Raadsvoorstel en -besluit programmeringsafspraken Windenergie

PROCEDUREBLAD BEHANDELING RAADSVOORSTEL Het college verzoekt u dit raadsvoorstel te behandelen Onderwerp

Programmeringsafspraken windinitiatieven

Zaaknummer

19535-2024

B&W vergadering

2 april 2024

Agendacommissie

22 april 2024

Raadsvergadering

30 mei 2024

Portefeuillehouder

Dhr. B.J.M. (Ben) Nijboer

Behandelend ambtenaar

-

Fatale termijn(en)

Bijlage(n): (beslisdocumenten die meegezonden moeten worden) Bijlage 1: concept-programmeringsafspraken. Bijlage 2: kaart potentiële windgebieden 242,5m tiphoogte Bijlage 3: onderzoek potentiële windgebieden Raalte

RAADSVOORSTEL Raadsvergadering

30 mei 2024

Zaaknummer

19535-2024

Onderwerp

Programmeringsafspraken windinitiatieven

Portefeuillehouder

Dhr. B.J.M. (Ben) Nijboer

Voor informatie

-

Samenvatting Door programmeringsafspraken met de provincie Overijssel te maken over ‘schaarse ruimte’ voor windinitiatieven, wijzen we het gebied ten westen van landgoed Schoonheten aan als gebied voor het potentieel realiseren van windturbines. Zo kunnen we bijdragen aan het realiseren van onze energiedoelstellingen, in lijn met eerder gemaakte RES-afspraken. Het overige grondgebied in gemeente Raalte wordt met het maken van deze afspraken uitgesloten tijdens de looptijd van deze afspraken. Het college heeft hier via een collegebesluit op 2 april 2024 in principe medewerking aan verleend. Uw raad wordt verzocht om aan de hand van dit voorstel de gemaakte afspraken te bekrachtigen.

Beslispunten 1. In te stemmen met de voorgestelde programmeringsafspraken windenergie tussen gemeente Raalte en provincie Overijssel, door het principebesluit, dat het college op 2 april 2024 hierover genomen heeft, te bekrachtigen.

Inleiding De provincie is het bevoegd bestuursorgaan voor windinitiatieven tussen de 5 MW en 100 MW. De wijze waarop ze dit faciliteren is verwerkt in het ontwerp Provinciaal Programma Energiestrategie 2024 (PPE). Een aanvraag van een ontwikkelaar voor een windinitiatief moet de provincie binnen de wettelijke termijnen beoordelen en toetsen aan het ruimtelijk beleid. Hierdoor is het in de basis niet mogelijk voor de provincie om aanvragen te weigeren, ook niet als in datzelfde gebied al andere aanvragen zijn gedaan of windturbines staan. Op verzoek van verschillende gemeenten heeft de provincie de mogelijkheid onderzocht om dergelijke, voor gemeenten ongewenste, ontwikkelingen te voorkomen. Dat kan door het creëren van ‘schaarse ruimte’ voor aanvragen van vergunningen voor windturbines. De provincie heeft dit in hun ontwerpverordening/beleid verwerkt door het toevoegen van de optie om programmeringsafspraken te maken tussen de provincie en gemeenten. Op deze manier kan de schaarse ruimte optimaal en op ruimtelijke gronden verdeeld worden. De provincie kan dan, door het aanbrengen van fasering, (samen met de betreffende gemeente) uit meerdere aanvragen de initiatieven selecteren die ruimtelijk het beste passen. Door programmeringsafspraken te maken kan een gemeente gemotiveerd aangeven waar in de gemeente er ruimte is om een cluster van tenminste 4 windturbines te realiseren.

Het overige grondgebied binnen de provincie wordt uitgesloten.

2

Voor het maken van programmeringsafspraken heeft de provincie het format aangeleverd in bijlage 1. Dit format gaat in op drie aspecten Het voorstel is om de aspecten op onderstaande wijze in te vullen voor de gemeente Raalte: a. Een maximum (in GWh) aan opwek in de gemeente. De provincie Overijssel stelt dat ze rekenen met 20 Gwh opwek per turbine. Dat betekent dat het maximum ten minste 4x20GWh dient te zijn. Voorstel is daarom om het maximum voor de gemeente Raalte te stellen op 80 GWh. b. Een afspraak waar dit afgesproken maximumaantal GWh mag landen in de gemeente. Door één gebied te benoemen in de programmeringsafspraken sluiten we de rest van de gemeente uit voor grootschalige windprojecten zolang deze programmeringsafspraken van toepassing zijn. c. Afspraken over de fasering van het open te stellen gebied. Voorstel is om dit gebied open te stellen van 1 januari 2025 – 31 maart 2025. Het is niet mogelijk om de openstelling verder in de tijd te plaatsen. Door voor deze termijn te kiezen, kunnen we vooraf indien gewenst nog aanvullend lokaal beleid opstellen.

De programmeringsafspraken worden pas definitief nadat de gemeenteraad hiermee heeft ingestemd. De provincie Overijssel geeft in hun ontwerpbeleid aan elke twee jaar met gemeenten de programmeringsafspraken te maken. Over 2 jaar kunnen er dus weer nieuwe afspraken gemaakt worden. Er is de laatste jaren veel gebeurd op het gebied van windenergie. Hieronder wordt puntsgewijs een korte terugblik gegeven op deze ontwikkelingen. Ontwikkelingen • 2021 juni – Vaststellen RES 1.0 met als gemeente Raalte een bod om in 2030 100GWh aan duurzame energie op te wekken • 2021 juli – Het proces om te komen tot zoekgebieden in Raalte is stil gezet. • 2023 januari – Eerste versie Provinciaal Programma Energiestrategie waarin de provincie aangeeft hoe ze regie voeren bij het behandelen van windinitiatieven. • 2023 juni - Gemeenteraad Raalte spreekt zich uit zoveel als mogelijk regie te nemen door het vaststellen van zoekgebieden • 2023 juni– Provinciale Staten neemt motie “Grip op Wind” aan waarin gesproken wordt over clustering van 4 turbines bij elkaar • 2023 juli – Gedeputeerde Staten stelt voorgenomen windbeleid vast • 2023 oktober – Ministerie brengt nieuwe afstandsnormen wind op land ter consultatie. • 2023 november/december – gemeente Raalte doet onderzoek naar gebieden waar potentiële windclusters kunnen. 2024 januari – Gedeputeerde Staten stellen ontwerp-windbeleid vast.

Hier komen voor het eerst de programmeringsafspraken ter sprake. Belangrijk is nog om op te merken dat Raalte in de Regionale Energiestrategie 1.0 een indicatief bod heeft gedaan van 7GWh aan windenergie voor 2030. Dit bod geldt nog steeds. We zien het maken van deze programmeringsafspraken uitdrukkelijk als een losstaand proces, waarin we een maximum formuleren aan windenergie wat er in de gemeente Raalte kan gaan landen. Uitkomsten onderzoek windturbinecluster Raalte De ontwikkelingen van windturbines gaan snel. Momenteel geldt een tiphoogte van 200m als een minimum om tot een haalbare businesscase te komen (OER provincie Overijssel, 2024). De maximale hoogte van een turbine op dit moment is ongeveer 280m tiphoogte. Om de hoeken van het speelveld in kaart te brengen heeft de provincie Overijssel in hun ontwerpbeleid de harde belemmeringen voor deze twee hoogtes in kaart gebracht. De contramal van deze harde belemmeringen levert een kaart op met gebieden waar technisch/ruimtelijk gezien windturbines geplaatst zouden kunnen worden. Tegelijkertijd hebben we, aan de hand van de harde belemmeringen, in Raalte de potentie voor windclusters laten onderzoeken. Hiervoor hebben we gekozen om dit te onderzoeken voor turbines van 200m tiphoogte en 242,5m tiphoogte. Dit om zo de maximale potentie in kaart te brengen (bij 200m), maar ook de potentie in kaart te 3

brengen voor een hoogte die wij realistischer achten voor nog te ontwikkelen windprojecten (242,5m). Uit het onderzoek wat we hebben laten uitvoeren komen opties naar voren voor de variant van 242,5m tiphoogte, hier geven we in dit stadium de voorkeur aan. Hogere windturbines wekken namelijk substantieel meer energie op en de verwachting is dat innovaties met name plaatsvinden op de hogere type turbines (stillere turbines bijvoorbeeld). Daarnaast geeft de markt steeds meer aan dat een turbine van 200m tiphoogte nu al niet meer rendabel is om te ontwikkelen. De ontwikkeling van een windproject duurt minimaal 5-7 jaar, dus we verwachten dat deze hoogte dan helemaal niet meer haalbaar is en we willen inspelen op deze marktontwikkeling. Voor de hogere variant (242,5m tiphoogte) komen een aantal optionele gebieden naar voren waar eventueel 4 turbines geplaatst zouden kunnen worden (zie bijlage 21) (ook in combinatie met het onderzoek van de provincie Overijssel). 1 2 3 4

Op het grensgebied met Dalfsen, ten zuiden van Kanaaldijk-zuid. Een beperkt deel valt op het grondgebied van Raalte. Op het grensgebied met Olst-Wijhe en Zwolle (Windesheim) waarbij een beperkt deel op het grondgebied van Raalte valt. Het gebied ten westen van landgoed Schoonheten. Het Boetelerveld: Dit gebied valt volledig af vanwege provinciaal beleid m.b.t. Natura 2000 gebied.

Overige ontwikkelingen en uitgangspunten Naast de ruimtelijke afwegingen zijn er nog andere afwegingen die een rol spelen in de haalbaarheid van deze gebieden. - Voor het gebied op de grens met Dalfsen geldt dat het Raalter grondgebied slechts een klein gedeelte is van het potentiële clustergebied. Dalfsen heeft aangeven zich te focussen op een ander gebied in Dalfsen voor ontwikkelingen op het gebied van wind. Daarmee voldoet dit gebied niet aan de eis van de provincie “het gebied dient ruim voldoende ruimte te bieden voor het afgesproken aantal GWh”. - Voor het gebied op de grens met Olst-Wijhe en Zwolle geldt ook dat het Raalter grondgebied slechts een klein gedeelte van het clustergebied is. Zwolle focust zich op andere gebieden voor de ontwikkeling van wind. Olst-Wijhe, waar het grootste gedeelte van dit potentiële clustergebied ligt, heeft één van hun vastgestelde zoekgebieden wel liggen in dit grensgebied. Echter hebben zij in hun bestuursakkoord 2022-2026 een pauzeknop voor windenergie opgenomen. Voor de looptijd van de programmeringsafspraken wordt dus geen duidelijkheid verwacht van Olst-Wijhe over dit gebied. Omdat het Raalter gedeelte van dit potentiële clustergebied slechts een klein gedeelte van dit gebied is, waar geen 4 turbines kunnen landen, nemen we deze nu niet mee in deze programmeringsafspraken.

Conclusie potentiële gebieden Er blijft dan één gebied over waar volgens de onderzoeken potentieel ruimte is voor vier windturbines. Dit is het gebied ten westen van landgoed Schoonheten (zie figuur 1). Uit zowel het onderzoek van de provincie Overijssel (de Omgevingseffect Rapportage) als ons eigen onderzoek zijn er voor dit gebied een heel aantal ruimtelijke belemmeringen. Op basis van deze belemmeringen kan echter, op dit moment, niet voor 100% uitgesloten worden dat hier een windcluster ontwikkeld kan worden. Omdat hier voor nu mogelijkheden lijken te liggen, wordt dit gebied opgenomen in de programmeringsafspraken met de provincie Overijssel.

1

Het optionele gebied op de grens met Dalfsen staat hier niet op, omdat dit naar voren is gekomen naar aanleiding van het onderzoek van de provincie Overijssel: 4

Figuur 1: gebied wat opgenomen wordt in de programmeringsafspraken

Beoogd effect Door programmeringsafspraken met de provincie Overijssel te maken over ‘schaarse ruimte’ voor windinitiatieven, wijzen we het gebied ten westen van landgoed Schoonheten aan als gebied voor het potentieel realiseren van windturbines. Zo kunnen we bijdragen aan het realiseren van onze energiedoelstellingen, in lijn met eerder gemaakte RES-afspraken. Het overige grondgebied in gemeente Raalte wordt hierdoor uitgesloten voor de ontwikkeling van windprojecten zolang de programmeringsafspraken gelden.

Argumenten 1.1 Door in te stemmen met voorgestelde programmeringsafspraken neemt de gemeenteraad de regie in handen over het gebied waar een potentieel windcluster kan landen. Dit is conform het raadsbesluit uit juni 2023 om zoveel als mogelijk de regie op windenergie te houden als gemeente. De programmeringsafspraken zullen worden verankerd in het beleid van de provincie Overijssel. 1.2 In te stemmen met de voorgestelde programmeringsafspraken geeft de grootste mate van regie aan de gemeente. Een andere manier van een gebied afbakenen voor een potentieel windcluster is door het vastleggen van zoekgebieden. Dit is nog steeds een mogelijkheid, maar biedt minder zekerheid dan het maken van programmeringsafspraken.

5

1.3 Aan de hand van de gedane onderzoeken is niet uit te sluiten dat windclusterprojecten mogelijk zijn in de gemeente Raalte, het niet instemmen met voorgestelde programmeringsafspraken betekent dat dit een geaccepteerd risico is en deze projecten overal in de gemeente kunnen landen. 1.4 In de gestelde deadline van de provincie geeft geen ruimte om als gemeenteraad de programmeringsafspraken nog aan te passen. Niet instemmen met de programmeringsafspraken betekent dus dat er geen programmeringsafspraken gemaakt zullen worden met de gemeente Raalte.

Participatie Op basis van de uitkomsten van het aanvullend technisch onderzoek en op basis van programmeringsafspraken gaan we het gesprek met de samenleving aan. We staan op punt een ingrijpend besluit te nemen en vinden het daarbij belangrijk om hierover in gesprek te blijven met de samenleving. Dit doen we door uit te leggen en te luisteren naar de reactie van inwoners hierop. Dit doen we op verschillende manieren. We organiseren een inloopavond voor inwoners. Ook is het mogelijk om digitaal een reactie te delen. Deze digitale reacties stellen we beschikbaar aan de gemeenteraad voor het Rond-de-tafelgesprek op 16 mei. In een vervolgtraject bekijken we of er aanvullend lokaal beleid nodig is en hoe de participatie hierin vorm te geven.

Duurzaamheid Het maken van programmeringsafspraken draagt bij aan het behalen van onze lokale duurzaamheidsdoelstellingen en aan het behalen van de afspraken die we gemaakt hebben in RES 1.0.

Kanttekeningen Het maken van programmeringsafspraken met de provincie Overijssel kent een aantal kanttekeningen. 1. Onzekerheid: Het maken van deze afspraken zal voor onzekerheid onder de inwoners in de gemeente Raalte zorgen. We verwachten dat deze onzekerheid het grootste zal zijn in en om het gebied wat genoemd wordt in de programmeringsafspraken. De andere optie is echter om geen programmeringsafspraken te maken. In dat geval kunnen projecten in de gehele gemeente ontwikkeld worden zonder dat we daar invloed op hebben. We verwachten dat dit tot een grotere onzekerheid bij inwoners leidt. 2. Tijd: Dit besluit wordt nu genomen onder de tijdsdruk van de deadline die de provincie Overijssel heeft gesteld. Het lokale proces van het vaststellen van zoekgebieden was nog niet afgerond. Dit betekent dat inwoners nog niet op de hoogte zijn van de gebieden waar potentieel windenergie kan landen en dat ze dit nu moeten vernemen via deze programmeringsafspraken. De provincie Overijssel moet de aanvragen in behandeling nemen tot het provinciaal plafond van 2 TWh in de hele provincie is bereikt. De gemeenten die programmeringsafspraken met de provincie maken bedingen daarmee ook een gebiedsbeperking op hun overige grondgebied. Gemeenten die geen programmeringsafspraken maken vallen bij de provincie in de ‘restcategorie’.

Het verschil tussen de optelsom van programmeringsafspraken en het provinciaal plafond is het aantal GWh (gigawattuur) dat de provincie via de restcategorie wil realiseren. Indien er niet ingestemd wordt met voorgestelde programmeringsafspraken, dan valt Raalte in deze restcategorie. Er is dan geen gebiedsbeperking voor het tot stand komen van windenergieinitiatieven. De provincie moet aanvragen in Raalte dan in behandeling nemen tot het provinciaal “opwekplafond” van 2 TWh is bereikt. In de praktijk kan dit leiden tot meer energieopwekking op Raalter grondgebied, dan de 80 GWh, die wij beogen af te spreken.

Financiën en fiscale aspecten Dit voorstel heeft geen nieuwe financiële of fiscale aspecten.

6

Vervolg Na instemming van de raad zullen de afspraken verwerkt worden in het beleid van de provincie Overijssel. Vervolgens zal het gebied in Raalte, wanneer de besluitvorming van Provinciale Staten geweest is, opengesteld worden voor initiatieven van 1 januari 2025-31 maart 2025. Het ruimtelijk beste initiatief kan dan uitgekozen worden. Indien er geen aanvragen binnenkomen voor dit gebied zal het gebied opengesteld blijven. Daarnaast heeft het college op 2 april 2024 besloten om gedetailleerder onderzoek te laten doen naar het potentiële windcluster gebied ten westen van landgoed Schoonheten. Op basis van de onderzoeksresultaten wordt bekeken wat de vervolgstappen zijn voor de gemeente Raalte. De uitkomsten van het onderzoek geven ons inzicht in de opties om dit gebied ook als gemeentelijk zoekgebied vast te stellen of wellicht te moeten concluderen dat de ruimtelijke beperkingen te groot zijn om hier een windcluster te kunnen plaatsen.

Communicatie We informeren de geïnteresseerden via de mailinglijst over wind (+600 geïnteresseerde), kondigen we het rondde-tafelgesprek aan op de gemeentepagina in het Weekblad voor Salland en ontvangen direct omwonenden een brief waarin we deze ontwikkeling duiden.

Bijlagen Bijlage 1: concept-programmeringsafspraken. Bijlage 2: kaart potentiële windgebieden 242,5m tiphoogte Bijlage 3: onderzoek potentiële windgebieden Raalte

burgemeester en wethouders van de gemeente Raalte,

de secretaris Monique van Esterik

de waarnemend burgemeester Arco Hofland

7

RAADSBESLUIT Zaaknummer

De raad van de gemeente Raalte, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 2 april 2024

Besluit: 1.

In te stemmen met de voorgestelde programmeringsafspraken Windenergie tussen gemeente Raalte en provincie Overijssel, door het principebesluit, dat het college op 2 april 2024 hierover genomen heeft, te bekrachtigen.

Aldus besloten in de vergadering van 30 mei 2024.

de griffier Karin Zomer

de voorzitter Arco Hofland

8