Bijlage Rapport TAUW 27 maart 2026

Sturen en gunnen op MKI Veel duurzame materialen vinden hun weg in bouwprojecten door in aanbestedingen te gunnen op MKI-waarde. Via deze weg worden aannemers beloond en geprikkeld voor het aanbieden van duurzame technieken en producten. Op dit moment is er een wetwijziging in voorbereiding waarbij het toepassen van MKI in aanbestedingen op termijn zal worden verplicht (indicatie per 2027). Veel materialen en GWW-producten zijn te vinden in de vorm van productkaarten in de nationale milieudatabase of in de tool DuboCalc. Categorie 3 productkaarten zijn generieke en openbare productkaarten met een MKI-waarde die als referentie MKI kunnen functioneren in aanbestedingen. De MKI-waarden die zijn gebruikt voor deze analyse zijn ook gebaseerd op deze productkaarten. De MKI zegt veel over de milieu-impact van de productie en realisatie van een object maar minder over herbruikbaarheid en restwaarde. Daarvoor is aan te raden de circulaire ontwerpprincipes ook te betrekken bij een aanbesteding. Hanteer de R-ladder en/of circulaire ontwerpprincipes De R-ladder is een hiërarchie voor het structureren van circulariteit. Het omschrijft welke vormen van circulariteit hoogwaardig zijn en welke laagwaardig. Het kan een ontwerper/aannemer stimuleren om de meest optimale circulaire keuzes te vinden en prioriteren. Ook kan het helpen om in het ontwerp duurzame keuzes te maken.

Langere bouwtijd Cementtype CEM I heeft een erg hoge milieubelasting en zit vaak in prefabbeton vanwege de snelle droogtijd. Een langere bouwtijd geeft een aannemer meer tijd om niet met prefabbeton te hoeven werken, of prefab onderdelen te maken van beton met een duurzamer cement. Door niet prefab te werken, of door producenten een langere productietijd te geven kan CEM I worden vervangen door CEM III. Uniformiteit, opschaling en elektrisch materieel Bundeling van projecten maakt het voor aannemers beter haalbaar om circulair te werken. Vaak heeft een aannemer bij modulair of uniform werken en werken met zero-emissie materieel een hogere startinvestering nodig omdat het proces af zal wijken van de norm. Hoewel niet de enige aanleiding om over te stappen op elektrisch materieel, op het moment dat de aannemer in een keer meerdere projecten gegund krijgt of een contract krijgt voor langere tijd, is er meer financiële zekerheid om deze investering te wagen. Standaardisatie

27/28

Kenmerk

R003-1297456CSX-V04-efm-NL

Voor hergebruik is standaardisatie cruciaal. Gebakken klinkers hebben een relatief lange levensduur (soms meer dan 100 jaar). Een klinker die vrijkomt uit een sloopproject kan dus vaak worden hergebruikt. Pas als deze voldoet aan de formaten van andere wegen is dit ook haalbaar. Ook is het goed om kleur te standaardiseren zodat hergebruik niet ten koste hoeft te gaan van esthetische waarden. Dit geldt ook voor andere objecten en materialen, hoe meer gestandaardiseerde materialen worden gebruikt, hoe groter de kans op efficiënt hergebruik. Door duurzame materialisatie als standaard ontwerpkeuze op te nemen in een handboek inrichting openbare ruimte zal het werkproces ook duurzamer worden. Marktverkenning of consultatie voorafgaand aan de aanbesteding Innovaties met betrekking tot modulair/losmaakbaar bouwen, hergebruiken van kunstwerk(onderdelen), duurzamere varianten van beton, staal en kunststof, hoogwaardige recycling van beton, geopolymeer beton etc. zijn constant in ontwikkeling in de markt. Om circulaire optimalisaties mee te kunnen nemen aan de voorkant van een project, is het belangrijk om ketenpartijen te consulteren.

4.5

Duurzame aanbevelingen voor Groen

Zero emissie en logistiek De impact van groenbeheer- en onderhoud zoals gebleken uit de MFA is laag. Desondanks is er bij groen winst te behalen door het inzetten van emissieloos of laag emissie materieel voor beheer en onderhoud. Enerzijds is het mogelijk het beheer zero-emissie in te richten met elektrisch materieel. Anderzijds is het mogelijk om kritisch te kijken naar de logistiek en vervoersbewegingen. Dit kan door het maken van een plan voor logistieke benadering van transportbewegingen (bijvoorbeeld door te kijken naar logistieke centra: liggen die op de goede plek? Is dit systeem het meest optimaal?). Ook helpt extensiever groenbeheer om het inzetten van materieel te verminderen. Voor een nieuw logistiek beheerplan is mogelijk gedragsverandering nodig. Dergelijke maatregelen zouden acties kunnen zijn in het kader van de CO2-prestatieladder. Gebruik vrijkomend materiaal Bij het groenbeheer zijn meerdere vrijkomende materiaalstromen aan te wijzen (snoeimateriaal, bagger en maaisel). Deze materialen zijn te verwaarden tot nieuwe grondstoffen, zoals biobased bouwmateriaal of compost.

28/28

Kenmerk

Bijlage 1

R003-1297456CSX-V04-efm-NL

Materiaalstromenanalyse gemeente Raalte

Kenmerk

Bijlage 2

R003-1297456CSX-V04-efm-NL

Transitiethermometer Circulaire Economie gemeente Raalte

Kenmerk

R003-1297456CSX-V04-efm-NL

Bijlage 3

Deelnemers gemeente Raalte

Het projectteam vanuit Raalte bestond uit de volgende rolhouders: Klimaatadaptatie en duurzaamheid • •

Lieke Helsper Maud Weenink

Bedrijfsvoering & inkoop • Henk Ruigrok • Hennie Rodijk (trekker van het project) Groen • Wendy Busscher •

Marco Simons

Civiel • • •

Albert Eikenaar Gerrit Keizer Dennis Rabe

• • •

Ronnie Walraven Erik Trip Martijn Bulsink

•

Mart Koerhuis

Vastgoed •

Yara Slijkhuis

Kenmerk

Bijlage 4

R003-1297456CSX-V04-efm-NL

Sessieverslagen werksessies