Factsheet verkenning ondiepe geothermie Raalte
Tekst van het document
Verkenning ondiepe geothermie West-Overijssel 1 BASis voor DUURZAAM
Verkenning ondiepe geothermie West-Overijssel 2 BASis voor DUURZAAM Factsheet ondiepe geothermie Gemeente Raalte Deze factsheet vormt een aanvulling op het hoofdrapport Verkenning ondiepe geothermie West- Overijssel. In dat rapport zijn de aanpak van de verkenning voor de 11 gemeenten, de overkoepelende resultaten en conclusies voor de regio en de conclusies en aanbevelingen voor de deelnemende gemeenten opgenomen. Deze factsheet gaat in op de specifieke situatie binnen de gemeente, met aandacht voor relevante ruimtelijke aspecten, de ondergrondpotentie voor ondiepe geothermie en de lokale warmtevraag. Deze factsheet is net als het hoofdrapport een verkenning en geen wetenschappelijke studie. De analyse is gebaseerd op beschikbare data, waaronder ThermoGIS, kengetallen, subsidievoorwaarden voor 2025 en aannames die passen bij deze fase van besluitvorming. De uitkomsten bieden richting en inzicht, maar vormen geen definitieve onderbouwing voor realisatie. Lokale verschillen in ondergrond, warmtevraag en beleid beïnvloeden de haalbaarheid. Aanvullend onderzoek, zoals seismiek of detailstudies, is nodig om onzekerheden te verkleinen.
Onderzoek uitgevoerd in opdracht van 11 gemeenten West-Overijssel door Basis voor Duurzaam, Bas van Dun Datum: juni 2026 Verkenning ondiepe geothermie West-Overijssel 3 BASis voor DUURZAAM Inhoudsopgave Aanleiding en doel ........................................................................................................................... 4 Gemeente Raalte ............................................................................................................................ 5 Locatie-specifieke potentie Raalte ................................................................................................... 7 Locatie-specifieke vraag en warmtedichtheid Raalte ........................................................................ 10 Match warmtevraag en warmteaanbod ............................................................................................ 12 Conclusie ondiepe geothermie potentie Raalte ................................................................................ 13 Aanbeveling ondiepe geothermie potentie Raalte ............................................................................. 13 Verkenning ondiepe geothermie West-Overijssel 4 BASis voor DUURZAAM Aanleiding en doel De provincie Overijssel heeft de ambitie om in 2050 volledig aardgasvrij te zijn. Dit vraagt om duurzame warmtebronnen die betrouwbaar zijn en op schaal kunnen bijdragen.
Geothermie kan hierin een rol vervullen, waarbij de toepasbaarheid per gebied verschilt. De geschiktheid van de ondergrond, de aanwezigheid van (toekomstige) warmtenetten en de lokale warmtevraag bepalen gezamenlijk de haalbaarheid. De gemeenten in West-Overijssel hebben Basis voor Duurzaam opdracht gegeven om de kansen voor ondiepe geothermie te verkennen. Het hoofdrapport beschrijft de gezamenlijke uitgangspunten en kaders voor alle gemeenten. Hierin zijn onder andere opgenomen: • een algemene toelichting op ondiepe geothermie en de technische randvoorwaarden; • de minimale projectomvang die nodig is om een bron en bijbehorende infrastructuur te realiseren; • de minimale warmtevraag en vereiste warmtedichtheid voor een kansrijke businesscase; • de gehanteerde methodiek om ondergrondpotentie te koppelen aan warmtevraag. Deze factsheet sluit hierop aan en gaat niet opnieuw in op deze algemene uitgangspunten. De focus ligt op de uitkomsten voor de gemeente Raalte. In deze factsheet zijn opgenomen: • een duiding van de ondergrondpotentie binnen het gehanteerde kader; • de koppeling met de warmtevraag in kernen, wijken en logische clusters; • relevante lokale randvoorwaarden en beperkingen, zoals grondwaterbescherming en ruimtelijke aandachtspunten; • een eerste doorkijk naar vervolgstappen op basis van de bevindingen.
Het hoofdrapport biedt daarmee het kader voor de afweging van ondiepe geothermie op regionaal niveau. Deze factsheet vertaalt deze inzichten naar de specifieke situatie van gemeente Raalte. Verkenning ondiepe geothermie West-Overijssel 5 BASis voor DUURZAAM Gemeente Raalte Raalte is een gemeente in de Nederlandse provincie Overijssel, gelegen tussen Deventer en Zwolle. De gemeente heeft een overwegend landelijk karakter met een kleinschalige structuur van kernen en buitengebied. De grootste kern is Raalte, gevolgd door Heino en Luttenberg. Buiten deze kernen is de bebouwing verspreid, wat leidt tot een relatief lage warmtedichtheid in het buitengebied. Dorp Inwoners Raalte 20.155 Heino 7.240 Heeten 3.700 Luttenberg 2.260 Op basis van diverse openbare databronnen is in GIS een overzicht opgesteld van de locatie- specifieke kenmerken van de gemeente, samengebracht in één overzichtsfiguur. Deze analyse geeft een visuele weergave van de belangrijkste ruimtelijke en ondergrondse aandachtspunten die van invloed zijn op de toepasbaarheid van ondiepe geothermie.
Figuur 1: Gemeente binnen de blauwe omkadering, gehele gemeente is een arcering dat aangeeft een boringsvrije zone voor Salland diep en Salland diep Noord, warmtevraag op basis aardgasverbruik woningen is aangegeven in rood (hoog) naar geel (laag), restrictie drinkwater = lichtgroene arcering westzijde, rode lijnen in het zuiden van de gemeente en ten noorden van Raalte zijnbreuklijnen in de formatie Brussels Zand.
Verkenning ondiepe geothermie West-Overijssel 6 BASis voor DUURZAAM In onderstaande tabel zijn de relevante thema’s en bijbehorende beperkingen en aandachtspunten weergegeven. Thema Beperkingen/ aandachtspunten Drinkwaterbescherming Voor de gehele gemeente geldt een boringsvrije zone op basis van de Omgevingsverordening Overijssel. Binnen deze zone gelden beperkingen voor mechanische bodemingrepen, zoals boringen, om de beschermende werking van bodemlagen voor drinkwater te behouden. Lozing van koel- of afvalwater dieper dan 50 meter is binnen deze zones niet toegestaan. Boringen die de boringsvrije zone Salland Diep en Salland Diep Noord doorbreken, zijn in principe niet toegestaan. Alleen onder strikte voorwaarden en met specifieke toestemming kan hiervan worden afgeweken. Bodemenergie/ WKO Binnen de boringsvrije zone Salland Diep, die de gehele gemeente Raalte omvat, zijn bodemenergiesystemen dieper dan 50 meter onder maaiveld niet toegestaan. Natuur & Milieu In het oosten van de gemeente is een klein gebied met Natura 2000- beperkingen. Breuken 2 breuken in de formatie van Brussel die mogelijk beperkingen geven lopen door de gemeente waarvan 1 in het zuiden en 1 ten noorden van Raalte.
Verkenning ondiepe geothermie West-Overijssel 7 BASis voor DUURZAAM Locatie-specifieke potentie Raalte Om de ondergrond inzichtelijk te maken is een dwarsdoorsnede van de ondergrond uit Thermogis weergegeven vanuit Heino naar het zuiden door Raalte richting Heeten. Figuur 2: Indicatie van de bovengrond locatie, rode lijn, van de dwarsdoorsnede van het volgende figuur Verkenning ondiepe geothermie West-Overijssel 8 BASis voor DUURZAAM In de verticale doorsnede van langs lijn A–B is het Zand van Brussel niet als afzonderlijke laag herkenbaar. Deze formatie maakt onderdeel uit van het tussenliggende pakket tussen de Noordzeegroepen en de dieper gelegen Krijtlagen. In deze doorsnede zijn de Boven-, Midden- en Onder-Noordzeegroep wel als afzonderlijke lagen weergegeven, waardoor het Zand van Brussel hierin niet apart te onderscheiden is. Het Zand van Brussel vormt de belangrijkste laag binnen deze verkenning naar ondiepe geothermie. Deze zandlaag kan, afhankelijk van dikte, doorlatendheid en temperatuur, geschikt zijn voor warmtewinning. In ThermoGIS is deze laag wel afzonderlijk te selecteren en te analyseren, waardoor een inschatting van de geothermische potentie mogelijk is. Voor het bepalen van deze potentie is een representatieve puntlocatie gekozen nabij Raalte zodat de uitkomsten aansluiten bij het dorp met de grootste warmtevraag binnen de gemeente.
Figuur 3: Doorsnede van de ondergrond tussen vanuit Heino door Raalte richting Heeten. De gele laag in het figuur geeft de formatie Onder en Midden-Noordzeegroepen aan. Verkenning ondiepe geothermie West-Overijssel 9 BASis voor DUURZAAM Figuur 4: Doubletberekening op basis van Thermogis voor een puntlocatie binnen de gemeente. Het aangegeven P50- vermogen in ThermoGIS is het thermische vermogen dat je statistisch gezien in de helft van de gevallen minimaal zult halen. Het is een verwachtingswaarde op basis van ondergrondonzekerheden en geen gegarandeerde productie. De legenda in ThermoGIS geeft een regionaal, geclassificeerd kaartbeeld. De puntlocatie toont de berekende waarde op één exacte XY-locatie. Daardoor kan het puntvermogen afwijken van de kleurklasse in de legenda, vooral bij overgangszones, afronding of samengestelde overzichtskaarten. De punt locatie geeft inzicht in de potentie van het Brussels Zand voor ondiepe geothermie. De topdiepte van Brussels Zand ligt hier op 498 meter met een dikte van 84 meter en daarbij berekent een P50 vermogen van 2,2 MWth. Op basis van de gelijke kleurstelling in de potentiekaart wordt aangenomen dat deze locatie representatief is voor de ondergrondse potentie binnen de gehele gemeente Raalte. Ten noordwesten van de gemeente richting Zwolle liggen zones met een iets hogere potentie.
Deze zijn zichtbaar als lichtblauwe gebieden op de kaart. Deze variatie hangt samen met lokale verschillen in dikte, diepte en doorlatendheid van het zandpakket. Dergelijke verschillen zijn kenmerkend voor afzettingen binnen de Noordzee Groep en maken een locatie-specifieke analyse noodzakelijk bij verdere projectontwikkeling.
Verkenning ondiepe geothermie West-Overijssel 10 BASis voor DUURZAAM Locatie-specifieke vraag en warmtedichtheid Raalte In onderstaande figuur is de warmtedichtheid van de wijken binnen gemeente Raalte in GIS weergegeven. Figuur 5: Overzicht warmtedichtheid gemeente Raalte. Hoe donkerder de kleur hoe hoger de warmtedichtheid. Voor een nadere analyse van de warmtedichtheid is gebruik gemaakt van openbare data uit de Startanalyse Aardgasvrije Buurten van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Deze dataset biedt op wijkniveau inzicht in de warmtevraag en maakt het mogelijk om de warmtedichtheid per gebied te bepalen. Door deze gegevens te combineren met de ruimtelijke indeling van wijken ontstaat een beeld van de spreiding en concentratie van de warmtevraag binnen de gemeente. Figuur 6: Uit startanalyse PBL zijn de warmtedichtheden voor de wijken van Raalte opgezocht.
6 5 4 3 2 1 7 BASis voor DUURZAAM Criteria Relatief hoog, haalbaarhei | Kleinere d hangt af | dichtheid, Zeer kansrijk voor | van | gunstige een financieel | aanlegkoste | overige haalbaar | n en | omstandighed warmtenet | warmtebron | en nodig > 1500 | 1000 - 1500 | < 1000 GJ/ha.jaar | GJ/ha.jaar | GJ/ha.jaar Raalte Wijk | Raalte Centrum | Blekkerhoek Dichtheid warmteverbruik (H07) | GJ/jaar per ha | 1.458 | 905 Aantal woning equivalenten | WEQ | 1.094 | 983 Energieverbruik warmte (ruimte + tapwater) | GJ/jaar | 35.008 | 34.405 Wijk | De Olykampen Dichtheid warmteverbruik (H07) | GJ/jaar per ha | 844 Aantal woning equivalenten | WEQ | 750 Energieverbruik warmte (ruimte + tapwater) | GJ/jaar | 27.000 Wijk | Westdorp Dichtheid warmteverbruik (H07) | GJ/jaar per ha | 726 Aantal woning equivalenten | WEQ | 721 Energieverbruik warmte (ruimte + tapwater) | GJ/jaar | 27.398 Wijk | Langkamp Dichtheid warmteverbruik (H07) | GJ/jaar per ha | 804 Aantal woning equivalenten | WEQ | 837 Energieverbruik warmte (ruimte + tapwater) | GJ/jaar | 33.480 Totaal | GJ/jaar | 35.008 | - | 122.283 % tov Warmtevraag | Warmtevraag | minimale Nr.
in figuur | Wijk | wijk | cluster | warmtevraag GJ/jaar | GJ/jaar 1 | Raalte Centrum | 35.008 | 35.008 69% 2 | Blekkerhoek | 34.405 | 69.413 138% 3 | De Olykampen | 27.000 | 96.413 191% 4 | Westdorp | 27.398 | 123.811 | 246% 5 | Langkamp | 33.480 | 157.291 | 312% Binnen Raalte voldoet alleen de wijk Raalte Centrum aan de vereiste warmtedichtheid. Deze wijk bereikt echter met 69% niet de minimale warmtevraag van 50.400 GJ/jaar die nodig is voor een kansrijk warmtenet. Clustering met de wijken Blekkerhoek, Olykampen en mogelijk zelfs Westdorp en Langkamp leidt wel ruim tot het behalen van de minimale warmtevraag, maar deze wijken hebben onvoldoende warmtedichtheid, waardoor de economische basis voor een warmtenet ontbreekt. Verkenning ondiepe geothermie West-Overijssel | 11 Verkenning ondiepe geothermie West-Overijssel 12 BASis voor DUURZAAM Daarmee ontstaat een spanning tussen omvang en dichtheid. Een klein centrumgebied heeft voldoende dichtheid, maar onvoldoende totale vraag. Een groter cluster heeft voldoende vraag, maar onvoldoende dichtheid. In beide gevallen ontbreekt een sterke economische basis voor een warmtenet. Koppelkansen Koppelkansen zijn kansen waarbij warmtevraag en aanbod buiten de gemeentegrenzen worden gecombineerd.
De afstand moet daarbij beperkt blijven, omdat warmtetransport kostbaar is door het tweeleidingstelsel voor aanvoer en retour en de benodigde isolatie om warmteverliezen te beperken. Een gangbaar kengetal voor transportleidingen is 2 miljoen euro per kilometer dat nog sterk kan oplopen in sterk verstedelijkt gebied. Ten noordwesten van Raalte ligt Zwolle met een sterke warmtevraag, maar de afstand van ongeveer 10 kilometer is te groot voor een rendabele koppeling met Raalte. Ten zuidwesten ligt Deventer, eveneens op te grote afstand om vraag en aanbod te combineren. Ten oosten ligt Nijverdal wat ook te ver is voor een gezamenlijke ontwikkeling van een warmtenet met ondiepe geothermie. Een koppeling met Zwolle, Deventer of Nijverdal ligt niet voor de hand. De afstand vraagt om kostbare transportleidingen, terwijl tussenliggende afzet en voldoende geconcentreerde warmtevraag binnen Raalte ontbreken. Daardoor verbetert regionale koppeling de haalbaarheid van ondiepe geothermie in Raalte niet. Match warmtevraag en warmteaanbod Voor een project met ondiepe geothermie en een warmtepomp moeten ondergrondse potentie en warmtevraag op elkaar aansluiten. Met ThermoGIS is de potentie van het Zand van Brussel onderzocht. Voor commerciële haalbaarheid (SDE++ 2025) is minimaal 4 MWth bronpotentie + warmtepomp nodig.
Bij inzet van een warmtepomp en 3.500 vollasturen per jaar hoort een minimale warmtevraag van 50.400 GJ/jaar. Op basis van minimale warmtedichtheid zijn wijken geselecteerd en samengevoegd tot clusters om te toetsen of deze warmtevraag voor een warmtenet haalbaar is. Voor Raalte geldt dat: • Er geen 3D-seismiek beschikbaar is, waardoor het inzicht in de ondergrond beperkt blijft en onzekerheden in de potentie groot is. • De gehele gemeente ligt binnen Salland Diep en Salland Diep Noord. Hiervoor gelden aanvullende eisen vanuit de bescherming van strategische grondwatervoorraden, wat beperkingen kan opleveren voor realisatie van geothermie. • Alleen in het dorp Raalte is de totale warmtevraag voldoende, maar de warmtedichtheid is te laag is om een rendabel warmtenet te realiseren en daarmee is er geen match binnen de gemeente tussen vraag en aanbod voor een ondiep geothermieproject. Verkenning ondiepe geothermie West-Overijssel 13 BASis voor DUURZAAM Conclusie ondiepe geothermie potentie Raalte Voor Raalte zijn er onder de huidige uitgangspunten geen reële kansen voor ondiepe geothermie. De ondergrondpotentie van het Zand van Brussel is beperkt en blijft met een berekend P50-vermogen van 2,2 MWth onder de economische ondergrens. Het ontbreken van 3D-seismiek vergroot de onzekerheid over de ondergrond.
Daarnaast ligt de gemeente binnen Salland Diep en Salland Diep Noord, wat extra beperkingen en aandachtspunten oplevert voor boringen en bodemenergiesystemen. Aan de vraagzijde ontbreekt voldoende geconcentreerde warmtevraag. Alleen Raalte Centrum voldoet aan de vereiste warmtedichtheid, maar deze wijk bereikt slechts 69% van de minimale warmtevraag van 50.400 GJ per jaar. Clustering met omliggende wijken levert wel meer totale warmtevraag op, maar deze wijken hebben onvoldoende warmtedichtheid. Daardoor ontbreekt de economische basis voor een warmtenet met ondiepe geothermie. Deze conclusie is bevestigd in het gesprek met vertegenwoordigers van de gemeente Raalte. Aanbeveling ondiepe geothermie potentie Raalte Zet niet verder in op ondiepe geothermie. Richten op alternatieve warmteoplossingen. Alleen bij nieuwe ondergronddata, veranderende subsidieprogramma’s en sterk stijgende vraag opnieuw beoordelen.