BIJLAGE A4_Planning Verband Groningen - Analyse leerlingenprognoses Raalte 31 OKT 2023

MEMO Analyse nieuwe leerlingenprognoses gemeente Raalte Auteurs

Martijn Kogelman & Martijn Ahlers | HEMM

Datum

31 oktober 2023

Doelstelling memo A. Duiding leerlingenprognoses basisonderwijs B. Duiding leerlingenprognoses voortgezet onderwijs C. Consequenties voor huisvesting basisonderwijs D. Consequenties voor huisvesting voortgezet onderwijs E. Financiële consequenties huisvesting basisonderwijs F. Financiële consequenties huisvesting voortgezet onderwijs A. Duiding nieuwe leerlingenprognoses basisonderwijs Oude en nieuwe aantallen Op de volgende pagina zijn de nieuwe PVG-prognoses voor het basisonderwijs opgenomen (tabel 1). De prognoses dateren van augustus 2023. Tabel 2 bevat een vergelijking tussen enerzijds de leerlingenaantallen die in 2021 voor het Integraal Huisvestingsplan als uitgangspunt zijn genomen en anderzijds de nieuwe PVG-prognoses. Hierbij hebben uiteengezet wat respectievelijk de minimale, de maximale en de gemiddelde leerlingenaantallen tot 2040. Formeel gezien mag je als gemeente op grond van de huisvestingsverordening kijken naar het minimale leerlingenaantal de komende 15 jaren. Voorzie je dat een wijk of kern in de toekomst nog verder gaat groeien door middel van woningbouw, dan kan overwogen uit te gaan van het maximale leerlingenaantal. In de regel gaan we binnen een IHP uit van het gemiddelde leerlingenaantal.

Hiermee bouw je richting de toekomst enige flexibiliteit in wat betreft toekomstige groei; tegelijkertijd bouw je op deze wijze niet teveel aan onverantwoorde leegstand. Opvallende elementen nieuwe prognoses Macroniveau: Op de lange termijn zie je de totale leerlingenaantallen binnen de nieuwste PVG-prognoses oplopen van 3.100 in de huidige situatie tot 3.600 leerlingen op termijn. In het huidige IHP is door het prognosebureau nog uitgegaan van een groei tot circa 3.200 leerlingen. Hieraan ligt -naast de nu al bekende woningbouwprojecten- vooral een verandering van de demografische bevolkingsopbouw ten grondslag. De verwachting is dat de komende decennia in delen van de gemeente (Raalte-Dorp, Heino en Luttenberg) relatief veel jonge gezinnen komen te wonen, die in de regel zorgen voor de aanwas van extra kinderen in de basisschoolleeftijd.

1

Tabel 1: Nieuwe PVG-prognoses

Tabel 2: Vergelijking grondslag IHP & nieuwe PVG-prognoses

NAAM SCHOOL

IHP GRONDSLAG

LEERLINGEN LEERLINGEN MINIMAAL 15 MAXIMAAL 15 JAAR JAAR

LEERLINGEN GEMIDDELDE 15 JAAR

RAALTE DORP KBS De Korenbloem Kindcentrum De Bolster Bredeschool OBS Kwintijn ABBS Oostenwind SUBTOTAAL RAALTE-DORP

340 311 98 93 842

308 278 89 97 772

438 353 111 137 1.039

373 316 100 117 906

RAALTE NOORD KBS De Linderte Bredeschool De Rietkraag OBS De Vogelaar SUBTOTAAL RAALTE-NOORD

401 147 331 879

405 75 370 850

454 91 392 937

430 83 381 894

HEINO KBS De Dolfijn CBS De Gouden Emmer OBS De Springplank SUBTOTAAL HEINO

232 92 218 542

308 71 198 577

425 99 248 772

367 85 223 675

OVERIGE KERNEN KBS St. Bernadette KBS St. Nicolaas KBS St. Antonius KBS St. Jozef Esmoreit Gerardus Majella CBS De Linde SUBTOTAAL OVERIGE KERNEN

257 45 90 76 165 168 31 832

226 36 83 66 181 119 38 749

273 46 96 86 220 160 54 935

250 41 90 76 201 140 46 842

TOTAAL GEMEENTE RAALTE

3.095

2.948

3.683

3.316

2

Microniveau: Op korte termijn zien we dat de Linderte en de Vogelaar in Raalte-Noord harder groeien dan de oude prognoses uit het IHP aangaven (zie toelichting hierna). Hetzelfde geldt voor de Dolfijn in Heino. Verder laten de prognoses op middellange en lange termijn vooral een ‘groei’ zien van leerlingenaantallen voor De Korenbloem, de Bolster en de Oostenwind (Raalte-Dorp), De Dolfijn (Heino) en de Esmoreit (Luttenberg). Raalte-Noord als ontgroenende wijk De Linderte en De Vogelaar in Raalte-Noord groeien momenteel nog licht door in leerlingenaantallen, hoewel het aantal geboren kinderen in Raalte-Noord zelf hier geen aanleiding voor geeft. Raalte-Noord is als wijk inmiddels een ‘ontgroeningswijk’ geworden, waarbij de piek van de instroom van potentiële basisschoolleerlingen is gepasseerd. Puur vanuit de autonome instroom vanuit Raalte-Noord zelf, zouden de leerlingenaantallen op de scholen in Raalte-Noord dalen. Zelfs de nog te bouwen 367 woningen in Raalte-Noord zou hooguit zorgen voor een afremming van dit proces, niet voor een stabilisatie of groei van leerlingenaantallen. Ter illustratie: op 1 oktober 2022 in totaal 911 leerlingen naar de drie scholen in RaalteNoord, terwijl er in Raalte-Noord ‘maar’ 645 kinderen in de leeftijdscategorie 4-12 woonden.

Dit impliceert dat maar liefst 266 leerlingen (ofwel 30%) van de leerlingen woonachtig is buiten Raalte-Noord (grootste deel uit Raalte-Dorp). Hiermee kunnen we stellen dat de ‘autonome daling’ van de leerlingenaantallen voor de Linderte en de Vogelaar momenteel wordt omgezet in een stabilisatie/lichte stijging door een ‘migratie’ van leerlingenaantallen uit andere woongebieden dan Raalte-Noord. Eerdere analyse HEMM over ‘migratie’ Deze ‘migratie-trend’ van leerlingen vanuit Raalte-Dorp richting Raalte-Noord is al in 2020 gesignaleerd, tijdens het proces om tot het Integraal Huisvestingsplan te komen. Zie hieronder een visuele afbeelding die in 2020 is opgesteld door HEMM en destijds ook is gedeeld met de gemeente Raalte en de beide schoolbesturen De Mare en Mijnplein.

3

Afbeelding 1: Herkomst leerlingen scholen Raalte-Noord (bron memo HEMM, 2020)

Nadelen & risico’s migratie In 2020 is gewezen op het belang om tijdig te anticiperen op deze migratietrend: Organisatorisch risico: Schoolteams bevinden zich in een continue staat van groei of krimp. Een gebrek aan stabiliteit is vanuit het perspectief van organisatie en bedrijfsvoering in de regel ongewenst. Financieel risico: Vanuit de huisvesting creëer je in Raalte-Dorp leegstand in gebouwen (=exploitatieprobleem schoolbestuur), terwijl je tegelijkertijd in Raalte-Noord mogelijk moet uitbreiden (=investeringsnoodzaak gemeente). Zie later deze memo de te verwachten consequenties voor de huisvesting vanuit de nieuwe prognoses. Haaks op streven nabijheid van onderwijs: Het feit dat veel leerlingen uit Raalte-dorp de oversteek maken naar Raalte-Noord -terwijl ook scholen vanuit beide besturen aanwezig zijn in Raalte-dorp- staat in principe haaks op het streven naar ‘thuis-nabij’ onderwijs zoals dat benoemd staat in het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs. Imago-onderzoek Schoolbesturen Mijnplein en de Mare hebben in 2020/2021 aangekondigd -op grond van bovenstaande bevindingen- een ‘imago-onderzoek’ uit te willen voeren naar de drijfveren van ouders in Raalte-Dorp bij de schoolkeuze, om van daaruit te bekijken welke gerichte maatregelen genomen zouden kunnen worden.

Of deze imagostudies zijn uitgevoerd, eventuele uitkomsten en mogelijke getroffen maatregelen op grond van deze studies zijn ons niet bekend.

4

Sturing aan de voorkant op leerlingen -bijvoorbeeld via aannamebeleid- betrof/betreft in de regel een gevoelig item, gezien het feit dat de keuzevrijheid van ouders als een groot goed wordt beschouwd. De beide schoolbesturen Mijnplein en de Mare gaven destijds ook (terecht) aan dat een dergelijke implementatie jaren kost voordat dit effect genereert, omdat je aangemelde leerlingen (en de broertjes en zusjes) nu eenmaal moeilijk kunt weigeren. Maar wil je een dergelijke trend doorbreken, dan moet je ergens een keer starten. Overigens zijn er diverse Nederlandse gemeenten waarin vergelijkbare afspraken al worden toegepast. Hoe nu verder? Korte termijn: De consequentie van het feit de afgelopen jaren geen invulling lijkt te zijn gegeven aan dit ‘migratie-item’, impliceert dat je als gemeente -op grond van de huisvestingsverordening- moet voorzien in de eventuele normatieve huisvestingstekorten die zich op korte termijn voordoen in Raalte-Noord: o In eerste instantie door te verwijzen naar de leegstand in de Rietkraag die nog weer verder is opgelopen. Mogelijk zelfs naar leegstand op basisscholen in Raalte-Dorp wanneer deze binnen een ‘hemelsbrede afstand’ van 2 kilometer zijn gelegen. o Mocht de leegstaande capaciteit niet toereikend, beschikbaar of inzetbaar zijn, dan zal tijdelijke huisvesting toegevoegd moeten worden aan de betreffende scholen.

o Zie voor een verdere toelichting de analyse over de huisvesting (later dit stuk). o Op grond van deze analyse lijkt er vooralsnog geen sprake van een uitbreidingsnoodzaak in Raalte-Noord, tenzij delen van de huisvesting nu worden ingezet voor kinderopvang en je deze ruimten niet wil of kan vorderen. Bestuursopdracht: Dit item is nu typisch een opgave die zich leent voor een ‘bestuursopdracht’ vanuit de gemeente Raalte, waarbij je als gemeente in samenspraak en samenwerking met beide schoolbesturen antwoord zoekt op de volgende vragen: o Erkennen we met elkaar dat sprake is van een knelpunt? Is een dergelijke ‘migratie’ gewenst of ongewenst? o Welke sturing heeft de laatste jaren op dit item plaatsgevonden? o Wat zijn de beweegredenen voor leerlingen om scholen uit Raalte-dorp over te slaan ten gunste van de scholen in Raalte-Noord? o Wat is de visie van gemeente en schoolbesturen op thema’s als nabijheid van onderwijs, inclusie en integratie/segregatie? o Welke instrumenten/scenario’s zijn er vanuit de schoolbesturen en de gemeente om deze tendens te keren? Denk hierbij bijvoorbeeld aan: ▪ Verbeteren onderwijskwaliteit scholen Raalte-dorp ▪ Werken met postcodegebieden ▪ Maximaliseren omvang scholen Bovenstaande aanbeveling voor de uitvoering van een bestuursopdracht is geheel in lijn bij hetgeen tijdens het LEA van 16 oktober is besproken over het aannamebeleid op

5

scholen. Op grond hiervan is inmiddels ook al een werkgroep samengesteld, die zich ontfermt over deze materie. B. Duiding nieuwe leerlingenprognoses voortgezet onderwijs PVG heeft ook voor het voortgezet onderwijs nieuwe prognoses opgesteld (augustus 2023). Waar de prognoses van Carmel College Salland zelf (van 2.400 naar structureel 2.300 leerlingen) en DUO (van 2.400 naar structureel 2.100 leerlingen) een daling laten zien van de leerlingenaantallen, wijzen de nieuwste PVG-prognoses op een lichte daling op korte termijn naar een kleine 2.300 leerlingen, wat vervolgens weer oploopt naar 2.400 tot 2.500 op de lange termijn. Voor het voortgezet onderwijs zijn dezelfde woningbouwprognoses gebruikt als voor het basisonderwijs. De verjonging van Raalte-dorp zie je hier volgens PVG terug in de cijfers. Tabel 3: Nieuwe PVG-Prognoses Voortgezet onderwijs

6

C. Consequenties voor huisvesting basisonderwijs Saldi huisvesting In de onderstaande tabel staan de consequenties voor de huisvesting van basisscholen opgenomen, wanneer wordt uitgegaan van respectievelijk de leerlingenaantallen van het IHP en de minimale, maximale en gemiddelde leerlingenaantallen uit de nieuwe PVG-prognose. Tabel 4: Saldi huisvesting LEERLINGENAANTAL SCHOOL

CAPACITEIT

NORMBEHOEFTE

IHP GRONDSLAG

MINIMAAL TOT 2040

KBS De Korenbloem

340

308

438

373

1.931

1.910

Kindcentrum De Bolster

311

278

353

316

2.176

Bredeschool OBS Kwintijn

98

89

111

100

1.035

ABBS Oostenwind

93

97

137

117

SUBTOTAAL RAALTE-DORP

842

772

1.039

KBS De Linderte

401

405

Bredeschool De Rietkraag

147

75

MAXIMAAL LEERLINGEN TOT 2040 TOT 2040

IHP MINIMAAL BEHOEFTE TOT 2040

SALDO

MAXIMAAL TOT 2040

GEMIDDELDE TOT 2040

IHP

1.749

2.403

2.076

21

182

-472

-145

1.764

1.598

1.976

1.787

412

578

200

389

693

648

758

703

342

387

277

332

1.070

668

688

889

789

402

382

181

281

906

6.212

5.035

4.683

6.026

5.355

1.177

1.529

186

857

454

430

2.574

2.217

2.237

2.484

2.360

357

91

83

1.245

939

577

658

617

306

668

587

628

1.865

2.061

2.172

2.116

-61

-257

-368

-312

\

MINIMAAL MAXIMAAL GEMIDDELD TOT 2040 TOT 2040 TOT 2040 \

RAALTE DORP

RAALTE NOORD 337

90

214

OBS De Vogelaar

331

370

392

381

1.804

SUBTOTAAL RAALTE-NOORD

879

850

937

894

5.623

5.021

4.876

5.313

5.094

602

748

310

529

232

308

425

367

1.648

1.367

1.749

2.338

HEINO KBS De Dolfijn

2.043

281

-101

-690

-395

CBS De Gouden Emmer

92

71

99

85

990

663

557

698

628

327

433

292

362

OBS De Springplank

218

198

248

223

1.669

1.297

1.196

1.447

1.322

372

473

222

347

SUBTOTAAL HEINO

542

577

772

675

4.307

3.326

3.502

4.483

3.993

981

805

-176

314

KBS St. Bernadette

257

226

273

250

2.501

1.493

1.337

1.573

1.455

1.008

1.164

928

1.046

KBS St. Nicolaas

45

36

46

41

452

426

381

431

406

26

71

21

46

KBS St. Antonius

90

83

96

90

919

653

617

683

650

266

302

236

269

KBS St. Jozef

76

66

86

76

1.173

582

532

633

582

591

641

540

591

Esmoreit

165

181

220

201

1.319

1.030

1.110

1.307

1.209

289

209

12

110

Gerardus Majella

168

119

160

140

1.048

1.045

799

1.005

902

3

249

43

146

CBS De Linde

31

38

54

46

468

356

391

472

431

112

77

-4

37

SUBTOTAAL OVERIGE KERNEN

832

749

935

842

7.880

5.585

5.167

6.103

5.635

2.295

2.713

1.777

2.245

TOTAAL GEMEENTE RAALTE

3.095

2.948

3.683

3.316

24.022

15.768

15.028

18.725

16.877

8.254

8.994

5.297

7.145

OVERIGE KERNEN

Consequenties IHP-projecten tot 2030 Formeel gezien mag je als gemeente op grond van de huisvestingsverordening kijken naar het minimale leerlingenaantallen de komende 15 jaren. Verwacht je in de toekomst een substantiële toevoeging van nieuwbouwwoningen in een wijk of dorp, dan is het wellicht verstandig om uit te gaan van het maximum aantal leerlingen. In de regel gaan we bij een IHP uit van het gemiddeld leerlingenaantal, om enerzijds richting de toekomst enige flexibiliteit te hebben, maar anderzijds niet te bouwen voor leegstand. Wanneer we de ‘gemiddelde prognoses’ hanteren in plaats van de leerlingenaantallen uit het IHP, dan gaat het om de volgende (minimale) consequenties: De Linde St. Jozefschool St. Bernadette Esmoreit Gerardus Majella Totaal

+14 leerlingen + 2 leerlingen -14 leerlingen +29 leerlingen -4 leerlingen +27 leerlingen

7

De mutaties voor deze scholen in de buitendorpen zijn relatief eenvoudig op te vangen via de projecten voor nieuwbouw en renovatie. Het advies is om per project te bekijken of gekozen wordt voor de minimale, maximale of gemiddelde leerlingenaantallen, mede afhankelijk van eventuele toekomstige uitbreidingen in de woningvoorraad. Consequenties andere schoolgebouwen De vraag is welke consequenties de nieuwe prognoses tot 2030 hebben op de schoolgebouwen die niet in het IHP als project zijn benoemd. Hierbij is vooralsnog de aanname gedaan dat kinderopvang of andere partners binnen de scholen geen delen van de capaciteit innemen: Scholen in Raalte-Noord Uitgaande van de totale capaciteit in Raalte-Noord is er macro gezien in Raalte-Noord geen structureel huisvestingsprobleem, ook niet bij de maximale leerlingenaantallen. Op individueel schoolniveau heeft de Vogelaar een tijdelijk huisvestingstekort. Deze tijdelijke uitbreidingsbehoefte kan volgens de prognoses worden opgevangen door de oplopende leegstand bij de Rietkraag. Scholen in Raalte-Dorp Macro gezien is er in Raalte-dorp ruim voldoende capaciteit aanwezig, ondanks dat de Korenbloem bij de maximale en gemiddelde leerlingenaantallen een capaciteitstekort heeft.

Onbekend is of de capaciteit van de dependance van de Bolster aan de Esstraat in de capaciteit van de Bolster is verwerkt, of dat deze capaciteit hieraan nog toegevoegd moet worden. Scholen in Heino De komende jaren kan het capaciteitstekort van de Dolfijn opgevangen worden binnen de andere twee schoolgebouwen. Op termijn (na 2030) ontstaat mogelijk een capaciteitsprobleem van circa twee lokalen bij de Dolfijn, wanneer de maximale leerlingenaantallen uit de prognoses voor alle drie scholen uitkomen. Op dat moment moet worden bekeken of toevoeging van (tijdelijke) capaciteit nodig is. D. Consequenties voor huisvesting voortgezet onderwijs Vanuit de huidige capaciteit van Carmel College Salland is er geen capaciteitsprobleem binnen het voortgezet onderwijs; er is sprake van forse overcapaciteit. Carmel College Salland opteert voor een afstoting van de locatie Zwolsestraat en een gedeeltelijke vervanging van deze capaciteit via een uitbreiding. Bij de eventuele effectuering van deze plannen op termijn is het van belang om als gemeente en schoolbestuur tot overeenstemming te komen over de structurele leerlingenaantallen. Deze aantallen bepalen namelijk mede de omvang van de gewenste uitbreiding. Over deze structureel te verwachten leerlingenaantallen zijn Carmel College Salland en de gemeente (ambtelijk) momenteel in gesprek.

8

E. Financiële consequenties huisvesting basisonderwijs In de onderstaande tabel 5 staan de nieuwe financiële consequenties opgenomen voor de projecten uit het IHP Onderwijs tot 2030: Indexering: Ophoging bedragen uit 2021 naar marktbedragen 2023, waarbij we respectievelijk zijn uitgegaan van een ophoging voor renovatie (van € 1.800 naar € 2.200) en voor nieuwbouw (van € 2.800 naar € 3.500). Dit is nog zonder de eigen bijdrage vanuit het schoolbestuur om de stap van BENG naar ENG te maken. De budgetten die hier zijn berekend betreffen taakstellende budgetten. Voor renovatie gaan we conform het IHP uit van 25/60 deel van nieuwbouw ofwel 62,5%. Let op: deze marktbedragen zijn aanzienlijk hoger dan de normbedragen uit de gemeentelijke huisvestingsverordening die rond de € 2.600 liggen. Gemiddelde leerlingenaantallen: we zijn hier uitgegaan van het gemiddeld aantal leerlingen dat gedurende 15 jaren op de scholen aanwezig is conform de meest recente PVG-prognoses. Let op: formeel gezien mag de gemeente uitgaan van het minimaal leerlingenaantal. De Linde in Laag-Zuthem: Voor deze school is in het oude IHP uitgegaan van een vaste voet van 100 m² en renovatie. Het blijkt hier echter toch te gaan om een hoofdlocatie, waardoor nu de volle 200 m² voor de vaste voet wordt toegekend.

Daarnaast is de maatregel voor de Linde aangepast van ‘renovatie’ in ‘upgrade’, omdat de integrale gebouwkwaliteit zodanig op orde is dat een complete renovatie niet nodig is. Via ‘upgrade’ kunnen de overgebleven knelpunten worden aangepakt, waarmee weer een verantwoorde levensduurverlenging wordt bereikt voor de komende 15 tot 20 jaren. Over 15 tot 20 jaar is dan weer een nieuwe moment van afweging. Het budget dat hier is berekend betreft een taakstellend budget. Voor upgrading houden we een bedrag van 50% van nieuwbouw aan.

9

Tabel 5: Financiële consequenties voor IHP-projecten tot 2030 IHP 2021 SCHOOL

MAATREGEL

Leerlingen

Omvang m²

De Linde

Upgraden

30

St. Jozefschool

Renovatie

St. Bernadette Esmoreit Gerardus Majella Totaal

PVG PROGNOSE (GEMIDDELD) €p

m²

Investering

Leerlingen

Omvang m²

251

€ 1.800

€ 451.620

44

421

€ 1.750

€ 737.310

75

577

€ 1.800

€ 1.039.050

77

587

€ 2.200

€ 1.292.082

Nieuwbouw

270

1.558

€ 2.800

€ 4.362.680

257

1.493

€ 3.500

€ 5.224.485

Renovatie

164

1.025

€ 1.800

€ 1.844.856

193

1.171

€ 2.200

€ 2.575.738

Renovatie

145

929

€ 1.800

€ 1.672.830

141

909

€ 2.200

684

4.341

€ 9.371.036

712

4.581

€p

m²

Investering

€ 2.000.306 € 11. 29.921

Wanneer de gemeente Raalte de bovenstaande uitgangspunten overneemt, komt dit neer op circa 2,5 miljoen euro meerkosten voor deze vijf projecten gezamenlijk ten opzichte van de bedragen zoals die in het IHP zijn benoemd. Het leeuwendeel van dit surplus komt voor rekening van de gestegen bouwkosten. Het is zaak de ontwikkeling van de bouwkosten continue te monitoren, om zodoende flexibel te kunnen anticiperen op de hoogte van de noodzakelijke investeringsbedragen. Hierboven gaat het uitsluitend om de stichtingskosten van gebouwen. Mogelijk hebben de opgelopen bouwkosten ook consequenties voor de bijkomende kosten zoals asbestverwijdering, sloop, bouwrijp maken en tijdelijke huisvesting. De financiële consequenties hiervoor worden op projectniveau inzichtelijk gemaakt. F. Financiële consequenties huisvesting voortgezet onderwijs In het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs uit 2021 is de eventuele afstoting en de gedeeltelijke vervanging van de Zwolsestraat als ‘budgetneutrale operatie’ opgenomen. Om deze reden zijn daarom in deze memo geen financiële consequenties toegekend aan de nieuwste leerlingenprognoses voor het voortgezet onderwijs.

10