Evaluatieverslag voortgangsmoment regiovisie

REGIOVISIE BESCHERMD WONEN EN MAATSCHAPPELIJKE OPVANG

Investeren in preventie en ondersteunen in bestaanscondities

Passende beschermde woonvormen in de hele regio

Thuis in je buurt, dorp of stad

Hoe staan we ervoor? Bieden van wonen met begeleiding op maat

Maatschappelijke opvang als vangnet én springplank

INLEIDING Als gemeenten Deventer, Lochem, Olst-Wijhe, Raalte en Zutphen werken we in de regio MiddenIJssel samen op het gebied van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Begin 2024 is de regiovisie 'Kracht in kwetsbaarheid' door de vijf gemeenteraden vastgesteld. Vervolgens zijn de gemeenten aan de slag gegaan met de vijf actielijnen, waarbij voor actielijnen 1 t/m 3 de nadruk ligt op lokale acties. De gemeenten Deventer, Lochem, Raalte en Zutphen hebben een lokaal actieplan vastgesteld om hier uitvoering aan te geven. Olst-Wijhe stelt het lokaal actieplan voor de zomer 2025 vast. Medio 2025 zitten we halverwege de looptijd van de regiovisie. Tijd om even stil te staan en te reflecteren op waar we staan. Wat hebben we nog te doen tot eind 2026? En op welke onderdelen is nog (bij)sturing nodig? Vanuit alle vijf gemeenten is aangegeven wat de stand van zaken is met betrekking tot de (lokale) actiepunten. Hier hebben we vervolgens met een vertegenwoordiging van de uitvoering, regiogemeenten en de regionale programma-organisatie is naar gekeken. Dat heeft geleid tot dit document. Leeswijzer We starten per actielijn met een korte opsomming van de conclusies, highlights (negatief/positief) en mogelijke vervolgacties per actielijn. Per actielijn volgt een uitgebreide conclusie.

Aan het eind van dit document wordt stilgestaan bij de status van de indicatoren die in de regiovisie staan.

Welke successen hebben we te vieren? Trekkende rol gemeente De Ware in Raalte, voor aantal cliënten BW voorkomen

Tastbare en zichtbare resultaten

Samenwerkingsafspraken Housing First

Hmm... begrijpen we elkaars visie altijd wel voldoende?

Lijnen in uitvoering meer op een lijn over de domeinen en gemeenten heen

Verstevigen cliëntparticipatie Rust in het toch wel langzame proces Dat het af en toe schuurt is ok

Goede onderlinge verhoudingen

Elkaar kennen en begrijpen

Hoe hebben we deze successen Durf! Een goede Acties oppakken relatie bereikt? samen met opbouwen met de doelgroep

aanbieders

Wethouders met lef

Kiezen wat lokaal past

Vaste mensen, bekende gezichten

Geduld is een schone zaak

Thuis in je buurt, dorp of stad

1. Inclusie van mensen met een psychische kwetsbaarheid vergroten 2. Informatie over voorzieningen toegankelijk voor mensen met psychische kwatsbaarheid en mantelzorgers 3. Beeldvorming en negatieve stempels tegengaan als het gaat om mensen met een psychische kwetsbaarheid 4. Faciliteren van ondersteunende initiatieven en vrijwilligersinitiatieven voor mensen met een psychische kwetsbaarheid

5. Versterken lokale laagdrempelige inloop-, zelfregieen herstelvoorzieningen

6. Continueren regionale bekostiging inloopmogelijkheden en zelfhulpgroepen voor inwoners met een verslaving

Thuis in je buurt, dorp of stad • Inclusie is een abstract begrip, waardoor het onduidelijk is wanneer we tevreden zijn over de (inzet op) inclusiviteit. Hoe kunnen we dit concreter maken? Conclusies • Er zijn veel punten gereed; in alle vijf gemeenten is een inloop- voorziening gerealiseerd, daarnaast heeft elke gemeente de communicatie naar buiten op orde (bijv. passend en destigmatiserend beeldmateriaal).

Actie Highlight In alle gemeenten is zijn er inloop-, zelfregie en herstelvoorzieningen die mensen met een psychische kwetsbaarheid kunnen bezoeken.

We zouden het begrip inclusie kunnen gaan concretiseren, maar geven hier nu geen prioriteit aan omdat andere openstaande acties meer invloed hebben op een afname van het aantal cliënten en een afname van de wacht/verblijfsduur.

Thuis in je buurt, dorp of stad Conclusie

We willen dat mensen met een psychische kwetsbaarheid meer mee kunnen in de samenleving én we willen zo mogelijk stigmatisering en uitsluiting tegengaan. Dit kan op verschillende plekken in de gemeenten beïnvloed worden. Inclusie is een abstract begrip, waardoor het onduidelijk is wanneer we tevreden zijn over de (inzet op) inclusiviteit. Dat zouden we samen concreter kunnen maken. We constateren ook dat er al acties zijn gerealiseerd zijn vanuit deze actielijn; In alle vijf de gemeenten is er een inloopvoorziening gerealiseerd en de communicatie naar buiten is op orde (bijv. passend en destigmatiserend beeldmateriaal). Dat is een mooie basis waar we op verder kunnen bouwen.

Investeren in preventie en ondersteunen in bestaanscondities

1. Maximaal voorkomen dakloosheid jongeren Zie actie 5.2 (jeugd) 2. Versterken GALA (jeugd) 3. Uitvoering verslavingspreventieactiviteiten (jeugd) 4. Zorgdragen voldoende betaalbare sociale woningen (jeugd) 5. Kamers met Aandacht (jeugd)

6. Voldoende snelle mogelijkheden voor uitstroom vanuit beschermd wonen (jeugd) 7. Voldoende sociale professionals die hulp bieden (jeugd) 8. Activeren naar werk of andere betekenisvolle daginvulling

9. Voorkomen huisuitzetting en bieden woonalternatief 10. Beschikbare en passende woonruimte binnen max. 3 mnd. bij uitstroom bw 11. Voorrang regeling uitstroom bw en mo

Investeren in preventie en ondersteunen in bestaanscondities • Er is veel in ontwikkeling. • Het zorgpunt ligt bij het ontbreken van passende en betaalbare huisvesting. Conclusie • De tijdig beschikbaarheid van woonruimte belemmert regelmatig de uitstroom. s

Acties

Highlight • Er moet voldoende beschikbare en betaalbare woonruimte zijn om uitstroom te kunnen realiseren. • Kamers met Aandacht is geïmplementeerd en heeft het eerste jaar al tot een aantal matches geleid.

• Er is bestuurlijke aandacht nodig om te sturen op voldoende betaalbare woningen, met name ook voor jongeren. • We zetten in op het creëren van meer bekendheid van verschillende initiatieven (zoals Kamers met Aandacht) en faciliteren wanneer het nodig is. • We brengen de doorlooptijden over de regio in beeld. • We zetten in op het lokaal en regionaal verbeteren van het contact met woningcorporaties. • We zetten in op meer uniformiteit m.b.t. uitstroomcriteria tussen de woningcorporaties. (Aanstellen van een functionaris m.b.t. uitstroom is een mogelijkheid om te onderzoeken).

Investeren in preventie en ondersteunen in bestaanscondities Conclusie In de vijf gemeenten is veel ingezet op preventie en het ondersteunen van bestaanscondities zoals meer aandacht voor jongerenhuisvesting, het starten van Kamers met Aandacht, het opstellen van uitstroomafspraken vanuit beschermd wonen (daar gaan we als regio ook scherper op monitoren), en in elke gemeente worden er verslavingspreventieactiviteiten uitgevoerd. Doordat een aantal van de acties recent gestart is/en nog in de spreekwoordelijke kinderschoenen staat, is er op dit moment nog geen effect te zien in bijvoorbeeld een afname van het aantal mensen uit de regio dat gebruik maakt van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Het zorgpunt bij deze actielijn ligt bij het ontbreken van passende en betaalbare huisvesting. Zowel om instroom te voorkomen als stagnatie van uitstroom te doorbreken. We zien dat beschermd wonen ook regelmatig wordt ingezet om een woonprobleem op te lossen. Terwijl een woonruimte met daaromheen passende ambulante begeleiding (en gebruik algemene voorzieningen) ook een oplossing kan zijn. Dit geldt met name voor jongeren tussen 18 – 27 jaar met een ondersteuningsvraag voor wie het ook gewenst is dat ze uit huis gaan voor hun (gezonde) ontwikkeling en zelfstandigheid.

In de regiovisie is opgenomen dat er binnen maximaal drie maanden een woonruimte beschikbaar is binnen een regiogemeente op het moment dat iemand uit die gemeente kan uitstromen uit beschermd wonen of maatschappelijke opvang. De cijfers laten zien dat dit in geen van de gemeenten gehaald wordt en dat er grote verschillen zijn tussen de gemeenten. In Deventer is de wachttijd voor uitstromers het langst (momenteel wachten 17 uitstromers op een woning, waarvan 13 cliënten langer dan drie maanden).

Bieden van wonen en begeleiding op maat

1. Zorgdragen voor intensieve begeleiding zelfstandig wonen 2. Bieden van intensieve begeleiding in de thuis situatie 3. Intensiveren, vernieuwen en optimaliseren contact en samenwerking lokale & regionale toegang

4. Zorgdragen voor 24-uurs bereikbaarheid 5. Zorgdragen voor ontwikkelen van tussenvormen bw en ambulante begeleiding 6. Zorgdragen voor regionale activiteiten verslavingszorg 7. Zorgdragen voor Bed & Break voorziening 8. Zorgdragen voor regionale activiteiten zorgmijdende bewoners

Bieden van wonen en begeleiding op maat • We zijn goed op weg ten opzichte van de start van de regiovisie. • De samenwerking tussen de lokale en regionale toegang is geïntensiveerd en geborgd en ten aanzien van begeleiding is verbeterd. • We kunnen nog meer verbeteren. We leren steeds meer om anders te kijken naar ondersteuningsvragen en de daarbij passende inzet. Belangrijk om daarbij de woonConclusies en zorgvraag van elkaar loskoppelen. • De inzet van intensievere ambulante begeleiding (al dan niet i.c.m. 24/7 bereikbaarheid) wordt gezien als essentieel en kans om instroom in beschermd wonen te voorkomen (en uitstroom te versnellen).

Actie Highlights • Raalte en Olst-Wijhe hebben een tussenvorm gerealiseerd • Powerhouses in Deventer wordt uitgebreid. • De samenwerking tussen de lokale en regionale toegang verloopt goed.

• We gaan het proces AVE (aanpak ter voorkoming van escalatie) uniform inrichten. • We maken duidelijke afspraken over casus- en procesregie • We leren van elkaar in het anders kijken naar het beoordelen van de zorgvraag, met een gemixte groep.

Bieden van wonen en begeleiding op maat Conclusie

De samenwerking tussen de lokale en regionale toegang is geïntensiveerd. Er zijn tussen de regionale en lokale toegangen werk- en procesafspraken rondom instroom gemaakt. Hierdoor kan beter de afweging gemaakt worden of beschermd wonen noodzakelijk is. En indien iemand op de wachtlijst komt, kan er gekeken worden welke ondersteuning er in de tussentijd kan worden ingezet om de cliënt optimaal voor te bereiden op beschermd wonen. In alle gemeenten wordt ingezet op het opstarten van de inzet van een pilot intensievere ambulante begeleiding (al dan niet i.c.m. 24/7 bereikbaarheid) voor mensen die op dit moment op de wachtlijst voor beschermd wonen staan. Deze pilot moet ons als gemeenten inzicht geven in het maatwerk dat vanuit de Wmo geboden kan worden, maar ook in de knelpunten die voorkomen dat passende zorg niet geboden kan worden (bijv. onmogelijkheden in contractuele zin, maar ook ten aanzien beperkte leerbaarheid cliëntsysteem en het ontbreken van een eigen woonplek). De voorbeelden ten aanzien van intensieve ambulante begeleiding zijn nog maar beperkt. Op dit moment ligt de focus meer op de organisatie van deze ondersteuning en minder op het doen.

Passende beschermde woonvormen in de hele regio

1. Terugdringen wachttijd bw (indicator 2.1.) 2. Voortzetten van veldtafel beschermd wonen 3. Subsidiëren van een regionale woonzorg voorziening 4. Afstemming zorgkantoren over het anders organiseren van de ondersteuning bw 5. Voortzetten van overleg zorgverzekeraars en zorgkantoren 6. Sluitende afspraken overgang forensische zorg 7. Uitvoeren en optimaliseren van regionale werkwijze overgang jeugdhulp

8. Optimaliseren proces uitstroom

Passende beschermde woonvormen in de hele regio • De basis van beschermd wonen staat goed, voor de meerderheid van de cliënten kunnen we een passende beschermd wonen plek bieden binnen onze regio. • Er is een verbeterslag mogelijk in zowel het terugdringen van de wachttijd als het optimaliseren van een dekkend beschermd wonen aanbod.

Conclusies • Steeds vaker zijn naast de psychische problematiek, woonproblemen aanleiding om beschermd wonen aan te vragen.

• De uitkomsten van de pilot intensieve ambulante begeleiding in combinatie met de overige acties van actielijn 3 kunnen daarin een gerichte versnelling geven. • De mogelijkheid om beschermd wonen minder lang (of misschien zelf niet) nodig te hebben is afhankelijk van de tijdige beschikbaarheid van een woning voor uitstroom (actielijn 2) in combinatie met meer mogelijkheden voor ambulante ondersteuning (actielijn 3).

Actie Highlight Het voornemen tot het realiseren van een regionale woonzorgvoorziening én als akkoord hierop een financiële bijdrage vanuit de regio voor Brink 40-43.

• We zetten in op een verbeterde samenwerking met de collega’s van jeugd. Tijdig een perspectiefplan is een belangrijk instrument om te anticiperen op de periode na de 18e verjaardag. • We zoomen in op de meerjarige opgaven die we zien (de blijvende benodigde inzet versus incidentele middelen). • Samen gaan we daar inhoudelijk en financieel toekomstbestendig op sturen. • Aandacht voor het loskoppelen van de woonvraag van de zorgvraag.

Passende beschermde woonvormen in de hele regio Conclusi e De basis voor beschermd wonen is in onze regio goed op orde. Het huidige zorgaanbod is een goede basis om mee verder te gaan en op voort te borduren. Er is in de afgelopen jaren ingezet op meer inzicht in de wachtlijst en de actuele status per cliënt. Daarnaast wordt de data, die we bijhouden over de beschermd wonen trajecten, verbeterd. We hebben korte lijnen en goed contact met de beschermd wonen aanbieders over de samenwerking en de ondersteuning die zij bieden. Zowel op cliënt- als beleidsmatig niveau. Met het project 'herontwerp beschermd wonen' kijken we hoe het zorgaanbod nog beter kan aansluiten bij de behoefte die we zien. De vraag naar beschermd wonen is op dit moment groter dan het aanbod. De oplossing willen we niet zoeken in extra plekken maar vooral in meer mogelijkheden voor ambulante ondersteuning in de thuissituatie met flexibele mogelijkheden tot op- en afschalen, het creëren van tussenvormen in alle gemeenten (actielijn 3)en het sneller kunnen voorzien in passende woningen om te kunnen uitstromen uit beschermd wonen dragen hier ook aan bij. Een ander aandachtspunt is dat woonproblemen steeds vaker aanleiding zijn om beschermd wonen aan te vragen, en die verzwaren de ondersteuningsvraag fors.

Denk hierbij aan jongeren die inwonend zijn in een niet steunend netwerk, of jongeren die uitstromen uit een jeugdzorginstelling waarbij geen passend vervolg is gevonden. Belangrijk is dat bij de toegang tot het beschermd wonen de zorgvraag losgekoppeld moet worden van de woonvraag en er voldoende passend woonaanbod is voor deze jongeren. Beschermd wonen is bedoeld voor het bieden van passende ondersteuning, niet van het bieden van een passende woonoplossing.

Maatschappelijke opvang als woonvorm én springplank

1. Nationaal Actieplan Dakloosheid

2. Voorkomen dakloosheid jongvolwassenen 3. Afspraken met zorgaanbieders om jongerendakloosheid te voorkomen 4. Uitrol Housing First 5. Realisatie 24-uurs opvang

6. Realisatie opvang jongvolwassenen (jeugd)

7. Bekostiging tijdelijk onderdak met begeleiding (jeugd)

Maatschappelijke opvang als woonvorm én springplank • De basis staat nog niet voldoende. Mede vanwege de drukte in de maatschappelijke opvang. • Verschillende beschikbaarheidsvoorzieningen (24-uursopvang, Conclusies crisisopvang, jongerenopvang, tijdelijk onderdak met begeleiding). • We willen meer grip krijgen op in-, door- en uitstroming m.b.t. de maatschappelijke opvang.

Acties

Highlight In 2024 is er een jongerenopvang gerealiseerd.

• We gaan acties 5.1 en 5.2 (m.b.t. Nationaal actieplan dakloosheid en rapport zwerfjongeren) uiteenrafelen. Deze acties zijn te groot om te beoordelen en moeten concreter/kleiner gemaakt worden. • We zetten in op meer bekendheid, missiewerk en communicatie m.b.t. Housing First; • Daarnaast hebben we aandacht voor vervolg pilot naar structurele borging. • We zetten in op meer grip op de in-, door- en uitstroom.

Maatschappelijke opvang als woonvorm én springplank Conclusie

Als vangnet én als springplank hebben we verschillende vormen van beschikbaarheidsvoorzieningen (24-uursopvang, crisisopvang, jongerenopvang, tijdelijk onderdak met begeleiding) in onze regio. Maar de beperkte mogelijkheden in het voorkomen van instroom en versnellen van door- en uitstroom maakt dat er sprake is van een blijvende drukte in de maatschappelijke opvang.

Dat is een zorgpunt dat blijvende aandacht.

Doelstelling 1: Meer inwoners zijn in staat om zelfstandig te blijven wonen (in plaats van genoodzaakt zijn gebruik te moeten maken van beschermd wonen of maatschappelijke opvang). Indicator 1.1

Prestatie-indicatoren Indicator 1.2

Minder inwoners vanuit onze regio zijn op 1-1-2027 genoodzaakt gebruik te maken van beschermd wonen dan op 1-1-2024. Wij streven naar 20% minder cliënten beschermd wonen op 1-1-2027 ten opzichte van het aantal in 1-1-2024 in onze regio (0-meting, 11-2024: 269 cliënten).

Minder inwoners vanuit onze regio zijn in 2026 genoodzaakt gebruik te maken van maatschappelijke opvang in onze regio dan in 2023. Wij streven naar 20% minder cliënten maatschappelijke opvang in onze regio in 2026 dan in 2023 (0meting, 2023: 243 unieke cliënten).

De stand van 01-01-2024: • 198 actuele cliënten • 94 mensen op de wachtlijst, waarvan 80 plaatsbaar

Aantal unieke cliënten in 2023: • 250

De stand van 01-01-2025: • 227 actuele cliënten • 101 mensen op de wachtlijst, waarvan 90 plaatsbaar Voorlopige conclusie: • Het aantal mensen dat in de regio gebruik maakt van beschermd wonen is niet afgenomen. • We zien dat er ten opzichte van 2024 op dit moment wel meer mensen in zorg zijn (het beschermd wonen aanbod is daarmee gegroeid).

Aantal unieke cliënten in 2024: • 265 Voorlopige conclusie: • Het aantal mensen dat in de regio gebruik maakt van de maatschappelijke opvang is niet afgenomen.

Doelstelling 2: Voor inwoners die dat nodig hebben dragen we zorg voor beschikbare en kwalitatief goede voorzieningen beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Indicator 2.1

Prestatie-indicatoren

Indicator 2.2

De gemiddelde wachtduur voor beschermd wonen daalt in de periode 2024 t/m 2026 tot drie maanden of korter (0-meting, 1-1-2024: 9,2 maanden).

Het deel van de cliënten maatschappelijke opvang met een trajectduur langer dan 3 maanden daalt in de periode van 2024 t/m 2026 tot 1/3e van de cliënten of lager (0-meting, 1-1-2024: nog onbekend)

Wachtduur beschermd wonen en beschut wonen op 01-01-2024: 9,2 maanden

Trajectduur > 3 maanden op 01-01-2024: • 77,17%, dit zijn 142 cliënten

Wachtduur beschermd wonen en beschut wonen op 01-01-2025: 12 maanden Disclaimer: de kwaliteit van deze wachtduurberekening is niet optimaal, omdat wij de gegevens maar 1 keer per kwartaal ontvangen. We ontvangen dan gegevens van de mensen die op die exacte datum op de wachtlijst staan. We zien bijvoorbeeld niet de gegevens van iemand die in de tussentijd kort op de wachtlijst heeft gestaan. Voorlopige conclusie: • De gemiddelde wachtduur voor beschermd wonen is in totaal in 2025 niet gedaald ten opzichte van de wachtduur in 2024. • Als de wachtduur uitgesplitst wordt in beschermd wonen en beschut wonen, dan is zichtbaar dat de wachtduur voor beschut wonen wel gedaald is.

Trajectduur > 3 maanden op 01-01-2025: • 81%, dit zijn 162 cliënten Voorlopige conclusie: • De gemiddelde wachtduur voor maatschappelijke opvang is in totaal in 2025 niet gedaald ten opzichte van de wachtduur in 2024.

Conclusie Bij alle vijf actielijnen zijn de acties opgestart (= oranje) of al gereed (= groen). En toch gaan de indicatoren over het aantal cliënten en de wachtduur (voor zowel beschermd wonen als maatschappelijke opvang) nog niet de goede kant op. We zien nog geen afname in het aantal inwoners dat gebruik maakt van beschermd wonen en de maatschappelijke opvang en ook niet in de wachtduur en trajectduur. Dit is niet zoals we het bedacht hadden. We hopen in het komende jaar een kentering te zien bij deze indicatoren, doordat de acties die ingezet zijn tot resultaat (= afname) zullen leiden. We zetten in de resterende looptijd van de regiovisie dus in op verdere realisatie van de actiepunten. We constateren daarnaast dat we op één van de belangrijkste punten die kan zorgen voor afname - de beschikbaarheid van passende en beschikbare woonplekken beperkte invloed hebben. Verder hebben we met de regiovisie veel acties/inzet op transformatie kunnen opstarten met incidentele financiering. De borging van deze acties is een belangrijk aandachtspunt/zorgpunt voor het komende jaar.