informatienotitie aanpak financiering investeringen openbare ruimte

INFORMATIENOTITIE RAAD Onderwerp

Aanpak ontwikkelen inhoudelijke en financiële strategie openbare ruimte

Zaaknummer

16629-2024

B&W vergadering

26 maart 2024

Portefeuillehouder

Dhr. B. (Breun) Breunissen

Behandelend ambtenaar

Hennie Rodijk telefoon: 0572-347867, e-mail:

Kennis te nemen van De aanpak ontwikkelen inhoudelijke en financiële strategie openbare ruimte.

Inleiding De gemeente Raalte kent een groot bezit, te weten de openbare ruimte. De verantwoordelijkheid voor de inrichting, het mogelijk maken van het gebruik en het beheer ligt bij de gemeente Raalte. Vanuit een professionele organisatie wordt gewerkt om de taken die hierbij horen naar behoren uit te voeren. Zoals in de nota “Op weg naar een toekomstbestendige openbare ruimte” (2021) naar voren komt verouderen wijken, woningen en gelijktijdig de openbare ruimte. Ook de kwaliteit van de wegen in het buitengebied staat onder druk. Daarnaast worden nieuwe (beleids-)eisen gesteld aan de inrichting en het gebruik. Willen we de openbare ruimte toekomstbestendig maken, een gezonde en veilige leef- en werkomgeving kunnen garanderen dan moeten we structureel investeren op de vervangingsopgave die op ons afkomt, naast de structurele inzet op het dagelijks- en groot onderhoud. Het is nodig om rondom dit vraagstuk een sprong voorwaarts te maken, immers 46% van het areaal is gerealiseerd voor 1980 (en 23% in de jaren ’80). Daarom is het nodig een strategie (inhoudelijk en financieel) te ontwikkelen voor een lange termijn (10 tot 20 jaar). Hier ligt ook een belangrijke link met de opgave leefbare en toekomstbestendige dorpen en wijken.

Juist doordat we als gemeente zo’n grote verantwoordelijkheid hebben voor de openbare ruimten, vormt het één van de belangrijkste knoppen waar we aan kunnen draaien als het gaat om leefbaarheid en toekomstbestendigheid. Dit alles te plaatsen in een context waarbij de beschikbaarheid van middelen onder druk staat. In deze informatienotitie leest u wat we willen bereiken en hoe we hieraan invulling geven. Kern van het vraagstuk Kern van het vraagstuk dat voorligt is voor welke financiële inspanningen de gemeente Raalte komt te staan en hoe we kunnen komen tot een structurele opbouw van middelen in de begroting. Welke inhoudelijke en financiële strategie is hierbij passend voor de gemeente Raalte? Huidig beleid openbare ruimte De openbare ruimte is nodig om de samenleving te laten functioneren (o.a. verplaatsen, verblijven, ontmoeten). Hieronder vallen o.a. wegen, openbare verlichting, het groen, de speelplaatsen en het wegmeubilair als borden, banken en afvalbakken in de dorpen en wijken. Daarnaast kennen we een groot areaal in het buitengebied (wegen, bermen, sloten en bomen). Verder ligt er ondergronds een groot netwerk van voorzieningen zoals rioleringen, waterafvoersystemen, en zeer veel kabels en leidingen (eigendom van de nutsbedrijven). Dat alles is voor veel inwoners zo vanzelfsprekend. Het vraagt echter continu aandacht en een serieuze inzet van mensen en middelen.

Dat doen we door het beheer en onderhoud uit te voeren aan de hand van de integrale visie op de

openbare ruimte (IVOR 2014). We zetten daarbij in op het uitvoeren van dagelijks onderhoud (bijv. maaien, vegen, snoeien) inclusief kleinschalige herstelwerkzaamheden. Daarnaast voeren we groot onderhoud uit. Hierbij wordt de functie in stand gehouden er vindt geen vernieuwing plaats. Als laatste kennen we de vervangingsopgave, waarbij elementen opnieuw worden aangelegd. Een vervolgstap hierop is het toekomstbestendig maken om aan alle eisen van deze tijd voldoen. De netheidsniveaus worden bepaald aan de hand van landelijke normen, op de schaalniveaus A,B,C en D. Beleidsmatig is dit vastgelegd in IVOR 2014. Het hoogste niveau (A) en laagste niveau (D) zijn beleidsmatig niet vastgelegd. Niveau A en D komen wel voor bij respectievelijk nieuwbouwlocaties of gebieden waar sprake is van achterstallig onderhoud. Niveau B (basiskwaliteit) geldt voor de centrumgebieden en de entrees en toegangsgebieden van de 9 kernen. Niveau C, kwaliteit laag geldt voor de dorpen en wijken, de bedrijventerreinen en het buitengebied. Het beheer en onderhoud is in hoofdzaak gericht op het in stand houden, het borgen van de veiligheid en het voorkomen van kapitaalvernietiging. Met de huidige inzet op een steeds meer verouderend areaal kunnen we echter niet voorkomen dat er op enig moment geïnvesteerd moet worden in vervangingen en het toekomstbestendig maken van de openbare ruimte.

Het onderhoudsniveau ligt op een ondergrens. De inhoudelijke opgave dient zich in toenemende mate aan, hierop zullen we een passend antwoord moeten geven. Met name op het gebied van het wegbeheer dient zich een toenemende mate onderhoudsachterstand aan. Voor dit alles is het nodig om een inhoudelijke strategie en financiële strategie te ontwikkelen. De inzet op de openbare ruimte kan ook een belangrijke bijdrage leveren aan maatschappelijke opgaven. Zo kan je met de inrichting en staat van de openbare ruimte bijvoorbeeld gezond gedrag stimuleren, kan het eraan bijdragen dat inwoners langer thuis kunnen blijven wonen en kan het zo ingericht worden dat ontmoeting tussen inwoners in de wijk wordt gestimuleerd, wat een positief effect kan hebben op de sociale cohesie. We kunnen stellen dat dit alles zeer kapitaalintensief is. Sprong vooruit De gemeente Raalte is enorm in ontwikkeling, we werken aan een toekomstbestendige gemeente. We kennen 3 grote opgaven, te weten groei, het buitengebied en de bestaande dorpen en wijken. Grote ambities die we met verve waar willen maken. Hierbij is tevens aandacht nodig voor het bestaande bezit, openbare ruimte in al haar facetten. Op dit gebied zijn de nodige nota’s vastgesteld en wordt er gestaag gewerkt aan de realisatie van de doelen. Het wordt nu echter tijd om ook op het terrein van beheer en vervangingen een sprong vooruit te doen.

De inhoudelijke opgaven blijven, veranderen in de tijd om ook aan nieuwe eisen te kunnen voldoen. Dit is een continu proces, die tot uitdrukking komt in het vaststellen van allerlei beleids- en beheerplannen (recent nog de herziening van het speelbeleid, beheerplan groen). Hiermee gaan we door, zo nodig zetten we een tandje bij. We zien duidelijk een trend dat de waarden die de leefomgeving heeft voor inwoners en de maatschappij steeds dominanter en relevanter worden. Hiermee krijgt de openbare ruimte in toenemende mate een sleutelpositie bij allerlei maatschappelijke opgaven. Om daadwerkelijk een sprong vooruit te kunnen doen is een structurele financiering van de (vervangings-) investeringen nodig. Hieraan ontbreekt het binnen de gemeente Raalte met uitzondering van de financiering als opgenomen in het GRP. Op financieel gebied is een doorbraak nodig om te voorkomen dat de omvang van de opgaven groter wordt en de realisatietermijn korter en dat een niet te overziene opgave wordt doorgezet naar de volgende generatie. De financiering/dekking van de investeringen in de openbare ruimte verliep tot nu toe voor een belangrijk deel op ad hoc basis en is daarmee zeer kwetsbaar.

Doel Om in de toekomst het beheer en onderhoud te kunnen uitvoeren, de veiligheid te kunnen garanderen en kapitaalvernietiging te voorkomen moeten we investeren, waarbij ook bijdragen vanuit de openbare ruimte worden geleverd aan andere beleidsdoelen als gezondheid, duurzaamheid en klimaatbestendigheid. Ten aanzien van de financiering is het wenselijk dat dit op programmaniveau wordt geregeld, zodat de nodige flexibiliteit kan worden ingebouwd en ingespeeld kan worden op de benodigde capaciteit. (Tijdig schakelen zodat ingezet kan worden op de projecten die het meest urgent zijn of waar zich mooie meekoppelkansen voordoen voor andere beleidsdoelen, waar mogelijk in verbinding met de opgave dorpen en wijken).

2

Inhoudelijke aanpak De aanpak is erop gericht om in eerste instantie inzicht te verschaffen in de opgave. Hiermee faciliteren we het bestuurlijke gesprekken. De inhoudelijke voorbereiding is inmiddels gestart. De inzichten die we opdoen hebben in hoofdzaak betrekking op: A. Analyse bestaand beleid, beheer en de staat van onderhoud, de technische staat, de gebruikswaarden en voldoet de openbare ruimte aan eisen t.a.v. toekomstbestendigheid en in welke mate? B. Financieel, wat is de omvang van de investeringen, welke financiële opgaven komen op ons af op basis van bestaand beleid? Welke dekkingsmiddelen zijn beschikbaar? Wat verstaan we onder een strategische aanpak? Om enig beeld te kunnen geven wat onder een strategische benadering wordt verstaan hebben we op hoofdlijnen hieronder geschetst op welke aspecten keuzes moeten worden gemaakt. - Op gebiedsniveau, welke gebieden kiezen we om te investeren, mede in samenhang met de opgave leefbare en toekomstbestendige dorpen en wijken. Op basis van welke criteria kunnen prioriteiten worden gesteld? In welke gebieden investeren we niet? - Op het niveau van maatregelen, welke ambities hebben we en maatregelen passen we toe? - Op planningsniveau, wanneer, waar en wat voor te bereiden en te realiseren. - Op haalbaarheid ten aanzien van beschikbare middelen en uitvoeringscapaciteit.

Op ambitieniveau zijn er zijn er meerdere scenario’s denkbaar. Om enig beeld te geven ten aanzien van de reikwijdte van de scenario’s hieronder een schets van de bandbreedte, ter inspiratie. 1. Reparatie en herstel, lokaal, kleinschalig, korte termijn 2. Beheer en veiligheid, lange termijn, oorzaak van de schade wegnemen 3. Vergroening van de leefomgeving als een plus op de scenario’s 1 en 2 4. Toekomstbestendige leefomgeving, grootschalige en integrale aanpak. Uitwerking 1. De eerste stap op proces moet leiden tot het aankondigen van het ontwikkelen van een inhoudelijke en financiële strategie voor opgaven in de openbare ruimte, programma 2. Dit doen we aan de hand van deze informatienotitie voor de gemeenteraad. 2. De eerste aankondiging willen wij doen bij kadernota 2025-2028. Hierbij worden nog geen financiële middelen geclaimd. 3. Naast de beeldvorming en het helder maken van het vraagstuk wordt verder gewerkt, mede op basis van de opbrengst van de bestuurlijke sessies, voorjaar 2024. Ook hierbij wordt de samenwerking gezocht met het college en de gemeenteraad. De opbrengst van de strategische raadssessie van 7 maart jl. wordt meegenomen. 4. Het resultaat wordt neergelegd in een nota. Ons streven is erop gericht om hierbij ook een financieel ingroeimodel te presenteren. Deze nota wordt ter besluitvorming voorgelegd aan het college. 5.

De (mogelijke) financiële consequenties worden vertaald in de meerjarenbegroting 2025 en verder en worden daarmee in de meest actuele financiële context geplaatst. Hiermee beogen we dat de financiële consequenties integraal deel uitmaken van de afwegingen die moeten worden gemaakt bij het vaststellen van de begroting. Proces De interne voorbereidingen lopen, zowel ambtelijk als bestuurlijk. De doelen die we hierbij nastreven zijn het realiseren van een goede beeldvorming en het ophalen van bestuurlijke aandachtspunten bij college en raad. Daarnaast ligt er de wens om voor te sorteren op de keuzes die gemaakt kunnen worden en de knoppen waaraan hierbij gedraaid kan worden. Uw raad willen we hierbij graag betrekken, in eerste instantie beeldvormend, daarna besluitvormend, als eerste bij de Kadernota 2024-2028 als opmaat naar de begroting.

3

Kernboodschap Uw raad wordt voorgesteld kennis te nemen van de aanpak om te komen tot een inhoudelijke en financiële strategie voor de opgaven in de openbare ruimte.

Vervolg Het college is gestart met geven van uitvoering van de geschetste aanpak. Uw raad wordt hierbij betrokken als bovenstaand weergegeven.

Communicatie Voor deze sterk intern gerichte aanpak zal in eerste instantie worden ingezet op de communicatie binnen de organisatie.

burgemeester en wethouders van de gemeente Raalte,

de secretaris Monique van Esterik

de waarnemend burgemeester Arco Hofland

4