Document · PDF

Rapport Nautus

Informatievoorziening raad 17 mei 2023, gemeente RaalteBij agendapunt: Voorlopige invulling van energie ondersteuningsfonds9.686 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Inventarisatie energie ondersteuningsfonds gemeente Raalte Adviesrapport

www.nautus.nl

Inventarisatie energie ondersteuningsfonds gemeente Raalte Adviesrapport

Projectnaam

Inventarisatie energie ondersteuningsfonds gemeente Raalte

Onderwerp

Energie ondersteuningsfonds

Versie

1.0

Datum

5 april 2023

Auteur(s)

Melissa Savage en Kim de Smet

www.nautus.nl

Inhoudsopgave 1.

Samenvatting .............................................................................. 4

Inleiding ..................................................................................... 7

2.1

Context ...................................................................................... 7

2.2

Aanleiding .................................................................................. 7

2.3

Leeswijzer .................................................................................. 8

Uitvoering onderzoek .................................................................. 9

3.1

Onderzoeksvragen ....................................................................... 9

3.2

Aanpak ...................................................................................... 9

3.3

Kanttekeningen .......................................................................... 11

Bevindingen .............................................................................. 12

4.1

Wat gebeurt er al? ...................................................................... 12

4.2

Bevindingen onderzoek: mogelijke (toekomstige) knelpunten. ........... 16

4.3

Enquête Cultuur- en Sportinstellingen ............................................ 21

4.4

Conclusie bevindingen ................................................................. 21

Mogelijke invulling ondersteuningsfonds ................................... 22

5.1

Waar liggen de knelpunten? ......................................................... 22

5.2

Wat zijn mogelijke ondersteuningsmaatregelen? .............................. 23

5.3

Wat doen andere gemeenten? ...................................................... 23

5.4

Wat zijn juridische en financiële aandachtspunten? .......................... 26

Advies ....................................................................................... 27

Bronnen ............................................................................................ 30 Bijlage 1: Respondenten interviews........................................................ 31 Bijlage 2: Vragenlijst interviews ............................................................ 32 Bijlage 3: Overzicht interviews .............................................................. 33 Bijlage 4: Kenmerken respondenten Digipanel ......................................... 39 Bijlage 5: Uitkomsten en vragenlijst enquête Digipanel ............................. 41 Bijlage 6: Uitkomsten en vragenlijst enquête sport- en cultuurinstellingen ... 56

Samenvatting

Totstandkoming advies Voor de totstandkoming van dit adviesrapport hebben Kim de Smet (adviseur Nautus) en Melissa Savage (adviseur Nautus) in nauwe samenspraak met de gemeente Raalte een onderzoek en adviesopdracht uitgevoerd. De Gemeente Raalte heeft €1 miljoen beschikbaar gesteld om inwoners, bedrijven, verenigingen en instellingen te ondersteunen wanneer zij grote financiële problemen ervaren als gevolg van gestegen (energie)prijzen. Voor de totstandkoming van het advies, hebben we eerst een onderzoek uitgevoerd. Het doel van dit onderzoek was het bieden van overzicht welke doelgroepen deze extra financiële ondersteuning nodig hebben in de gemeente. Daarvoor onderzochten wij: a) de mate waarin de doelgroepen op dit moment financieel in de knel zitten of verwachten te komen en b) de bestaande ondersteuningsmaatregelen op het gebied van financiële steun en verduurzaming. Hierbij focusten wij specifiek op de regelingen die in het leven zijn geroepen of zijn verstrekt als reactie op de energiecrisis. Dit hebben we gedaan door middel van interviews met interne beleidscollega’s en maatschappelijke partners en een uitvraag via het Digipanel van gemeente Raalte. De resultaten van het onderzoek zijn de basis voor ons advies over de invulling van het energie-ondersteuningsfonds. Wat gebeurt er al? Landelijk, regionaal en lokaal bestaan verschillende ondersteuningsmaatregelen.

Zowel op het vlak van financiële tegemoetkomingen (zoals de energietoeslag en het Tijdelijk Noodfonds

Energie

voor

particulieren

TEK-regeling

voor

bedrijven)

als

verduurzaming (subsidies of leningen voor isolatie, zonnepanelen en warmteboilers). Ook gemeente Raalte biedt hierin verschillende mogelijkheden. De huidige regelingen lijken goed aan te slaan bij de doelgroepen waarvoor zij bedoeld zijn. Vanuit het Rijk zijn sommige regelingen

voor 2023 al aangekondigd, maar

de invulling en

inwerkingtredingsdatum nog onduidelijk. Signalen en behoeften uit Raalte De bevindingen van ons onderzoek wijzen uit dat er binnen de gemeente Raalte geen urgente signalen zijn dat men op dit moment in de knel komt als gevolg van de gestegen energiekosten. Inwoners Minima in Raalte zijn goed in beeld bij de gemeente. De financiële problemen van minima in Raalte als gevolg van de gestegen energieprijzen lijken relatief mee te vallen. De groep inwoners die boven de 130% van de bijstandsnorm leeft is minder goed in beeld bij de gemeente. Van de Digipanel respondenten die aangeven (soms) moeite te hebben met

rondkomen, geeft 72% aan dat zij niet weten hoe de gemeente hen kan ondersteunen, of waar zij die informatie kunnen vinden. Bedrijven Bedrijven geven weinig tot geen signalen over problemen rondom de betaling van energierekeningen. Een mogelijk toekomstig knelpunt is dat de collectieve energie-inkoop eindigt in november 2023. Het gaat om zo’n 250 verschillende aansluitingen. Zij verwachten hier weer een goede overeenkomst voor te kunnen sluiten zodra de energiekosten verder dalen. Hierover is echter nog geen zekerheid. Wel lijken bedrijven in veel gevallen niet op de hoogte te zijn van al hun mogelijkheden rondom verduurzaming en de ondersteuning die de gemeente en provincie daarbij kunnen bieden. Zzp’ers zijn individueel minder goed in beeld, maar het netwerk ZP Raalte heeft wel nauw contact met de gemeente. Zzp’ers zijn meestal niet aangesloten bij een bovengenoemde collectieve energie-inkoop en ervaren mogelijk meer gevolgen van de gestegen energieprijzen. Er zijn geen signalen dat men hierdoor in de knel komt. Tegelijk kaarten Zzp’ers het over het algemeen niet snel aan als zij financiële problemen ervaren. Vanuit ZP Raalte wordt het bespreken van financiën gestimuleerd. Instellingen/verenigingen Over het geheel geven weinig culturele instellingen aan dat zij financiële nood ervaren. Bij slechts een aantal partijen is de urgentie voelbaar.

Deze partijen zijn goed in beeld bij de gemeente. Er is grote behoefte aan verduurzaming van oude panden om de kosten in de toekomst te beperken. Mogelijkheden voor ondersteuning Vanuit de bevindingen uit het onderzoek en de context van de gemeente Raalte, zien we de onderstaande opties als mogelijke invulling van het ondersteuningsfonds: -

Het versterken van informatieverschaffing over bestaande regelingen;

Het bieden van maatwerk: het toepassen van de menselijke maat voor schrijnende gevallen;

Het uitbreiden van bestaande verduurzamingsmaatregelingen.

De bevindingen uit het onderzoek roepen echter de vraag op of de €1 miljoen van het ondersteuningsfonds (helemaal) besteed moet worden. De financiële noden uit de lokale samenleving lijken mee te vallen. Advies Op basis van deze bevindingen is ons eerste advies om de gereserveerde €1 miljoen vooralsnog niet in te zetten. Het gebrek aan nood maakt dat een ondersteuningsfonds in

onze ogen geen passend middel is. Ons tweede advies is om gericht in te zetten op de aandachtspunten die vanuit de lokale samenleving naar voren komen. Dat kan door middel van het versterken van bestaande structuren en regelingen. Concreet bevelen wij aan de doelgroep van het huidige Warm voor Elkaar project te verbreden.

Inleiding

2.1 Context Steeds meer inwoners en organisaties in Nederland komen in de problemen vanwege stijgende (energie)prijzen. Op Prinsjesdag 2022 kondigde het Kabinet verschillende maatregelen aan om de negatieve effecten van de stijgende energieprijzen te dempen. Denk hierbij aan het Tijdelijke Noodfonds Energie, het prijsplafond en de energietoeslag. Tegelijkertijd zijn veel Nederlandse gemeenten zelf ook bijgesprongen om de lokale samenleving te helpen met (mogelijke) financiële problemen. Ook de gemeente Raalte heeft dit op verschillende manieren gedaan. Zo is de bijzondere bijstand opengesteld voor hoge energielasten, biedt de gemeente energiecoaches aan en heeft de gemeente €1 miljoen

gereserveerd

programmabegroting

2023-2026

voor

het

energie

ondersteuningsfonds. 2.2 Aanleiding In de programmabegroting wordt het doel van de gereserveerde €1 miljoen beschreven. Dit is om te voorkomen dat de inwoners, ondernemers, verenigingen en instellingen in de gemeente door de steeds hogere energieprijzen in grote financiële problemen komen. Als mogelijke oplossingsrichtingen worden genoemd: tegemoetkoming voor deze lasten (financieel) en ondersteuning om energieverbruik duurzaam te verminderen (preventief). De volledige tekst uit de begroting is als volgt:

Instellen energie ondersteuningsfonds Zo stellen we in deze begroting voor €1 miljoen vrij te maken voor een energie ondersteuningsfonds. In aanvulling op de rijksregelingen willen we in deze onzekere tijden naast onze inwoners, ondernemers, verenigingen en instellingen staan om te voorkomen dat men door de steeds hogere energieprijzen in grote financiële problemen komt. We willen samen naar oplossingen zoeken om de energielasten te dempen. Denk hierbij aan tegemoetkoming voor deze lasten, maar gelijktijdig ook aan ondersteuning om het energieverbruik duurzaam te verminderen. Gemeente Raalte, Programmabegroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026, aangeboden op 11 oktober 2022

Om tot een goede invulling van het fonds te komen is het van belang om te weten wat speelt in de lokale samenleving. Daarvoor is een inventarisatie nodig welke groepen in de knel komen, ondanks de bestaande regelingen waarop zij aanspraak kunnen maken. De methode en de uitkomsten van die inventarisatie leest u in dit rapport.

2.3 Leeswijzer Allereerst beschrijven we de uitvoering van het onderzoek, bestaande uit de hoofd- en deelvragen, aanpak en de betrokken collega’s en partners. Vervolgens leest u in de bevindingen welke regelingen er al zijn en in hoeverre signalen van knelpunten bekend zijn bij de gemeente Raalte en maatschappelijke partners. Naar aanleiding daarvan wordt ingegaan op de opties die gemeente Raalte heeft voor de invulling van het ondersteuningsfonds. Daarbij geven wij voorbeelden van andere gemeenten en besteden wij aandacht aan financiële en juridische randvoorwaarden. Tot slot volgt ons advies over de invulling van het energie ondersteuningsfonds.

Uitvoering onderzoek

In dit hoofdstuk staat hoe het onderzoek is opgezet en uitgevoerd. 3.1 Onderzoeksvragen De inventarisatie bestond uit de volgende hoofd- en deelvragen: 1. Welke inwoners/ondernemers/instellingen/verenigingen krijgen ondanks de huidige ondersteuningsmaatregelingen (landelijk, regionaal en lokaal) momenteel onvoldoende hulp om financieel niet in de problemen te raken? - Welke ondersteuningsmaatregelen bestaan al? (Landelijk, regionaal en lokaal) - Welke groepen ervaren problemen als gevolg van de gestegen (energie)prijzen? - Wat zijn mogelijke toekomstige knelpunten? 2. Welke mogelijkheden zijn er, rekening houdend met het beschikbare budget en de geldende wet- en regelgeving (landelijk en lokaal), om invulling te geven aan het energie ondersteuningsfonds? - Wat doen andere gemeenten? - Wat is juridisch en financieel mogelijk? - Wat zijn de voor- en nadelen van de verschillende ondersteuningsmaatregelen? 3.2 Aanpak Om bovenstaande vragen te beantwoorden hebben we de volgende methodieken gebruikt.

Documentanalyse bestaande regelingen We analyseerden de bestaande regelingen voor inwoners, ondernemers, instellingen en verenigingen. Dat deden we op landelijk, regionaal en lokaal niveau. Hiermee creëerden duidelijkheid over welke mogelijkheden er op dit moment zijn voor de inwoners van Raalte en welke steun zij al ontvangen.

Inventarisatie behoeften lokale gemeenschap Ook inventariseerden we welke behoeften er zijn vanuit de lokale gemeenschap aan extra ondersteuning. Welke groepen in de samenleving hebben te maken met financiële problemen als gevolg van de gestegen energieprijzen? Daarvoor hebben we collega’s vanuit verschillende beleidsthema’s die hierin inzicht hebben of dergelijk onderzoek al hebben gedaan geïnterviewd. Naast interne collega’s hebben we ook interviews gehouden met externe organisaties om beter zicht te krijgen op bepaalde doelgroepen. In bijlage 1 is een lijst opgenomen van alle interne- en externe respondenten. Hierbij gebruikten we een vooraf opgestelde vragenlijst als leidraad, te vinden in bijlage 2. Een overzicht met de kernpunten van ieder interview is opgenomen in bijlage 3.

Naast interviews inventariseerden we de behoeften ook door het raadplegen van het Digipanel. Daarnaast is de Adviesraad Sociaal Domein geraadpleegd over de signalen die zij ontvangen op het gebied van energiearmoede en is hen gevraagd om mee te denken over oplossingen. Kernpunten uit de bijeenkomst met de Adviesraad zijn opgenomen in bijlage 3. Het Digipanel is één van de middelen van de gemeente Raalte om de opinie van inwoners te peilen. Iedere Raaltenaar kan zich opgeven voor het Digipanel. De vragenlijst die wij hebben uitgestuurd ging specifiek over energiearmoede. Leden van het Digipanel hadden van 22 februari 2023 tot 1 maart 2023 de kans om de vragenlijst in te vullen. Uiteindelijk hebben 210 leden van het Digipanel de vragenlijst ingevuld. De invullers van de vragenlijst zijn geen willekeurige greep inwoners uit Raalte, of een perfecte afspiegeling van de bevolkingssamenstelling. Veelal zijn dit betrokken inwoners die graag meedenken over de gemeente. De respondenten zijn hierom niet volledig representatief voor de gemeente als geheel. Desondanks geven de uitkomsten een goede inkijk in de signalen die inwoners ontvangen en afgeven over energiearmoede voor henzelf of hun omgeving. De kenmerken van de respondenten staan beschreven in bijlage 4. De belangrijkste uitkomsten en achterliggende vragenlijst van het Digipanel staan beschreven in bijlage 5.

Enquête gemeente Raalte Door gemeente Raalte zelf is er daarnaast een enquête uitgestuurd naar de cultuur- en sportsector en organisatoren van evenementen. De vraagstelling van deze enquête is anders dan de vraagstelling die wij hebben gebruikt in onze interviews en het Digipanel. De inleiding en vraagstelling van de cultuur- en sport enquête richten zich op hoe het ondersteuningsfonds verdeeld moet worden en niet of het ondersteuningsfonds opgezet moet worden. Een kanttekening bij deze enquête is dat de vragen door het bovenstaande als sturend kunnen worden beschouwd. Immers, door te stellen dat budget beschikbaar is en daarna te vragen naar financiële problemen kan men sturen op antwoorden waaruit financiële problemen blijken. Andere vraagstelling kan in dit geval daarom leiden tot andere uitkomsten. De resultaten van de enquête staan in paragraaf 4.3. De inleiding, vraagstelling en belangrijkste uitkomsten van de enquête staan in bijlage 6.

Inventarisatie voorbeeldregelingen andere gemeenten Als laatste haalden we praktijkvoorbeelden bij andere gemeenten in Nederland op. Dit dient ter inspiratie voor de mogelijke oplossingsrichtingen.

3.3 Kanttekeningen Een kanttekening bij de aanpak van dit onderzoek is dat de bevindingen niet uitputtend zijn. Binnen de gegeven tijd hebben we keuzes gemaakt in de hoeveelheid mensen en organisaties die we gesproken hebben. Hiermee hebben we gericht op verschillende plekken in de lokale samenleving gepeild wat de consequenties zijn van de gestegen energieprijzen. Het verdient aanbeveling om de signalen uit de (lokale) samenleving ook na dit onderzoek nauwlettend te monitoren.

Bevindingen

In dit hoofdstuk staan de bevindingen van het onderzoek. Daarbij omschrijven we eerst wat nu al gebeurt op het gebied van energiearmoede vanuit de overheid. Daarna worden de uitkomsten van de interviews beschreven. 4.1 Wat gebeurt er al? In deze paragraaf worden de bestaande regelingen per bestuurslaag uiteengezet. Enkel de regelingen die zich richten op energiearmoede specifiek zijn in dit overzicht meegenomen. Het gaat hierbij om regelingen waar inwoners en organisaties direct aanspraak op kunnen maken, niet om gelden vanuit het Rijk die indirect via gemeenten verdeeld kunnen worden.1 Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen financiële en preventieve regelingen. Een regeling wordt gezien als financieel wanneer zij financieel bijdraagt aan het dempen van hoge energiekosten op dit moment. Een regeling wordt gezien als preventief wanneer zij inzet op het voorkomen van hoge energiekosten in de toekomst, bijvoorbeeld door verduurzaming. Om inzicht te geven in de bestaande regelingen volgt eerst een tabel waarin het totaaloverzicht aan regelingen is weergegeven (tabel 1). Bij elke regeling zijn links naar pagina's toegevoegd met informatie over voorwaarden en duur van de regeling. Daarnaast geeft de kleur van de regeling aan of deze al voorbij is, op dit moment van kracht is of nog komt: In de paragrafen daarna bespreken we het beeld aan regelingen per bestuurslaag.

Regeling komt nog Regeling is van kracht

Regeling is voorbij

Denk hierbij aan een regeling als de 300 miljoen voor compensatie hoge kosten voor gemeenten en provincies.

Tabel 1. Overzicht regelingen per bestuurslaag

Landelijk

Inwoners

Ondernemers

Instellingen

Verenigingen

Financieel

Compensatie hoge brandstofprijzen

Prijsplafond voor

kleinverbruikers -

Energietoeslag 2022

Energietoeslag 2023

Tijdelijk Noodfonds

Prijsplafond voor

Compensatie voor

kleinverbruikers

scholen en door de

Tegemoetkoming

overheid bekostigde

Energiekosten

culturele instellingen.

energie-intensief

(TEK)

Prijsplafond voor

Zwembaden: aparte regeling vanuit het Rijk

Prijsplafond voor kleinverbruikers

kleingebruikers

Noodvoorziening voor amateursportverenigingen.

Preventief

energie -

−

Korting op

Investering verduurzaming

energierekening

ontmoetingsruimtes Oranjefonds

Provinciaal

n.v.t.

Preventief

Geld terug actie:

energiebesparende

maatregelen

maatregelen -

Ontzorgingsprogramma

Geld terug actie: energiebesparende maatregelen

Ontzorgingsprogramma

klein maatschappelijk

vastgoed

Raalte

Financieel

Preventief

Bijzondere bijstand voor

Energiefonds Raalte

extreem hoge energierekening. -

Uitbreiding energietoeslag 2022

Preventief -

Warm voor elkaar: energiebespaarcoaches en energieklussers

Online woningscan

Energieloket: duurzaam bouwloket

Energieloket:

Gratis energiescan

inloopspreekuur

Regeling komt nog

Regeling is van kracht Regeling is voorbij

4.1.1

Wat gebeurt er landelijk?

Financieel De Rijksoverheid zet voornamelijk in op financiële regelingen om burgers, ondernemers, verenigingen en instellingen te ondersteunen. Een deel van deze regelingen is van kracht of al ten einde. Denk hierbij aan de energietoeslag voor huishoudens in 2022 en de accijnsverlaging op brandstof. Het prijsplafond is sinds 1 januari 2023 van kracht en geldt voor heel 2023. Alle huishoudens en andere afnemers met kleinverbruikersaansluiting op het elektriciteits-, gas- of warmtenet kunnen aanspraak maken op het prijsplafond. Hierdoor worden niet alleen inwoners van de gemeente Raalte ontlast door het plafond, maar kunnen ook kleine ondernemingen, verenigingen en instellingen aanspraak maken op deze regeling. Vanuit de Rijksoverheid zijn ook regelingen aangekondigd die nog niet van kracht zijn. De bekendste hiervan is de energietoeslag voor 2023, die naar verwachting uiterlijk in juni 2023 via gemeenten uitgekeerd wordt. Een andere grote regeling die in het verschiet ligt is de Tegemoetkoming Energiekosten energie-intensief mkb (TEK) regeling voor bedrijven. De TEK-regeling biedt een tijdelijke tegemoetkoming voor mkb-ondernemingen waarvan de energiekosten minimaal 7% uitmaken van de totale omzet. De TEK-regeling gaat naar verwachting in het 1 e kwartaal van 2023 open.

Energie intensieve mkb’ers kunnen dan met terugwerkende kracht tegemoetkoming aanvragen voor de periode van 1 november 2022 tot 31 december 2023. Preventief Landelijk is het Oranjefonds actief als onafhankelijke stichting. Het Oranjefonds geeft financiële ondersteuning aan ontmoetingsruimtes in brede zin: van multifunctionele accommodaties tot dorpshuizen en buurtmoestuinen. MFA’S uit Raalte hebben eerder gebruik gemaakt van het Oranjefonds. De ondersteuning geldt voor verschillende doeleinden. Sinds 1 januari 2023 wordt specifiek voorrang gegeven aan initiatieven met betrekking tot verduurzaming. 4.1.2

Wat gebeurt er provinciaal?

Preventief De provincie Overijssel heeft alleen preventieve regelingen. Twee preventieve regelingen zijn gericht op de subsidiëring van duurzaamheidsinitiatieven. De 'Geld terug actie' is een subsidieregeling voor bedrijven waarmee tot maximaal 25% van gemaakte kosten voor verduurzaming worden vergoed. Dit geldt in ieder geval voor midden- en kleinbedrijf (hierna mkb), stichtingen, VOF, CV en eenmanszaken. Naast subsidiëring biedt de Provincie Overijssel een ontzorgingsprogramma. Eigenaren van klein maatschappelijk vastgoed krijgen hulp rondom verduurzaming in de vorm van advies en ondersteuning op maat.

4.1.3

Wat gebeurt er al in Raalte?

Financieel De gemeente Raalte heeft zowel op financieel als preventief gebied verschillende acties in gang gezet om haar inwoners te ondersteunen bij de hoge energieprijzen. Op financieel gebied heeft Raalte de energietoeslag van 2022 uitgebreid. Inkomens tot 120% van de bijstandsnorm kregen de €1300 die door het rijk vastgelegd was. Daarbovenop heeft Raalte €500 toegekend aan inkomens die tussen de 120%-130% van de bijstandsnorm vielen. Naast de energietoeslag heeft de gemeente Raalte ook haar bijzondere bijstand verruimd. Nu kunnen inwoners ook aanspraak maken op de bijzondere bijstand voor ‘extreem hoge energiekosten’. Afgezien van bovenstaande maatregelen, worden bedrijven, instellingen en verenigingen niet gecompenseerd met een regeling die specifiek gericht is op de gestegen energieprijzen. Preventief Samen met de gemeente Olst-Wijhe, welzijnsorganisaties, lokale initiatieven en de woningcorporatie is de gemeente Raalte het project Warm voor elkaar gestart. Binnen dit project zijn energiebespaarcoaches en energieklussers actief om inwoners met lage inkomens te helpen met het verlagen van de energierekening. Daarbij kijkt de coach naar kleine maatregelen om energie te besparen. Vervolgens komt een energieklusser langs om de maatregelen aan te brengen. Denk daarbij aan radiatorfolie, ledlampen en tochtstrips. Ook heeft de Gemeente een energieloket: Duurzaam Bouwloket.

Bij het Duurzaam Bouwloket kunnen woningeigenaren een gesprek aanvragen bij een onafhankelijke energievakman voor een adviesgesprek of energiescan voor het verduurzamen van hun woning. Ook organiseert de gemeente laagdrempelige activiteiten zoals warmtefestivals en maandelijkse inloopspreekuren met energievakmannen. Voor bedrijven en maatschappelijke instellingen bestaat het Energiefonds Raalte. Zij kunnen bij het fonds een lening aanvragen voor een duurzaam project waar zij aan de voorkant zelf het geld niet voor hebben. De leningen uit het fonds zijn bedoeld voor de realisatie van kleine duurzame projecten. De lenigingen bedragen minimaal €5.000 en maximaal €50.000 euro. Momenteel is het Energiefonds Raalte, door de vele aanvragen begin 2023, leeg. Het is nog onzeker of het fonds opnieuw wordt aangevuld.

4.2 Bevindingen onderzoek: mogelijke (toekomstige) knelpunten. In deze paragraaf staan de bevindingen van de interviews die zijn afgenomen met medewerkers van de gemeente Raalte en maatschappelijke partners, de uitkomsten van het Digipanel en de signalen vanuit de Adviesraad Sociaal Domein. Eerst worden de bevindingen voor inwoners weergegeven, daarna voor bedrijven en tot slot voor instellingen en verenigingen. 4.2.1

Inwoners

Inwoners met inkomen lager dan 130% van de bijstandsnorm (minima) De financiële problemen van minima in Raalte als gevolg van de gestegen energieprijzen lijken relatief mee te vallen. Zo geven slechts 3 van de 210 respondenten uit het Digipanel met een inkomen onder 130% van de bijstandsnorm aan zich ‘heel erg’ zorgen te maken over de vraag of ze dit jaar de energierekening kunnen betalen. In Raalte leeft 2,5% van de inwoners in de bijstand (VNG, 2023). De groep van bijstandsgerechtigde is de afgelopen jaren en maanden niet toegenomen. Gemiddeld zijn er zo’n 55 mensen in Raalte met betalingsachterstanden 2. Ook dit aantal is stabiel over 2022. Bij ongeveer 10 van de 55 mensen gaat de betalingsachterstand over het niet betalen van de energierekening. Om minima te ondersteunen met het betalen van de energierekening heeft de gemeente Raalte de bijzondere bijstand opgerekt. Daardoor kunnen Raaltenaren nu ook gebruik maken van de bijzondere bijstand voor een ‘extreem hoge energierekening’. Slechts in 3 gevallen is de bijzondere bijstand uiteindelijk uitgekeerd ten behoeve van een hoge energierekening. Het is onduidelijk wat de oorzaak is van dit lage aantal. Een mogelijkheid is dat minima voldoende geholpen zijn met de energietoeslag vanuit het Rijk. Humanitas bevestigt dit beeld. Daarnaast kan het ook dat minima dit onderdeel van de bijzondere bijstand niet kennen.

Tot slot is bekend dat Raalte in vergelijking met andere gemeenten relatief strenge eisen heeft voor de bijzondere bijstand. Met de ontwikkeling van een nieuw minimaplan binnen de gemeente Raalte worden de mogelijkheden tot verruiming van de bijzondere bijstand verkend. Inwoners met inkomen hoger dan 130% van de bijstandsnorm De knelpunten voor Raaltese inwoners ligt vermoedelijk niet bij de minimagroep, maar juist bij de groep die daar net boven hangt. Dit signaal komt naar voren uit het Digipanel, de Adviesraad Sociaal Domein en interviews met Humanitas en een HUBA 3. De mate van bekendheid van bestaande regelingen lijkt voor de groep net boven de 130% een knelpunt. Minima zijn vaker gewend met geldvragen bij de gemeenten te komen. Mensen die eerst zelfredzaam waren, maar door de gestegen (energie)kosten nu wel geldzorgen ervaren, zijn minder gewend om met hulpvragen naar de gemeente te gaan. Zo blijkt uit de enquête die is uitgezet bij het Digipanel dat 76 van de 210 respondenten aangeeft in algemene zin ‘soms’ of ‘heel erg’ moeite te hebben met rondkomen. Van deze groep geeft

Specifiek gaat het hier om betalingsachterstanden in het kader van de wettelijke vroegsignalering gedeelde betalingsachterstanden. 3 HUBA staat voor Hulp Bij Belasting Aangiften. Een HUBA helpt Raaltese ouderen bij het doen van belastingaangifte. Daardoor krijgen zij veel mee over de financiële situatie van ouderen in Raalte.

een groot deel (55 van de 76 respondenten) aan niet te weten hoe de gemeente Raalte hen kan helpen met rondkomen. Woningeigenaren en huurders Er lijken weinig bijzonderheden te zijn bij woningcorporaties. Zij hebben veel verduurzaamd in de afgelopen jaren, op enkele uitzonderingen na. De woningcorporaties houden met deze gevallen rekening door de huurprijzen niet te indexeren. Dit compenseert niet de hoge energieprijzen, maar draagt wel bij aan het lager houden van de totale kosten. Op dit moment hebben veel huurders nog langdurige energiecontracten, waardoor de kosten meevallen. Mensen met koopwoningen hebben wel vaker een variabel contract. Er zijn voor wooncorporaties een paar algemene wettelijke verplichtingen vanuit het Rijk die financiële problemen bij bewoners moeten voorkomen: -

Passend toewijzen (alleen mogen reageren als je de woning kunt betalen);

Toekennen huurverlaging als iemand aan de voorwaarden voldoet.

Wat doet Salland Wonen al? -

Ze bieden op verzoek energiechecks aan bij bewoners. Dit geldt voor bewoners met een inkomen boven 130% van de armoedegrens. Bewoners die een lager inkomen hebben verwijzen ze naar de regelingen die gemeente Raalte biedt.

Bewoners in woningen met energielabel G proberen ze te ontzien. Voor deze huurders voert Salland Wonen geen actieve huurverhoging door. In maart 2023 wordt bekeken of ze de servicekosten kunnen aanpassen, zodat mensen in juli niet plotseling hoeven bijbetalen.

In het MT van Salland Wonen ligt het volgende onderwerp voor: er komt een huurverhoging aan in vrije sector huur, onderzocht wordt de opbrengsten van die huurverhoging kunnen worden ingezet voor verduurzaming van de woningen met energielabel E/F/G. De invulling daarvan is nog niet duidelijk. Verduurzaming doen ze vanuit eigen kasstromen.

4.2.2

Ondernemers

Bedrijven in Raalte Bedrijven in Raalte zijn over het algemeen goed in beeld. Accountmanagers van de gemeente Raalte hebben veel contact met de doelgroep (bedrijven, bedrijventerreinen, Mkb, Retail, horeca en centra). Op dit moment lijken bedrijven niet direct problemen te hebben met energiekosten. Een belangrijk signaal is dat veel bedrijven zijn aangesloten bij de collectieve energieinkoop vanuit Kring Raalter Werkgevers (Hierna: KRW). Het gaat om ongeveer 250 verschillende aansluitingen. Dat contract eindigt in november 2023, waardoor de kosten

voor energie kunnen stijgen. Vanuit de KRW wordt ingezet op het sluiten van een nieuwe overeenkomst. Zij worden hiervoor bijgestaan door een bemiddelaar. Vanuit de KRW is er de verwachting dat de energieprijzen nog zullen dalen, en zij dan een gunstig tarief kunnen vaststellen. Hierover is echter nog geen zekerheid. Zzp’ers in Raalte Binnen de gemeente Raalte is het zicht op armoede bij zzp’ers beperkt. Het vermoeden bestaat dat zzp’ers de gemeente ook moeilijk weten te vinden. Zo is de schuldhulpverlening voor ondernemers, niet zijnde rechtspersonen, nog nooit aangevraagd. Een mogelijke oorzaak is dat het voor zzp’ers ingewikkeld kan zijn antwoord te geven op vragen rondom inkomen. Als men een inkomensregeling aanvraagt, wordt snel gevraagd naar cijfers over (toekomstig) inkomen. Deze cijfers zijn voor zzp’ers vaak lastig te bepalen. Zzp’ers zijn individueel minder goed in beeld, maar het netwerk ZP Raalte heeft wel nauw contact met de gemeente. Zzp’ers zijn meestal niet aangesloten bij een bovengenoemde collectieve energie-inkoop en ervaren mogelijk meer gevolgen van de gestegen energieprijzen. Er zijn geen signalen dat men hierdoor in de knel komt. Tegelijk kaarten zzp’ers het over het algemeen niet snel aan als zij financiële problemen ervaren. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat armoederisico’s en verborgen armoede in Nederland relatief hoog is onder zzp’ers.

Van de zelfstandigen met geldzorgen die voltijd werken was 93% onbekend bij gemeenten.4 Vanuit ZP Raalte wordt het bespreken van financiën gestimuleerd. Een voorbeeld hiervan is dat tijdens een ledenvergadering iemand werd uitgenodigd om te vertellen over budgetten. ZP Raalte hoopt hiermee het taboe te doorbreken en de mogelijkheid te bieden dat ondernemers zich herkennen en zelf de stap naar ondersteuning zetten. Bedrijven en duurzaamheid Ondernemers lijken niet goed bekend te zijn met de mogelijkheden rondom ondersteuning vanuit de gemeente op het gebied van verduurzaming. Daarin liggen dus kansen wat betreft betere informatieverschaffing. Mogelijkheden daarvoor zouden zijn om de informatieverstrekking vanuit duurzaamheid te versterken of de koppeling tussen beleid van duurzaamheid en bedrijven beter te koppelen. Concluderend is er vanuit de sector behoefte aan: •

Maatwerk voor ondernemers en bedrijven die echt hulp nodig hebben, om schrijnende situaties te voorkomen;

•

Goede informatieverschaffing over mogelijke ondersteuningsregelingen waar bedrijven gebruik van kunnen maken;

Conen, 2022, p.28.

•

Samenwerking met duurzaamheid (bedrijven lijken weinig te weten over hun mogelijkheden).

4.2.3

Instellingen en verenigingen

Multifunctionele Accommodaties (hierna: MFA) Momenteel ervaren de MFA’s weinig financiële zorgen. In totaal kent Raalte 13 verschillende Multi Functionele Accomodaties 5 (MFA’s). In deze accommodaties zijn vaak verschillende verenigingen en instellingen gevestigd met een maatschappelijk oogmerk. Denk bijvoorbeeld aan culturele instellingen en diverse verenigingen. Hierdoor zijn MFA’s van maatschappelijk belang en ontvangen zij subsidies. Deze subsidies zijn niet alleen afkomstig van de gemeente Raalte maar ook van de provincie Overijssel. Slechts één MFA heeft bij de gemeente aangegeven moeilijk rond te komen. In 2015 heeft de gemeente Raalte 3,7 miljoen geïnvesteerd in het verduurzamen van alle MFA’s. Dit voorkomt dat MFA’s te kampen hebben met een hoge gas- of energierekening. Daarnaast is een deel van de MFA’s nu aangesloten bij de collectieve energie-inkoop.6 Dit energiecontract loopt af aan het einde van dit jaar. Hiervoor geldt hetzelfde als voor bedrijven zoals benoemd in paragraaf 4.2.2. De verwachting is dat hiervoor een nieuw contract zal worden afgesloten. Cultuur Vanuit de cultuursector ontvangen we op dit moment slechts enkele signalen over financiële problemen rond het betalen van de energierekeningen. Raalte heeft een rijke cultuursector: muziekverenigingen, theaters, cultuurcafé ’s, bibliotheken en zelfstandig kunstenaars.

Men heeft in sommige gevallen te maken met hoge energierekeningen. Zowel bij eigen panden als bij huur. Ook zijn er een aantal partijen die gevestigd zijn in erg verouderde gebouwen. Zij hebben ondersteuning nodig op het gebied van verduurzaming. Deze specifieke instellingen zijn goed bekend bij gemeente Raalte. Sportverenigingen Sportverenigingen hebben vooral te maken met de gestegen (energie)kosten gelet op hun accommodatie.

Raalte

wordt

onderscheid

gemaakt

tussen

verenigingen

die

accommodaties in eigen beheer hebben en verenigingen die hun accommodaties huren. Accommodaties in eigen beheer Vanuit de gemeente Raalte is momenteel weinig zicht op de energielasten bij de verenigingen die accommodaties in eigen beheer hebben. Vanuit het Sportbedrijf komt het signaal dat verenigingen die zelf sportaccommodaties exploiteren wel financiële zorgen hebben omdat zij prioriteit geven aan de hoge energielasten boven andere uitgaven, zoals het vernieuwen van sportmateriaal. 5

Een MFA is een dorpshuis waarin verschillende organisaties een plek vinden. Doel van een MFA is vooral onderdak te bieden aan allerlei verenigingen en stichtingen en een ontmoetingsplek voor het dorp te zijn. 6 Dit betreft dezelfde collectieve energie-inkoop als die van bedrijven.

Onder de sportverenigingen die accommodaties in eigen beheer hebben vallen vrijwel alle buitensport verenigingen. Zij huren wel sportvelden van de gemeenten, maar de kleedkamers, kantines en installaties zijn daarbij niet inbegrepen. De energielasten daarvoor worden dan rechtstreeks door verenigingen gedragen. Gehuurde accommodaties Sportverenigingen die accommodaties huren hebben vermoedelijk weinig last van de gestegen energieprijzen. Van de verenigingen die hun sportaccommodatie huren doet 80% dit bij Sportbedrijf Raalte. Sportbedrijf Raalte is een BV waarvan de gemeente Raalte de enige aandeelhouder is. De huur die aan de sportverenigingen in rekening wordt gebracht, wordt door de gemeente vastgesteld. Deze huur wordt bepaald aan de hand van gemeentelijke indexeringen en worden niet verhoogd aan de hand van gestegen energieprijzen. Afgelopen jaar heeft het Sportbedrijf Raalte de huur wel iets verhoogd. Er zijn bij de gemeente Raalte enkele signalen dat de huurstijging problematisch is voor sportverenigingen. Zwembaden in gemeentelijk beheer Voor de zwembaden in gemeentelijk beheer is het de verwachting dat zij het financieel redden, ondanks de hoge energiekosten. Binnen de gemeente Raalte zijn twee zwembaden in beheer van het sportbedrijf: de Tijenraan en de Tippe. De Tijenraan en de Tippe vallen naar verwachting buiten de TEK-regeling vanuit het rijk.

De energielasten van beide zwembaden liggen momenteel onder 7% van de begroting. Tegelijkertijd is de gemeente met deze zwembaden in gesprek over verduurzaming. Door de geplande verduurzaming zakt de energierekening mogelijk verder, waardoor verwacht wordt dat ook in 2023 de energielasten niet hoger dan 7% van de begroting zijn. Zwembaden in eigen beheer Zwembaden die niet onder gemeentelijk beheer ervaren vermoedelijk meer last van de gestegen energieprijzen. Zo komen vanuit zwembad ’t Siel signalen dat zij moeite hebben met het betalen van de energierekening en het bekostigen van verduurzaming van hun zwembad. Zwembad ’t Siel is met de gemeente Raalte in gesprek.

4.3

Enquête Cultuur- en Sportinstellingen

Naast het onderzoek van Nautus heeft de gemeente Raalte zelf ook een enquête uitgezet naar cultuur- en sportinstellingen en organisatoren van evenementen. De opzet en vraagstelling van deze enquête wijkt af van de aanpak van de rest van het onderzoek. De resultaten kunnen niet één op één met elkaar worden vergeleken. Daarom worden de bevindingen apart behandeld. De uitkomsten van de cultuur- en sportenquête wijken niet af van eerdere bevindingen. Dit blijkt allereerst uit de lage respons op de enquête. De enquête is uitgegaan naar ongeveer 250 instellingen en verenigingen. Slechts 37 instellingen hebben gereageerd. De lage respons kan wijzen op een lage mate van urgentie. Een aantal partijen geven in hun antwoord op de enquête aan dat zij hun begroting niet rond krijgen. Van de 37 instellingen die hebben gereageerd geven 18 instellingen aan dat het bedrag aan gestegen energiekosten niet opgevangen kan worden in de reguliere begroting.

4.4

Conclusie bevindingen

De inventarisatie naar bestaande regelingen laat zien dat er al veel regelingen bestaan ter ondersteuning van gestegen energieprijzen. Daarnaast laten de bevindingen uit de interviews zien dat de financiële zorgen bij het grootste deel van de lokale samenleving vermoedelijk weinig zijn toegenomen. Bij bepaalde groepen uit de lokale samenleving is wel sprake van (toekomstige) knelpunten. Deze knelpunten en denkrichtingen voor oplossingen behandelen we in het volgende hoofdstuk.

Mogelijke invulling

ondersteuningsfonds In dit hoofdstuk gaan we in op de (toekomstige) knelpunten in gemeente Raalte rond de gestegen energieprijzen. Op basis daarvan kijken we naar verschillende richtingen voor ondersteuningsmaatregelen. Ter inspiratie is een inventarisatie gedaan naar voorbeelden bij andere gemeenten. Hierna volgen de financiële en juridische aandachtspunten benoemd die belangrijk zijn bij het vormgeven van het energie ondersteuningsfonds. 5.1 Waar liggen de knelpunten? Inwoners Inwoners met lage inkomens die net boven de minimagroep vallen en inwoners met hoge vaste lasten lijken de groep te zijn met de meeste financiële zorgen. Zij vallen buiten de regelingen vanuit het Rijk, zoals de energietoeslag en het Tijdelijke Noodfonds Energie. De gemeente Raalte heeft voor hen vooral preventieve regelingen. Deze groep weet die regelingen echter moeilijk te vinden. Ondernemers/zzp’ers Bedrijven die zijn aangesloten bij het de collectieve energie-inkoop in Raalte krijgen vanaf november 2023 mogelijk een hogere energierekening. De KRW zet zich in om een nieuw gunstig contract af te sluiten en wordt hiervoor bemiddeld. De verwachting is dat hierdoor geen problemen ontstaan. Hierover is nog geen zekerheid. Daarnaast zijn veel ondernemers

niet

hoogte

van

bestaande

regelingen

rondom

duurzaamheidsmaatregelen. Cultuurinstellingen/ MFA’s Enkele culturele instellingen zijn gevestigd in gebouwen die niet of nauwelijks verduurzaamd zijn. De energiekosten zijn hierdoor hoog. Om verduurzaming te kunnen uitvoeren hebben zij financiële steun nodig. Uit de enquête blijkt dat slechts acht cultuurinstellingen aangeven hun begroting niet helemaal rond te krijgen door de gestegen energieprijzen. Deze instellingen zijn bekend bij de gemeente Raalte. Sportverenigingen Van de sportverenigingen die hun accommodatie huren bij particuliere verenigingen of hun accommodatie in eigen beheer hebben komen momenteel de eerste signalen dat zij het financieel moeilijk hebben. Een belangrijk deel van deze groep zijn de zwembaden die niet in gemeentelijk beheer zijn. Sportaccommodaties vallen vaak niet binnen de TEK-regeling omdat hun energiekosten niet 7% van de begroting betreffen. Tegelijkertijd is de kans groot dat zij ook buiten het

prijsplafond vallen omdat zij geen kleingebruikers zijn. Voor zwembaden komt vanuit het rijk een aparte regeling. Het is echter nog niet duidelijk hoe deze eruit gaat zien en wanneer deze van start gaat. Daarmee is het onzeker of de particuliere zwembaden het financieel redden. Uit de enquête blijkt dat slechts drie sportinstellingen aangeven hun begroting niet helemaal rond te krijgen door de gestegen energieprijzen. Deze instellingen zijn bekend bij de gemeente Raalte. 5.2 Wat zijn mogelijke ondersteuningsmaatregelen? Naar aanleiding van bovenstaande knelpunten denken wij voor de invulling van het ondersteuningsfonds aan de volgende richtingen:

Het versterken van informatieverschaffing over bestaande regelingen; Hierbij gaat het over informatieverstrekking over bestaande financiële regelingen en preventieve maatregelen van binnen en buiten de gemeente. Dit kan zowel via de website als op fysieke plekken. Voorlichtingsavonden zijn bij respondenten van het Digipanel goed bevallen.

Het bieden van maatwerk; Fonds met maatwerkmogelijkheden voor schrijnende gevallen. Juridisch zijn duidelijke voorwaarden nodig. Tegelijkertijd moet menselijke maat worden toegepast voor alle doelgroepen. Initiatieven bij anderen gemeenten laten zien dat dit kan.

Het uitbreiden van bestaande verduurzamingsmaatregelen; Raalte kent al verschillende verduurzamingsmaatregelingen. Een mogelijkheid is om deze te verbreden. Dit kan bijvoorbeeld door de aanspraak op energieklussers ook mogelijk te maken voor inwoners met een inkomen boven 130% van de bijstandsnorm. Of door het vergoeden van onafhankelijk advies over verduurzaming huizen en het ontzorgen van inwoners en ondernemers bij het vervolgproces.

De bevindingen uit het onderzoek laten echter zien dat op dit moment slechts bij enkele gevallen sprake lijkt van financiële nood binnen de lokale samenleving. Een overweging kan daarom zijn de €1 miljoen die voor het fonds gereserveerd is niet (helemaal) uit te geven omdat het ondersteuningsfonds minder noodzakelijk lijkt dan van tevoren gedacht. 5.3 Wat doen andere gemeenten? Naast Raalte spannen andere gemeenten zich ook in om inwoners, bedrijven, verenigingen en instellingen te ondersteunen bij de gestegen energieprijzen. Bij sommige gemeenten zijn al regelingen van kracht en bij andere gemeenten zijn ze nog aan het inventariseren hoe regelingen of fondsen ingevuld kunnen worden. Daarbij komen verschillende gemeenten

erachter

dat bestaande maatregelen

hun werk doen en

voldoende

ondersteuning lijken te bieden.

Desalniettemin zijn er gemeenten die regelingen hebben bedacht om inwoners en organisaties die wel in de knel komen te kunnen helpen. Hieronder staan enkele voorbeelden van regelingen bij andere gemeenten. Dit geeft inzicht in de mogelijkheden. Inwoners Gemeente Tilburg – Tilburgse ondersteuningsfonds In samenwerking het Stichting Ondersteuningsfonds Tilburg (TOF) heeft de gemeente Tilburg een fonds opgezet voor maatwerkoplossingen bij een hoge energierekening. Dit fonds is bedoeld voor mensen die wel financieel in de knel komen door hoge energiekosten, maar geen recht hebben op de energietoeslag vanuit het Rijk. Gemeente Arnhem - Maatwerk voor wie niet rond kan komen door hoge energiekosten Ook de gemeente Arnhem biedt een maatwerk regeling voor inwoners aan. De doelgroep van deze regeling is ‘iedereen die door de hoge energielasten niet meer rond kan komen en hierdoor schulden moet maken’. De regeling wordt niet uitgevoerd door de gemeente Arnhem zelf, maar door een aparte stichting. Deze stichting heet Goed Geregeld Arnhem en is te vergelijken met de Raaltese ‘Fonds voor Ons’. Gemeente Oude-Ijsselstreek – gemeentelijke subsidie isolatiemaatregelen Gemeente Oude-IJsselstreek heeft een subsidieregeling voor isolatiemaatregelen. Deze subsidies in gericht op inwoners met een laag inkomen (onder modaal) die bezig zijn met verduurzamen van hun huis.

Het gaat om een subsidie van 70% van de kosten van isolatiemaatregelen, met een maximum van €1500. Voor huishoudens die in 2022 energietoeslag kregen geldt het hogere subsidiepercentage van 85% met een maximum van €300. De gemeente Oude-IIsselstreek is momenteel ook de mogelijkheden aan het verkennen om bij ondersteuningsregelingen niet te kijken naar de inkomsten van een huishouden, maar naar het netto besteedbaar inkomen van een huishouden. Daarbij kijken ze dus niet wat er bij huishoudens binnenkomt, maar kijken ze of onder aan de streep voldoende overblijft voor noodzakelijke boodschappen. Bedrijven Gemeente Utrecht - Tegemoetkoming energiekosten mkb Gemeente Utrecht bood in de maanden november en december van 2022 een subsidie aan voor bedrijven met 2 tot 50 werknemers, als tegemoetkoming in de energiekosten. Dit ging om een vergoeding tot maximaal €7000. Voor deze subsidieregeling werd gekeken naar het verschil tussen de hoogste voorschotnota en de laagste voorschotnota uit 2022. Daarnaast werden geen eisen gesteld zoals bij de TEK-regeling, waarbij van de omzet minimaal 7% moet opgaan aan energiekosten (gemeente Utrecht benoemt dat de TEK-regeling uitgaat van 12,5%).

Gemeente Nijmegen & Gemeente Doetinchem - subsidies voor ondernemers met hoge

energiekosten Vanaf 13 maart kan in Nijmegen door het Mkb een subsidie aan worden gevraagd. Per 1 april kan in Doetinchem een soortgelijke regeling worden aangevraagd. De hoogte van de subsidies strekt tot €3000. Ook voor deze regeling wordt gekeken naar het verschil tussen de hoogste en de laagste energienota van 2022. Dit wordt doorberekend over 6 maanden en wordt voor de helft uitbetaald. Ook hierbij wordt niet gekeken naar het percentage energiekosten ten opzichte van de omzet. Beide subsidieregelingen worden bekostigd met het Winterfonds van provincie Gelderland. Gemeente Oss - Ondersteuning kleine ondernemers in moeilijke tijden De gemeente Oss richt zich in het ondersteunen van ondernemers niet (alleen) op financiën maar ook op het geven van advies en ondersteuning bij het nadenken over de toekomst van het desbetreffende bedrijf. Deze ondersteuning is breed en gaat van advies bij

schulden

en budgetbegeleiding tot advies

bij

energiebesparingen. Ook een

heroriëntatie naar het aanpassen van bedrijfsactiviteiten hoort bij de ondersteuning. Instellingen en verenigingen Gemeente Kampen – Subsidie maatschappelijke organisaties met hoge energiekosten De gemeente Kampen komt met deze regeling tegemoet aan een deel van de energiekosten van maatschappelijke organisaties, stichtingen en verenigingen zonder winstoogmerk. De organisatie moet actief zijn op het gebeid van cultuur, sport, welzijn, ontmoeting of maatschappelijke dienstverlening. Organisaties voor onderwijs, zorg en opvang vallen buiten de regeling. De regeling vergoed met terugwerkende kracht 35% van de hogere energiekosten in 2022 ten opzichte van 2021. Het maximale subsidiebedrag is €10.000. Gemeente Zwolle – subsidieregeling tegemoetkoming energiekosten sociale, culturele en maatschappelijke basis. Maatschappelijke organisaties en verenigingen die aantoonbaar hogere energiekosten hebben,

kunnen

Zwolle

een

tegemoetkoming

ontvangen

voor

gestegen

energiekosten. Dit is complementair aan de landelijke regelingen. De tegemoetkoming is maximaal €10.000 en wederom gebaseerd op 35% van de hogere energiekosten in 2022 ten opzichte van 2021. Gemeente Groningen – regeling maatschappelijke initiatieven De gemeente Groningen heeft niet alleen gekozen voor een financiële regeling maar zet ook in op de kracht van de lokale samenleving. Maatschappelijke (bewoners)initiatieven kunnen nu een tijdelijke subsidie aanvragen om maatschappelijke organisaties en inwoners ‘de winter door te helpen’. Het gaat dus om initiatieven die inwoners zelf starten. De hoogte van de subsidie is voor organisaties maximaal €5000 en voor inwoners maximaal €1000.

5.4 Wat zijn juridische en financiële aandachtspunten? Het is van belang dat de invulling van het ondersteuningsfonds past binnen de financiële en juridische kaders van de gemeente Raalte. Op financieel gebied is het belangrijk om rekening te houden met de volgende punten: -

De gereserveerde €1 miljoen is een stelpost waarvan de criteria nog uitgewerkt moeten worden.

Indien bedrijven financieel ondersteund worden moet rekening worden gehouden met Europese regelgeving omtrent staatssteun en marktwerking.

Er komt een nieuw minimaplan waarin verruiming van de bijzondere bijstand misschien al wordt meegenomen.

Eventuele ondersteuningsregelingen moeten in lijn zijn met de mandaatregeling van de gemeente Raalte (2016) op het plan uitvoerbaar te houden.

Eventuele

ondersteuningsregelingen

moeten

passen

binnen

algemene

subsidieverordening Raalte (2014). -

Er zijn verschillende duurzaamheidsregelingen vanuit het Rijk die worden uitgevoerd via gemeenten. Als de gemeente Raalte deze regeling verbreedt, moet administratief worden ingeregeld dat geen dubbele declaratie naar het Rijk plaatsvindt.

Op juridisch gebied is het belangrijk om rekening te houden met de volgende punten: -

Het is juridisch mogelijk het beschikbare geld op verschillende manieren te labelen.

Om dit in te regelen moet er een voorstel naar het College en naar de Raad.

verschil

tussen

bevoegdheden

financiële

verantwoordelijkheid.

bevoegdheden liggen vrij laag in de organisatie. Bevoegdheden zijn gemandateerd mits het budget toereikend is. Wat betreft de financiële verantwoordelijkheid is de budgethoudersregeling leidend. -

Zodra een regeling aan de voorwaarden voldoet van een subsidie, is het een subsidie. Dan gelden de eisen van de (subsidietitel in de) Algemene Wet Bestuursrecht (Awb).

Advies

In dit hoofdstuk geven we advies over de invulling van het energie ondersteuningsfonds. Op basis van voorgaande onderzoeken adviseren we: a)

om geen fonds op te zetten voor energiearmoede in Raalte en

om in te zetten op uitbreiding van het bestaande energieplan ‘Warm voor Elkaar’.

Advies 1: Zet geen energie ondersteuningsfonds op in 2023 De gereserveerde €1 miljoen is zoals te lezen in de programmabegroting primair bedoeld “om te voorkomen dat men door de steeds hogere energieprijzen in grote financiële problemen komt”. De bevindingen van dit onderzoek laten zien dat op dit moment weinig sprake lijkt van grote financiële nood in de lokale samenleving. De tijdelijke landelijke regelingen lijken voor een groot deel van de inwoners goed te werken. Bedrijven en verenigingen hebben veelal vaste energiecontracten of profiteren van eerdere duurzaamheidsinvesteringen. Voor instellingen en organisaties die nog duurzaamheidsinvesteringen willen doen zijn provinciale

regealingen

beschikbaar.

Daarom

adviseren

wij

geen

energie

ondersteuningsfonds op te zetten in 2023. In aanvulling op bovenstaand advies bevelen we aan om te overwegen de €1 miljoen nog wel gereserveerd te houden. In het geval dat er in aanloop naar volgende winter toch behoefte ontstaat aan ondersteuning, kan hier snel naar gehandeld worden. Zoals uiteengezet zijn veel landelijke regelingen tijdelijk en is niet duidelijk hoe de landelijke aanpak en het maatregelenpakket er in 2024 uit zullen zien. Daarnaast zijn ook de ontwikkelingen

energiemarkt

onzeker

geven

sommige

sport-

cultuurinstellingen aan wel financiële knelpunten te ervaren. Advies 2: Intensiveer het huidige Warm voor Elkaar project Hoewel momenteel weinig sprake lijkt van acute financiële nood, laten onze bevindingen ook zien dat met name inwoners met een inkomen net boven 130% van de bijstandsnorm wel knelpunten kunnen ervaren door de gestegen energieprijzen. Extra financiële ondersteuning is voor hen niet direct noodzakelijk, maar het is wel wenselijk voor de lange termijn structureel lasten te helpen verlichten. Wij adviseren daarom om voor deze groepen bestaande preventieve duurzaamheidsmaatregelen uit te breiden.

Warm voor Elkaar Het Warm voor Elkaar project is tot stand gekomen naar aanleiding van de energiecrisis. De gemeente Raalte heeft €733.884 van het Rijk gekregen om mensen in energiearmoede middels structurele maatregelen te helpen. Raalte besteed het geld aan energiecoaches- en klussers. Eerst gaan de energiecoaches bij inwoners langs om te kijken hoe zij met kleine ingrepen1 hun huis kunnen verduurzamen. Vervolgens komt de energieklussers met alle benodigdheden om de kleine uitgrepen uit te voeren.

Inwoners tot 130% van de bijstandsnorm kunnen aanspraak maken op de regeling. Zij hoeven niets te betalen. De gemeente Raalte vergoed tot €150 per huishouden.

Het uitbreiden van bestaande initiatieven kan bijvoorbeeld door het huidige Warm voor Elkaar project te verbreden. De aanpak bestaat uit een energiecoach die advies geeft over verduurzaming en waar nodig een energieklusser die de maatregelen uitvoert. Momenteel kan slechts de groep inwoners tot 130% van de bijstandsnorm aanspraak maken op dit project. Wij adviseren om de doelgroep voor een deel van het Warm voor Elkaar project te verbreden, zodat alle inwoners van gemeente Raalte hier profijt van kunnen hebben. Wel adviseren we hierbij twee verschillende sporen aan te houden voor inwoners met een inkomen tot 130% en inwoners met een inkomen daarboven, zonder daarbij een harde grens aan te houden. Dat kan als volgt:

Energiecoaches:

energiecoach

geeft

advies

over

eenvoudige

verduurzamingsmaatregelen voor alle inwoners van gemeente Raalte. -

Energieklussers: de maatregelen worden door een energieklusser toegepast als mensen dit zelf niet makkelijk kunnen bekostigen. De maatregelen zijn ongeveer ter waarde van €150. Hierbij wordt geen harde inkomensgrens gehanteerd, maar is ter beoordeling van de energiecoach. Uitgangspunt is dat de regeling gericht is op inwoners met een lager inkomen.

Aandachtspunten voor de uitvoering -

Capaciteit aan vrijwilligers Momenteel zijn er 12 energiecoaches en 3 energieklussers. Om bovenstaande maatregel door te voeren zijn meer vrijwilligers nodig. Verhoudingsgewijs zijn hier meer energiecoaches nodig. Enerzijds omdat energiecoaches straks voor iedereen beschikbaar

zijn.

Anderzijds

omdat

bij

een

deel

van

huurwoningen

woningcorporaties zelf de kleine duurzaamheidsmaatregelen doorvoeren. -

Motivatie van vrijwilligers De vrijwilligers die momenteel actief zijn vinden een deel van hun motivatie in het feit dat zij lagere inkomens ondersteunen. Het verbreden van de doelgroep kan invloed

hebben op deze motivatie. In de werving van nieuwe vrijwilligers kan de communicatie beter gericht worden op duurzaamheid dan op armoedebestrijding. -

Bedrag van vergoeding Het huidige maximale bedrag van €150 is in vrijwel alle gevallen voldoende om kleine duurzaamheidsmaatregelen door te voeren. Bij het intensiveren van de regeling adviseren we daarom het bedrag van €150 niet te verhogen.

Voorrang aan de lage inkomens De regeling is in het leven geroepen voor lage inkomens. Momenteel zijn er lage inkomens die wel een energiecoach- en klusser hebben aangevraagd, maar nog niet aan de beurt zijn gekomen. Het advies is daarom eerst de lage inkomens te ondersteunen en daarna pas de inwoners met een inkomen boven 130% van de bijstandsnorm. Naar verwachting komt de verbreedde doelgroep uiterlijk in Q1 2024 aan bod. Dit zou betekenen dat de verbreedde doelgroep pas na de volgende winter profijt heeft van de kleine verduurzamingsmaatregelen. We adviseren daarom te overwegen de capaciteit van de uitvoering op te schalen en de verbreding eerder door te voeren.

In communicatie richten op lagere inkomens Ons advies is om de regeling voor iedere inwoner van Raalte beschikbaar te stellen. Daarbij zou het echter goed zijn in communicatie te sturen op mensen die negatieve gevolgen ervaren van de gestegen energieprijzen. Zo komt er geen meerwerk bij de uitvoering te liggen voor inkomenscontroles, maar wordt een deel van de mensen die de overheid niet nodig hebben ter ondersteuning wel uitgefilterd.

Bronnen W.S. Conen (2022). Verborgen armoede in Nederland. Een kwantitatief onderzoek naar de omvang, kenmerken, locaties en dynamiek van verborgen armen, AIAS-HSI Working Pape. Amsterdam: AIAS-HSI VNG. (2022, augustus). Dashboard- Werk en inkomen. Waar Staat Je Gemeente. Geraadpleegd op 27 februari 2023, van https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/dashboard/werk-en-inkomen

Bijlage 1: Respondenten interviews Interne beleidscollega’s - Beleidsmedewerker minima & schuldhulp; - Strategisch beleidsadviseur Ruimte, portefeuille Wonen; - Beleidsadviseur Duurzaamheid; - Beleidsmedewerker Cultuur, Domein Samenleving; - Accountmanager bedrijven en bedrijventerreinen, aanspreekpunt MKB; - Accountmanager bedrijven retail en horeca, centra; - Beleidsadviseur sport; - Verbinders gemeente Raalte. Externe partners en contacten - Digipanel Gemeente Raalte: enquête verspreid onder panelleden; - Salland Wonen (Manager Wonen en medewerker incasso); - Vertegenwoordiger Multifunctionele Accommodatie; - Vertegenwoordiger Ouderenraad; - Adviesraad Sociaal Domein; - Voorzitter Energiecollectief; - Vertegenwoordiger Humanitas; - Vertegenwoordiger ZP Raalte en bestuurslid Kring Raalter Werkgevers (verantwoordelijk voor inkoop collectieve energie). Juridisch en financieel - Financieel adviseur gemeente Raalte; - Juridisch Adviseur gemeente Raalte.

Bijlage 2: Vragenlijst interviews Interview Intern Beleidsterrein: Medewerker: Datum:

Introductie:

•

Voorstellen: Wat is onze rol m.b.t. ondersteuningsfonds?

•

Opzet van ons onderzoek:

•

Gesprekken intern op verschillende afdelingen

Analyse naar doelgroepen in Raalte

Landelijke, provinciale en lokale regelingen

Voorbeelden bij andere gemeenten

Ons doel van dit gesprek is om een beter beeld te krijgen van de

mogelijke knelpunten die in de gemeente Raalte spelen op het gebied van energie-armoede en welke ondersteuning daar al voor bestaat.

•

We maken graag gebruik van jouw expertise op <beleidsterrein>.

Vragen en gespreksverslag: Doelgroep 1.

Met welke groepen heb je contact?

Welke groepen zijn misschien minder goed in beeld, maar lopen mogelijk wel vast?

Knelpunten 3.

Wat zie je gebeuren? Kampen mensen/bedrijven met financiële problemen? Of voorzie je dat in de nabije toekomst?

Welke signalen vang je op?

Ondersteuningsmaatregelen 5.

Wat gebeurt er al?

In hoeverre wordt er gebruik gemaakt van bestaande ondersteuningsmaatregelen?

Wat vind jij belangrijk bij de invulling van het ondersteuningsfonds?

Overig 8.

Maak je je ergens zorgen over?

Zijn er relevante documenten/rapporten/onderzoeken/ontwikkelingen die we mee kunnen nemen?

10. Is er iets niet aan bod gekomen waarvan je wel denkt dat het van belang is? Is het beeld compleet? Welke info mist er eventueel nog en wat moeten we dan doen om die te verzamelen?

Bijlage 3: Overzicht interviews Interne gesprekken Beleidsterrein

Belangrijkste bevindingen

Cultuur

Er zijn momenteel weinig urgente signalen

(Toekomstige) Knelpunten -

vanuit culturele instellingen. Wel geven

Behoefte aan financiële steun om gebouwen te verduurzamen.

een aantal partijen aan het financieel moeilijk te hebben. Deze zijn bekend bij de gemeente. -

Er een aantal partijen die in erg verouderde gebouwen zitten. Deze partijen hebben om te kunnen verduurzamen financiële ondersteuning nodig.

Dorpscontacten

Er zijn tot nu toe weinig financiële

Te strenge criteria waardoor

problemen bij de MFA’s.

organisaties uiteindelijk geen

MFA’s kunnen via verschillende

aanspraak kunnen maken op het

subsidiemogelijkheden steun vanuit de

fonds.

provincie krijgen, indien zij aan de voorwaarden voldoen. -

In 2015/2016 heeft Raalte 3,7 miljoen geïnvesteerd in het verduurzamen van alle MFA-gebouwen. Hierdoor zijn MFA’s vrij nieuw en goed geïsoleerd.

Duurzaamheid

Ziet kansen in het verbeteren van de

Inwoners met een inkomen net boven

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Raalte&id=698de6bc-786b-4de8-8733-6404de28585b