Collegevoorstel Bijdrage herbestemming H. Marcellinuskerk Broekland

Collegevoorstel

Onderwerp

Bijdrage herbestemming H. Marcellinuskerk Broekland

Zaaknummer

23077-2025

B&W vergadering

22-4-2025

Integrale advisering

Ties van der Heide, verbinder; Herald Immink, Regiodeal; Ico Nijboer, financiën; Jeanet van Olst, jurist; Coen Eidhof, ruimte; Esmée Temmink, communicatie, Remco van Riezen; bestuursadviseur

Portefeuillehouder

Dhr. B. (Breun) Breunissen

Voor informatie

Jetty Looijenga

Bestuurssamenvatting De Stichting Leefbaar Broekland, voorheen de werkgroep Toekomst Kerkgebouw Broekland van Plaatselijk Belang Broekland, zet zich in voor behoud van de H. Marcellinuskerk in Broekland. Zij wil dat doen door van de kerk een multifunctionele accommodatie te maken. Voor de financiering van haar plan ziet ze een unieke kans in de provinciale regeling ‘Fysieke investeringen Leefbaar Platteland – grote projecten’, gecombineerd met de uitvoering van de Regiodeal Regio Zwolle als los initiatief. Op 28 februari 2025 heeft ze het college een brief gestuurd, waarin ze u verzoekt deze kans te ondersteunen en zich in te spannen om ervoor te zorgen dat de subsidieregeling bij de Regio Zwolle er daadwerkelijk komt. Het college wordt voorgesteld om de intentie uit te spreken om aan het plan van de Stichting Leefbaar Broekland mee te werken, door via subsidieverlening en behoudens enkele voorwaarden, een bedrag van € 500.000 beschikbaar te stellen.

Beslispunten 1.

Kennis te nemen van het verzoek van de Stichting Leefbaar Broekland om bij te dragen aan de realisering van een multifunctionele accommodatie in de H. Marcellinuskerk in Broekland. 2. De intentie uit te spreken om onder voorwaarden en verplichtingen, een bedrag van € 500.000 in de vorm van een eenmalige incidentele subsidie beschikbaar te stellen aan Stichting Leefbaar Broekland om bij te dragen aan de realisering van een multifunctionele accommodatie in de H. Marcellinuskerk in Broekland (scenario 1). 3. Dit onder voorbehoud dat de raad, via integrale afweging bij de begrotingsbehandeling 2026 het bedrag beschikbaar stelt en onder voorwaarde van subsidieverlening door andere partijen, zoals provincie Overijssel en Regio Zwolle, slaagt. 4. De bijdrage genoemd onder beslispunt 2 voor € 300.000 te dekken uit de Algemene Reserve en voor € 200.000 uit het budget Sanering asbestdaken. Dit onder voorbehoud van het beschikbaar stellen door de raad via de integrale afweging bij de begrotingsbehandeling 2026. 5. De BTW van dit project, vastgesteld op het bedrag, waarvan de Belastingdienst vooraf schriftelijk akkoord geeft dat de stichting dat bedrag aan BTW terugkrijgt, voor te schieten aan de Stichting Leefbaar Broekland. Het gaat om ca. € 465.000. 6. Het raadsvoorstel naar de raad door te geleiden voor beraadslaging. 7.

De uitgaande brief aan de Stichting Leefbaar Broekland vast te stellen.

1

Collegevoorstel

Besluit

Inleiding De eigenaar van de H. Marcellinuskerk in Broekland, parochie Heilig Kruis, onttrekt het kerkgebouw aan de eredienst, met name omdat er te weinig vrijwilligers zijn om de diensten die in de kerk gehouden worden in stand te houden. De Stichting Leefbaar Broekland, voorheen de werkgroep Toekomst Kerkgebouw Broekland van Plaatselijk Belang Broekland, zet zich in voor behoud van het kerkgebouw door er een multifunctionele accommodatie van te willen maken. De stichting wil een ontmoetingsplek voor de hele gemeenschap realiseren, gericht op zingeving, verbondenheid en gezond ouder worden op een centrale plek in Broekland. Zonder een nieuwe functie zal het gebouw waarschijnlijk in verval raken. Voor de financiering van haar plan ziet ze een unieke kans in de provinciale regeling Fysieke investeringen Leefbaar Platteland – grote projecten, gecombineerd met de uitvoering van de Regiodeal van de Regio Zwolle als los initiatief. Op 28 februari 2025 heeft ze het college een brief gestuurd, waarin ze u verzoekt deze kans te ondersteunen en zich in te spannen om ervoor te zorgen dat de subsidieregeling bij de Regio Zwolle er daadwerkelijk komt. Zie bijlage 1. Voorgesteld wordt om onder voorwaarden en verplichtingen € 500.000 bij te dragen aan de realisering van een volwaardig multifunctioneel gemeenschapshuis in de H. Marcellinuskerk in Broekland en de BTW voor te schieten.

Daarnaast wordt voorgesteld om de brief van de stichting te antwoorden door bijgevoegde brief vast te stellen. De Stichting Leefbaar Broekland is vervolgens aan zet om een gemotiveerde subsidieaanvraag bij de gemeente in te dienen. Hierbij dient de stichting hun businesscase voldoende te onderbouwen, zodat deze in lijn is met de gestelde eisen uit onze subsidieverordening. De stichting heeft op uw verzoek een aantal alternatieve herbestemmingen geschetst en beoordeeld op haalbaarheid, risico’s en gewenste effecten. Zie bijlage 2. Rapportage Vergelijking scenario’s maatschappelijke voorzieningen Broekland van 20 februari 2025. Scenario 1: volwaardige MFA-kerk De kerk wordt volledig gerenoveerd en verbouwd tot een volwaardig multifunctioneel gemeenschapshuis. Religieus erfgoed wordt behouden en gaat dienen als centrale identiteitsdrager voor Broekland. Dit scenario is uitgewerkt in het gepresenteerde projectplan. Totale kosten zijn begroot op € 2.776.880 inclusief BTW. Scenario 2: gerestaureerde kerk Het kerkgebouw wordt behouden en wordt de centrale identiteitsdrager voor Broekland door het te renoveren (inclusief asbestsanering), maar niet te verbouwen. Er is beperkt multifunctioneel gebruik. Totale kosten zijn begroot op € 1.017.308 inclusief BTW.

Scenario 3: nieuwbouw MFA Het kerkgebouw wordt verlaten en er wordt elders in Broekland een nieuw volwaardig multifunctioneel dorpshuis gebouwd, waar voorzieningen (onder meer school en huuskamer) worden gebundeld. De kosten voor realisering van dit scenario zijn begroot op € 3.182.300 inclusief BTW. De Stichting Leefbaar Broekland concludeert zelf dat scenario 1 het meest haalbare en wenselijke scenario voor Broekland is, zeker als de beschikbare subsidies ook daadwerkelijk worden toegewezen. Het 2e scenario is weliswaar financieel

2

Collegevoorstel

haalbaar, maar kwetsbaarder en volgens haar minder wenselijk. Het 3e scenario biedt geen herbestemming van het kerkgebouw en is dus in feite geen optie als het gaat om behoud van het kerkgebouw. Scenario 1 is het enige scenario dat aansluit bij de maatschappelijke doelen van gemeente Raalte. Scenario 1 is door de stichting uitgewerkt in het Projectplan De kunst van richting te veranderen; Projectplan voor een MFA in de H. Marcellinuskerk, Broekland d.d. 31 oktober 2024. U vindt dit plan in bijlage 3. Met het plan wordt behoud van het kerkgebouw gekoppeld aan een ontmoetingsplek voor het dorp. In bijlage 4. vindt u de ontwerpstudie en in bijlage 5. de lijst met achtergronddocumenten waarop de investering en exploitatie zijn gestoeld.

Beoogd effect Door de realisering van een volwaardig gemeenschapshuis in de H. Marcellinuskerk wordt cultuurhistorisch waardevol erfgoed behouden en ontstaat er een ontmoetingsplek voor de hele gemeenschap, gericht op zingeving, verbondenheid en gezond ouder worden op een centrale plek in Broekland.

Argumenten 1.1

Behoefte aan meer ontmoetingsruimte

De Stichting Leefbaar Broekland wil in de eerste plaats het kerkgebouw duurzaam behouden voor de toekomst. Daarnaast constateert ze dat Broekland een aantal voorzieningen niet of niet in voldoende mate heeft.

1.2

Momentum voor realisering herbestemming

De nieuwe provinciale subsidieregeling Fysieke investeringen Leefbaar Platteland – grote projecten, gecombineerd met een bijdrage uit de Regiodeal Regio Zwolle (als los initiatief) en een bijdrage van de gemeente, biedt een grote, wellicht enige, kans om het plan te kunnen realiseren.

2.1

Door nu een intentie tot subsidiebereidheid uit te spreken, weet het stichtingsbestuur waar het aan toe is.

Met deze uitdrukkelijke intentie geeft u duidelijkheid aan de stichting over de bereidheid om te subsidiëren, de hoogte van de eventuele subsidie en belangrijke randvoorwaarden. We komen hiermee tegemoet aan de brief die het stichtingsbestuur op 28 februari 2025 gestuurd heeft aan het college van B&W van gemeente Raalte. Hierdoor kunnen zij zich beramen op de volgende stap: het indienen van een formele subsidieaanvraag. Bovendien behouden stichtingsbestuur en gemeente voldoende momentum om te kunnen blijven meedingen in de beschikbaar gestelde gelden uit de provinciale en regionale regelingen van Leefbaar Platteland en de Regiodeal.

2.2

Behoud cultuurhistorisch waardevol erfgoed

De kerk is een gemeentelijk monument. Het kerkgebouw en pastorie zijn een voorbeeld van de overgang van de neogotiek naar het Nieuwe Bouwen in het eerste kwart van de 20e eeuw en als zodanig van architectuurhistorisch belang. Door de realisering van een volwaardig gemeenschapshuis in de H. Marcellinuskerk wordt verval van het gebouw tegengegaan en dus cultuurhistorisch waardevol erfgoed behouden.

2.3

Ontmoetingsplek

Door de realisering van een volwaardig multifunctioneel gemeenschapshuis in de H. Marcellinuskerk ontstaat er een ontmoetingsplek voor de hele gemeenschap. Met het plan wordt behoud van het kerkgebouw gekoppeld aan een ontmoetingsplek voor het dorp.

2.4

Bijdrage aan realisering MFA en sanering asbestleidendak

Als de gemeente niet bijdraagt kan het onderhavige plan zeer waarschijnlijk niet doorgaan. Het kerkgebouw komt dan waarschijnlijk te koop te staan. Eerdere belangstellenden hebben niet doorgezet. Zonder functie is de kans reëel dat de kerk vervalt en uiteindelijk uit het dorpsbeeld verdwijnt. Een bijdrage van € 500.000 vinden wij te verantwoorden als € 300.000 voor de realisering van een MFA en € 200.000 voor het saneren van het asbestleiendak. Het bedrag voor de realisering van een MFA vinden wij te verantwoorden met het oog op de bijdragen die de gemeente tussen 1999 en 2017 aan de andere MFA’s heeft bijgedragen. De kosten voor het saneren van het asbestleiendak (zowel van het middenschip als de toren) beslaan een onevenredig groot deel van de 3

Collegevoorstel

benodigde investering. Een tegemoetkoming hieraan vinden wij op zijn plaats. Door dit bedrag toe te zeggen, staat de stichting ook sterker bij haar subsidieaanvragen aan de provincie en de Regio Zwolle. Gezien de financiële uitdagingen waar de gemeente mee te kampen heeft en omdat we meer verzoeken voor een bijdrage in de herbestemming van kerkgebouwen verwachten, vinden wij een hoger bedrag niet te verantwoorden. Dit is nog afgezien van de opvatting dat in onze ogen de gemeenschap in Broekland een substantiëlere bijdrage zou moeten leveren.

2.5

Toekenning bijdrage onder voorwaarden

Bij het toekennen van een bedrag voor de realisering van een multifunctioneel gemeenschapshuis in de H. Marcellinuskerk in Broekland, gaan wij een aantal randvoorwaarden en verplichtingen meegeven: • Het dorp draagt zelf substantieel bij. Wij denken aan een bedrag van € 500.000, hetzelfde als van de externe partijen gevraagd wordt. • Een sluitende exploitatie en business case. • Verrekening plaatsvindt wanneer binnen 10 jaar het gemeenschapshuis ophoud te bestaan. Een en ander wordt vastgelegd in de subsidieverlening aan de stichting.

5.1

BTW

Stichting Leefbaar Broekland denkt de grotendeels BTW terug te krijgen. Daarom vraagt ze de gemeente om dat bedrag voor te schieten. Of de stichting de BTW terugkrijgt is afhankelijk van het soort huurders van ruimte in het kerkgebouw na realisering van het gemeenschapshuis. Ten minste 90% van het gebruik van het kerkgebouw moet beslaan uit fiscaal, BTW belaste activiteiten. Onderwijs, gezondheidzorg en sport vallen hier bijvoorbeeld niet onder. Wij twijfelen eraan of de BTW aftrekbaar is. Daarom stellen wij voor om de BTW van het project, ter grootte van het bedrag waarvan de Belastingdienst vooraf schriftelijk akkoord is dat de stichting dat bedrag aan BTW terugkrijgt, voor te schieten aan de Stichting Leefbaar Broekland. Daarbij gaat het om ca. € 465.000.

6. 1

Vaststellen raadsvoorstel

Tijdens een Rond de Tafelgesprek van 22 mei 2025 gaat de Stichting Leefbaar Broekland haar projectplan om een volwaardig multifunctioneel gemeenschapshuis in de H. Marcellinuskerk in Broekland te realiseren, toelichten. De vraag aan het college is om voorliggend raadsvoorstel (zie bijlage 6) vast te stellen en vrij te geven om in te brengen voor het Rond de Tafelgesprek van 22 mei en voor beraadslaging tijdens de raadsvergadering van 6 juni 2025.

7.1

Beantwoording verzoek van Stichting Leefbaar Broekland. Zie hiervoor de brief aan de Stichting Leefbaar Broekland in bijlage 7.

Duurzaamheid Het realiseren van een gemeenschapshuis in de H. Marcellinuskerk in Broekland draagt bij aan de volgende duurzaamheidsindicatoren.

Mens en maatschappij De inwoners van Broekland hebben het initiatief genomen om na te denken over de herbestemming van het kerkgebouw. Dit heeft bijgedragen aan de sociale cohesie in het dorp. Een gemeenschapshuis zorgt voor een levendig dorp en draagt bij aan de identiteit door de gemeenschappelijke geschiedenis. Het gemeenschapshuis draagt bij aan sociale cohesie door de passieve en actieve deelname aan gezamenlijke activiteiten. Het verbindt en versterkt mensen. De gemeente ondersteunt een initiatief van de samenleving.

Economie Het gemeenschapshuis draagt bij aan een aantrekkelijke woon- en werkomgeving en daarmee aan de economie. Mensen die participeren geven geld uit, zowel aan de activiteit zelf, maar ook aan de (para-commerciële) horeca.

4

Collegevoorstel

Kanttekeningen 3.1

Leefbaar Platteland: één project per gemeente

De gemeente dient de subsidie Leefbaar Platteland aan te vragen. Per gemeente kan één project worden ingediend. Andere projecten vallen hiermee af. Tot op het moment van schrijven van dit voorstel hebben geen andere initiatiefnemers zich voor deze regeling bij de gemeente gemeld. De provincie gaat vooralsnog maximaal vier projecten honoreren. De gemeente dient de subsidieaanvraag in op 6 mei a.s. bij de provincie.

3.2

Bijdrage uit Regiodeal Regio Zwolle

De Stichting Leefbaar Platteland dient zelf haar project in als ‘los initiatief’ om aanspraak te maken op gelden uit de Regiodeal. Ze hoopt hiervoor € 500.000 uit de Regiodeal te ontvangen. Gemeente Raalte gaat op basis van het Koersdocument Wijken & Dorpen voor het Gebiedsarrangement inzetten op de minst vitale wijk(en) van de gemeente en doet hiervoor separaat een eigen aanvraag.

3.3

Precedentwerking

We moeten waken voor precedentwerking. Voor meer kerkgebouwen in de gemeente worden op dit moment plannen voor herbestemming ontwikkeld om dat religieus erfgoed voor de toekomst te behouden. Als de gemeente bijdraagt in het plan voor het kerkgebouw in Broekland, kan dat verwachtingen scheppen bij andere kerken en kunnen er dus meer verzoeken voor een bijdrage aan de herbestemming van een kerkgebouw bij de gemeente binnenkomen. Er zijn nog twee kerkgebouwen met een asbestleiendak in de gemeente. Een even groot dak als die in Broekland en één kleinere. De verwachting is dat ook zij te zijner tijd een bijdrage voor de sanering van het asbestleiendak aan de gemeente zullen vragen. Overigens hebben alle andere dorpen (behalve Raalte dorp) een MFA, zodat er geen andere aanvraag voor een bijdrage voor de realisering van een MFA wordt verwacht. Ook komt het zelden voor dat twee situaties en de omstandigheden daadwerkelijk gelijk zijn. Hierdoor is de kans op precedentwerking in dit geval verwaarloosbaar.

5.1

BTW

Indien de stichting de BTW niet (geheel) terugkrijgt, ontstaat een tekort van (maximaal) ca. € 465.000.

Financiën en Fiscale aspecten Dit voorstel heeft nog geen directe financiële gevolgen. Er wordt voorgesorteerd op een mogelijk eenmalige subsidieaanvraag. Zoals aangegeven is de investering om te komen tot een volwaardig multifunctioneel gemeenschapshuis in de H. Marcellinuskerk in Broekland begroot op € 2.776.880 inclusief BTW. Voor de financiering van dit bedrag kijkt de Stichting Leefbaar Broekland vooral naar externe partijen: - € 500.000 uit de nieuwe regeling Fysieke investeringen Leefbaar Platteland – grote projecten van de provincie. De subsidieregeling Leefbaar Platteland is recent gepubliceerd. De provincie draagt maximum € 500.000 per project bij. De gemeente moet minimaal 50% van de bijdrage van de provincie co-financieren. Ook moet de gemeente de subsidie aanvragen; per gemeente kan één project worden ingediend. De regeling gaat op 6 mei 2025 open. - € 500.000 uit de Regiodeal Regio Zwolle. De bijdrage uit de Regiodeal kan als los initiatief worden aangevraagd. - € 1.426.880 van de gemeente. Dit bedrag is inclusief ca. € 465.000 aan BTW. De stichting denkt de BTW grotendeels terug te krijgen en vraagt de gemeente dat bedrag voor te schieten. - Bedrag van LEADER en van een aantal fondsen. De dekking van de investering leunt hiermee bijna volledig op externe middelen. Aan de gemeente wordt dus € 1.426.880 gevraagd, inclusief de BTW.

Zoals aangegeven is het voorstel om € 500.000 bij te dragen en om de door de Stichting Leefbaar Broekland met zekerheid terug te vorderen BTW voor te schieten. Hierdoor zeggen wij aan de stichting € 500.000 euro minder toe dan door hen gevraagd wordt.

5

Collegevoorstel

De realisering dient met het oog op de subsidieregeling ‘Fysieke investeringen Leefbaar Platteland – grote projecten’ binnen 5 jaar te zijn gerealiseerd. Gezien de financiële uitdaging en de grootte van het project lijkt dit een realistische termijn. Dekkingsvoorstel Voorgesteld wordt om de dekking voor het benodigde (eenmalige) bedrag van € 500.000 voor € 300.000 uit de Algemene Reserve te halen en voor € 200.000 uit het budget Sanering asbestdaken. De bijdrage wordt meegenomen bij de integrale afweging bij de begrotingsbehandeling 2026 in de raad. Alternatief bijdrage sanering asbestleiendak Voor het project Sanering asbestdaken is nog zo’n € 360.000 beschikbaar. We stellen voor om hieruit € 200.000 te halen. De gemeentelijke aanpak van de sanering van asbestdaken wordt herzien. Wat dat betekent voor de inzet van het resterende bedrag is op dit moment niet duidelijk. Ook moet opgemerkt worden dat er in de gemeente nog twee kerkgebouwen met een asbestleiendak zijn. Hiervoor is het beschikbare bedrag niet voldoende. Alternatief is dat het budget voor het project Sanering asbestdaken voor het stimuleren van de sanering van asbestdaken in stand blijft, en de twee ton euro niet uit dit budget wordt gehaald, maar uit de Algemene reserve.

Vervolg -

De stichting Leefbaar Broekland wordt geïnformeerd aan de hand van de uitgaande brief. De stichting Leefbaar Broekland krijgt gelegenheid om een onderbouwde eenmalige subsidieaanvraag in te dienen. De stichting dient, gelet op de door ons toegezegde € 500.000, zelf nog op zoek te gaan naar een aanvullend bedrag van € 500,000, om hun begrote investering van € 2.776.880 rond te krijgen. De Stichting doet de aanvraag voor de subsidie uit de regiodeal. De gemeente doet de aanvraag voor middelen van de provincie van Leefbaar Platteland op 6 mei 2025. De raad wordt geïnformeerd over de plannen van het stichtingsbestuur tijdens de Rond de Tafel op 22 mei 2025. De raad wordt gevraagd om bij de begrotingsbehandeling de voorgestelde middelen beschikbaar te stellen.

Communicatie Na positieve besluitvorming gaat het bijgevoegde persbericht uit. Zie bijlage 8.

Bijlagen Bijlage 1. Bijlage 2. Bijlage 3. Bijlage 4. Bijlage 5. Bijlage 6. Bijlage 7. Bijlage 8.

Brief van de Stichting Leefbaar Broekland van 28 februari 2025. Rapportage Vergelijking scenario’s maatschappelijke voorzieningen Broekland van 20 februari 2025. Projectplan De kunst van richting te veranderen; Projectplan voor een MFA in de H. Marcellinuskerk, Broekland d.d. 31 oktober 2024. Ontwerpstudie H. Marcellinuskerk Broekland. Lijst met achtergronddocumenten investering en exploitatie herbestemming H. Marcellinuskerk in Broekland. Raadsvoorstel bijdrage herhuisvesting bibliotheek Raalte dorp. Brief aan de Stichting Leefbaar Broekland. Persbericht.

6