Eindrapport Sweco tussentijdse evaluatie GRP 2021-2030

Evaluatie GRP Raalte 2025 Tussentijdse evaluatie van het Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2030

Sweco Nederland B.V. Onderwerp Projectnummer Opdrachtgever Auteur Gecontroleerd door Datum

Handelsregister 30129769 Evaluatie GRP Raalte 2025 5102-5154 Gemeente Raalte Carl Geuljans, Dorine van der Linde Thomas Braaksma, Karst Jan van Esch 7-8-2025

1/33

Inhoudsopgave

Samenvatting .......................................................................................................3 1 Terugblik afgelopen periode ......................................................................6 1.1 Waarom deze evaluatie? ...............................................................6 1.2 Doelen huidige GRP ......................................................................6 1.3 Wat is er de afgelopen jaren bereikt? ............................................7 1.4 Wat was het verloop van de rioolheffing?......................................7 1.5 Leeswijzer ......................................................................................8 2

Uitvoering van projecten ............................................................................9 2.1 Wat is wel en niet uitgevoerd?.......................................................9 2.2 Programmeren van projecten en integraal werken........................9 2.3 Vooruitblik projecten komende vijf jaar ........................................11

3

Beleidsmatige Evaluatie ..........................................................................12 3.1 Prestatie-indicatoren ....................................................................12 3.2 Waterrobuust ...............................................................................13 3.3 Omgevingsbewust .......................................................................16 3.4 Participatief ..................................................................................16 3.5 Datagedreven ..............................................................................17 3.6 Doelmatige inzameling en transport ............................................19

4

Personele capaciteit ................................................................................20 4.1 Formatietool gemeentelijke watertaken RIONED ........................20 4.2 Benodigde bezetting ....................................................................20

5

Financiële doorkijk ...................................................................................22 5.1 Uitgangspunten rioolheffingsberekening .....................................22 5.2 Rioolheffingsberekening en voorzieningen..................................22

Bijlage 1: Input formatiescan ..............................................................................24 Bijlage 2: Tabellen rioolheffingsberekening .......................................................25

2/33

Samenvatting Kaders Het huidige Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2021-2030 is gebaseerd op vooraf vastgestelde bestuurlijke kaders. Naast het invullen van de wettelijke zorgplichten voor het inzamelen en afvoeren van afvalwater, hemelwater en grondwater is daarin bepaald dat: 1) conform het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) in 2050 potentiële wateroverlastlocaties opgelost zullen zijn. Dat gebeurt integraal, zodat deze locaties toekomstbestendig worden; 2) conform de regionale afspraken het scheiden van hemelwater en afvalwater wordt voortgezet, met de ambitie om dat in 90 jaar te realiseren; 3) risicogestuurd beheer zal worden toegepast; 4) er een beperkte stijging van de rioolheffing mogelijk is van €35 in 10 jaar tijd, exclusief inflatie. In het GRP zijn deze kaders uitgewerkt tot beleid en uitvoering. Realisatie DPRA projecten (Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie) Integrale ‘DPRA-wateroverlastprojecten’ worden geprogrammeerd via het meerjaren investeringsprogramma (MIP). Dit leidt tot integrale herinrichtingsprojecten die een looptijd hebben van meerdere jaren, waarbij de exacte scope nog moet worden bepaald, meerdere domeinen zijn betrokken en intensieve participatie nodig is. Mede door beperkte personele capaciteit heeft het een aantal jaar geduurd om een werkwijze te implementeren waarmee structureel dergelijke grote integrale projecten uit kunnen worden gevoerd.

De uitvoering van de projecten zoals beschreven in het GRP liep daardoor achter op planning en begroting. In het meerjareninvesteringsprogramma zijn de komende jaren extra GRP projecten opgenomen, waardoor de achterstand zal worden ingelopen voor 2030. Afkoppelen Om in 90 jaar hemelwater en afvalwater van elkaar te scheiden is het nodig om gemiddeld 3 hectare per jaar af te koppelen. Om particulier afkoppelen te stimuleren is een subsidieregeling (stimuleringsregeling afkoppelen) opgesteld. Daar wordt gebruik van gemaakt, maar het overgrote deel van het af te koppelen oppervlak zal worden gerealiseerd in het afkoppelen bij de grote herinrichtingsprojecten. Omdat deze achter lopen op de planning, loopt ook het particulier afkoppelen achter op de planning. Ook daarin zal een inhaalslag worden gemaakt in de planperiode. Risicogestuurd beheer Het risicogestuurd beheer is ingevoerd. Er is veel bereikt op het gebied van onderhoud, vervanging en optimalisatie: er zijn structurele kostenbesparingen gerealiseerd, er zijn betere onderhoudsplanningen en er wordt efficiënter gewerkt. Bij de drukriolering in het buitengebied is door vervangingen en aangepast onderhoud de storingsgevoeligheid flink afgenomen, waardoor er nu een robuuster en goedkoper systeem is.

Het grondwatermeetnet is geoptimaliseerd, waardoor met minder meetpunten de grondwaterstanden toch goed wordt gemonitord en er zicht is op de effecten van klimaatverandering. Bij de vrijvervalriolering is het inspectie- en onderhoudsregime aangepast, waardoor met minder inspecties de kwaliteit van de riolering goed in beeld blijft en gericht kan worden ingegrepen als dat nodig is. Op basis van de destijds beschikbare inspectiegegevens is bepaald dat grote Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 3/33

vervangingen (los van de DPRA projecten) niet nodig zijn. Daardoor ontstaat wel een risico op instortingen (ook wel “sinkholes” genoemd), waarvoor budget is opgenomen. In de praktijk zijn deze ook ontstaan en gerepareerd. Er zijn grote stappen gezet op het gebied van databeheer; de riooldata is nu goed op orde en er wordt datagestuurd gewerkt. Om ook goed te kunnen sturen op de kwaliteit in de uitvoering is de capaciteit van de toezichthouders vergroot en is de samenwerking tussen beheer en toezicht geïntensiveerd. Er is nog niet toegekomen aan het inrichten van het digitaal waterloket en het dashboard GRP. Rioolheffing De rioolheffing is jaarlijks verhoogd en gecorrigeerd voor inflatie. De inflatiecorrectie is lager geweest dan de werkelijk opgetreden inflatie in de grond- weg- en waterbouwsector (GWW-sector). Het tarief is in de afgelopen jaren lager gehouden dan berekend vanwege het saldo van de voorziening en een gedeeltelijke tegemoetkoming richting inwoners. Voortschrijdend inzicht DPRA projecten De beschikbare projectleiders- en uitvoeringscapaciteit blijft een punt van aandacht. Omdat de toegepaste inflatiecorrectie minder is geweest dan de daadwerkelijke inflatie, ligt het voor de hand dat de projectbegrotingen in het GRP niet meer sluitend zijn.

Echter, omdat de projectbegrotingen zijn gebaseerd op kengetallen en pas in de projectvoorbereiding de werkelijke kosten kunnen worden bepaald op basis van een uitvoeringsplan, is het onduidelijk hoe groot het probleem is. Afkoppelen De opgave om 3 hectare per jaar af te koppelen is fors. Het is de verwachting dat er in de DPRA projecten grote stappen kunnen worden gezet, maar daarbij zijn kanttekeningen te plaatsen. Het afkoppelen van bestaand particulier gebied gebeurt op basis van vrijwilligheid. In de praktijk is afkoppelen niet altijd wenselijk, bijvoorbeeld bij hoge grondwaterstanden. En in de praktijk kan volledig afkoppelen erg duur zijn (en dus niet doelmatig), met name als er bestaande leidingen onder de woning liggen. In welke mate de afkoppeldoelstelling kan worden behaald, wordt bekend op basis van de inhoudelijke projectuitwerkingen. Samenwerking De samenwerking intern en met externe partijen is versterkt. Het team voor water, riolering en klimaatadaptatie functioneert goed, dit heeft bijgedragen aan een succesvolle uitvoering van meerdere projecten. Samenwerkingsverband RIVUS speelt een belangrijke rol bij kennisdeling en innovatie. Maar, door beperkte capaciteit en personeelswisselingen is het soms lastig om projecten efficiënt uit te voeren. Hier is sturing en prioritering op nodig, vanuit alle partijen.

Risicogestuurd beheer Het is gebleken dat in sommige gebieden grootschalige vervanging van de riolering wel nodig is. Dat geldt voor gebieden waar enerzijds de kwaliteit van de riolering achteruit is gegaan, mede door de extreem natte jaren 2023 en 2024, en anderzijds waar opgaven spelen die bij het opstellen van het GRP niet bekend waren, met name vervanging / groot onderhoud van wegen.

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 4/33

Rioolheffing Omdat de rioolheffing niet volledig is gecorrigeerd met de werkelijk opgetreden inflatie, zijn de inkomsten niet volledig in balans met de begrootte uitgaven. Tot nu toe heeft dat niet geleid tot problemen, omdat 1) de DPRA projecten niet conform begroting zijn gerealiseerd en 2) structurele kostenbesparingen zijn gerealiseerd in de exploitatie. Aanbevelingen voor de rest van de planperiode De prioritering voor grote vervangingsprojecten moet meer rekening houden met de kwaliteit en leeftijd van het riool en met integraal werken. Er moet meer aandacht komen voor het vervangen van oude riolering die in slechte staat is (inclusief huis- en kolkaansluitingen). De focus schuift daarmee in specifieke gebieden van relinen en “pleisters plakken” naar grootschaligere vervangingen waardoor kan worden meegekoppeld met andere disciplines om een toekomstbestendige openbare ruimte te bereiken. De eisen voor waterberging bij uitbreidingsgebieden zijn duidelijk maar in bestaande gebieden kan de waterbergingseis verschillen., dit zorgt soms voor verwarring. Duidelijkere richtlijnen en meer maatwerk zouden helpen om projecten efficiënter uit te voeren. De binnendienst heeft momenteel een bezetting van 4,5 fte. Uit de formatietool van Stichting RIONED blijkt dat er ongeveer 1 fte tekort is.

Om de geplande werkzaamheden goed uit te voeren en in te kunnen spelen op lopende ontwikkelingen, is uitbreiding van de capaciteit nodig. Vanuit waterbeleid/klimaatadaptatie wordt 0,5 fte extra toegerekend. Dit is meegenomen in de berekening van de rioolheffing. Er is een prognose gemaakt van het mogelijke verloop van de rioolheffing de komende jaren. Er heeft de afgelopen jaren een aanzienlijke inflatie plaatsgevonden in de GWW-sector. Rekening houdend met actuelere prijzen is een stijging van de rioolheffing nodig om te voorkomen dat de voorziening op korte termijn negatief wordt. Het rioolheffingstarief stijgt de komende jaren met € 3,50 per jaar vanaf 2027.

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 5/33

1

Terugblik afgelopen periode

1.1

Waarom deze evaluatie?

Dit is de tussentijdse evaluatie van het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2021-2030. In het GRP was in 2021 opgenomen dat er halverwege een uitgebreide evaluatie nodig zou zijn om de huidige voortzetting te evalueren. Met deze rapportage wordt daar invulling aan gegeven. Het huidige GRP heeft een looptijd van tien jaar en bevat daarom grote opgaven. Vanwege deze lange termijn en de omvang van de ambities is ervoor gekozen om na vijf jaar een evaluatie uit te voeren, zowel op beleidsmatig als financieel vlak. Bovendien waren er bij de start van het GRP verschillende ontwikkelingen die nog niet konden worden meegenomen, zoals de beheerplanningen van andere domeinen. Halverwege de looptijd zijn deze ontwikkelingen verder uitgewerkt en kunnen ze nu worden meegenomen in de evaluatie. Deze evaluatie biedt ook de kans om actuele landelijke ontwikkelingen te toetsen aan het huidige beleid. Daarnaast stelt het ons in staat om te beoordelen of we op de juiste koers zitten en waar verbeteringen nodig zijn.

1.2

Doelen huidige GRP

In het huidige GRP is de opgave ingedeeld in 4 sporen en 5 thema’s. De sporen zijn: 1. Beginnen met (de voorbereiding van) maatregelen die Raalte waterrobuust en klimaatbestendig maken. 2. Onze huidige prestaties en ons serviceniveau borgen en waar mogelijk verbeteren. 3. Activiteiten en instrumenten omzetten naar het omgevingsprogramma en omgevingsplannen. 4. Anders organiseren van ons werk. De opgaven worden thematisch aangepakt. De thema’s zijn: 1. Waterrobuust Focus op wateroverlastlocaties en het ontvlechten van hemelwater en afvalwater. 2. Omgevingsbewust Focus op slimme samenwerking met RIVUS en innovatieve technieken die onze doelstelling ondersteunen. 3. Participatief Samen met bewoners en bedrijven uit onze samenleving pakken we de opgaven aan. 4. Datagedreven Actuele informatie voor inzicht in het systeem, doelmatig beheer en bruikbaar voor het versnellen van innovaties. 5. Doelmatig Een goede balans tussen risico’s, prestaties en kosten voor alle drie de zorgplichten. Daarnaast geven we met het GRP invulling aan onze wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater.

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 6/33

1.3

Wat is er de afgelopen jaren bereikt?

De afgelopen jaren bood het GRP een goede houvast voor het beleid voor de waterzorgplichten en de werkzaamheden die benodigd waren. De ingezette koers was duidelijk en veel zaken zijn goed verlopen. Ook is duidelijker geworden wat de grootste uitdagingen zijn van de opgestelde plannen. Zo zijn er flinke stappen gezet in het onderhoud en het vervangen van drukriolering en pompunits. Ook is de geplande gemaalrenovatie succesvol uitgevoerd. Verder hebben we ingezet op data-gedreven werken, dit zorgt ervoor dat we efficiënter werken. Het onderhoud van de gemalen lag eerst bij het Waterschap, door het onderhoud van gemalen weer onder gemeentelijk beheer te brengen, zijn aanzienlijke kostenbesparingen gerealiseerd. Daarnaast is er geïnvesteerd in gemaalrenovaties, met positief resultaat: minder stroomverbruik en weinig storingen. 2024 en 2023 waren landelijk en ook in Raalte uitzonderlijk nat. De bui in september 2024 zorgde voor veel water op straat en leidde op sommige plekken tot water tegen de gevels. Door de natte jaren zijn er op meerdere locaties meldingen gemaakt van grondwateroverlast. Deze meldingen zijn per situatie behandeld en heeft geleid tot beter inzicht in de overlastlocaties. De samenwerking met RIVUS verloopt goed, met actieve deelname aan de platformen water en klimaatadaptatie.

We werken samen aan een recent herijkt uitvoeringsprogramma en komen structureel elke 4-6 weken samen. Ondanks beperkte capaciteit en personeelswisselingen, wordt het werk van RIVUS als waardevol ervaren en draagt het bij aan de voortgang van projecten. Ook heeft de sterke inflatiestijging impact gehad op de begroting, die niet altijd aansloot bij de actuele kosten. Hier ligt een aandachtspunt voor de toekomst. Het team dat zich bezighoudt met water, riolering en klimaatadaptatie functioneert goed, de collega’s weten elkaar goed te vinden. De prettige werksfeer binnen het team heeft bijgedragen aan een efficiënte uitvoering van projecten en een aanpak van uitdagingen.

1.4

Wat was het verloop van de rioolheffing?

De onderstaande grafiek toont het verloop van de rioolheffing de afgelopen jaren. De groene lijn toont de daadwerkelijke rioolheffing zoals vastgesteld in de rioolheffingsverordeningen van de afgelopen jaren. De blauwe lijn laat de heffing zien zoals deze zou geweest zou zijn als de heffing volledig was gecorrigeerd naar de inflatie van de afgelopen jaren. Hierbij zijn de inflatiecijfers van het CBS aangehouden voor de sector Grond-, weg- en waterbouw (GWW), 4221 Civieltechnische werken en bouw. Tussen 2021 en 2025 is de prijsindex 35% gestegen. Dit betekent dat wanneer er volledig was gecorrigeerd voor de inflatie van de afgelopen jaren, de rioolheffing zo’n 30 euro hoger was geweest. De hoge kostenstijging van de GWW-sector is dus maar deels meegenomen in het tarief van de afgelopen jaren. Het tarief is in de afgelopen jaren lager gehouden dan berekend vanwege het saldo van de voorziening en een gedeeltelijke tegemoetkoming richting inwoners. In hoofdstuk 5 wordt met een nieuwe prognose van de rioolheffing bepaald wat de verwachte kosten worden de komende jaren.

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 7/33

€320 €310 €300 €290 €280 €270 €260 €250 €240 €230 €220

2021

2022

2023

2024

2025

Tarief rioolheffingsverordeningen (gemiddeld huishouden) Tarief rioolheffing inclusief inflatiecorrectie (CBS: GWW-sector) Figuur 1-1 Verloop rioolheffing en inflatie afgelopen jaren

1.5

Leeswijzer

De opbouw van de evaluatie is als volgt: • • • • •

H1: Inleiding H2: Uitvoering van projecten H3: Beleidsmatige evaluatie H4: Personele capaciteit H5: Financiële doorkijk

In hoofdstuk 2 kijken we naar welke projecten en onderzoeken zijn uitgevoerd de afgelopen jaren. In hoofdstuk 3 evalueren we het beleid, we kijken of de uitgangspunten die zijn beschreven in het beleid nog passen bij de huidige ontwikkelingen. Vervolgens beschrijven we in hoofdstuk 4 de personele capaciteit en ten slotte geven we een financiële doorkijk voor de rioolheffing de komende jaren.

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 8/33

2

Uitvoering van projecten

2.1

Wat is wel en niet uitgevoerd?

In het GRP is een lijst opgenomen met de investeringsplanning voor integrale projecten voor de aanpak wateroverlast op buurtniveau. De uitvoering van deze projecten loopt achter op de planning van het GRP. De onderstaande tabel toont een overzicht van de grotere projecten de afgelopen jaren. Tabel 2-1

in Kern Buurt voorbereiding vanaf jaar 2024 Broekland Broekland 2024 Heino Heino Zuid 2021 Heino Heino Centrum 2022 Raalte Langkamp Integraal project met TenneT

Status

Planning volgens GRP

Uitvoering in 2025 2022-2023 In voorbereiding 2041-2050 Uitvoering in 2025 2022-2024 Uitvoering in 2026 2022-2025 Onderdeel van Langkamp

Grote renovatie mechanische riolering Integrale projecten met afdeling groen Optimalisatie grondwatermeetnet

We beginnen binnenkort met de uitvoering van drie grote projecten, Langkamp en Heino centrum en Broekland (al deels gerealiseerd d.m.v. aanleg wadi). De andere projecten zijn nog in voorbereiding. Er zijn ook projecten uitgevoerd of in uitvoering die niet opgenomen waren in het GRP. Zo zijn er bijvoorbeeld integrale projecten uitgevoerd in samenwerking met de afdeling groen. Ook is er meegewerkt aan een project bij de TenneT zone. Dit project draagt bij aan de verbetering van de waterhuishouding van de wijken Langkamp en Hartkamp. Echter door externe factoren bij TenneT loopt dit project vertraging op. Daarnaast hebben we een grote renovatie van de mechanische riolering uitgevoerd. We hebben de afgelopen jaren ook ingezet op het optimaliseren van de drukriolering. Door efficiëntere monitoring en het inhalen van achterstallige maatregelen, zijn de storingen in de drukriolering afgenomen. Deze systeemoptimalisatie heeft bijgedragen aan kostenreductie.

2.2

Programmeren van projecten en integraal werken

Bij het opstellen van het huidige GRP is gestart met een nieuwe werkwijze binnen de gemeente. De focus kwam te liggen op een programmatische aanpak, waarbij integrale DPRA projecten centraal staan. Op basis van wateroverlastlocaties zijn projecten geselecteerd voor de looptijd van het GRP. Daarna zijn de projecten afgestemd met wegen en groen om kansen voor integrale samenwerking te benutten. Bij de totstandkoming van het huidige Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) waren de uitgangspunten dat de staat van het areaal op orde was en dat er op basis van de technische kwaliteit van het riool weinig aandachtspunten waren. Het uitgangspunt was dat door middel van risicogestuurd beheer de kwaliteit van het areaal kon worden gewaarborgd. Hierdoor lag de aandacht op het aanpakken van locaties met wateroverlast. Destijds was er geen specifieke opgave vanuit afdeling wegen die aan dit proces kon worden gekoppeld. Inmiddels is er echter wel een programmering

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 9/33

vanuit de wegen en het groen, maar door de wijze waarop het GRP is opgesteld, is er geen extra budget beschikbaar om vanuit de riolering hierop mee te koppelen. Met de Scans Wijken en Dorpen is beter inzichtelijk geworden waar de integrale uitdagingen zitten. Sectorale rioolprojecten worden nu in een breder perspectief behandeld en kunnen worden samengevoegd in het MIP met andere projecten, waardoor ze als een integraal project kunnen worden gepresenteerd. Als dit niet gebeurt, worden de projecten afzonderlijk en sectoraal uitgevoerd. In het huidige GRP is uitgegaan van een goede staat van de riolering. Hierdoor zijn er, naast de grote integrale DPRA projecten, geen vervangingen gepland. Op basis van kleine incidenten is er gewerkt via risicogestuurd beheer aan reparaties, waaronder ook incidentele instortingen (sinkholes) vallen. Er zijn inspecties uitgevoerd, en uit de meldingen blijkt dat er voor een aantal gebieden, zoals Heino en Nieuw Heeten, extra inspanningen nodig zijn om de kwaliteit van de riolering te waarborgen. Het huidige GRP heeft meer integraal werken, oftewel ‘werk-met-werk-maken’ als doel. Wij zetten ons hier actief voor in, maar de daadwerkelijke uitvoering blijft een uitdaging.

Bij rioolvervangingen is er bijvoorbeeld ruimte voor samenwerking met andere domeinen, maar in de praktijk wordt soms gekozen voor ondergronds relinen zonder de openbare ruimte mee te pakken. Hoewel dit een goedkopere optie is, houdt deze aanpak niet altijd rekening met de bredere behoeften van de openbare ruimte op de lange termijn, zoals klimaatadaptief herinrichten, vergroenen, en het beheer andere objecten. De methode in het huidige GRP leidt in de praktijk teveel tot “pleisters plakken” en draagt niet voldoende bij aan het toekomstbestendig maken van het rioolsysteem. De prioritering voor grote vervangingsprojecten moet meer rekening houden met de kwaliteit en leeftijd van het riool. Hier moet meer aandacht komen voor het vervangen van oude riolering die in slechte staat is (inclusief huis- en kolkaansluitingen). Op sommige locaties zijn door instorting sinkholes ontstaan in de bestrating (zie Figuur 2-1). Het verdere ontstaan van sinkholes is tegen te gaan door meer rekening te houden met de kwaliteit van het riool.

Figuur 2-1 Sinkholes in straat

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 10/33

2.3

Vooruitblik projecten komende vijf jaar

In de onderstaande tabel is aangegeven wat de financiële doorkijk is qua integrale projecten voor de komende vijf jaar. De achterstand zoals beschreven in de vorige paragraaf wordt hier vergeleken met de planning voor de komende jaren. Tabel 2-2 vergelijking projecten GRP en op de planning (prijspeil 2021)

Project

Investeringsvolume integrale DPRA projecten GRP 20212030

Broekland Kern € 360.445 De Kampen € 1.101.239 Heino Centrum € 1.029.200 Hartkamp € 502.953 Langkamp € 337.262 De Zegge € 2.051.752 Langkamp € 6.988.868 Heino Zuid De Kampen Nieuw Heeten Enkstraat Totaal € 12.371.719

In planning/ Nieuwe opgaven uitvoering 2021-2030 2026-2030

€ 360.445 € 1.029.200 € 337.262 € 6.988.868 € 3.250.178

€ 11.965.953

€ 3.115.386 € 337.621 € 904.000 € 4.357.007

Uit de bovenstaande tabel blijkt dat er 16,4 miljoen euro aan investeringen op de planning staan (12,0+4,4). Dit is meer dan de in het GRP begrootte 12,4 miljoen euro. Hieruit blijkt dat de achterstand op de integrale DPRA projecten wordt ingehaald in de komende 5 jaar. De nieuwe opgaven zijn toegevoegd aan de planning op basis van de kwaliteit van het riool op deze plekken. Vanuit inspectieresultaten en schadebeelden blijkt dat hier maatregelen nodig zijn.

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 11/33

3

Beleidsmatige Evaluatie

Het GRP is onderverdeeld in 5 thematisch hoofdstukken: 1. 2. 3. 4. 5.

Waterrobuust Omgevingsbewust Participatief Datagedreven Doelmatig

We evalueren elk thema door het huidige beleid te analyseren, de resultaten te beoordelen en aanbevelingen te formuleren.

3.1

Prestatie-indicatoren

In het GRP is een tabel opgenomen met prestatie-indicatoren om bij de evaluatie te analyseren. Deze indicatoren zijn niet altijd toereikend gebleken. Per thema zijn daarom relevante en meetbare indicatoren aangevuld of vervangen. Deze zijn weergegeven in Tabel 3-1. De komende planperiode zullen deze indicatoren worden gemonitord. Dit loopt via de jaarlijkse rapportage van het GRP en de eindevaluatie in 2030. Daarnaast worden per twee jaar sommige indicatoren meegenomen in de Scan Wijken & Dorpen. Naast deze meetbare indicatoren blijkt dat de thema’s complexer zijn dan dat er met deze tabel gesuggereerd wordt. Om deze reden is ook per hoofdstuk een beleidsmatige evaluatie gedaan, waarin meer ruimte is voor onderbouwing per thema. Tabel 3-1 Analyse prestatie-indicatoren Thema

Indicator

Toelichting Indicator

Doel

Gerealiseerd

Waterrobuustheid

Hoeveelheid opgeloste wateroverlastlocaties.

Deze locaties zijn geïdentificeerd o.b.v. stresstesten en indicator is te meten a.d.h.v. status projectplanning GRP.

In 2050 moeten alle wateroverlastlocaties zijn opgelost (of geaccepteerd).

Zie tabel 2-1 en 2-2

Hoeveelheid geaccepteerde wateroverlastlocaties.

Te meten aan het aantal risicodialogen en/of analyses waarin is geconcludeerd dat maatregelen niet afwegen tegen investering (vanuit GRP).

In 2050 moeten alle wateroverlastlocaties zijn opgelost of geaccepteerd. Doel is afhankelijk van noodzaak en uitkomsten. Daarom geen vastgesteld doel op zich.

-

Verminderd aantal risicopanden.

Dit zijn panden waar volgens de stresstesten bij een bui van 90 mm in uur regenwater tegen de gevel staat, wat waterschade kan veroorzaken.

Geen doel vastgesteld. Ligt in lijn met oplossen wateroverlastlocaties.

-

Hoeveelheid afgekoppeld oppervlak (in m2)

Zowel openbare ruimte als privaat. Te meten aan projecten en aangegeven m2 vanuit klimaatsubsidie.

3 hectare per jaar*, ofwel 30.000 m2. Dit maakt 9 hectare per 1 jan 2025.

18.655 m² (per 1-12025)

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 12/33

Omgevingsbewust

Hoeveelheid onthard en vergroend oppervlak (in m2)

Zelfde als kolom hierboven.

Nog geen doel vastgesteld. Afweging doel wordt meegenomen in nog vast te stellen Overkoepelend beleidsplan duurzaamheid.

3655 m² (per 1-12025)

Aantal projecten met derden.

(Lopende) projecten met medeoverheden of (maatschappelijke) partners.

Geen doel vastgesteld, is afhankelijk van noodzaak en koppelkansen.

Afgerond: 0 Lopend: 2

Projectstatus van RIVUSprojecten zoals beschreven in uitvoeringsprogramma’s klimaatadaptatie en water De huidige projecten lopen t/m 2028.

T/m 2028 zijn er 13 samenwerkingsproject en voor klimaatadaptatie opgesteld en 15 voor water. Na 2028 worden er nieuwe projecten geformuleerd.

€ verstrekte stimulering

Te meten aan bijdrage vanuit klimaatsubsidie aan inwoners, bedrijven en organisaties en en de inzet om hen te ondersteunen bij de uitvoering.

Jaarlijks €150.000*. Dit maakt €450.000 per 1 jan 2025.

Aantal (toegekende) aanvragen stimulering

Te meten aan aanvragen klimaatsubsidie en hulp bij afkoppelen.

Geen doel vastgesteld, alleen doel voor bijdrage in €.

Aantal klimaatadaptieve schoolpleinen

Schoolpleinen die voldoen aan de eisen voor een groen schoolplein en e.v.t. gebruik hebben gemaakt van de gemeentelijke groene schoolpleinen subsidie.

Geen doel vastgesteld.

Gebruik dashboard

Aantal bezoeken webpagina

Geen doel vastgesteld.

Gebruik waterloket

Aantal bezoeken webpagina

Geen doel vastgesteld.

Aantal meldingen

Aantal verholpen meldingen in Signalen (voorheen MOR).

Geen doel vastgesteld.

Output RIVUS

Participatief

Data gedreven

Doelmatig

Toelichting: TenneTtracé; afkoppelen en vergroenen van huurwoningen SallandWonen. Klimaatadaptatie: 6 van 13 projecten afgerond Water: 3 van 15 projecten afgerond

€ 90.934 (per 1-12025)

9 van 19

1238

Kosten

*Zoals in 2021 vastgesteld. Deze evaluatie stelt echter een bijgesteld doel voor 2030 voor.

3.2

Waterrobuust

Huidig beleid GRP We zetten ons in om waterrobuust te worden. Dat betekent dat we voldoende capaciteit hebben om extreme hoeveelheden neerslag op te vangen, te infiltreren of eventueel af te voeren. Het hemelwater zorgt daarbij niet voor belemmering van de volksgezondheid of de waterkwaliteitsdoelstellingen van het ontvangende oppervlaktewater. Bij de uitvoering en voorbereiding richten we ons op:

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 13/33

-

Het volledig ontvlechten van hemelwater, grondwater en afvalwater. Hemelwater blijft zo veel als mogelijk zichtbaar in de openbare ruimte.

Afkoppelen Voor de huidige planperiode staat in het huidige GRP dat er 29 hectare verhard oppervlak moet worden afgekoppeld in de komende 10 jaar, dat staat gelijk aan ongeveer 3 hectare per jaar. Over 90 jaar willen we volledig ontvlochten zijn. Nieuwbouw Nieuwbouw ontwikkelen we integraal en klimaatadaptief. Zo mag nieuwbouw niet ten koste gaan van waardevol groen. Nieuwbouwwijken moeten een flinke klimaatbui (90 mm in een uur) kunnen verwerken. Grondwater We onderzoeken of grootschalige infiltratie van hemelwater leidt tot meer grondwateroverlast en nemen, waar nodig, maatregelen om negatieve effecten van de grondwaterstand op bestemmingen te voorkomen of te beperken, op een verantwoorde manier. We streven naar een GHG (gemiddeld hoogste grondwaterstand) van max 0,7 m onder maaiveld. Evaluatie en aanbevelingen Wateroverlast als gevolg van extreme piekbuien is weinig voorgekomen. De extremere buien zijn meestal goed verwerkt door het rioolstelsel. Op 2 september 2024 is een piekbui van 66mm gevallen. Hier zijn wel enkele meldingen van wateroverlast over gedaan. Voor het beter inzichtelijk krijgen van wateroverlastlocaties we nieuwe stresstesten gaan uitvoeren. Hierbij gaan willen we kijken naar meer buien. Dus 20mm - 40 mm - 60 mm - 90 mm. Afkoppelen De afgelopen jaren is gebleken dat het afkoppeldoel van 3 ha per jaar erg lastig te realiseren was.

Dit is met name het gevolg van de achterstand in de integrale DPRA projecten. Wel verwachten we de komende jaren hier een inhaalslag in te maken. Zonder het afkoppelen op te pakken met de integrale DPRA projecten is gebleken dat het niet mogelijk is om jaarlijks 3 hectare af te koppelen. Dit komt mede doordat niet iedere particulier bereid is om af te koppelen. Om buiten de projecten om toch meer af te koppelen, zou kunnen worden ingezet op de volgende punten: -

Het verplicht stellen van afkoppeling voor particulieren (bij gemeentelijke herinrichtingsprojecten). Sterkere Samenwerkingsovereenkomsten aangaan met woningcorporaties, zoals Salland wonen. Alternatief inzetten van het afkoppelbudget van de klimaatsubsidie. Bijvoorbeeld direct in gemeentelijke projecten of voor ondersteuning uitvoering van particulier afkoppelen.

Tabel 3-2 voortgang afkoppelambitie van 3 ha per Jaar

2022

Ha afgekoppeld 0,1

2023

2024

2025

2026

2027

0,3

1,3

2,4

3

1,3

We gaan voorlopig alleen afkoppelen bij integrale projecten en daar waar wateroverlast wordt berekend (met het hydraulisch rekenmodel). Per situatie moeten we afwegen of afkoppelen wel of niet doelmatig is. Als er gedeeltelijk wordt Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 14/33

afgekoppeld kan een deel van het hemelwater worden gebruikt voor het creëren van meer doorstroming. Daarnaast verlangt het waterschap dat hemelwater eerst vastgehouden wordt alvorens het geloosd mag worden op een watergang. Hemelwater rechtsreeks laten afstromen naar een watergang wil het waterschap voorkomen, hiermee zou het waterprobleem verplaatst worden naar het landelijk gebied. Nieuwbouw We moeten goed rekening blijven houden met waterberging en extra afvalwater dat moet worden afgevoerd bij nieuwbouw. Vaak wordt door het waterschap aangegeven dat er moet worden afgekoppeld in bestaande wijken om ervoor te zorgen dat het extra afvalwater, door het bouwen van nieuwe huizen, nog naar de zuivering kan gaan. Dit is vooral in stedelijk gebied een tijdrovend proces dat veel onderzoek vergt. Bij nieuwbouw is het makkelijker om dit meteen goed te doen. Bij alle ontwikkelingen wordt nu rekening gehouden met een klimaatbui van 90 mm in een uur. We sluiten aan op het hemelwaterbeleid van het waterschap wat momenteel in ontwikkeling is. Waarschijnlijk worden de toekomstige systemen gedimensioneerd om 80-92 mm per 48 uur te kunnen verwerken. Voor nieuwbouw in deze uitbreidingsgebieden is de bergingseis van het waterschap meestal haalbaar, maar bij bestaande gebieden is dit niet altijd haalbaar.

De gemeente stelt in bestaand gebied een bergingseis van 20 á 40 mm voor opvang hemelwater bij vervangende nieuwbouw (sloop-nieuwbouw). De klimaatbui wordt dan verder in het plangebied / wijk opgevangen, in bestaande bergingsvoorzieningen. De verschillen in bergingseisen door gemeente en waterschap kunnen soms voor verwarring zorgen. Het zou goed zijn om een duidelijk verschil te maken tussen nieuwbouw, uitbreidingen en inbreidingen in de bergingseisen. Ook zou het helpen als er meer maatwerk mogelijk is. In RIVUS verband proberen we hier nu invulling aan te geven. Waterkwaliteit wordt steeds belangrijker. Hier moet rekening mee worden gehouden bij zowel de infiltratie van water in de bodem als bij de afvoer van hemelwater naar het oppervlaktewater. Grondwater Het grondwatermeetnet is geëvalueerd. Hieruit is gebleken dat er met minder grondwatermeetpunten gewerkt kan worden. Dit betekent een optimalisatie van het systeem en minder kosten. De peilbuizen staan al een lange tijd in de grond, hierdoor is er veel waardevolle informatie verzameld. Er zijn binnen de gemeente relatief weinig meldingen van grondwateroverlast. De wijk Wörmink daarentegen heeft wel grondwaterproblemen, hier is de wijk bij aanleg te laag gebouwd of te weinig ontwatering gecreëerd met andere maatregelen.

De definitie van structurele grondwateroverlast is niet duidelijk genoeg gedefinieerd in het huidige GRP. Hierdoor is het lastig om gerichte en doelmatige maatregelen te nemen. Dit moet worden herzien in het nieuwe GRP vanaf 2030. In de HIOR (Handboek Inrichting Openbare Ruimte) zijn hier wel eisen over opgenomen. Het onderzoek naar de invloed van grootschalige infiltratie van hemelwater op de toename van grondwateroverlast is niet zodanig uitgevoerd. Dit wordt per project uitgezocht (bij Langkamp is dit bijvoorbeeld gedaan). Ook is er een onderzoek uitgevoerd naar de invloed van klimaatverandering op grondwater.

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 15/33

3.3

Omgevingsbewust

Huidig beleid GRP Onder omgevingsbewust verstaan we werken met een blik naar buiten en oog op de toekomst. Dit omvat de aanpak van klimaatadaptatie binnen de gemeente, samenwerking en integrale plannen, waarbij we werk met werk maken. We trekken samen op met interne vakdisciplines zoals wegen, groen en sociaal, evenals externe partijen. Daarnaast willen we burgers stimuleren en ondersteunen bij maatschappelijke initiatieven. Ook is er aandacht voor samenwerkingsverbanden zoals RIVUS en het professionaliseren en delen van kennis en innovaties. Evaluatie en aanbevelingen De afgelopen jaren hebben we een achterstand opgelopen in de uitvoering van de integrale DPRA projecten. Hoewel we maatschappelijke initiatieven stimuleren en ondersteunen, worden de beschikbare subsidies niet optimaal benut. De vraag is dan ook of het realistisch is om meer uit de subsidies te halen dan nu gebeurt. De interne samenwerkingen beginnen beter te lopen, we kunnen elkaar steeds beter vinden. Voorheen werd er eens in de twee á drie weken samengekomen, dit willen we graag herintroduceren. Ook kunnen we de samenwerkingen in projecten verder ontwikkelen. De samenwerking met RIVUS loopt goed, ook kennisdelen en professionaliseren gaat zowel ambtelijk als bestuurlijk goed. RIVUS bestaat uit twee platformen: water en klimaatadaptatie. Beide platformen functioneren goed; iedereen neemt hieraan deel.

Vanuit RIVUS is er een uitvoeringsprogramma dat recent is herijkt, hier werkt de gemeente Raalte actief aan mee. We komen elke 4 tot 6 weken samen. Verder gaan we met RIVUS ook aan de slag met het GWSW (Gegevenswoordenboek Stedelijk Water). De capaciteit is bij beide platforms beperkt. Ook zijn er veel personeelswisselingen, wat zorgt voor vertraging in mogelijk projecten. Desondanks wordt het werk van RIVUS als zeer waardevol ervaren en helpt het om zaken voor elkaar te krijgen.

3.4

Participatief

Huidig beleid GRP Wij hebben een belangrijke verbindende rol tussen de belanghebbenden en gebruikers en de veranderingen die we in de openbare buitenruimte moeten realiseren. Welke rol we hebben, we houden ons altijd vast aan onze 4 kernwaarden: betrouwbaar, verbindend, oplossingsgericht en slim. Communicatie We gaan aan de slag met een communicatiestrategie, om de bewoners en bedrijven meer bewust te maken van het belang van aanpassingen in de buurt. Klimaatadaptieve schoolpleinen Schoolpleinen zijn een voorbeeldfunctie van de wijk. Daarom is het belangrijk om de schoolpleinen de juiste invulling te geven. Ook kan het bijdragen aan de betrokkenheid van burgers, bewustwording en educatie. Digitaal waterloket Door een digitaal waterloket op te zetten kunnen we particulieren, bedrijven en instellingen breder informeren over de waterproblematiek en over de manieren waarop zij zelf kunnen bijdragen aan oplossingen. Het waterloket is vervolgens ook de plek waar burgerinitiatieven worden ingediend. Hemelwaterverordening

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 16/33

De eigenaar van het perceel is verantwoordelijk voor de opvang en verwerking van hemelwater, zoveel mogelijk op eigen terrein. Bij rioleringsprojecten beschouwen we inwoners als ervaringsdeskundigen en mede-eigenaren van de wijk. Daarom hechten we veel waarde aan interactie en dialoog tijdens het participatieproces. Een open en actieve houding is essentieel voor een goede samenwerking. We streven ernaar om informatie en plannen zoveel mogelijk te delen. Via communicatiecampagnes informeren we inwoners in een vroeg stadium over onze plannen en ideeën. De huidige hemelwaterverordening biedt de mogelijkheid om te verbieden om hemelwater en grondwater te lozen op het vuilwaterstelsel. Dat gebeurt door het aanwijzen van gebieden waar de verordening van kracht is. Dat is gebeurd voor het buitengebied (drukriolering). Bewoners ondersteunen we met advies en met de stimuleringsregeling. Stimuleringsregeling Om de doelstelling sneller te bereiken van de algehele ontvlechting van afvalwater en hemelwater gaan we een stimuleringsregeling afkoppelen ontwikkelen. Het doel van de nieuwe stimuleringsregeling is burgerinitiatieven gericht op het klimaatbestendig maken van de omgeving te versnellen door de kosten voor de burger en bedrijven te verlagen. Participatie bij beheer We willen burgers betrekken bij het beheer en onderhoud van voorzieningen.

Denk hierbij aan het maaien van de wadi, het beschikbaar maken van een speelveld dat bij hevige neerslag is volgelopen met hemelwater, het doorstroomprofiel van zaksloten op orde houden of knelpunten in de openbare ruimte doorgeven. Evaluatie en aanbevelingen De beleidsdoelen qua participatie zijn niet allemaal gehaald. Dit is iets waar extra inzet voor nodig is de rest van de GRP-periode. Van de regeling voor klimaatadaptieve schoolpleinen wordt goed gebruik gemaakt, de helft tot driekwart van de scholen maakt gebruik van deze regeling. Er zijn geen initiatieven vanuit inwoners voor afkoppelen, wel voor vergroening. Aan de andere kant tonen woningcorporaties wel initiatief op het gebied van afkoppelen. Zo is er recent een initiatief gestart met SallandWonen, die wij hebben geïnitieerd. Het digitaal water loket moet nog worden opgepakt. Er zijn echter wel stappen in gezet. Zo is er een MIP kaart opgesteld met de projecten van riolering, wegen en groen. Dit zou mogelijk een plek kunnen krijgen in het dashboard. Het was tijdens het ontwikkelen te ingewikkeld om dit door te kunnen voeren. Er is een communicatiestrategie voor klimaatadaptatie die geactualiseerd en verbreed kan worden. De hemelwaterverordening is al vastgesteld en biedt de mogelijkheid om gebieden verplicht af te koppelen.

Daarnaast is er sinds 2022 een stimuleringsregeling vastgesteld, die een belangrijk onderdeel vormt van de klimaatadaptatie.

3.5

Datagedreven

Huidig beleid GRP Het leven wordt steeds meer datagedreven en de behoefte aan actuele informatie neemt toe. Als gemeente spelen we hierop in en hebben we ons in de huidige planperiode gericht op inzicht, transparantie en databeheer. Met het digitale waterloket krijgen we online toegang tot relevante gegevens over water en riolering. Ook kunnen we hiermee inwoners en bedrijven beter inlichten met wat voor hen relevante informatie is. Op termijn zou dit tijdbesparend kunnen zijn,

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 17/33

ervan uitgaande dat we minder vragen krijgen omdat men zelf de informatie kan vinden in het dashboard. Met het dashboard GRP houden we status van projecten bij. De data in het beheersysteem wordt goed op orde. Om nieuwe basisrioleringsplannen (brp’s) op te stellen, storingen te verhelpen, de vervangingsopgave te bepalen, faalkansen in te schatten (t.b.v. risicogestuurd beheer) en het innen van belasting hebben we een goed databeheersysteem met actuele data nodig. Evaluatie en aanbevelingen De afgelopen jaren is er met succes ingezet op het verbeteren van het databeheer. Het gegevensbeheer is beter op orde dan aan de start van de planperiode. Dit leidt tot betrouwbaardere gegevens en helpt om betere onderhoudsplannen te maken. Alle kolken hebben bijvoorbeeld nu een uniek object-nummer en de infiltratievoorzieningen zoals wadi’s zijn beter vastgelegd. Ook op het gebied van onderhoud en vervanging van drukriolering en pompunits zijn grote stappen gezet. Storingen in deze systemen zijn significant afgenomen door efficiëntere monitoring en het wegwerken van benodigde inhaalslagen. Deze systeemoptimalisatie van het buitengebied en de vermindering van het aantal objecten dat via telemetrie wordt gemonitord, heeft bijgedragen aan verdere kostenreductie.

Daarnaast is het onderhoud van de gemalen met succes teruggebracht onder gemeentelijk beheer, wat aanzienlijke kostenbesparingen heeft opgeleverd. Daarnaast is er geïnvesteerd in gemaalrenovaties, met positief resultaat: minder stroomverbruik en weinig storingen.

Figuur 3-1 Links: Aanlegfoto injectiegemaal t.b.v. project renovatie/optimalisatie drukriolering. Rechts: verstopping door doekjes pomp van gemaal

Om de kwaliteit te monitoren van de vrijvervalriolering is een duidelijk stoplichtsysteem geïntroduceerd: rood geeft aan dat actie nodig is, oranje vraagt om extra aandacht en groen betekent dat alles op orde is. Dit systeem zorgt voor meer inzicht in knelpunten en de vervangingsopgave op basis van de inspectieresultaten. Voor nog meer inzicht en transparantie, was het plan om een toegankelijk digitaal waterloket en dashboard te ontwikkelen. Dit is echter nog niet gerealiseerd en verdient de nodige aandacht. Het doel is om het bestaande GRP-dashboard uit te breiden naar een dashboard voor alle projecten in de openbare ruimte, ondersteund door een datagedreven aanpak. Het dashboard zou voor de gemeente duidelijkheid geven,

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 18/33

maar ook voor de bewoner kan het een hulpmiddel zijn. Hier kunnen ze terecht voor vragen, duidelijkheid over de huidige stand van zaken en verantwoordelijkheden. Ook op het gebied van transparantie zou het dashboard uitkomst bieden. Momenteel wordt gewerkt aan een digitale opgavekaart voor de openbare ruimte, waarop zichtbaar is welke projecten zijn uitgevoerd en andere zaken.

3.6

Doelmatige inzameling en transport

Huidig beleid GRP De primaire taak van de gemeente is de doelmatige inzameling en transport van het stedelijk afvalwater. Het stelsel is op orde, en om ervoor te zorgen dat dit zo blijft monitoren we het functioneren van het riool. Waar zich problemen voordoen grijpen we in, maar alleen als er onaanvaardbare risico’s zijn. We wegen risico’s, prestaties en kosten tegen elkaar af. We noemen dit risicogestuurd beheer en onderhoud. Waar nodig voldoen we aan de richtlijnen, maar normen alleen zijn onvoldoende voor een doelmatig water- en rioleringsbeheer. Bij investeringskeuzes wegen we het effect en de kosten. Daarnaast maken we gebruik van kansen om maatregelen te realiseren die anders (voor lange tijd) niet gerealiseerd kunnen worden of stellen we maatregelen uit om een integrale aanpak mogelijk te maken. Ongeacht wat we doen, wij voeren onze werkzaamheden uit op transparante, herleidbare basis uit, tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Evaluatie en aanbevelingen Risicogestuurd beheer en onderhoud heeft al goede resultaten opgeleverd. Er wordt veel rekening gehouden met integraal werken en de andere opgaven in de gemeente. De uitdaging zit vooral in het afstemmen met ander domeinen over planning van werkzaamheden.

Met de Scan Wijken & Dorpen hebben we dit verder inzichtelijk gemaakt, maar deze scan was vooral van meerwaarde voor de andere thema's die minder kennis paraat hadden. Bij de uitvoering van projecten zou er nog beter rekening gehouden kunnen worden met de omgeving. Gezien de huidige ontwikkelingen in Raalte en de Scans Wijken en Dorpen, is het belangrijk om verder onderzoek te doen naar de mogelijkheden om verschillende projecten vanuit diverse vakgebieden nog effectiever samen te pakken. Over het algemeen functioneert het rioolsysteem goed. Er is echter ook een toename te zien in het aantal meldingen, met name in oudere wijken. Er zijn in de naoorlogse buurten veel sinkholes ontstaan, dat komt door instortingen van riolen en huisaansluitingen. Het hoofdriool kan worden gerelined, maar als de huisaansluitingen in slechte staat zijn dan is het doelmatiger om het geheel te vervangen, omdat huisen kolkaansluitingen niet gerelined kunnen worden en de straat dan toch open moet. De meldingen spelen een rol in het vormgeven van de opgave. De toename van het aantal meldingen komt onder andere door factoren zoals de hoge grondwaterstanden in de afgelopen twee jaar, die de veroudering van de riolering hebben versneld. Er zijn ook vermoedens dat riolen lek zijn en daarmee ook grondwater afvoeren. Wanneer deze waterdicht worden gemaakt, kan dit dus leiden tot hogere grondwaterstanden.

Bij rioolvervanging kan dan meteen drainage worden meegelegd om dit tegen te gaan. Bij relinen gaat dit niet. Er moet de komende jaren ook meer aandacht komen voor foutaansluitingen (vuil water op het hemelwaterriool en hemelwater op vuilwaterriool). Ook moet het functioneren van het rioolstelsel getoetst worden met een SSW (systeemoverzicht stedelijk water). Dit is de opvolger van het BRP (Basisrioleringsplan). Het is goed om dit aan het einde van de planperiode van het GRP uit te voeren. Dit SSW kan dan als basis dienen voor de wateroverlast maatregelen in het nieuwe GRP.

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 19/33

4

Personele capaciteit

4.1

Formatietool gemeentelijke watertaken RIONED

Voldoende personeel (aantal fte) is nodig om alle beleidsambities waar te maken, projecten uit te voeren en de benodigde beheertaken en onderzoeken uit te voeren. Om de benodigde bezetting te bepalen, maken we gebruik van de formatietool van Stichting RIONED. Deze tool bepaalt het theoretisch benodigde aantal fte op basis van het te beheren areaal, het verwachte investeringsvolume de komende jaren en de mate van uitbesteding. De binnendienst bestaat uit beleidsmedewerkers beheerders, ontwerpers en is verantwoordelijk voor de planvorming en uitvoering van beheertaken. Dit omvat het opstellen van beheer- en onderhoudsplannen, beoordelen van de staat van het systeem, adviseren bij ruimtelijke ontwikkelingen, uitvoeren van maatregelen en beheren van gegevens. Een kanttekening hierbij is dat in theorie functieprofielen helder zijn afgebakend, maar in de praktijk voert een medewerker vaak taken uit van meerdere profielen.

4.2

Benodigde bezetting

We vergelijken de benodigde bezetting met de huidige bezetting om de eventuele tekorten te signaleren. Zie hiervoor onderstaande tabel: Tabel 4-1 Benodigde en huidige formatie benodigde bezetting (fte)

huidige bezetting (fte)

Beleidsmedewerker

1,2

1,3

0,1

Beheerder

2,2

1,3

-0,9

Ontwerper

0,6

0,6

0,0

Gegevensbeheerder

0,4

0,4

0,0

Projectleider, werkvoorbereider, toezichthouder

1,1

0,9

-0,2

Totaal binnendienst

5,5

4,5

-1,0

functieprofiel

verschil (fte)

Voor een goede invulling van de huidige watertaken is een personele inzet van ongeveer 10 fte nodig. Naast de huidige watertaken komen er steeds meer taken bij. Met de invoering van de Omgevingswet per 1-1-2024 is participatie en integraal werken steeds belangrijker. Dit brengt extra werkzaamheden met zich mee. Ook klimaatverandering zorgt voor extra werkzaamheden om ervoor te zorgen dat extreme weersomstandigheden tot zo min mogelijk overlast leiden en om wateroverlast situaties direct op te lossen na de bui. Dat wordt meegenomen bij alle projecten in de openbare ruimte (met interne én externe partijen) en dat vraagt tijd en aandacht. Ook komen er (nieuwe) ontwikkelingen op de gemeente af zoals grotere aandacht voor duurzaamheid, circulariteit en energietransitie. Deze extra taken zijn nog niet in de formatietool van Stichting RIONED meegenomen. Dit betekent dat het tekort eigenlijk groter is dan de formatietool aangeeft. De huidige bezetting van de binnendienst bedraagt 4,5 fte. Uit de analyse blijkt een totaaltekort voor de binnendienst van ongeveer 1 fte, vooral op de functie van beheerder. Dit wordt zeker herkend door de medewerkers van de ambtelijke organisatie.

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 20/33

Uitbreiding van de capaciteit is nodig om de werkzaamheden volgens plan uit te kunnen voeren en aan te blijven sluiten op lopende ontwikkelingen. In de exploitatiekosten van de rioolheffingsberekening is een post opgenomen voor de invulling van deze functie, inclusief een extra toerekening van 0,5 fte voor waterbeleid/klimaatadaptatie.

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 21/33

5

Financiële doorkijk

Om beter inzicht te krijgen in het verwachte verloop van de rioolheffing de komende jaren is een nieuwe rioolheffingsberekening uitgevoerd.

5.1

Uitgangspunten rioolheffingsberekening

De uitgangspunten voor de rioolheffingsberekening zijn zoveel mogelijk gelijk gehouden aan de uitgangspunten uit het huidige GRP: •

• • • •

• • • •

• •

•

De rioolheffingsberekening is 100% kostendekkend. Dit houdt in dat alle inkomsten in balans zijn met de uitgaven over 70 jaar. Zo wordt geen winst of verlies gemaakt met de rioolheffing. De voorzieningen sluiten na 70 jaar op 0 euro. De voorzieningen mogen niet negatief worden. De beschouwde termijn is opgeschoven naar 2026-2095; Het starttarief voor een gemiddelde woning in 2025 is € 277,56. De actuele exploitatiekosten van 2025 zijn opgenomen; De lange termijn investeringen, zoals in het huidige GRP, zijn meegenomen en geïndexeerd naar prijspeil januari 2026. Er zijn geen nieuwe vervangingsplanningen gemaakt. De bedragen in het MIP sluiten aan op de begroting. Gemiddeld wordt ongeveer 75% van de investeringen gekapitaliseerd en 25% direct ten laste van de voorziening betaald. Deze percentages zijn overgenomen vanuit het huidige GRP (2021-2030). De actuele heffingseenheden zijn opgenomen, we gaan uit van een woningbouwprognose van 300 woningen per jaar t/m 2035. De exploitatiekosten stijgen in verhouding mee; De berekening gaat uit van een rentepercentage op de kapitaallasten van 2,5% (2026) en een inflatie van 0%. Er worden twee voorzieningen gehanteerd. Een spaarvoorziening (BBV art. 44 lid 1-d) en een tariefsegalisatievoorziening (BBV art. 44 lid 2).

De spaarvoorziening wordt geprognosticeerd op € 58.561 (1-1-2026) en de tariefsegalisatievoorziening op € 3.682.749 (1-1-2026). De jaarlijkse stortingen aan de spaarvoorziening zijn meegenomen in de rioolheffingsberekening. BTW van de exploitatie en van de investeringen wordt toegerekend aan de rioolheffing. De BTW wordt direct ten laste van hetzelfde jaar verrekend (en wordt niet geactiveerd); Bij alle investeringen na het MIP die worden gekapitaliseerd wordt gerekend met een afschrijvingstermijn van 40 jaar. Dit is een simplificatie ten opzichte van de vorige berekening, maar noodzakelijk, omdat onduidelijk is welk deel van de investeringen in het GRP vrijvervalriolen zijn en welk deel pompen zijn (met een kortere afschrijvingstermijn). De berekening is op prijspeil januari 2026. Jaarlijks moeten de bedragen met de werkelijk opgetreden inflatie worden geïndexeerd, dat geldt ook voor de berekende rioolheffing. Er wordt geen rekening gehouden met toekomstige inflatie.

De gedetailleerde tabellen van de berekening zijn te vinden in Bijlage 2.

5.2

Rioolheffingsberekening en voorzieningen

Als we per 1-1-2026 direct een rioolheffing zouden heffen die de komende 70 jaar gelijk en kostendekkend is, zou die rioolheffing € 342 moeten bedragen voor een gemiddelde woning. Stijging naar een kostendekkend tarief is niet direct nodig, met inzet van de voorzieningen kan worden toegegroeid naar een stabieler kostendekkend tarief. In de Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 22/33

onderstaande grafiek is de stijging van de rioolheffing weergegeven, samen met de stand van de tariefsegalisatievoorziening (art. 44 lid 2).

450

20.000

400

18.000

350

16.000 14.000

300

12.000

250

10.000

200

8.000

150

6.000

100

4.000

50

2.000

0 2026

2036

2046

jaarlijks benodigd

2056

2066

2076

voorgesteld tarief

2086

Voorziening, euro*1000

Rioolheffingen, euro

De rioolheffing stijgt vanaf 2027 tot en met 2030 met € 3,50 per jaar (naast de indexatie). Daarna is een stijging van € 14 euro nodig in 2031 om ervoor te zorgen dat de voorzieningen niet negatief worden. Daarna kan de heffing ongeveer stabiel blijven en vervolgens dalen totdat de voorzieningen volledig zijn afgebouwd.

0

egalisatie voorziening 44-2

Figuur 5-1 Verloop rioolheffing komende 70 jaar

Naast de tariefsegalisatievoorziening hebben we een spaarvoorziening voor toekomstige investeringen. Het verwachte verloop van deze voorziening wordt weergegeven in onderstaande figuur.

Spaarvoorziening 44-1d 2.500 2.000 1.500 1.000 500 -

2026 2031 2036 2041 2046 2051 2056 2061 2066 2071 2076 2081 2086 2091 stand 44-1d

storting

Directe investeringen

Figuur 5-2 Verloop spaarvoorziening 44-1d inclusief jaarlijkse storting en investeringsbedragen die direct worden afgeschreven

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 23/33

Bijlage 1: Input formatiescan Gemeentegrootte Gemeentegrootte

Raalte 38364 inwoners

Areaal Aantal kolken Lengte vrijvervalriolering … vuilwater … hemelwater … gemengd Lengte persleiding (excl. drukrioolstelsels) Lengte drainage Oppervlak infiltrerende verharding Oppervlak wadi's, bodempassages Lengte IT-riool/DIT-riool Aantal overige voorzieningen hemelwater Lengte lijn- en roostergoten Aantal gemalen droge opstelling en randvoorzieningen Aantal gemalen natte opstelling Aantal pompunits mechanische riolering Aantal IBA's, decentrale zuiveringen, septic tanks Lengte watergangen in beheer Lengte beschoeiingen in beheer Aantal duikers en kleine kunstwerken in het oppervlaktewater in beheer Investeringen Geplande vervangingsinvesteringen per jaar bruto Geplande investeringen per jaar netto (zonder VTA, algemene kosten, risico) Percentage voorbereiding, administratie, toezicht (intern) Tarief beheerder, Projectleider, werkvoorbereider, toezichthouder Investeringen grondexploitatie Uit- en inbreidingen: aantal woningen per jaar Kostenkengetal aanleg geschieden riolering per woning Inspectie- en reinigingscyclus Hoeveel km vrijvervalriolering wordt jaarlijks geïnspecteerd Hoeveel km vrijvervalriolering wordt jaarlijks gereinigd Reinigingscyclus kolken Uitbesteden Uitbesteden strategische en tactische planvorming Uitbesteden operationeel beheer Uitbesteden inspectie vrijvervalriolering Uitbesteden reiniging vrijvervalriolering Uitbesteden kolkenreiniging Uitbesteden

onderhoud gemalen Uitbesteden onderhoud drukriolering Uitbesteden storingsdienst

14140 stuks 205 km 10 km 50 km 145 km 22 km 25 km 0,25 ha 5,5 ha 11 km 12 stuks 2,1 km 12 stuks 109 stuks 699 stuks stuks km 0 km 0 stuks

1887200 € 1.641.043 € 15% 90 € 300 stuks 6800 prijspeil juli 2023

10 km 10 km 6 maanden

zo min mogelijk zo min mogelijk ja ja ja zo veel mogelijk zo veel mogelijk deels

Uitbestedingsfactor Uitbestedingsfactor Uitbestedingsfactor Uitbestedingsfactor Uitbestedingsfactor Uitbestedingsfactor Uitbestedingsfactor Uitbestedingsfactor

0 0 1 1 1 1 1 0,5

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 24/33

Bijlage 2: Tabellen rioolheffingsberekening Exploitatieuitgaven

Tabel 1

bedragen in EURO

Geb aseerd op b egroting 2026 Uitgaven excl. BTW

Omschrijving

Beleid, onderzoek en innovatie Externe diensten drbel planningstool beheer drbel invorderingskosten Drbel. kosten rubriek 8 exploitatie

BTW

81.256 32.502 8.707 15.293

17.064 6.826 1.828

145.000 20.000 45.000 135.000 20.000 7.500 12.500 155.000 70.000 -

30.450 4.200 9.450 28.350 4.200 1.575 2.625 32.550 14.700 -

Bron

Kapitaallasten

Drukriolering Drukriolering Drukriolering Drukriolering Drukriolering Drukriolering Vrijverval Vrijverval Vrijverval Vrijverval Vrijverval Vrijverval

Elektriciteit Materiaalkosten Groot onderhoud Onderhoud drukriolering Onderhoud rioolgemalen (& BBB's) Kosten datalijnen licenties/abonnementen software Materiaalkosten Inspectiekosten Repar vrijverval riolering Meten en monitoren Schoonmaak drbel straatvegen Drbel onderhoud bermen en wadi's drbel KP Salaris Ruimte drbel KP Salaris B&O Overhead toedeling Inv + grondexploit

44.667 41.910 74.290 513.035 450.984

Grondwater +infiltratievoorzieningen klein onderhoud Grondwater +infiltratievoorzieningen Reinigen en inspecteren Grondwater +infiltratievoorzieningen Meten en monitoren Grondwater +infiltratievoorzieningen licenties/abonnementen software Kwijtscheldings-beleid Invordering rioolrecht - doorberekening belastingen Stelpost overheadkosten belasting DOWR Claim BTW investeringen (M7 en M8)

5.000 5.000 50.000 2.500 102.000 24.439 36.749

Extra fte obv formatiescan: 1,5 fte (1 fte waterbeleid 0,5 fte beheerder) 2025 2026 2027 2028 2029 2030

M8751009-12-14-15 Meekoppelen en stimuleren M8751009-12-14-15 Meekoppelen en stimuleren M8751009-12-14-15 Meekoppelen en stimuleren M8751009-12-14-15 Meekoppelen en stimuleren M8751009-12-14-15 Meekoppelen en stimuleren M8751009-12-14-15 Meekoppelen en stimuleren

1.050 1.050 10.500 525

190.000 -

154.695 153.750 53.750 100.000 150.000 150.000

totalen

2.288.332

166.943

De exploitatiekosten stijgen in verhouding mee met de w oningbouw prognose

Project:

GRP Raalte

Scenario: Filenaam:

Kostendekking Raalte

0

Projectnummer:

51022591

Datum:

7-aug-25

Sweco | Evaluatie GRP Raalte 2025 Projectnummer N/A Datum 23-01-2025 Documentreferentie

Versie 25/33

Meerjareninvesteringsprogramma (MIP) bedragen * EURO 1.000

Tabel 2

prijspeil 2026

Investering

Totaal

Jaar

Omschrijving investering

2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026

M7751131 Heino Zuid M7751132 Langkamp M7751102 Vrijverval M7751126 Vorsterhof/ Karrew eide M8751009-12-14-15 Meekoppelen en stimuleren