomgegevens van de Nationale Zorgautoriteit

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

36

Bijlage 1 Factsheets per kern

Methodische toelichting Bij het opstellen van de factsheets voor de kernen in de gemeente Raalte is gebruik gemaakt van het micro-prognosemodel en het kern-combinatiemodel van Stichting In Fact (samenwerkingspartner van RIGO). Bij deze modellen geldt de volgende toelichting:  Micro-prognoses. Stichting In Fact heeft op basis van microdata van het CBS een prognosemodel ontwikkeld op het niveau van de zes positionele postcodes (6ppc, de cijfers en de letters van een postcode). Het model gaat volledig uit van de lokaal specifieke gegevens, waardoor er bijvoorbeeld – uitzonderingen daargelaten – geen baby’s worden geboren in een studentencomplex. De uitkomsten van deze microprognoses zijn gebruikt om de Primosprognose 2018 te vertalen naar het niveau van de 6ppc ’s. Vanuit dit lage schaalniveau zijn de uitkomsten vervolgens opgeteld tot het niveau van de onderscheiden kernen in het onderzoek. Hierbij is aangesloten op de wijk- en buurtindeling van het CBS. De prognoses zijn gebaseerd op de trends in de bevolkingsontwikkeling in de periode 2013-2018. Het kan uiteraard zijn dat er in de toekomst ontwikkelingen plaatsvinden die ervoor zorgen dat de trends afbuigen. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn indien er in een bepaalde kern veel of juist weinig gebouwd wordt, maar ook omdat in populaire segmenten nieuwe instroom mogelijk wordt omdat de huidige bewoners komen te overlijden.

Het doortrekken van trends is de best mogelijke en vooral ook de meest heldere aanname. De prognoses bieden daarmee goede houvast voor beleid en gesprekken met bijvoorbeeld dorpsraden, maar ze leveren geen blauwdruk voor de toekomst.  Kern-combinatiemodel. In het woningmarktonderzoek zijn vele verschillende lokale bronnen gecombineerd om een goed beeld te krijgen van de woningmarkt. Ook op het niveau van de kernen is veel informatie beschikbaar, zoals CBS-buurtgegevens en lokale data. Hiervoor geldt dat – net als op gemeentelijk niveau – deze informatie vaak net niet de juiste indicatoren leveren. Zo is de inkomensverdeling soms wel bekend, maar die sluit niet aan bij de indeling in inkomensgroepen waarmee in het woonbeleid wordt gewerkt. Stichting In Fact heeft een kern-combinatiemodel ontwikkeld om volgens de juiste definities inzicht te vergaren. Hierbij is er zorg voor gedragen dat de optelsom van de uitkomsten per kern exact optellen tot de gemeentelijke totalen zoals besproken in dit rapport.  Uitgangspunt voor de totale gemeente Raalte is de Primos prognose 2018. Anno 2019 trekken de grotere kernen Raalte en Heino veel mensen (gezinnen) van buiten de gemeente aan (bron: gemeente Raalte). Als deze trend zich doorzet zal het aantal huishoudens in de kleinere kernen mogelijk minder sterk groeien, uitgaande van de Primos prognose 2018 voor het gemeentelijk totaal.

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

37

Raalte ontwikkeling aantal huishoudens naar leeftijd, type en inkomen totaal huishoudens leeftijd tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. samenstelling alleenstaand stellen gezinnen typen tot 23 jaar 23-65 jaar, alleenstaand 23-65 jaar, stellen 65+, alleenstaand 65+, stellen gezinnen inkomensklassen primaire doelgroep secundaire doelgroep lage middeninkomens hoge middeninkomens hogere inkomens

2019 8.290 45 530 1.665 3.160 1.565 1.325 2.550 2.870 2.870 45 1.305 1.330 1.210 1.535 2.870 1.315 2.005 435 545 3.990

2019-2025 195 -5 -100 95 -260 65 395 275 -20 -60 -5 -5 -160 280 145 -60 15 185 25 5 -40

2025-2030 125 0 10 -30 -250 100 300 270 -60 -85 0 -35 -110 300 50 -85 30 155 10 5 -80

2030-2040 40 -5 -5 -160 -100 -240 550 365 -260 -65 -5 -40 -140 405 -115 -65 40 185 -10 -15 -160

 Anno 2019 wonen er relatief (in vergelijking met de totale gemeente) veel 65+ huishoudens (35%), eenpersoonshuishoudens (31%) en veel huishoudens behorende tot de doelgroep tot € 38.035 (37%).  Het aantal 75-plussers, eenpersoonshuishoudens en de doelgroep tot € 38.035 nemen toe. Deze huishoudens wonen op dit moment vooral in de koopsector en blijven hier deels wonen. Omdat er nieuwe gezinnen worden gevormd , neemt de behoefte aan koopwoningen voorlopig nog toe. Deels gaat het om nultredenwoningen, afkomstig van de groeiende groep ouderen.  Ook in de huursector neemt de behoefte aan nultredenwoninge n toe, vooral op de langere termijn. Het gaat vooral om sociale huurwoningen tot € 720; daarnaast ontstaat er een geringe toenemende behoefte aan huurwoningen boven de € 720. De behoefte aan grondgebonden huurwoningen (die niet geschikt zijn voor ouderen) neemt op termijn af.  Op basis van de huidige bevolkingssamenstelling (relatief sterk vergrijsd) en trends in de bevolkingsontwikkeling in de periode 2013 tot 2018 neemt in totaal het aantal gezinnen licht af. Anno 2019 trekt de kern echter veel mensen (gezinnen) van buiten de gemeente aan en naar verwachting zal deze trend zich doorzetten (bron: gemeente Raalte).

In dat geval zal het aantal huishoudens in de kern Raalte sterker groeien, wat mogelijk deels ten koste zal gaan van de huishoudensgroei in de kleinere kernen (uitgaande van de Primos prognose 2018 voor het gemeentelijk totaal).

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

38

Heino ontwikkeling aantal huishoudens naar leeftijd, type en inkomen totaal huishoudens leeftijd tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. samenstelling alleenstaand stellen gezinnen typen tot 23 jaar 23-65 jaar, alleenstaand 23-65 jaar, stellen 65+, alleenstaand 65+, stellen gezinnen inkomensklassen primaire doelgroep secundaire doelgroep lage middeninkomens hoge middeninkomens hogere inkomens

2019 3.025 15 165 510 1.240 585 510 850 1.125 1.050 15 425 500 415 620 1.050 430 660 170 210 1.555

2019-2025 90 0 -20 20 -120 55 150 115 15 -45 0 0 -55 115 75 -45 10 75 10 5 -15

2025-2030 40 0 10 0 -125 75 85 95 -10 -45 0 -15 -40 110 25 -45 10 55 5 5 -30

2030-2040 -70 -5 -40 10 -150 -75 190 85 -120 -35 -5 -50 -85 140 -35 -35 0 45 -5 -10 -95

 Anno 2019 wonen er relatief (in vergelijking met de totale gemeente) veel 65+ huishoudens (36%) en stellen (37%). De samenstelling naar inkomen wijkt nauwelijks af van het gemeentelijk totaal.  Het aantal 75-plussers, eenpersoonshuishoudens en de doelgroep tot € 38.035 nemen toe. Deze huishoudens wonen op dit moment vooral in de koopsector en blijven hier deels wonen. Omdat er nieuwe gezinnen worden gevormd, neemt de behoefte aan koopwoningen voorlopig nog toe. Deels gaat het om nultredenwoningen, afkomsti g van de groeiende groep ouderen.  In de huursector neemt de behoefte aan nultredenwoningen gering toe, waarbij het gaat om sociale huurwoningen tot € 720.  Op basis van de huidige bevolkingssamenstelling (relatief sterk vergrijsd) en trends in de bevolkingsontwikkeling in de periode 2013 tot 2018 neemt in totaal het aantal gezinnen licht af. Anno 2019 trekt de kern echter veel mensen (gezinnen) van buiten de gemeente aan en naar verwachting zal deze trend zich doorzetten (bron: gemeente Raalte). In dat geval zal het aantal huishoudens in de kern Heino sterker groeien, wat mogelijk deels ten koste zal gaan van de huishoudensgroei in de kleinere kernen (uitgaande van de Primos prognose 2018 voor het gemeentelijk totaal).

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

39

Heeten ontwikkeling aantal huishoudens naar leeftijd, type en inkomen totaal huishoudens leeftijd tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. samenstelling alleenstaand stellen gezinnen typen tot 23 jaar 23-65 jaar, alleenstaand 23-65 jaar, stellen 65+, alleenstaand 65+, stellen gezinnen inkomensklassen primaire doelgroep secundaire doelgroep lage middeninkomens hoge middeninkomens hogere inkomens

2019 1.420 10 70 240 675 200 230 350 500 570 10 185 250 155 245 570 195 290 75 95 760

2019-2025 70 -5 10 30 -90 105 15 50 45 -30 -5 5 -15 45 60 -30 10 40 10 5 5

2025-2030 35 0 -15 15 -105 90 45 45 10 -25 0 -25 -40 70 50 -25 10 40 5 5 -20

2030-2040 20 0 -20 -10 -75 -105 230 80 -35 -25 0 -30 -50 110 15 -25 15 55 0 0 -45

 Anno 2019 wonen er relatief (in vergelijking met de totale gemeente) veel huishouden s tussen 45 en 65 jaar (48%), veel (oudere) gezinnen (40%) en veel huishoudens met een hoger inkomen (54%).  Het aantal 75-plussers, eenpersoonshuishoudens en de doelgroep tot € 38.035 nemen toe. Deze huishoudens wonen op dit moment vooral in de koopsector en blijven hier deels wonen. Omdat er nieuwe gezinnen worden gevormd, neemt de behoefte aan koopwoningen gering nog toe. Deels gaat het om nultredenwoningen, afkomstig van de groeiende groep ouderen.  In de huursector neemt de behoefte aan nultredenwoninge n gering toe. De behoefte aan grondgebonden huurwoningen (die niet geschikt zijn voor ouderen) neemt op termijn licht af. De behoefte aan sociale huurwoningen blijft ongeveer constant van omvang.

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

40

Luttenberg ontwikkeling aantal huishoudens naar leeftijd, type en inkomen totaal huishoudens leeftijd tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. samenstelling alleenstaand stellen gezinnen typen tot 23 jaar 23-65 jaar, alleenstaand 23-65 jaar, stellen 65+, alleenstaand 65+, stellen gezinnen inkomensklassen primaire doelgroep secundaire doelgroep lage middeninkomens hoge middeninkomens hogere inkomens

2019 880 5 45 170 405 145 115 215 300 360 5 125 150 90 150 360 115 170 50 60 485

2019-2025 50 0 10 0 -30 30 40 50 25 -20 0 10 0 40 25 -20 10 30 5 5 5

2025-2030 30 0 0 10 -60 45 30 35 10 -10 0 -5 -15 45 25 -10 5 25 5 5 -5

2030-2040 20 0 -20 35 -65 -30 105 45 -25 0 0 -20 -35 65 10 0 5 30 0 0 -15

 Anno 2019 wonen er relatief (in vergelijking met de totale gemeente) veel huishoudens tussen 45 en 65 jaar (46%), veel (oudere) gezinnen (41%) en veel huishoudens met een hoger inkomen (55%).  Het aantal 75-plussers, eenpersoonshuishoudens en de doelgroep tot € 38.035 nemen licht toe. Deze huishoudens wonen op dit moment vooral in de koopsector en blijven hier deels wonen. Omdat er nieuwe gezinnen worden gevormd, neemt de behoefte aan koopwoningen gering toe. Het gaat vooral om grondgebonden koopwoningen.  In de (sociale) huursector blijft de behoefte ongeveer constant van omvang.

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

41

Mariënheem ontwikkeling aantal huishoudens naar leeftijd, type en inkomen totaal huishoudens leeftijd tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. samenstelling alleenstaand stellen gezinnen typen tot 23 jaar 23-65 jaar, alleenstaand 23-65 jaar, stellen 65+, alleenstaand 65+, stellen gezinnen inkomensklassen primaire doelgroep secundaire doelgroep lage middeninkomens hoge middeninkomens hogere inkomens

2019 565 5 30 115 265 95 65 120 200 245 5 70 100 50 100 245 70 100 30 40 325

2019-2025 30 0 5 0 -25 30 20 20 15 -5 0 0 -10 20 20 -5 5 15 5 0 5

2025-2030 10 0 -5 5 -30 25 15 15 0 -10 0 -5 -10 25 15 -10 5 10 0 0 -5

2030-2040 5 0 -5 -5 -30 -20 60 25 -15 -5 0 -10 -15 35 5 -5 5 15 0 0 -15

 Anno 2019 wonen er relatief (in vergelijking met de totale gemeente) veel huishoudens tussen 45 en 65 jaar (47%), veel (oudere) gezinnen (43%) en veel huishoudens met een hoger inkomen (58%).  Het aantal 75-plussers, eenpersoonshuishoudens en de doelgroep tot € 38.035 nemen licht toe. Deze huishoudens wonen op dit moment vooral in de koopsector en blijven hier deels wonen. Omdat er nieuwe gezinnen worden gevormd, neemt de behoefte aan koopwoningen gering toe. Het gaat vooral om grondgebonden koopwoningen.  In de (sociale) huursector blijft de behoefte ongeveer constant van omvang.

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

42

Broekland ontwikkeling aantal huishoudens naar leeftijd, type en inkomen totaal huishoudens leeftijd tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. samenstelling alleenstaand stellen gezinnen typen tot 23 jaar 23-65 jaar, alleenstaand 23-65 jaar, stellen 65+, alleenstaand 65+, stellen gezinnen inkomensklassen primaire doelgroep secundaire doelgroep lage middeninkomens hoge middeninkomens hogere inkomens

2019 475 5 25 90 250 65 45 110 165 200 5 70 95 35 70 200 60 85 25 35 275

2019-2025 20 0 0 0 -35 40 15 20 15 -10 0 0 -15 20 30 -10 5 15 5 0 0

2025-2030 10 0 0 10 -30 10 20 15 5 -10 0 -5 -5 20 10 -10 0 10 0 0 -5

2030-2040 -10 0 -5 5 -45 -5 45 15 -15 -10 0 -15 -25 30 5 -10 0 10 0 0 -20

 Anno 2019 wonen er relatief (in vergelijking met de totale gemeente) veel huishoudens tussen 45 en 65 jaar (53%), veel (oudere) gezinnen (42%) en veel huishoudens met een hoger inkomen (58%).  Het aantal 75-plussers, eenpersoonshuishoudens en de doelgroep tot € 38.035 nemen licht toe. Deze huishoudens wonen op dit moment vooral in de koopsector en blijven hier deels wonen. Omdat er nieuwe gezinnen worden gevormd, neemt de behoefte aan koopwoningen gering toe. Het gaat vooral om grondgebonden koopwoningen.  In de (sociale) huursector blijft de behoefte ongeveer constant van omvang.

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

43

Nieuw Heeten ontwikkeling aantal huishoudens naar leeftijd, type en inkomen totaal huishoudens leeftijd tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. samenstelling alleenstaand stellen gezinnen typen tot 23 jaar 23-65 jaar, alleenstaand 23-65 jaar, stellen 65+, alleenstaand 65+, stellen gezinnen inkomensklassen primaire doelgroep secundaire doelgroep lage middeninkomens hoge middeninkomens hogere inkomens

2019 450 5 25 90 205 75 50 100 160 190 5 60 80 40 80 190 60 90 25 30 245

2019-2025 25 0 0 0 0 10 15 20 10 -5 0 5 0 15 10 -5 5 10 0 0 5

2025-2030 10 0 -5 10 -25 15 15 10 0 -5 0 -5 -5 15 10 -5 0 10 0 0 -5

2030-2040 -5 0 -10 -5 -20 -15 35 15 -15 -10 0 -10 -15 25 0 -10 0 10 0 0 -15

 Anno 2019 wonen er relatief (in vergelijking met de totale gemeente) veel huishoudens tussen 45 en 65 jaar (46%), veel (oudere) gezinnen (42%) en iets meer huishoudens met een hoger inkomen (54%).  Het aantal 75-plussers, eenpersoonshuishoudens en de doelgroep tot € 38.035 nemen licht toe. Deze huishoudens wonen op dit moment vooral in de koopsector en blijven hier deels wonen. Omdat er nieuwe gezinnen worden gevormd, neemt de behoefte aan koopwoningen gering toe. Het gaat vooral om grondgebonden koopwoningen.  In de (sociale) huursector blijft de behoefte ongeveer constant van omvang.

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

44

Laag Zuthem ontwikkeling aantal huishoudens naar leeftijd, type en inkomen totaal huishoudens leeftijd tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. samenstelling alleenstaand stellen gezinnen typen tot 23 jaar 23-65 jaar, alleenstaand 23-65 jaar, stellen 65+, alleenstaand 65+, stellen gezinnen inkomensklassen primaire doelgroep secundaire doelgroep lage middeninkomens hoge middeninkomens hogere inkomens

2019 195 0 10 35 120 15 15 45 65 90 0 30 45 10 20 90 25 35 10 15 115

2019-2025 20 0 5 5 -15 25 0 10 10 0 0 5 0 5 15 0 5 5 0 0 5

2025-2030 15 0 -5 10 -15 10 5 5 5 0 0 0 -5 10 10 0 0 5 0 0 5

2030-2040 15 0 -5 10 -15 0 30 10 -5 5 0 -5 -10 15 10 5 5 10 0 0 0

 Anno 2019 wonen er relatief (in vergelijking met de totale gemeente) heel veel huishoudens tussen 45 en 65 jaar (62%), veel (oudere) gezinnen (46%) en veel huishoudens met een hoger inkomen (59%, het hoogste percentage binnen de gemeente).  De kern toont een vrij stabiel beeld. Het aantal 65-plussers, eenpersoonshuishoudens en de doelgroep tot € 38.035 nemen heel licht toe. Deze huishoudens wonen op dit moment vooral in de koopsector en blijven hier deels wonen. Omdat er nieuwe gezinnen worden gevormd, neemt de behoefte aan koopwoningen heel gering toe. Het gaat vooral om grondgebonden koopwoningen.  In de (sociale) huursector blijft de behoefte ongeveer constant van omvang.

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

45

Lierderholthuis ontwikkeling aantal huishoudens naar leeftijd, type en inkomen totaal huishoudens leeftijd tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. samenstelling alleenstaand stellen gezinnen typen tot 23 jaar 23-65 jaar, alleenstaand 23-65 jaar, stellen 65+, alleenstaand 65+, stellen gezinnen inkomensklassen primaire doelgroep secundaire doelgroep lage middeninkomens hoge middeninkomens hogere inkomens

2019 195 0 15 35 110 20 20 45 75 75 0 35 50 15 20 75 25 35 10 15 115

2019-2025 10 0 -5 0 -15 30 0 5 10 -10 0 -5 -5 10 15 -10 0 5 0 0 0

2025-2030 0 0 0 0 -20 20 5 5 0 -5 0 -5 -10 10 10 -5 0 5 0 0 -5

2030-2040 -5 0 0 -10 -20 -15 40 10 -10 -5 0 -5 -10 15 5 -5 0 5 0 0 -10

 Anno 2019 wonen er relatief (in vergelijking met de totale gemeente) veel huishoudens tussen 45 en 65 jaar (56%), iets meer stellen (38%) en gezinnen (38%) en veel huishoudens met een hoger inkomen (59%, het hoogste percentage binnen de gemeente).  De kern toont een vrij stabiel beeld. Het aantal 65-plussers neemt licht toe. Overall bezien neemt de behoefte aan de verschillende segmenten nauwelijks toe of af.

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

46

Totaaloverzichten Huishoudens

Aantal huishoudens in 2019 in de gemeente Raalte inkomensklassen hogere 65+, 65+, gezinnen primaire secundaire lage midden- hoge midden23-65 jaar, 23-65 jaar, inkomens inkomens inkomens doelgroep doelgroep stellen alleenstaand stellen alleenstaand 3.990 545 435 2.005 1.315 2.870 1.210 1.535 1.330 1.305 45 760 95 75 290 195 570 155 245 250 185 10 485 60 50 170 115 360 90 150 150 125 5 275 35 25 85 60 200 70 35 95 70 5 325 40 30 100 70 245 50 100 100 70 5 245 30 25 90 60 190 80 40 80 60 5 1.555 210 170 660 430 1.050 415 620 500 425 15 115 15 10 35 25 90 20 10 45 30 0 115 15 10 35 25 75 20 15 50 35 0 7.875 1.040 830 3.470 2.285 5.655 2.015 2.840 2.600 2.300 85

2019

typen samenstelling totaal leeftijd tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. alleenstaand stellen gezinnen tot 23 jaar

Raalte Heeten Luttenberg Broekland Mariënheem Nieuw Heeten Heino Laag Zuthem Lierderholthuis totaal gemeente

8.290 1.420 880 475 565 450 3.025 195 195 15.495

2019

typen samenstelling totaal leeftijd tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. alleenstaand stellen gezinnen tot 23 jaar

Raalte Heeten Luttenberg Broekland Mariënheem Nieuw Heeten Heino Laag Zuthem Lierderholthuis totaal gemeente

100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100%

45 10 5 5 5 5 15 0 0 85

1% 1% 1% 1% 1% 1% 0% 0% 0% 1%

530 70 45 25 30 25 165 10 15 910

6% 5% 5% 5% 5% 6% 5% 5% 8% 6%

1.665 240 170 90 115 90 510 35 35 2.945

20% 17% 19% 19% 20% 20% 17% 18% 18% 19%

3.160 675 405 250 265 205 1.240 120 110 6.425

38% 48% 46% 53% 47% 46% 41% 62% 56% 41%

1.565 200 145 65 95 75 585 15 20 2.760

19% 14% 16% 14% 17% 17% 19% 8% 10% 18%

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

1.325 230 115 45 65 50 510 15 20 2.370

16% 16% 13% 9% 12% 11% 17% 8% 10% 15%

2.550 2.870 500 350 300 215 165 110 200 120 160 100 850 1.125 65 45 75 45 4.385 5.455

31% 25% 24% 23% 21% 22% 28% 23% 23% 28%

35% 35% 34% 35% 35% 36% 37% 33% 38% 35%

2.870 570 360 200 245 190 1.050 90 75 5.655

1% 1% 1% 1% 1% 1% 0% 0% 0% 1%

35% 40% 41% 42% 43% 42% 35% 46% 38% 36%

47

inkomensklassen hogere 65+, 65+, gezinnen primaire secundaire lage midden- hoge midden23-65 jaar, 23-65 jaar, inkomens inkomens inkomens doelgroep doelgroep stellen alleenstaand stellen alleenstaand 16% 13% 14% 15% 12% 13% 14% 15% 18% 15%

16% 18% 17% 20% 18% 18% 17% 23% 26% 17%

15% 11% 10% 7% 9% 9% 14% 5% 8% 13%

19% 17% 17% 15% 18% 18% 20% 10% 10% 18%

35% 40% 41% 42% 43% 42% 35% 46% 38% 36%

16% 14% 13% 13% 12% 13% 14% 13% 13% 15%

24% 20% 19% 18% 18% 20% 22% 18% 18% 22%

5% 5% 6% 5% 5% 6% 6% 5% 5% 5%

7% 7% 7% 7% 7% 7% 7% 8% 8% 7%

48% 54% 55% 58% 58% 54% 51% 59% 59% 51%

Ontwikkeling aantal huishoudens naar leeftijd, type en inkomen in de gemeente Raalte 2019-2025 totaal leeftijd samenstelling typen tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. alleenstaand stellen gezinnen tot 23 jaar Raalte Heeten Luttenberg Broekland Mariënheem Nieuw Heeten Heino Laag Zuthem Lierderholthuis totaal gemeente 2025-2030

Raalte Heeten Luttenberg Broekland Mariënheem Nieuw Heeten Heino Laag Zuthem Lierderholthuis totaal gemeente 2030-2040

Raalte Heeten Luttenberg Broekland Mariënheem Nieuw Heeten Heino Laag Zuthem Lierderholthuis totaal gemeente

195 70 50 20 30 25 90 20 10 500

-5 -5 0 0 0 0 0 0 0 -15

-100 10 10 0 5 0 -20 5 -5 -95

95 30 0 0 0 0 20 5 0 155

-260 -90 -30 -35 -25 0 -120 -15 -15 -590

65 105 30 40 30 10 55 25 30 390

395 15 40 15 20 15 150 0 0 650

275 50 50 20 20 20 115 10 5 560

-20 45 25 15 15 10 15 10 10 130

-60 -30 -20 -10 -5 -5 -45 0 -10 -190

-5 -5 0 0 0 0 0 0 0 -15

totaal leeftijd samenstelling typen tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. alleenstaand stellen gezinnen tot 23 jaar 125 35 30 10 10 10 40 15 0 275

0 0 0 0 0 0 0 0 0 -5

10 -15 0 0 -5 -5 10 -5 0 -10

-30 15 10 10 5 10 0 10 0 30

-250 -105 -60 -30 -30 -25 -125 -15 -20 -655

100 90 45 10 25 15 75 10 20 395

300 45 30 20 15 15 85 5 5 525

270 45 35 15 15 10 95 5 5 505

-60 10 10 5 0 0 -10 5 0 -35

-85 -25 -10 -10 -10 -5 -45 0 -5 -195

0 0 0 0 0 0 0 0 0 -5

totaal leeftijd samenstelling typen tot 23 jaar 23 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 jaar e.o. alleenstaand stellen gezinnen tot 23 jaar

40 20 20 -10 5 -5 -70 15 -5 10

-5 0 0 0 0 0 -5 0 0 -15

-5 -20 -20 -5 -5 -10 -40 -5 0 -110

-160 -10 35 5 -5 -5 10 10 -10 -120

-100 -75 -65 -45 -30 -20 -150 -15 -20 -515

-240 -105 -30 -5 -20 -15 -75 0 -15 -510

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

550 230 105 45 60 35 190 30 40 1.285

365 80 45 15 25 15 85 10 10 645

-260 -35 -25 -15 -15 -15 -120 -5 -10 -495

-65 -25 0 -10 -5 -10 -35 5 -5 -145

-5 0 0 0 0 0 -5 0 0 -15

48

inkomensklassen 23-65 jaar, 23-65 jaar, 65+, 65+, gezinnen primaire secundaire lage midden- hoge middenhogere alleenstaand stellen alleenstaand stellen doelgroep doelgroep inkomens inkomens inkomens -5 5 10 0 0 5 0 5 -5 15

-160 -15 0 -15 -10 0 -55 0 -5 -260

280 45 40 20 20 15 115 5 10 555

145 60 25 30 20 10 75 15 15 390

-60 -30 -20 -10 -5 -5 -45 0 -10 -190

15 10 10 5 5 5 10 5 0 60

185 40 30 15 15 10 75 5 5 385

25 10 5 5 5 0 10 0 0 60

5 5 5 0 0 0 5 0 0 25

-40 5 5 0 5 5 -15 5 0 -30

inkomensklassen 23-65 jaar, 23-65 jaar, 65+, 65+, gezinnen primaire secundaire lage midden- hoge middenhogere alleenstaand stellen alleenstaand stellen doelgroep doelgroep inkomens inkomens inkomens -35 -25 -5 -5 -5 -5 -15 0 -5 -95

-110 -40 -15 -5 -10 -5 -40 -5 -10 -240

300 70 45 20 25 15 110 10 10 605

50 50 25 10 15 10 25 10 10 205

-85 -25 -10 -10 -10 -5 -45 0 -5 -195

30 10 5 0 5 0 10 0 0 65

155 40 25 10 10 10 55 5 5 315

10 5 5 0 0 0 5 0 0 30

5 5 5 0 0 0 5 0 0 20

-80 -20 -5 -5 -5 -5 -30 5 -5 -155

inkomensklassen 23-65 jaar, 23-65 jaar, 65+, 65+, gezinnen primaire secundaire lage midden- hoge middenhogere alleenstaand stellen alleenstaand stellen doelgroep doelgroep inkomens inkomens inkomens -40 -30 -20 -15 -10 -10 -50 -5 -5 -180

-140 -50 -35 -25 -15 -15 -85 -10 -10 -385

405 110 65 30 35 25 140 15 15 840

-115 15 10 5 5 0 -35 10 5 -100

-65 -25 0 -10 -5 -10 -35 5 -5 -145

40 15 5 0 5 0 0 5 0 70

185 55 30 10 15 10 45 10 5 360

-10 0 0 0 0 0 -5 0 0 -10

-15 0 0 0 0 0 -10 0 0 -30

-160 -45 -15 -20 -15 -15 -95 0 -10 -380

Woningvoorraad

Aantal bewoonde woningen in 2019 in de gemeente Raalte 2019

Raalte Heeten Luttenberg Broekland Mariënheem Nieuw Heeten Heino Laag Zuthem Lierderholthuis totaal gemeente

huur koop koopprijs huurprijs - corporatie eigendom totaal type grond- appartement grond- appartement grond- appartement appartement koop corporatie particuliere tot € 424 € 424 tot € 607 tot € 651 tot meer dan tot € 200.000 € 200.000 tot € 275.000 tot meer dan gebonden € 400.000 € 400.000 gebonden € 275.000 € 720 € 720 € 651 € 607 huur huur zonder lift met lift gebonden 915 2.260 375 4.680 865 1.810 1.465 910 90 190 275 1.975 245 400 2.775 375 5.055 910 6.940 8.230 110 255 35 1.000 190 380 290 175 0 5 5 170 15 165 195 50 1.035 95 1.255 1.400 0 165 5 690 150 265 175 105 0 0 5 55 10 95 70 695 5 0 855 860 15 75 0 380 80 145 100 60 0 0 0 45 10 30 55 385 15 0 455 470 5 120 0 440 95 170 110 65 0 0 5 40 5 70 55 440 5 0 560 560 5 100 0 340 65 125 90 55 0 0 0 45 0 50 50 340 5 0 435 440 175 555 110 2.080 415 805 605 370 20 45 60 315 55 245 490 95 2.195 195 2.640 2.925 5 35 0 160 35 60 40 25 0 0 0 15 0 20 15 160 5 0 195 195 5 50 0 145 30 55 35 20 0 0 0 15 0 35 15 145 5 0 195 195 1.230 3.610 530 9.915 1.930 3.820 2.915 1.785 110 240 345 2.685 340 1.115 3.725 560 10.445 1.200 13.525 15.285

2019

huur koop koopprijs huurprijs - corporatie eigendom totaal type grond- appartement grond- appartement grond- appartement appartement koop corporatie particuliere tot € 424 € 424 tot € 607 tot € 651 tot meer dan tot € 200.000 € 200.000 tot € 275.000 tot meer dan gebonden € 400.000 € 400.000 gebonden € 275.000 € 720 € 720 € 651 € 607 huur huur zonder lift met lift gebonden

Raalte Heeten Luttenberg Broekland Mariënheem Nieuw Heeten Heino Laag Zuthem Lierderholthuis totaal gemeente

100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100%

84% 90% 99% 97% 100% 99% 90% 100% 100% 88%

11% 7% 0% 0% 0% 0% 7% 0% 0% 8%

5% 4% 1% 3% 1% 1% 3% 3% 3% 4%

61% 74% 81% 82% 79% 77% 75% 82% 74% 68%

Rapport 12 oktober 2019 Woningmarktonderzoek Raalte

34% 14% 8% 12% 10% 11% 17% 8% 8% 24%

5% 12% 11% 6% 13% 11% 8% 10% 18% 7%

9% 8% 14% 18% 10% 0% 11% 0% 0% 9%

71% 87% 79% 82% 80% 100% 64% 100% 100% 72%

10% 3% 7% 0% 10% 0% 12% 0% 0% 9%

49

7% 3% 0% 0% 0% 0% 9% 0% 0% 6%

3% 0% 0% 0% 0% 0% 4% 0% 0% 3%

18% 17% 15% 16% 15% 16% 17% 16% 14% 17%

29% 28% 25% 26% 25% 27% 28% 25% 25% 28%

36% 37% 38% 38% 39% 37% 37% 38% 39% 37%

17% 18% 22% 21% 22% 19% 19% 22% 21% 18%

57% 71% 80% 81% 79% 77% 71% 82% 74% 65%

5% 3% 1% 0% 0% 0% 4% 0% 0% 3%

27% 18% 19% 16% 21% 23% 19% 18% 26% 24%

11% 8% 0% 3% 1% 1% 6% 3% 3% 8%