Geamendeerd Raadsvoorstel en -besluit beleidsnota windenergie Raalte 2024

PROCEDUREBLAD BEHANDELING RAADSVOORSTEL Het college verzoekt u dit raadsvoorstel te behandelen Onderwerp

Beleidsregels windenergie gemeente Raalte 2024

Zaaknummer

63862-2024

B&W vergadering

12 november 2024

Agendacommissie

25 november 2024

Raadsvergadering

19 december 2024

Portefeuillehouder

Dhr. B.J.M. (Ben) Nijboer

Behandelend ambtenaar

Karin Lautenbach

Fatale termijn(en)

15 februari 2025 in verband met sluitingstermijn provincie Overijssel voor windinitiatieven

Bijlage(n): (beslisdocumenten die meegezonden moeten worden) 1.

Beleidsnota windenergie gemeente Raalte 2024

Overige bijlagen: 2. Dashboard enquête windenergie gemeente Raalte 2024 3. Dashboard workshop Carmel College windenergie gemeente Raalte 2024 4. Impressie Carmel College workshop windenergie gemeente Raalte 2024 (video) https://www.raalte.nl/wind-video

RAADSVOORSTEL Raadsvergadering

19 december 2024

Zaaknummer

63862-2024

Onderwerp

Beleidsregels windenergie gemeente Raalte

Portefeuillehouder

Dhr. B.J.M. (Ben) Nijboer

Voor informatie

Karin Lautenbach

Samenvatting Deze beleidsnota Windenergie gemeente Raalte 2024 biedt duidelijkheid over de voorwaarden waaraan moet worden voldaan bij de ontwikkeling van windinitiatieven in gemeente Raalte. Bij projecten voor grootschalige opwek (5 MW – 100 MW opgesteld vermogen) is de provincie bevoegd gezag en zal het provinciale beleid leidend zijn bij de beoordeling of een initiatief toegestaan kan worden. Bij de beoordeling van een initiatief zal de provincie ook het gemeentelijke beleid meenemen, mits redelijk en juridisch houdbaar. Daarom is deze beleidsnota ontwikkeld. De uitgangspunten zoals opgenomen in deze nota hebben als doel om de belangen van omwonenden en de natuur zoveel mogelijk te beschermen.

Beslispunten 1.

De beleidsnota Windenergie gemeente Raalte 2024 vast te stellen en daarmee te kiezen voor: a. Een standaard afstandsnorm van 2 x de tiphoogte; b. Een streven naar 100% lokaal eigendom met een ondergrens van 50% lokaal eigendom.

Inleiding Om klimaatverandering tegen te gaan zijn er internationaal en nationaal afspraken gemaakt om de CO2 uitstoot te verminderen. Vermindering van de uitstoot van CO2 kan onder andere gerealiseerd worden door het verbranden van fossiele brandstoffen voor onze energiebehoefte te verminderen en deze te vervangen door duurzaam opgewekte energie. In het kader hiervan heeft het Rijk als doel gesteld om ten minste 35 TWh aan grootschalige hernieuwbare elektriciteitsproductie te realiseren op land. Deze ambitie is nader uitgewerkt in de verschillende RES-regio’s. In het kader van de RES 1.0 heeft gemeente Raalte de ambitie uitgesproken 100 GWh aan duurzame energie op te willen wekken, hoofdzakelijk middels zonne-energie. Inmiddels heeft de provincie Overijssel met betrekking tot de ontwikkeling van windenergie de regie naar zich toe getrokken middels een wijziging van de provinciale Omgevingsverordening en het PPE (Provinciaal Programma Energiestrategie). Op basis van dit nieuwe beleid van de provincie Overijssel is het binnen het grondgebied van de gemeente Raalte alleen mogelijk om windturbines te ontwikkelen indien het om een cluster gaat van minimaal 4 turbines (met uitzondering van een turbine op een bedrijventerrein) Daarnaast is bepaald dat er maximaal 80 GWh ontwikkeld mag worden in gemeente Raalte. Hier is geen specifiek gebied aan gekoppeld.

In geval van een initiatief zal de provincie bevoegd gezag zijn en zal de provincie het initiatief toetsen aan provinciaal beleid. De provincie heeft aangegeven gemeentelijk beleid mee te nemen in de beoordeling mits dit gemeentelijk beleid juridisch houdbaar en redelijk is.

2

Om de belangen van inwoners zo goed mogelijk te beschermen bij de mogelijke ontwikkeling van windturbines zijn in deze beleidsnota uitgangspunten geformuleerd waar een initiatief aan moet voldoen. Hierbij is rekening gehouden met de zorgen en aandachtspunten zoals naar voren gebracht door onze inwoners. Het beleid is niet bepalend voor de vraag of er wel of geen windturbines komen in gemeente Raalte, maar ziet erop in geval er windturbines worden gerealiseerd de belangen van omwonenden en de natuur zo goed als mogelijk te beschermen.

Beoogd effect Met het vaststellen van de beleidsnota windenergie gemeente Raalte 2024 stellen we, in aanvulling op het beleid van de provincie, nadere voorwaarden aan initiatieven voor grootschalige opwek van duurzame energie middels windturbines. Met deze nadere voorwaarden willen we inwoners en de natuur zo goed als mogelijk beschermen bij grootschalige opwek van windenergie.

Argumenten 1.1. De aanvullende beleidsregels dienen ter bescherming van omwonenden en de natuur. In de beleidsregels worden normen gesteld over afstand van windturbines tot gevoelige objecten, geluidsnormen en normen voor slagschaduw. Tevens zijn eisen opgenomen met betrekking tot turbineverlichting. Deze regels hebben als doel de impact op de gezondheid van omwonenden te beperken en de hinder van de turbines voor omwonenden en de natuur. Om de natuur te beschermen is bepaald dat geen windturbines in NNN gebied mogen komen. Ook zijn kaders gegeven voor monitoring en handhaving op de genoemde normen.

1.2. De aanvullende beleidsregels hebben als doel de impact die winturbines hebben op het landschap te compenseren. Naast zorgen over geluid en mogelijke negatieve consequenties van windturbines op de gezondheid van omwonenden hebben veel inwoners aangegeven zich zorgen te maken over de impact van windturbines op het landschap. Deze impact kun je gelet op de omvang van windturbines niet wegnemen. Wel zijn voorwaarden opgenomen in de beleidsregels die er voor moeten zorgen de negatieve impact zoveel als mogelijk te compenseren. Zo moet initiatiefnemer in samenspraak met de omgeving altijd een landschappelijk inpassingsplan maken. In dit landschappelijk inpassingsplan moet worden onderbouwd hoe de landschappelijke waarden van het gebied waar windturbines worden geplaatst worden behouden en waar mogelijk versterkt. Daarnaast moet worden aangegeven hoe de landschappelijke inpassing bij kan dragen aan andere opgaven in het gebied, bijvoorbeeld natuurherstel en klimaatadaptatie en hoe invulling wordt gegeven aan het uitgangspunt van meervoudig ruimtegebruik. Initiatiefnemer wordt bovendien verplicht om €0,50 per geproduceerde MWh af te dragen in een omgevingsfonds. Dit fonds wordt beheerd door de lokale omgeving en wordt gebruikt voor zaken van algemeen nut op het gebied van landschap, natuur, milieu of duurzaamheid binnen een straal van circa 10 kilometer om het park.

1.3 De beleidsregels geven richtlijnen waarmee niet alleen de lasten, maar ook de lusten ten goede komen aan de lokale bevolking. Om draagvlak voor windinitiatieven te creëren is het van groot belang dat niet alleen de lasten maar ook de lusten ten goede komen aan de lokale bevolking. Vanuit het Rijk en de provincie wordt daarom het uitgangspunt gehanteerd dat er bij een project voor grootschalige opwek van duurzame energie sprake moet zijn van minimaal 50% lokaal eigendom. Hoewel dit via ruimtelijke wetgeving juridisch niet afdwingbaar is, bevat het provinciale beleid een inspanningsplicht voor initiatiefnemer om dit te realiseren. Wij vinden lokaal eigendom dermate belangrijk, dat wij de lat voor deze inspanningsverplichting hoger leggen, namelijk op 100% lokaal eigendom. Door 100% lokaal eigendom te realiseren hebben de omwonenden zeggenschap over het project en de opbrengsten hiervan. Een plaatselijke energiecoöperatie kan een rol spelen bij de invulling van het lokaal eigendom. Indien 100% lokaal eigendom niet haalbaar is, hanteren wij een ondergrens van 50%. Ook moet initiatiefnemer op voorhand duidelijke afspraken maken over compensatie van schade die direct omwonenden mogelijk leiden vanwege de windturbines.

14. De beleidsregels geven aanvullende voorwaarden voor het participatietraject. Een initiatiefnemer moet een participatieplan maken, welke voorgelegd moet worden aan de gemeente. Hierin geeft initiatiefnemer aan wie wanneer wordt betrokken en op welke manier. Daarnaast moet het 3

participatietraject uiteindelijk leiden tot afspraken met de omgeving welke neergelegd worden in een omgevingsovereenkomst.

Scenario’s De uitgangspunten zoals opgenomen in de beleidsnota hebben als doel omwonenden zo goed als mogelijk te beschermen tegen negatieve gevolgen van mogelijke windturbines. Hierbij is rekening gehouden met hetgeen juridisch houdbaar is gelet op provinciale regels en mogelijk toekomstig landelijke regels. Er zijn echter ook andere scenario’s denkbaar dan in deze nota opgenomen. Het eerste scenario betreft de afstandsnormen en het tweede scenario betreft het aandeel lokaal eigendom. Hieronder worden zowel ten aanzien van de afstandsnormen als van het lokaal eigendom twee scenario’s omschreven en geven wij onze overwegingen weer.

Afstandsnormen Met betrekking tot het vaststellen van afstandsnormen zijn meerdere opties denkbaar. De eerste optie, zoals opgenomen in de beleidsnota is een vaste afstandsnorm van 2x de tiphoogte. Een tweede optie is om een grotere afstandsnorm te hanteren. Uit het participatietraject kwam naar voren dat inwoners zich zorgen maken over geluidsoverlast van windturbines en negatieve impact van windturbines op de gezondheid. Gelet hierop hebben wij ervoor gekozen een afstandsnorm tot woningen op te nemen en geluidsnormen. De opgenomen afstandsnormen is conform de ontwerp landelijke windturbinebepalingen. Een vaste afstandsnorm biedt geen garantie dat er geen overlast zal zijn. Andersom geldt dat een kleinere afstand tot woningen niet direct hoeft te leiden tot overlast. Een vaste minimale afstand biedt echter wel duidelijkheid. Dit is belangrijk voor omwonenden. Omdat een vaste afstandsnorm geen garantie biedt dat er geen sprake zal zijn van overlast, zijn er naast de vaste afstandsnorm ook geluidsnormen en normen voor slagschaduw opgenomen. Op die manier verwachten wij onze inwoners zo goed als mogelijk te beschermen tegen mogelijke geluidsoverlast van windturbines en negatieve gevolgen voor de gezondheid. Zowel de opgenomen afstandsnorm van 2x de tiphoogte als de geluidsnormen sluiten aan bij de ontwerp landelijke normen.

Er is geen juridische basis om andere normen te hanteren. Om de kans op geluidsoverlast en negatieve gevolgen voor de gezondheid nog verder te beperken zou voor een scenario gekozen kunnen worden waarbij groter afstandsnormen worden gehanteerd. Uit onderzoek van Arcadis, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat in 2022 blijkt dat er in Europa per land verschillende normen worden gehanteerd. In Duitsland worden zelfs verschillende normen per deelstaat gehanteerd. Waar in de Nederlandse ontwerp-normen een vaste afstandsnorm van 2x de tiphoogte is opgenomen, geldt in Denemarken een afstandsnorm van 4x de tiphoogte. In Frankrijk hanteert men een vaste afstand van 500 meter. In Polen en de Duitse deelstaat Beieren wordt een afstandsnorm van 10x de tiphoogte gehanteerd. De vaste afstandsnormen zijn meestal bedoeld om de landschappelijk impact voor omwonenden te beperken en niet zozeer vanwege geluidsoverlast of gevolgen voor de gezondheid. Daarom hanteren de verschillende landen naast afstandsnormen ook nog geluidsnormen en normen voor slagschaduw. Door de afstandsnorm van 2x de tiphoogte te vergroten, bijvoorbeeld naar 4x de tiphoogte, kan tegemoet gekomen worden aan de zorgen van inwoners met betrekking tot geluidsoverlast en negatieve gevolgen voor de gezondheid.

Een vaste afstandsnorm is echter niet maatgevend voor de vraag of sprake is van overlast. Daarom moet ook een grotere afstandsnorm altijd gepaard gaan met geluidsnormen. Het opnemen van vaste afstandsnormen groter dan 2x de tiphoogte is in strijd met het provinciale beleid en sluit bovendien niet aan bij de landelijke ontwerp-normen. Het opnemen van grotere afstandsnormen maakt het lastiger om windturbines te realiseren. Immers, hoe groter de afstand, des te groter de kans dat er woningen binnen die afstand aanwezig zijn. Gelet hierop hebben wij niet voor een scenario gekozen waarbij de afstandsnorm groter is dan 2x de tiphoogte. Hierbij hebben wij in de beleidsnota wel opgenomen dat wanneer er landelijk grotere afstandsnormen gaan gelden, wij hierop aan zullen sluiten.

Lokaal eigendom 4

Met betrekking tot het lokaal eigendom zijn twee opties denkbaar, waarbij we nader ingaan op twee scenario’s. Het eerste scenario is een streven naar 100% lokaal eigendom met een ondergrens van 50% lokaal eigendom, zoals opgenomen in de voorliggende beleidsnota. Een tweede scenario is om alleen een streven naar 50% lokaal eigendom op te nemen. In de voorliggende beleidsnota is bepaald dat initiatiefnemer dient te streven naar 100% lokaal eigendom, met een ondergrens van 50% lokaal eigendom. Dit wijkt af van het uitgangspunt zoals opgenomen in het provinciale beleid, waar een streven naar 50% lokaal eigendom is benoemd. Wij zouden in ons beleid voor het scenario kunnen kiezen om aan te sluiten bij het provinciale beleid door te streven naar 50% lokaal eigendom. Reden om niet te streven naar 100% lokaal eigendom, maar naar 50% lokaal eigendom is dat een project zodanig complex en omvangrijk is en bovendien een grote investering vraagt, waardoor het niet mogelijk is dit te realiseren zonder deelname van een commerciële ontwikkelaar. Een commerciële ontwikkelaar heeft de benodigde expertise in huis en kan bovendien het investeringsrisico dragen. Dit kan lang niet altijd gevraagd worden van omwonenden of een lokale energiecoöperatie. Gelet hierop streeft de provincie naar 50% lokaal eigendom.

Hiermee wordt een balans gevonden tussen financiële haalbaarheid en zeggenschap van de omgeving. Echter, in Overijssel zijn ook windturbines gerealiseerd in 100% lokaal eigendom, wat aangeeft dat streven naar 100% lokaal eigendom realistisch is. Hoe groter het aandeel lokaal eigendom, des te groter het profijt van de omgeving en daarmee mogelijk ook het draagvlak. Gelet hierop vinden wij het belangrijk dat 100% lokaal eigendom de voorkeur geniet en hier naar gestreefd wordt. Zowel in het provinciale als in het gemeentelijke beleid gaat het om een inspanningsverplichting. Juridisch kan dit niet afgedwongen worden. Dit betekent dat wanneer een ontwikkeling niet plaats kan vinden zonder deelname van een commerciële ontwikkelaar, 50% lokaal eigendom ook acceptabel is. Dit sluit ook aan bij het provinciale beleid. Verschil met het provinciale beleid is echter dat Raalte uit wil stralen dat initiatieven in principe vanuit inwoners of lokale bedrijven tot stand moeten komen en dat de lusten in principe ten goede komen aan de lokale omgeving. Met het opnemen van een streven naar 100% lokaal eigendom willen wij hier een duidelijk signaal over afgeven.

Participatie Bij de behandeling van de voorgestelde programmeringsafspraken door de gemeenteraad in mei en juni 2024 hebben veel inwoners hun zorgen geuit over windenergie. Windenergie is een onderwerp dat leeft onder onze inwoners. Gelet daarop hebben we in aanloop naar het opstellen van dit beleid de mening van onze inwoners over windturbines opgehaald.

Enquête Ter voorbereiding op het opstellen dit beleid is er een enquête uitgezet. Doel van de enquête was om inzicht te krijgen in welke onderwerpen voor inwoners het meest belangrijk zijn bij het opstellen van kaders voor windenergie. De enquête stond open vanaf 16 september 2024 tot 4 oktober 2024 en is uitgezet onder leden van het digipanel en abonnees van de nieuwsbrief wind. Daarnaast zijn alle inwoners uitgenodigd om de enquête in te vullen via een oproep in het nieuwsblad voor Salland en sociale media. In totaal is door 404 mensen de enquête ingevuld. Uit de resultaten van de enquête blijkt dat het merendeel van de reacties is gegeven door mensen die kritisch zijn ten opzichte van windturbines. Het onderwerp waar inwoners zich het meest zorgen over maken betreft geluidsoverlast. Maar ook zorgen om gevolgen voor de natuur, gezondheid en uitzicht wordt veel benoemd. Opvallend is dat in de toelichting aantasting van het uitzicht veruit het vaakst wordt benoemd en ook slagschaduw is een punt van zorg. Voor wat betreft de kansen van windenergie geven inwoners aan het vooral belangrijk te vinden dat met windturbines lokaal opgewekte duurzame energie geproduceerd wordt en op die manier een bijdrage wordt geleverd aan vermindering van CO2 uitstoot. Een samenvatting van de uitkomsten van de enquête is terug te vinden in bijlage 2 bij dit raadsvoorstel.

Energiecoöperaties Naast het invullen van de Enquête zijn de energiecoöperaties uitgenodigd voor een gesprek over het windbeleid. Uit de gesprekken met de energiecoöperaties ontstaat een eenduidig beeld over hoe zij tegen windenergie 5

aankijken. De energiecoöperaties staan positief tegen eventuele windturbines. Echter wel op een schaal die bij de gemeenschap past. Zij zien met name kansen voor windenergie in de vorm van ‘dorpsturbines’, waarbij een turbine een mooie aanvulling kan zijn op bijvoorbeeld (bestaande) zonnepanelen. De energiecoöperaties geven aan dat wanneer zich een initiatief voordoet, zij bereid zijn hierin te participeren om invulling te geven aan lokaal eigendom.

Jeugd De jeugd blijkt een moeilijke doelgroep om te bereiken via de ‘reguliere’ inspraakkanalen. Uit de uitkomsten van de enquête bleek dat deze door slechts 3 personen onder de 25 jaar is ingevuld. Opwek van duurzame energie is echter ook een onderwerp wat onze jeugd aangaat. Daarom hebben wij in aanvulling op de enquête en de gesprekken met de energiecoöperaties ook een bijeenkomst georganiseerd op het Carmel College in Raalte. Wij hebben een presentatie gegeven over duurzame opwek van energie en de jongeren opdrachten laten maken in lijn met de uitgezette enquête om te achterhalen hoe de jeugd tegen windenergie in Raalte aankijkt. Over het algemeen valt op dat er veel urgentiebesef is bij de jeugd waar het gaat om het tegengaan van klimaatverandering. Het beeld dat men heeft over windturbines is genuanceerd. Ze zijn over het algemeen voorstander van de ontwikkeling van duurzame energie met behulp van windturbines. Windturbines zijn nodig om het gebruik van fossiele brandstoffen te verminderen en daarmee klimaatverandering tegen te gaan. Wel wordt hierbij aandacht gevraagd voor de gevolgen voor de gezondheid en de natuur. Wat opvalt is dat de jeugd nadrukkelijk aangeeft het aspect van landschapsvervuiling onbelangrijk te vindt. De jeugd oppert zelfs ideeën om de windturbines mooier te maken door er bijvoorbeeld kunstobjecten van te maken.

Een samenvatting van de opbrengsten van de bijeenkomst op het Carmel College is terug te vinden in bijlage 3 van dit raadsvoorstel. Bijlage 4 betreft een video met een impressie van de bijeenkomst op het Carmel College.

Duurzaamheid De beleidsregels zien erop om in aanvulling op de provinciale beleidsregels, voorwaarden te verbinden aan eventuele initiatieven voor grootschalige opwek van windenergie. Wij vinden het belangrijk om als gemeente Raalte bij te dragen aan het verminderen van de CO2 uitstoot. Wij vinden het landschap van de gemeente Raalte echter niet bij uitstek geschikt voor grootschalige opwek van duurzame energie middels windturbines.

Kanttekeningen Het provinciaal beleid is in principe leidend voor grootschalige opwek van duurzame energie middels windturbines. Het beleid van de gemeente Raalte is niet bepalend voor de vraag of er wel of geen windturbines komen. De provincie zal de beleidsregels van gemeente Raalte meenemen bij de beoordeling van eventuele initiatieven. Deze beleidsregels kunnen er voor zorgen dat de belangen van omwonenden beter beschermd worden. Echter, het beleid zal niet de doorslag geven voor het al dan niet vergunnen van een project.

Financiën en fiscale aspecten Het vaststellen van de beleidsnota Windenergie gemeente Raalte 2024 heeft geen financiële consequenties.

Vervolg Na vaststelling van de beleidsregels door de gemeenteraad kunnen deze door de provincie meegenomen worden bij de beoordeling van initiatieven voor grootschalige opwek van energie middels windturbines. Het grondgebied van de gemeente Raalte staat in eerste instantie vanaf 15 oktober 2024 tot 15 februari 2025 open voor principeverzoeken. Na 15 februari 2025 wordt duidelijk of er principeverzoeken zijn ingediend. Indien dit het geval is zal de provincie een eerste beoordeling doen of er aan de voorwaarden van de provincie wordt voldaan. Als dat het geval is kan initiatiefnemer een aanvraag doen. Bij de beoordeling van de aanvraag zal de provincie het gemeentelijk beleid meenemen.

6

Communicatie Zodra de beleidsregels zijn vastgesteld zullen deze worden gepubliceerd en zullen inwoners via de nieuwsbrief windenergie hierover worden geïnformeerd.

Bijlagen 1. 2. 3. 4.

Beleidsnota Windenergie gemeente Raalte 2024. Dashboard resultaten enquête windenergie. Dashboard workshop Carmel College windenergie gemeente Raalte 2024. Impressie Carmel College workshop windenergie gemeente Raalte 2024 (video). https://www.raalte.nl/wind-video

burgemeester en wethouders van de gemeente Raalte,

de secretaris Monique van Esterik

de burgemeester Rob Zuidema

7

RAADSBESLUIT Zaaknummer

De raad van de gemeente Raalte, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 19 november 2024, met inachtneming van het aangenomen amendement van BB, CDA en VVD, Besluit: 1. 2.

De beleidsregels Windenergie gemeente Raalte 2024 vast te stellen. De opsomming onder het punt ‘Gezondheid, natuur en milieu’ op pagina 3 wordt aangevuld met: De afstand van windturbines dient minimaal een kilometer te zijn van de grens van een woonkern, op het moment van vergunningverlening van de windturbine. Dit punt kan uitdrukkelijk niet worden gebruikt als argument om later uitbreiding van de kern af te wijzen omdat deze binnen een kilometer van de turbine zou komen; hiervoor blijft de afstandseis van tweemaal de tiphoogte van toepassing.

Aldus besloten in de vergadering van 19 december 2024.

de griffier Karin Zomer

de voorzitter Rob Zuidema

8