Bijlage VI - Participatieverslag Nieuwe Omgevingsvisie Overijssel

De provincie heeft ervoor gekozen om een visie op hoofdlijnen op te stellen die richting geeft voor de toekomst. Deze visie is vervolgens nader uitgewerkt in hoofdstuk 6 met ambities, doelen en opgaven en kaders voor beleid. Waar nodig of gewenst is dit meer of minder gedetailleerd uitgewerkt in de visie. OP BASIS WAARVAN IS BESLOTEN WELKE INPUT WERD MEEGENOMEN? Bij het wegen van de input werden de volgende argumenten en criteria gehanteerd: Provinciale beleidskaders en wettelijke verplichtingen Input moest passen binnen de Omgevingswet en nationale en Europese regelgeving. Haalbaarheid en uitvoerbaarheid Praktische en financiële haalbaarheid speelde een rol in de beoordeling van voorstellen. Balans in thema’s Alle thema’s van de fysieke leefomgeving zijn belangrijk, er is niet één thema belangrijker dan een andere. Wel zijn de grote uitdagingen op het gebied van klimaat en energie, landbouw en natuur en verstedelijking en mobiliteit centraal gesteld. Consensus en draagvlak onder stakeholders Oplossingen die steun kregen van meerdere belanghebbenden, hadden een grotere kans om te worden verwerkt. Gebiedsgerichte differentiatie Sommige kwesties werden regionaal uitgewerkt in plaats van in de algemene visie, om beter aan te sluiten bij lokale realiteiten.

HOE ZIJN VERSCHILLENDE BELANGEN AFGEWOGEN? Proces van belangenafweging Er is gewerkt met participatiemomenten zoals gebiedsateliers, werksessies, gebiedsdagen, consultatierondes, raakvlakkensessies en bestuurlijke rondes waarin stakeholders input konden geven. Discussies werden gevoerd over tegenstrijdige belangen, bijvoorbeeld tussen woningbouw, landbouw en natuurontwikkeling. De provincie ontwikkelde een gestructureerde manier om afwegingen te maken, waarbij: 01 De provinciale rol en kaders werden bepaald. 02 Belangen werden geïnventariseerd. 03 Scenario’s werden afgewogen. 04 Gebiedsgerichte maatwerkoplossingen werden gezocht. Resultaat: Compromissen en integrale oplossingen Bijvoorbeeld: • In de discussie over landbouw en natuur is gekozen voor een combinatie van maatregelen waarbij duurzame landbouw gestimuleerd wordt, maar ook natuurherstel een duidelijke plek krijgt. • Er wordt ingezet op inbreiding boven uitbreiding, waarbij uitbreiding nog steeds (mits goed onderbouwd) mogelijk blijft. CONCLUSIE De participatie had een belangrijke invloed op de Omgevingsvisie, maar niet alle input leidde tot verandering. De provincie heeft tijdens het proces provinciaal belang, haalbaarheid en uitvoerbaarheid, balans, draagvlak en juridische kaders afgewogen. Waar belangen botsen, werden compromissen gezocht, vaak via een gebiedsgerichte aanpak.

De participatie heeft vooral geleid tot meer samenwerking, een bredere participatiestrategie en thematische aanscherpingen, terwijl de provincie haar regierol behield in grote transitieopgaven.

08

TERUGKOPPELING

Er is aan diverse stakeholders en aan Provinciale Staten teruggekoppeld op de volgende manieren. • • •

• •

•

Startnotitie Herziening Omgevingsvisie 2020 1 Bespreeknotitie PS m.b.t. de uitgangspunten voor het maken van een nieuwe Omgevingsvisie. Voortgang Herziening Omgevingsvisie 2020 document Informeren en bespreken met PS-voortgang van het proces om te komen tot een nieuwe Omgevingsvisie. Gespreksnotitie Herziening Omgevingsvisie: Opmaat naar beleid 2020 Gespreksnotitie+Herziening+Omgevingsvisie+op+maat+naar+beleid en Statenvoorstel+Omgevingsvisie+Opmaat+naar+beleid(gec) Bespreeknotitie voor PS m.b.t. proces en inhoud nieuwe Omgevingsvisie. En daarna besluitvorming. Routekaart Omgevingsvisie: Microsoft Outlook - Stijl voor memo Informeren PS en mogelijkheid bieden bespreken vervolg proces nieuwe Omgevingsvisie. Onderzoeksagenda Omgevingseffectrapportage Nieuwe Omgevingsvisie Overijssel 2021 Onderzoeksagenda+Omgevingseffectrapportage+Nieuwe+Omgevingsvisie+Overijssel en Statenvoorstel+vaststelling+onderzoeksagenda+o_e_r_+nieuwe+omgevingsvisie Informeren bespreken met PS onderzoeksagenda voor het op te stellen Omgevingseffectrapport voor de nieuwe Omgevingsvisie. Verdieping evaluatie Omgevingsvisie in drie casussen 2021 document

•

•

•

•

•

•

• •

•

•

Evaluatie met PS van de Omgevingsvisie, zodat de uitkomsten meegenomen konden worden bij het opstellen van de nieuwe Omgevingsvisie. Brief VNG 2021: document Reactie van de VNG over het proces om te komen tot een nieuwe Omgevingsvisie. Dit heeft geleid tot het eerst opstellen van beleidsvoorstellen en een Fundament, voordat er een ontwerp Omgevingsvisie werd opgesteld. Voortgang Nieuwe Omgevingsvisie 2022 document Informeren PS over voortgang en uitkomsten bestuurlijke overleg m.b.t. het proces om te komen tot een nieuwe Omgevingsvisie. Veranderde insteek PS-behandeling Fundament Nieuwe Omgevingsvisie 2022 Veranderde+insteek+PS+behandeling+Fundament+nieuwe+Omgevingsvisie+(gec) Verandering in het proces om te komen tot een nieuwe Omgevingsvisie n.a.v. de VNG-brief en bestuurlijke bespreking die daarop volgde. Dit heeft eveneens geleid tot verbreding van de participatieaanpak. Statenvoorstel Fundament Nieuwe Omgevingsvisie 2022 incl hoofdlijnennotitie reacties gemeenten en waterschappen op beleidsvoorstellen Statenvoorstel+Fundament+voor+de+nieuwe+Omgevingsvisie+(gec) Bespreekstuk voor PS waarop zij met moties wijzigingen of accenten mee konden geven voor het vervolgproces. Daarnaast bevat dit de beantwoording van de reacties die door gemeenten en waterschappen waren ingediend op de beleidsvoorstellen.

Hierin wordt uitgelegd hoe hun input is meegenomen of waarom bepaalde suggesties niet zijn overgenomen. Vervolgproces nieuwe Omgevingsvisie en beantwoording moties en amendementen en reacties op het Fundament 2022 brief_van_gs_PS22-000220 en Bijlage_I_Beantwoording_van_moties_amendementen_zienswijzen_en_reacties_op_het_Fundament Informeren PS en terugkoppelen hoe de aangenomen moties op het Fundament verwerkt worden in de concept nieuwe Omgevingsvisie. Daarnaast bevat dit een terugkoppeling aan de indieners van reacties op het Fundament. Hierin wordt uitgelegd hoe hun input is meegenomen of waarom bepaalde suggesties niet zijn overgenomen. Statenbrief stand van zaken nieuwe Omgevingsvisie (o.a. beeldverslagen gebiedsdagen) 2023 Bijlage+1_+Statenbrief+Stand+van+zaken+nieuwe+Omgevingsvisie+(1) en brief_van_gs_PS23-001308 en https://overijssel.notubiz.nl/document/13474201/2/Opbrengst+gebiedsdagen+en+hoe+nu+verder+voor +Nieuwe+Omgevingsvisie+en+het+Provinciaal+Programma+Landelijk+Gebied?connection_type=16&conn ection_id=894113 Na elke ronde van gebiedsdagen werden uitgebreide verslagen gedeeld met de deelnemers. De opbrengsten werden geanalyseerd en met betrokkenen teruggekoppeld in vervolgbijeenkomsten. In 2023 en 2024 werd een visueel toekomstbeeld van de provincie gepresenteerd via een rondreizend panorama, zodat inwoners en organisaties konden zien hoe hun input is meegenomen.

Concept nieuwe Omgevingsvisie 2024 brief_van_gs_PS24-000518 en Reactiedocument concept nieuwe Omgevingsvisie 2024 brief_van_gs_PS25-000176 en Reactiedocument De conceptversie van de Omgevingsvisie werd in 2024 breed gedeeld met stakeholders voor informele consultatie. Reacties van belanghebbenden zijn verzameld, geanalyseerd en besproken binnen Gedeputeerde Staten. De provincie stuurde een reactiedocument naar alle partijen die een reactie hadden ingestuurd. Daarin is toegelicht hoe met de reacties zal worden omgegaan bij het opstellen van de ontwerp nieuwe Omgevingsvisie. Tijdens het Tienskip-event in 2024 werden jongeren gevraagd naar hun visie op de toekomst van Overijssel. De provincie verwerkte hun input in visuele toekomstbeelden, die later in de Omgevingsvisie werden geïntegreerd. Ontwerp nieuwe Omgevingsvisie 2025 Brief+aan+PS+01 en Zienswijzennota ontwerp nieuwe Omgevingsvisie 2025: PM

• •

De ontwerpversie van de Omgevingsvisie werd in 2025 breed gedeeld met stakeholders voor informele consultatie. Reacties van belanghebbenden zijn verzameld, geanalyseerd en besproken binnen Gedeputeerde Staten. De provincie stuurde een zienswijzennota naar alle partijen die een zienswijzen hadden ingestuurd, waarin wordt ingegaan op hun zienswijze en op welke wijze deze is meegenomen bij het opstellen van de definitieve Omgevingsvisie. Ook is aangegeven wanneer er zaken niet zijn meegenomen en waarom niet. De provincie heeft via verschillende publiekskanalen, zoals de provinciale website en nieuwsbrieven, inwoners geïnformeerd over de voortgang van de Omgevingsvisie. Quotes en inzichten uit inwonersgesprekken zijn direct verwerkt in het Fundament van de Omgevingsvisie. Die zijn later niet teruggekomen in de ontwerp Omgevingsvisie, dat was een besluit van GS. Wel zijn er een aantal interviews met inwoners opgenomen in de ontwerp en definitieve Omgevingsvisie.

CONCLUSIE De provincie Overijssel heeft een breed scala aan methoden gebruikt om de opbrengsten van de participatie terug te koppelen. Voor gemeenten en waterschappen gebeurde dit via ambtelijke en bestuurlijke overleggen, werksessies, raakvlakkensessies en reactiedocumenten. Voor maatschappelijke organisaties en belangengroepen werden verslagen, gebiedsdagen en informatiesessies georganiseerd. Inwoners werden via publiekskanalen en het rondreizend panorama geïnformeerd, terwijl jongerenparticipatie visueel werd verwerkt.

09

REFLECTIE EN LEERPUNTEN

REFLECTIE OP HET PROCES VAN PARTICIPATIE EN BESLUITVORMING Het participatieproces binnen de herziening van de Omgevingsvisie Overijssel kende zowel sterke punten als uitdagingen. In deze reflectie worden de belangrijkste dilemma’s, successen, knelpunten en aandachtspunten voor toekomstige processen beschreven. Dilemma’s in het proces Het proces kende enkele complexe afwegingen die invloed hadden op de besluitvorming. Regie versus participatie • De provincie wilde meer participatie en co-productie, maar moest tegelijkertijd haar eigen rol als regisseur behouden. Dit leidde soms tot spanningen, vooral bij gemeenten die meer invloed wensten. • Dilemma: Hoe geef je participatie een serieuze plek zonder dat het proces verzandt in langdurige discussies zonder concrete uitkomsten? Ruimteclaims en belangentegenstellingen • Er was een continue afweging tussen economische ontwikkeling, woningbouw, natuurbehoud en landbouw. • Vooral bij de gebiedsgerichte uitwerking ontstonden spanningen tussen gemeenten, boeren, natuurorganisaties en bedrijven. • Dilemma: Hoe combineer je de verschillende claims op schaarse ruimte zonder een sector te benadelen? Tijdsdruk versus zorgvuldigheid • De provincie had een ambitieuze planning, maar gaandeweg werd duidelijk dat méér tijd nodig was om stakeholders goed te betrekken en te luisteren naar zorgen.

• Dit leidde tot uitstel van besluitvorming (bijvoorbeeld door extra consultaties en een verbreding van de participatiestrategie).

• •

Dilemma: Hoe balanceer je snelheid en daadkracht met een participatief proces waarin alle partijen zich gehoord voelen? Wees je ervan bewust dat particpatie veel tijd, inzet en menskracht vraagt. Neem dat mee in de afweging over de balans.

Wat verliep bijzonder goed? Brede en diverse participatie • De provincie heeft veel verschillende groepen betrokken: inwoners, maatschappelijke organisaties, jongeren, gemeenten en waterschappen. • Met name het Rondreizend Panorama en het jongeren-event Tienskip waren vernieuwende manieren om input te verzamelen. • De gebiedsgerichte aanpak zorgde voor maatwerk en regionale differentiatie. Lerende evaluatie en flexibiliteit • Het proces was adaptief, waardoor de provincie haar participatiestrategie kon verbreden toen bleek dat er behoefte was aan meer interactie. • Bijvoorbeeld: De oprichting van een spiegelgroep en denktank voor nauwere samenwerking met gemeenten was een reactie op feedback uit eerdere fasen. Maar ook het toevoegen van de stappen van een Fundament en concept Omgevingsvisie. Wat verliep bijzonder lastig? Kritiek vanuit gemeenten op regierol provincie • Sommige gemeenten vonden dat de provincie te veel bovenregionale kaders bepaalde en te weinig ruimte gaf voor eigen beleidsvrijheid. • Dit leidde in oktober 2021 zelfs tot een brief van VNG Overijssel met zorgen over het proces. Deze zorgen zijn blijven bestaan tot en met de vaststelling van de ontwerp Omgevingsvisie. • Het zoeken naar balans tussen opnemen van beleid en ruimte bieden voor flexibiliteit, maatwerk en lokale afwegingsruimte is en blijft lastig.

Met name omdat de meningen en wensen van participanten daarover verschillen. Conflicterende belangen tussen sectoren • De landbouwsector voelde zich soms ondergewaardeerd in discussies over natuur en duurzaamheid. • Sommige natuurorganisaties vonden dat de provincie juist te weinig durfde te kiezen voor harde beleidsregels. • Dit maakte het moeilijk om compromissen te vinden die voor alle partijen acceptabel waren. Weerstand tegen snelheid van besluitvorming • In de zomer van 2022 werd het Fundament niet ter vaststelling, maar voor wensen en bedenkingen aan Provinciale Staten voorgelegd. • Dit was een direct gevolg van weerstand tegen het proces, de snelheid en de inhoud van de plannen. • Pas na extra gesprekken met gemeenten en waterschappen kon het proces weer verder. Aandachtspunten voor toekomstige processen Op basis van deze ervaringen zijn er enkele lessen te trekken voor toekomstige participatie- en beleidsvormingstrajecten: Nog eerder en intensiever gemeenten en waterschappen betrekken • Een eerdere en structurelere betrokkenheid van gemeenten had mogelijk voorkomen dat er zoveel kritiek kwam op de provinciale regierol. • Toekomstig proces: meer gezamenlijke visievorming in plaats van consultatie achteraf.

Duidelijker afbakenen van participatieruimte • Niet alle participanten wisten precies waarover ze wel en niet invloed hadden. Dit leidde soms tot frustraties. • Een heldere participatiehiërarchie kan helpen: Wat ligt vast? Waar kunnen stakeholders echt meebeslissen? Blijvend inzetten op innovatieve en toegankelijke participatievormen • De combinatie van digitale enquêtes, fysieke bijeenkomsten en visuele presentaties (zoals het Rondreizend Panorama) zorgde voor brede betrokkenheid. Vooraf meer ruimte nemen voor omgevingsdialoog • De vertraging die ontstond had deels voorkomen kunnen worden door vóór het opstellen van kaders een bredere dialoog te voeren over ruimtegebruik en keuzes. Accepteren dat niet iedereen het met elkaar eens is • Vooraf beseffen (zowel ambtelijk als bestuurlijk) dat meningen en belangen van participanten verschillen. • Het maken van keuzes is noodzakelijk, maar een goede toelichting op die keuze is daarbij cruciaal. CONCLUSIE Het participatieproces rondom de Omgevingsvisie Overijssel was breed opgezet en innovatief, maar bracht ook uitdagingen met zich mee. De provincie balanceerde tussen regie en participatie, snelheid en zorgvuldigheid, en tegenstrijdige belangen in de ruimtelijke ordening.

Belangrijke lessen zijn onder andere het vroeger betrekken van medeoverheden en partners, duidelijkere afbakening van participatieruimte, meer duidelijkheid in de processtappen en blijvend inzetten op vernieuwende participatievormen. Wees je ervan bewust dat het inzetten op uitgebreide en brede participatie veel vraagt op het gebied van menskracht, inzet en tijd.