CConstaterende datRaalte
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 9 Archeologisch onderzoek

Raadsvergadering 1 oktober 2026, gemeente RaalteBij agendapunt: TAM-omgevingsplan voormalige Boerhoflocatie Heeten (hamerstuk)8.756 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Laagland Archeologie Rapport 884 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Dorpsstraat 50, Heeten, gemeente Raalte (OV). mei 2022 Versie 1.1 (concept) In opdracht van: BJZ.nu

7 Colofon Laagland Archeologie Rapport 884 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte (OV) Auteur: Erwin Brouwer, Anne Ponten In opdracht van: BJZ.nu Foto’s en tekeningen: Laagland Archeologie Status rapport: concept Controle: N. Hendriks Autorisatie: E.W. Brouwer ISSN 2468-4759 Laagland Archeologie BV Virulyweg 21F-G 7602 RG Almelo E-mail: info@laaglandarcheologie.nl KvK-Nummer: 60294418 © Laagland Archeologie BV, Almelo, mei 2022 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Laagland Archeologie BV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. v3

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 3 Laagland Archeologie heeft in april 2022 een Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase uitgevoerd aan de Dorpsstraat 50 te Heeten. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de sloop van de huidige bedrijfsgebouwen ten gunste van nieuwbouw. Het onderzoek is uitgevoerd conform de protocollen SIKB KNA 4002 en 4003. Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd. Het plangebied ligt op een hoge dekzandrug, grenzend aan een zone met dekzandwelvingen. Tot in de vorige eeuw maakte het plangebied deel uit van de es van Heeten. Waarschijnlijk lag op de locatie van het plangebied een dik (1 m) plaggendek. In de omgeving van het plangebied is bij veldonderzoek soms een oude akkerlaag onder het plaggendek aangetroffen. In de omgeving van het plangebied zijn op diverse locaties resten uit de IJzertijd-Romeinse tijd aangetroffen, waaronder resten van een nederzetting.

Daarnaast zijn resten uit het Mesolithicum - Vroeg- Neolithicum bekend, alsmede resten uit de Vroege en Late Middeleeuwen. Op basis van de bodemkundige omstandigheden en de bekende vindplaatsen in de omgeving worden in het plangebied met name resten uit de periode IJzertijd – Romeinse tijd verwacht (hoge verwachting). Daarnaast worden resten uit de periode Neolithicum, Bronstijd en Middeleeuwen verwacht (middelhoge verwachting). Resten uit het Laat-Paleolithicum – Mesolithicum en Nieuwe Tijd (afgezien van subrecente resten) worden niet verwacht (lage verwachting). In de IJzertijd en Romeinse tijd heeft dit gebied een zeer belangrijke rol gespeeld in ijzerwinning en – bewerking. Sporen daarvan – alsmede van nederzettingen – komen veelvuldig voor in een overeenkomstige landschappelijke situatie als in het plangebied. Dat rechtvaardigt een hoge verwachting op resten uit deze periode. Na de Romeinse tijd is er mogelijk een terugval geweest in de bewoning. Echter, resten uit deze periode zijn in de omgeving wel aangetroffen. Waarschijnlijk was het gebied vanaf de Volle en Late Middeleeuwen (mogelijk eerder) in ontginning genomen. Tot aan circa 1100 waren boerderijen midden op de bouwlanden gevestigd. Na circa 1100 werden de boerderijen geleidelijk naar de randen van de es verplaatst.

Rond 1832 lag het plangebied midden op de es van Heeten, waardoor resten van boerderijen uit de Vroege en (vroege) Late Middeleeuwen verwacht kunnen worden. Bewoningsresten uit de Nieuwe Tijd worden niet verwacht: uit oude kaarten blijkt dat het plangebied pas vanaf circa 1918 bebouwd raakte. Het uitgevoerde verkennende booronderzoek heeft tot doel het verwachtingsmodel te toetsen en zo nodig aan te vullen. Hiertoe zijn verspreid over het toegankelijke deel van het plangebied verkennende boringen gezet. In dit stadium is verkennend booronderzoek de meest efficiënte onderzoekswijze om de archeologische potentie van het plangebied in kaart te brengen. Samenvatting Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 4 Uit het verkennend booronderzoek blijkt dat de bodem tot in de C-horizont is verstoord. De kans dat het gebied nog archeologische resten met een intacte archeologische context bevat wordt daarom laag geacht. Op basis van de resultaten van het veldonderzoek wordt geadviseerd geen archeologisch vervolgonderzoek in het plangebied uit te voeren en het plangebied vrij te geven voor het aspect archeologie. De implementatie van dit advies is in handen van de bevoegde overheid, de gemeente Raalte. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, O. Satijn (regio-archeoloog).

Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed). Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 5 Samenvatting ________________________________ _______________ 3 1 Inleiding ________________________________ _________________ 6 1.1 Aanleiding onderzoek ___________________________________________ 6 1.2 Afbakening plan- en onderzoeksgebied _____________________________ 6 1.3 Administratieve gegevens ________________________________________ 7 1.4 Huidige situatie en toekomstig gebruik ______________________________ 9 1.5 Geplande verstoring ___________________________________________ 10 1.6 Gemeentelijk beleid ___________________________________________ 10 1.7 Onderzoeksdoel ______________________________________________ 10 2 Inventarisatie ________________________________ ____________ 11 2.1 Inleiding ____________________________________________________ 11 2.2 Landschappelijke ontwikkeling ___________________________________ 11 2.3 Archeologie __________________________________________________ 13 2.3.1 Bekende

archeologische waarden ______________________________ 13 2.3.2 AMK-terreinen _____________________________________________ 13 2.3.3 Gemeentelijke verwachtingskaart ______________________________ 13 2.3.4 Eerder archeologisch onderzoek _______________________________ 14 2.4 Historie _____________________________________________________ 17 3 Conclusie en verwachtingsmodel ______________________________ 22 3.1 Conclusie____________________________________________________ 22 3.2 Verwachtingsmodel ____________________________________________ 22 4 Veldonderzoek ________________________________ ____________ 24 4.1 Beschrijving onderzoeksmethodiek ________________________________ 24 4.2 Resultaten: lithologie, lithogenese en bodemontwikkeling ______________ 24 4.3 Resultaten: archeologie ________________________________________ 26 5 Conclusie en verwachting ________________________________ ___ 27 6 Selectieadvies ________________________________ ____________ 28 literatuur ________________________________ __________________ 29 BIJLAGE 1 AMZ-cyclus ________________________________ ______ 31 BIJLAGE 2 Archeologische perioden ____________________________ 32 BIJLAGE 3 Niet-toegankelijke delen voor veldonderzoek ____________ 33 BIJLAGE 4 Geomorfologische kaart _____________________________ 34 BIJLAGE 5 Actueel Hoogtebestand Nederland _____________________ 35 BIJLAGE 6 Gemeentelijke

archeologische verwachtingskaart _________ 36 BIJLAGE 7 Bodemkaart ________________________________ ______ 37 BIJLAGE 8 Waarnemingen, AMK-terreinen en onderzoeksmeldingen ___ 38 BIJLAGE 9 Boorpuntenkaart veldonderzoek ______________________ 39 BIJLAGE 10 Boorstaten veldonderzoek __________________________ 40 BIJLAGE 11 Verklarende woordenlijst ___________________________ 45 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 6 HOOFDSTUK De aanleiding voor het onderzoek vormt de geplande bouw van nieuwe woningen aan de Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte (OV). Hiertoe is een bestemmingsplanwijziging vereist. De gemeente Raalte heeft een eigen archeologiebeleid. Op basis van het bestemmingsplan dient archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden om aan te tonen dat eventueel aanwezige archeologische waarden niet onevenredig worden of kunnen worden geschaad door de geplande bouwactiviteiten. De opdrachtgever beoogt met het onderzoek de gemeentelijke paraaf te krijgen voor het onderdeel archeologie. Aanvullende wensen zijn niet kenbaar gemaakt. Het plangebied betreft de Dorpsstraat 50 in Heeten, gemeente Raalte (OV), zie onderstaande afbeelding. Afbeelding 1. Ligging van het plan- en onderzoeksgebied.

Bron: pdok.nl 1 INLEIDING 1.1 AANLEIDING ONDERZOEK 1.2 AFBAKENING PLAN- EN ONDERZOEKSGEBIED Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel Het plangebied heeft een omvang van ca. 1 ha. Voor een beter begrip van de bodemkundige omstandigheden en de archeologie van de planlocatie is een groter gebied bestudeerd. Een zone van 500 m rondom het plangebied wordt voldoende geacht om de archeologische potentie van het plangebied in kaart te brengen. Deze zone wordt aangeduid als ‘onderzoeksgebied’. 1.3 ADMINISTRATIEVE GEGEVENS ADMINISTRATIEVE GEGEVENS Provincie | Overijssel Gemeente | Raalte Plaats | Heeten Beheerder/eigenaar grond | - Toponiem | Dorpsstraat 50 Kadastrale | 6088, 6427 perceelnummer(s)1 Laagland Archeologie | EB-HEDO221 projectnummer Datum conceptrapportage | 17-05-2022 Datum definitief rapport XY-coördinaten | 215962/482863 215995/482864 216031/482746 215956/482738 Kaartblad2 | 27H Oppervlakte/lengte | ca. 1 ha Plangebied Datering | Neolithicum - Nieuwe Tijd Complextype | bewoning (inclusief verdediging) Onderzoeksmeldingsnr | 5229306100 AMK-terrein | n.v.t. Vondstmeldingsnr. | n.v.t.

Type onderzoek | Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Datum begin veldonderzoek | 17-05-2022 Datum eind veldonderzoek | 17-05-2022 Opdrachtgever | BJZ.nu Goedkeuring bevoegde | nog niet beoordeeld overheid Bevoegde overheid | gemeente Raalte 1 kadastralekaart.com 2 www.imergis.nl/htm/opentopo800.htm 7 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 8 Adviseur namens bevoegde overheid O. Satijn Beheer documentatie Provinciaal Depot voor Bodemvondsten Overijssel E-depot voor de Nederlandse archeologie Archief Laagland archeologie BV Uitvoerder Laagland Archeologie BV Virulyweg 21F-G 7602 RG Almelo 06 51 95 35 53 Projectleider/opsteller onderzoek Erwin Brouwer erwin.brouwer@laaglandarcheologie.nl Tabel 1. Objectgegevens. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 9 Het plangebied is momenteel in gebruik als bedrijfspand met parkeerplaats. Het terrein bevat voor zover bekend geen kelders of andere ondergrondse kunstwerken en er zijn geen historisch waardevolle bouwwerken in het plangebied aanwezig.3 De huidige bebouwing wordt gesloopt en er zullen circa 25 woningen gebouwd worden. In dit stadium is de exacte invulling van de plannen nog niet bekend.

De milieutechnische condities, huidige en eventuele nieuwe waterpeil en of en zo ja wie de toekomstige gebruiker(s) wordt/worden zijn in dit stadium evenmin bekend. Onderstaande afbeelding toont de huidige en de gewenste nieuwe situatie. Afbeelding 2. Huidige situatie (links) en nieuwe situatie (rechts). Bron:pdok.nl 3 bron: gemeentelijke monumentenlijst 1.4 HUIDIGE SITUATIE EN TOEKOMSTIG GEBRUIK Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 10 De ingrepen vinden plaats binnen het plangebied. De diepte van de geplande verstoring reikt vermoedelijk overwegend niet dieper dan ongeveer 100 cm –mv. Rioleringsbuizen kunnen dieper aangelegd worden. Op grond van het gemeentelijk beleid dient archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden. Dit beleid is vertaald in het bestemmingsplan Heeten artikel 23: waarde - Archeologische verwachtingswaarde hoog. In dit artikel staat dat archeologisch onderzoek uitgevoerd moet worden bij grondverstoringen dieper dan 0,5 m -mv en bij verstoringen met een oppervlakte groter dan 100 m2. De omvang van de geplande verstoringen overschrijdt de vrijstellingsgrenzen zoals die in het vigerende gemeentelijk archeologiebeleid zijn aangegeven. Het uitgevoerde onderzoek behoort tot de eerste fasen in het huidige archeologische onderzoeksproces (zie bijlage 1).

De initiatiefnemer beoogt met het hier uitgevoerde onderzoek te voldoen aan de gemeentelijke regelgeving omtrent archeologisch onderzoek. Het bureauonderzoek heeft tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen aan de hand van bestaande bronnen, en te bepalen of en zo ja welke delen van het plangebied in aanmerking komen voor vervolgonderzoek. Het verwachtingsmodel wordt getoetst en zo nodig aangevuld door middel van een verkennend booronderzoek. Op grond van de resultaten van dit onderzoek kan worden beoordeeld of en zo ja, welke vorm van vervolgonderzoek nodig is om de archeologische waarde van het gebied te kunnen vaststellen. 1.5 GEPLANDE VERSTORING 1.6 GEMEENTELIJK BELEID 1.7 ONDERZOEKSDOEL Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 11 HOOFDSTUK In dit hoofdstuk worden de relevante landschappelijke ontwikkeling en huidige bodemkundige situatie beschreven. Tevens wordt ingegaan op de bekende archeologische waarden in de omgeving van het plangebied en de historische situatie. Voor wat betreft de in de tekst genoemde archeologische perioden wordt verwezen naar bijlage 2. Het plangebied ligt in het Overijssels-Gelders zandgebied. Dit landschap is gevormd tijdens de voorlaatste ijstijd (Saalien) en de laatste ijstijd (Weichselien).

Kenmerkend voor dit gebied is het dekzandlandschap, met dekzandvlakten, - welvingen en –ruggen. Beken doorsnijden dit landschap en her en der komen grotere en kleine stuwwallen voor. Gedurende het Saalien was dit deel van Nederland geheel met landijs bedekt dat een dikte van honderden meters kon bereiken. Tijdens de laatste fasen van het Weichselien werd het keileem afgedekt door dekzand (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden). Op basis van een geologische boring ongeveer 25 m ten westen van het plangebied (boring B27H0077)4 bereikt het dekzand een dikte van ongeveer 11-12 m. Het dekzand behoort tot de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden. Dit dekzand is afgezet door de wind in de latere fasen van de laatste ijstijd (Weichselien, 116.000 – 11.500 voor heden). In de diepere ondergrond bevinden zich afzettingen van grof, grindhoudend zand die tot de Formatie van Kreftenheye worden gerekend. Dit zijn fluviatiele afzettingen, afgezet gedurende de voorlaatste ijstijd (Saalien, 238.000 – 126.000 voor heden) tot in het Weichselien. Op de geomorfologische kaart (bijlage 3) ligt het plangebied op een relatief hoge dekzandrug. het meest noordwestelijke deel van het plangebied ligt in een zone met dekzandwelvingen. De dekzandrug vormt een langgerekte eenheid die ruwweg van Raalte tot voorbij Heeten loopt. Het traject van de Heetenseweg loopt over deze rug.

Bij Heeten maakt de dekzandrug een hoek in oostelijke richting. Zuidelijk liggen beekdaloverstromingsvlakten en dalvormige laagten. Op basis van (hier niet afgebeelde) paleogeografische kaarten5 lag het plangebied gedurende het Weichselien niet in een van de talloze rivierbeddingsvlakten die in dit deel van Nederland aanwezig waren. Evenmin is het plangebied gedurende de huidige warme periode (Holoceen) bedekt geweest met veen. 4 www.dinoloket.nl 5 Vos e.a., 2013. 2INVENTARISATIE 2.1 INLEIDING 2.2 LANDSCHAPPELIJKE ONTWIKKELING Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 12 Op het AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), zie bijlage 5 is te zien dat het plangebied zich op een verhoging in het landschap bevindt dat overeenkomt met de dekzandrug. Op onderstaande detailopname van de AHN is te zien dat het plangebied op de westelijke flank van de dekzandrug ligt. Op onderstaande detailopname is te zien dat het noordwestelijke plangebied ongeveer 1,5 m lager ligt dan het zuidelijke. Bij de zwarte pijl is sprake van een verlaagde toerit naar een laad- en losplaats. Rondom de zuidelijke bebouwing is sprake van enige ophoging. Afbeelding 3. Detailopname van het plangebied op het AHN. Bodemkundig (bijlage 7) ligt het gebied in een zone met hoge zwarte enkeerdgronden.

De enkeerdgrond is vanaf de Late Middeleeuwen ontstaan doordat jarenlang met mest verrijkte plaggen zijn opgebracht ter verbetering van de bodemvruchtbaarheid. Hierdoor is op de oorspronkelijke, natuurlijke bodem een plaggendek van minimaal 50 cm dik ontstaan. Op de bodemkaart volgt de ligging van het plaggendek ruwweg de contouren van de dekzandrug op de geomorfologische kaart en de hogere delen zoals die op het AHN zijn aangegeven. De oorspronkelijke bodem onder het plaggendek betreft vermoedelijk een veldpodzolgrond of, indien het dekzand hier hoog genoeg lag, een haarpodzolgrond. Wat noordelijker komen aan weerszijden van de enkeerdgrond laarpodzolgronden voor (cHn23). Dit zijn meestal veldpodzolen met een dun eerddek. Vermoedelijk is dit eerddek eveneens ontstaan door plaggenbemesting. De dikte van het plaggendek is echter minder dan 50 cm. Zuidelijk, in de lagere delen, komen beekeerdgronden voor.

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 13 Bijlage 8 toont de locaties van de bekende archeologische waarden en de uitgevoerde archeologische onderzoeken in de omgeving van het plangebied. In het onderzoeksgebied zijn diverse waarnemingen bekend: Zaakidentificatie 3287056100 betreft een stuk houtskool en een ijzerslakfragment die worden gedateerd in de Romeinse Tijd. De waarneming bevindt zich ongeveer 70 meter ten oosten van het plangebied. Zaakidentificatie 2885207100 betreft enkele fragmenten gedraaid en handgevormd aardewerk, twee spinklosjes en enkele fragmenten ijzerslak. Alle vondsten worden gedateerd in de Romeinse Tijd. De waarneming bevindt zich ongeveer 270 meter ten zuidoosten van het plangebied. Zaakidentificatie 4651152100 betreft een fragment Hessens-Schortens aardewerk, een fragment kogelpot en een fragment Pingsdorf die allemaal in de Middeleeuwen worden gedateerd. De waarneming bevindt zich ongeveer 320 meter ten zuidwesten van het plangebied. Zaakidentificatie 3267908100 betreft een ijzerfragment uit de Midden Romeinse Tijd. De waarneming bevindt zich ongeveer 250 meter ten zuiden van het plangebied. AMK-terreinen ( = Archeologische Monumentenkaart) zijn terreinen waarvan bekend is dat zich archeologische resten in de grond bevinden.

Het archeologisch belang daarvan is bovendien gewaardeerd. Zo zijn er AMK-terreinen van archeologische waarde en van hoog, zeer hoog archeologisch belang en wettelijk beschermde AMK- terreinen van zeer hoog archeologisch belang). Binnen het onderzoeksgebied is onderstaand AMK-terrein geregistreerd: Monumentnummer 14960 betreft terrein met sporen van bewoning in een omheind kamp uit de Laat Romeinse tijd. Het terrein ligt op ongeveer 90 meter ten zuiden van het plangebied. Buiten de omheining zijn ijzerovens en hutkommen gevonden. Het terrein en de vondsten zijn zeldzaam. Het complex is gedateerd aan de hand van terra nigra met bijzondere versieringen.6 Op de gemeentelijke verwachtingskaart (bijlage 6) ligt het plangebied in een zone met een zeer hoge verwachting. 6 Archis.nl 2.3 ARCHEOLOGIE 2.3.1 BEKENDE ARCHEOLOGISCHE WAARDEN 2.3.2 AMK-TERREINEN 2.3.3 GEMEENTELIJKE VERWACHTINGSKAART Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 14 In de omgeving van het plangebied hebben eerder archeologische onderzoeken plaatsgevonden. De onderzochte locaties zijn afgebeeld in bijlage 8. Zaakidentificatie 4567115100 betreft een archeologische opgraving uitgevoerd door ADC ArcheoProjecten in 2017.7 Hier is in 2008 een booronderzoek aan voorafgegaan (zaakid. 2222026100) en in 2009 een proefsleuvenonderzoek (zaakid.

2237530100). Het onderzoek bevindt zich ongeveer 310 m ten noordoosten van het plangebied. Bij het eerdere uitgevoerde proefsleuvenonderzoek zijn in de oostelijke helft een concentratie sporen en vondsten aangetroffen uit de Volle en Late Middeleeuwen. De sporen bestonden uit delen van boerderijplattegronden en plattegronden van bijgebouwen. Bij de opgraving zijn in totaal meer dan 3100 sporen gevonden. De meeste grondsporen betreffen paalkuilen die in veel gevallen ook te herleiden zijn tot een boerderijplattegrond of bijgebouw. In totaal zijn dertien plattegronden van boerderijen en grote(re) bijgebouwen zoals schuren gereconstrueerd. Verder zijn nog enkele kleine rechthoekige bijgebouwen gevonden zoals vierpalige spiekers, roedenbergen en een hutkom. Elf van de dertien hoofd- en bijgebouwen worden toegeschreven aan het type Gasselte B. Verder zijn 27 waterputten en waterkuilen aangetroffen en een groot aantal kuilen en greppels. Er is een grote variatie aan putconstructies aangetroffen, zoals boomstamputten, vlechtwerkputten en verschillende uitvoeringen van een vierkante bekisting. Op basis van het verzamelde aardewerk wordt de nederzetting gedateerd in de 11e en 12e eeuw. Dit wordt ondersteund door een dendrochronologische datering van één van de waterputten. De structuren kunnen worden gerelateerd aan een historisch bekend boerderijerf, namelijk het erf Loehuys.

Het erf Loehuys was in de Late Middeleeuwen in het bezit van het Stift Vreden. Het erf komt voor in een inkomstenregister uit de jaren 1320- 1340. Dit erf was dus in ieder geval bewoond in de Late Middeleeuwen, maar vanwege de ligging op de flank van de dekzandrug van de Heetener Enk is bewoning vanaf de Vroege Middeleeuwen waarschijnlijk. Zaakidentificatie 4613236100 betreft een archeologisch booronderzoek uitgevoerd door Laagland Archeologie in 2018.8 Het onderzoek bevindt zich ongeveer 290 m ten noordoosten van het plangebied. Op basis van het bureauonderzoek worden resten uit de Romeinse Tijd tot en met de Vroege Middeleeuwen verwacht. Uit het booronderzoek blijkt dat in diverse boringen nog een BC-horizont aanwezig is. Andere sporen van bodemvorming zijn, evenals een plaggendek, niet waargenomen. Ook zijn er geen relevante archeologische indicatoren opgeleverd. De kans dat het gebied nog archeologische resten met een intacte archeologische context bevat wordt laag geacht. Op basis van de resultaten van het veldonderzoek wordt geadviseerd geen archeologisch vervolgonderzoek in het plangebied uit te voeren. Zaakidentificatie 4547951100 betreft een archeologisch booronderzoek uitgevoerd door Salisbury Archeologie b.v. in 2017.9 Het onderzoek bevindt zich ongeveer 280 m ten noorden van het plangebied.

Op basis van het bureauonderzoek geldt een middelhoge verwachting voor vondsten van het Paleolithicum tot en met de Nieuwe Tijd. Bij het booronderzoek is gebleken dat de bodem verstoord is tot in de C- 7 Bouma 2021 8 Brouwer 2018 9 Bakker 2017 2.3.4 EERDER ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 15 horizont. Er zijn ook geen archeologische indicatoren aangetroffen. Op basis van de resultaten van het veldonderzoek wordt vervolgonderzoek niet noodzakelijk geacht. Zaakidentificatie 4642291100 betreft een archeologisch booronderzoek uitgevoerd door Bureau voor Archeologie in 2018.10 Het onderzoek bevindt zich ongeveer 200 m ten noorden van het plangebied. Op basis van het bureauonderzoek worden archeologische vondsten uit het Neolithicum tot en met de Middeleeuwen verwacht. Uit de boringen blijkt dat de bodem tot in de C-horizont is verstoord. Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. Op basis van de resultaten van het veldonderzoek wordt geadviseerd om geen archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren. Zaakidentificatie 4015164100 betreft een archeologisch booronderzoek uitgevoerd door Hamaland Advies vof in 2016.11 Het onderzoek bevindt zich ongeveer 280 m ten noordoosten van het plangebied.

Op basis van het bureauonderzoek worden archeologische vondsten van de Steentijd tot en met de Nieuwe Tijd verwacht. Bij het booronderzoek is gebleken dat in alle drie de boringen sprake is van een (grotendeels) intact bodemprofiel. In de cultuurlaag zijn archeologische indicatoren (aardewerk en houtskool) aangetroffen die te dateren zijn in de Romeinse Tijd. Op basis van de resultaten van het veldonderzoek wordt vervolgonderzoek aanbevolen in de vorm van een opgraving. Zaakidentificatie 4027736100 betreft een archeologisch booronderzoek uitgevoerd door De Steekproef in 2017.12 Het onderzoek bevindt zich ongeveer 270 m ten noordoosten van het plangebied. Op basis van het bureauonderzoek geldt een hoge verwachting van archeologische resten voor het Neolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen. Bij het booronderzoek is gebleken dat de bodem tot op de C-horizont is verstoord. Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. Op basis van de resultaten van het onderzoek is geen aanleiding om archeologisch vervolgonderzoek te adviseren. Zaakidentificatie 4916525100 betreft een archeologisch booronderzoek uitgevoerd door Laagland Archeologie BV in 2020.13 Het onderzoek bevindt zich ongeveer 30 m ten noorden van het plangebied. Op basis van het bureauonderzoek geldt een middelhoge tot hoge verwachting voor vondsten uit het Neolithicum tot en met de Late Middeleeuwen.

Bij het booronderzoek is gebleken dat er sprake is van een verstoord pakket van circa 1 m dik, dat op een C-horizont rust. Op basis hiervan kan de verwachting op archeologische resten voor alle perioden worden bijgesteld naar ‘laag’ en er wordt geen vervolgonderzoek geadviseerd. Zaakidentificatie 2074704100 betreft een archeologische opgraving uitgevoerd door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in 1994.14 Het onderzoek bevindt zich ongeveer 20 m ten zuiden van het plangebied. Bij de opgraving is een Romeins omheind kamp gevonden. Specifiek zijn er huizen, schuren, spiekers, hutkommen, waterputten, kuilen, ijzerovens en een omheining voor vee ontdekt. Bij booractiviteiten in het terrein aan de overzijde van de weg zijn nog slakkenconcentraties aangetroffen. De aangetroffen vondsten betreffen aardewerk, relatief veel import terra nigra achtig materiaal met bijzondere versiering. Tevens 10 De Boer 2018 11 Van de Kuijl en Anker 2016 12 Exaltus 2017 13 Brouwer 2020 14 Archis.nl Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 16 zijn Dieren botten, glas, hout, spijkers, fibulae, stukjes brons, lood en ijzer aangetroffen. Uit het hout van de waterputten zijn 4 monsters voor dendro datering gehaald.

Zaakidentificatie 2007214100 betreft een archeologisch proefsleuvenonderzoek uitgevoerd door ADC ArcheoProjecten in 2001.15 Het onderzoek bevindt zich ongeveer 100 m ten zuiden van het plangebied. In totaal zijn verspreid over het terrein tien proefsleuven gegraven. Het onderzoek heeft uitgewezen dat er sprake is van twee afzonderlijke vindplaatsen: een nederzetting uit de Vroege of mogelijk Midden IJzertijd aan de westzijde van het terrein en een nederzetting uit de Midden- en Laat-Romeinse tijd op het middendeel en het oostelijk deel van het terrein. Op de laagste gelegen delen van het terrein zijn geen sporen aangetroffen. Beide vindplaatsen hebben een hoge archeologische waarde op basis van de goede conservering van de grondsporen, een middelmatige tot goede conservering van het vondstmateriaal en de fysieke gaafheid, daarnaast heeft de Laat-Romeinse vindplaats ook een hoge zeldzaamheids- en informatiewaarde. Indien het niet mogelijk is om deze vindplaatsen in situ te bewaren wordt aanbevolen om vervolgonderzoek uit te laten voeren in de vorm van een vlakdekkende opgraving. Zaakidentificatie 5059717100 betreft een archeologisch proefsleuvenonderzoek uitgevoerd door Laagland Archeologie BV in 2021.16 Het onderzoek bevindt zich ongeveer 210 m ten zuidwesten van het plangebied.

Samengevat zijn tijdens het onderzoek weinig relevante archeologische sporen en resten aangetroffen en op basis daarvan is er geen behoudenswaardige vindplaats vast te stellen. Afgezien van een opgevulde voormalige kavelsloot en een niet nader te duiden paalkuil zijn er geen relevante archeologische sporen en vondsten aangetroffen die op een vindplaats duiden. De schaarse vondsten zouden afkomstig kunnen zijn van het oude erve Horman dat iets zuidelijker aan de overzijde van de weg ligt. Er vindt vanwege de nieuwbouw geen onevenredige aantasting van archeologische waarden plaats. Gezien deze bevinding wordt door geadviseerd om geen vervolgonderzoek uit te voeren. Zaakidentificatie 2045366100 betreft een archeologische opgraving uitgevoerd door ADC ArcheoProjecten in 2004.17 Het onderzoek bevindt zich ongeveer 100 m ten zuidoosten van het plangebied. Van dit rapport is alleen het onderzoek bij de Telgen relevant. Bij de opgraving zijn twee boerderijen uit de Vroege IJzertijd aangetroffen. Een enkele waterput dateert mogelijk uit dezelfde periode. Ook is er een vrijwel intacte beker gevonden die in het Neolithicum wordt gedateerd. De overige sporen en vondsten hangen samen met de bewoning gedurende de Romeinse tijd. Aan de rand van de dekzandrug is een omvangrijke boerderijplattegrond blootgelegd van het type Hijken.

Op basis van uitleg en ligging is deze te dateren in de tweede helft van de 1e eeuw na Chr. Zaakidentificatie 5090837100 betreft een archeologisch booronderzoek uitgevoerd door Laagland Archeologie BV in 2021.18 Het onderzoek bevindt zich ongeveer 250 m ten zuidoosten van het plangebied. Op basis van het bureauonderzoek geldt in het noordelijke deel van het plangebied een middelhoge verwachting voor sporen uit de Romeinse tijd. Voor de rest van het plangebied geldt een lage verwachting voor alle perioden. Uit het verkennend booronderzoek blijkt dat het noordelijke deel van het 15 Dijkstra en Goossens 2002 16 Oude Rengerink 2021 17 Velde, van der 2004 18 Brouwer 2021 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 17 plangebied een tot in de C-horizont verstoord bodemprofiel heeft. Elders is sprake van een opgebracht zanddek waaronder kleiige beekafzettingen liggen. Deze beekafzettingen zijn zeer ijzerrijk. Daaronder ligt dekzand (C-horizont). Op de eerste kadastrale kaart (circa 1832)19 is het plangebied en haar omgeving nog onbebouwd (zie onderstaande afbeelding). Het terrein is op de OAT (Oorspronkelijke Aanwijzende Tafel) aangeduid als bouwland. Tegen de westzijde van het plangebied bevindt zich een erf, waarop ook een molen stond. Aanvankelijk was dit een zogenaamde. ‘grondzeiler’, gebouwd in 1799.

In 1880 werd deze vervangen door een stellingmolen. Aanvankelijk stond deze molen (gebouwd in 1750) in Warnsveld en was het in gebruik als oliemolen. In 1972 werd de molen onttakeld; later werd het restant gesloopt.20 Afbeelding 4. Uitsnede uit de eerste kadastrale kaart, circa 1832. De locatie van het plangebied is rood omlijnd. Geel: hooiland, beige: bouwland, lichtgroen: weideland, donkergroen: bos/opgaand hout, paars: heide, oranje: onverharde weg. lichtpaars: tuin; rood met grijs: bebouwing met erf. Bron: hisgis.nl. 19 bron: hisgis.nl 20 Bron: molendatabase.nl 2.4 HISTORIE Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 18 Op de topografische kaart van 1900 (zie afbeelding 5) is het plangebied nog steeds onbebouwd. Rond 1918 is het erf ten westen van het plangebied uitgebreid waardoor in het westelijke deel van het plangebied enkele gebouwen gebouwd zijn (Afbeelding 7). Rond 1935 en 1965 wordt de bebouwing rondom het plangebied uitgebreid (afbeeldingen 7 en 8). Rond 1990 worden twee gebouwen in het plangebied gebouwd21. Deze zijn vanaf 1996 op de topografische kaart weergegeven (Afbeelding 9). Rond 2006 wordt het grote complex in het plangebied verder uitgebreid naar het zuiden (Afbeelding 10). Afbeelding 5. Uitsnede uit de topografische kaart van 1900. Bron: topotijdreis.nl. 21 Bagviewer.nl

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 19 Afbeelding 6. Uitsnede uit de topografische kaart van 1918. Bron: topotijdreis.nl. Afbeelding 7. Uitsnede uit de topografische kaart van 1935. Bron: topotijdreis.nl.

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 20 Afbeelding 8. Uitsnede uit de topografische kaart van 1965. Bron: topotijdreis.nl. Afbeelding 9. Uitsnede uit de topografische kaart van 1996. Bron: topotijdreis.nl.

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 21 Afbeelding 10. Uitsnede uit de topografische kaart van 2006. Bron: topotijdreis.nl.

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 22 HOOFDSTUK Op basis van de inventarisatie kan het volgende geconcludeerd worden. Het plangebied ligt op een hoge dekzandrug, grenzend aan een zone met dekzandwelvingen. Tot in de vorige eeuw maakte het plangebied deel uit van de es van Heeten. Waarschijnlijk lag op de locatie van het plangebied een dik (1 m) plaggendek. In de omgeving van het plangebied is bij veldonderzoek soms een oude akkerlaag onder het dit plaggendek aangetroffen. In de omgeving van het plangebied zijn op diverse locaties resten uit de IJzertijd-Romeinse tijd aangetroffen, waaronder resten van een nederzetting. Metaalbewerking nam hier een belangrijke plaats in. Daarnaast zijn resten uit het Mesolithicum - Vroeg-Neolithicum bekend, alsmede resten uit de Vroege en Late Middeleeuwen. Het plangebied maakt deel uit van een bedrijventerrein en is grotendeels bebouwd. Vermoedelijk hebben bij de aanleg van de bedrijfsbebouwing op grote schaal ontgravingen plaatsgevonden (bouwrijp maken van het plangebied, plaatsen van funderingen e.d.) Op basis van de bodemkundige omstandigheden en de bekende vindplaatsen in de omgeving worden in het plangebied met name resten uit de periode IJzertijd – Romeinse tijd verwacht (hoge verwachting).

Daarnaast worden resten uit de periode Neolithicum, Bronstijd en Middeleeuwen verwacht (middelhoge verwachting). Resten uit het Laat-Paleolithicum – Mesolithicum en Nieuwe Tijd (afgezien van subrecente resten) worden niet verwacht (lage verwachting). Resten uit het Laat-Paleolithicum komen voor op de hellingen van grote dekzandopduikingen. In het plangebied is hiervan sprake. Echter: dergelijke vindplaatsen zijn schaars en bovendien erg klein. Resten uit het Mesolithicum komen vooral voor op kleine dekzandopduikingen in de onmiddellijke nabijheid van zoet water; daarvan is hier geen sprake. Resten van kampementen uit deze periode kunnen wel vanaf circa 300 m zuidelijk van het plangebied worden verwacht, op de overgang van dekzandrug naar beek(dal)overstromingsvlakte. De ligging van het plangebied op een hoge dekzandrug, met (vermoedelijk) haarpodzolgronden maakte het gebied waarschijnlijk aantrekkelijk voor bewoning voor landbouwers (vanaf het Neolithicum). Concrete vondsten van resten uit het Neolithicum en Bronstijd in de directe omgeving van het plangebied zijn niet bekend, maar resten uit deze periode kunnen zeker niet uitgesloten worden. In de IJzertijd en Romeinse tijd heeft dit gebied een zeer belangrijke rol gespeeld in ijzerwinning en – bewerking.

Sporen daarvan – alsmede van nederzettingen – 3CONCLUSIE EN VERWACHTINGSMODEL 3.1 CONCLUSIE 3.2 VERWACHTINGSMODEL Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 23 komen veelvuldig voor in een overeenkomstige landschappelijke situatie als in het plangebied. Dat rechtvaardigt een hoge verwachting op resten uit deze periode. Na de Romeinse tijd is er mogelijk een terugval geweest in de bewoning. Echter, resten uit deze periode zijn in de omgeving wel aangetroffen. Waarschijnlijk was het gebied vanaf de Volle en Late Middeleeuwen (mogelijk eerder) in ontginning genomen. Tot aan circa 1100 waren boerderijen midden op de bouwlanden gevestigd. Na circa 1100 werden de boerderijen geleidelijk naar de randen van de es verplaatst. Rond 1832 lag het plangebied midden op de es van Heeten, waardoor resten van boerderijen uit de Vroege en (vroege) Late Middeleeuwen verwacht kunnen worden. Bewoningsresten uit de Nieuwe Tijd worden niet verwacht: uit oude kaarten blijkt dat (een klein deel van) het plangebied pas vanaf circa 1918 bebouwd raakte. Eventuele nederzettingen uit de steentijd hebben een omvang van 50 – 200 m2 (kleine variant) of 200 – 1000 m2 (middelgrote variant).

Nederzettingen uit de periode bronstijd – middeleeuwen hebben meestal een omvang tussen 500 – 2000 m2 (huisplaats) of meer dan 8000 m2 (dorp).22 Deze resten liggen in de top van de natuurlijke ondergrond, mogelijk dicht onder het maaiveld onder het plaggendek. De natuurlijke bodem wordt hier gevormd door dekzand waarin zich een podzol heeft ontwikkeld. Eventuele resten bestaan uit vuursteenstrooiingen (voornamelijk Neolithicum, in mindere mate Bronstijd en IJzertijd). Daarnaast kan (gefragmenteerd) aardewerk worden verwacht, evenals houtskool, verbrande huttenleem en natuursteen. Vanaf ongeveer de 17e eeuw is ook baksteen te verwachten (rurale gebieden; in bewoningskernen al eerder). Deze vondstcategorieën bevinden zich aan of in het pleistocene zand, direct onder een bouwvoor. Daarnaast kunnen grondsporen worden verwacht. Het gaat daarbij overwegend om paalkuilen, greppels en afvalkuilen en dergelijke. Deze bevinden zich in de top van de pleistocene ondergrond en kunnen zich tot op grote diepte uitstrekken. Vermoedelijk is de bodem in het plangebied tot op grote diepte verstoord tijdens de aanleg van de huidige bedrijfsgebouwen. In dat geval kan de verwachting op archeologische resten voor alle perioden worden bijgesteld naar ‘laag’. Wel kunnen resten van eventuele diepe grondsporen nog bewaard zijn gebleven. 22 bron: Tol e.a., 2006.

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 24 HOOFDSTUK Het veldonderzoek heeft tot doel om meer inzicht te verkrijgen in de fysische situatie in het plangebied. Het dient de in het plangebied aanwezige bodems, de mate van verstoring en de aanwezigheid van potentiële archeologische niveaus in kaart te brengen. Aan de hand daarvan kan er voor het plangebied een gespecificeerd verwachtingsmodel worden opgesteld dat gedetailleerder en nauwkeuriger is dan een verwachtingsmodel dat louter gebaseerd is op bronnen en globalere bodem- en geomorfologische kaarten. Voor booronderzoek niet-toegankelijke en/of verstoorde delen zijn aangegeven op de kaart in bijlage 3. Voor aanvang van het veldonderzoek is een Plan van Aanpak (PvA) opgesteld23 en gedeponeerd in Archis3. Het veldonderzoek bestond uit het zetten van acht verkennende boringen. Verkennend booronderzoek is een snelle en kostenefficiënte onderzoeksmethode om de archeologische potentie van een plangebied in kaart te brengen. Aangezien de specifieke bodemopbouw in het plangebied niet bekend is, is verkennend onderzoek in dit stadium de meest geschikte onderzoeksmethode. De boringen zijn uitgevoerd met een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. De boorkernen zijn visueel geïnspecteerd op het voorkomen van archeologische indicatoren.

Boring 5 is gestagneerd. Er zijn drie pogingen gedaan; alle boringen zijn op 35 cm -mv gestagneerd, vermoedelijk op een betonplaat. De boringen zijn gemeten met GPS met een nauwkeurigheid van 2 m. Het bodemprofiel is beschreven volgens de norm NEN 5104 en ASB. De NAP- maaiveldhoogtes van de boringen zijn bepaald aan de hand van het AHN. De profielbeschrijvingen zijn opgenomen in bijlage 10. De boorpuntenkaart met de posities van de boringen is opgenomen in bijlage 9. De typerende bodemopbouw bestaat uit een verstoord pakket, in dikte variërend van tenminste 50 tot maximaal 155 cm. Daaronder, vaak scherp begrensd, ligt een C- horizont. Er zijn geen resten van een podzolbodem aangetroffen. Evenmin is een plaggendek gezien. 23 E. Brouwer, 2022 4VELDONDERZOEK 4.1 BESCHRIJVING ONDERZOEKSMETHODIEK 4.2 RESULTATEN: LITHOLOGIE, LITHOGENESE EN BODEMONTWIKKELING Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 25 Onderstaande kaart toont een interpolatie van de dikte van het verstoorde pakket. Hierbij valt op dat in het westelijke deel van het plangebied de verstoringsdiepte ten opzichte van het maaiveld aanmerkelijk dieper reikt dan in het oostelijke. Dit verschil is niet te wijten aan een dikker ophogingspakket in het oostelijke plangebied (zie afbeelding 3). Afbeelding 11.

Dikte verstoord pakket in cm (interpolatie). Het verstoorde pakket bestaat uit diverse lagen zwak siltig, zeer fijn en humeus zand. Er is veel variatie in de kleur, maar in de meeste boringen is er sprake van een sterke gevlektheid. In de onderzijde van het verstoorde pakket in boringen 1, 2 en 6 is een verstoorde C-horizont te herkennen. Deze laag is 10-20 cm dik. In diverse boringen zijn moderne inclusies gezien (plastic net in boring 6 op een diepte van circa 50 cm; koolsintels in boringen 4 (tussen 50-70 cm -mv), 8 (tot 140 cm -mv) en hardgebakken, industrieel vervaardigd baksteen in boringen 3 (circa 70 cm) en 8 (tussen 65 en 140 cm). Het onderliggende intacte dekzand bestaat overwegend uit zwak siltig, zeer fijn zand. Dit is geel gekleurd en betreft steeds een C-horizont. Hier en daar zijn kleine grindjes gezien, wat wijst op enige verspoeling. Onderstaande afbeelding toont de hoogteligging van de nog intacte dekzandtop in m NAP. Deze kaart bevestigt het globale beeld dat het AHN geeft (afbeelding 3): in het noordwesten is sprake van relatief laaggelegen gronden; in zuidelijke en zuidoostelijke richting is sprake van een opduiking. Om dat nergens de oorspronkelijke dekzandtop is aangetroffen (overal ontbreken E-, B- en zelfs BC-horizonten), geeft bovenstaande kaart geen accuraat beeld van de oorspronkelijke dekzandhoogte.

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 26 Afbeelding 12. Top intacte dekzand in m +NAP (interpolatie) Hoewel het opsporen van archeologische indicatoren uitdrukkelijk niet het doen is van een verkennend booronderzoek (zie paragraaf 1.7) is er altijd een kleine kans dat archeologische indicatoren worden opgeboord. Deze zijn niet aangetroffen. 4.3 RESULTATEN: ARCHEOLOGIE Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 27 HOOFDSTUK In het plangebied is sprake van een verstoord pakket van minimaal 50 cm dik. Dit pakket is waarschijnlijk tamelijk recent. Dit vermoeden is gebaseerd op de aanwezigheid van moderne inclusies, vaak scherpe overgangen tussen de verstoorde lagen en goed geprononceerde vlekken. In enkele boringen is in de onderzijde van het verstoorde pakket duidelijk sprake van een verstoorde C-horizont. Op basis van het bureauonderzoek mag een podzolbodem met daarop een plaggendek worden verwacht. Resten van een plaggendek zijn nergens aangetroffen, evenmin als sporen van bodemvorming. Wel is in een drietal boringen sprake van een verstoorde C-horizont.

Op basis van de resultaten van het verkennende booronderzoek (er is sprake van een tot in de C-horizont verstoord bodemprofiel) kan de archeologische verwachting voor alle perioden worden bijgesteld naar ‘laag’. 5 CONCLUSIE EN VERWACHTING Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 28 HOOFDSTUK Op basis van het uitgevoerde booronderzoek is de kans klein dat het plangebied archeologische sporen bevat, afgezien van eventuele resten van diepe grondsporen die zich tot ver in de C-horizont uitstrekken. Dergelijke grondsporen zijn niet door middel van archeologisch booronderzoek op te sporen. Het archeologisch belang van dergelijke restsporen is meestal laag, omdat de samenhang met andere, minder diepe en nu verdwenen sporen niet is te achterhalen en omdat vondstmateriaal ontbreekt waarmee dergelijke restsporen gedateerd kunnen worden. Om deze reden adviseren we geen vervolgonderzoek uit te voeren en het plangebied vrij te geven. De implementatie van dit advies is in handen van de gemeente Raalte, hierin vertegenwoordigd door de archeologisch adviseur van de gemeente, dr. O. Satijn (regio-archeoloog). Mochten bij graafwerkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, dan geldt conform de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht.

Dit kan bij Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (033 421 74 56) of via de website: www.cultureelerfgoed.nl/contact. 6 SELECTIEADVIES Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 29 literatuur Bakker, A.M., 2017. Naast Dorpsstraat 13 te Heeten Een bureau- en verkennend booronderzoek (IVO-O). Assen. Bauma, N., 2021. Bewoning in de 11e en 12e eeuw in plangebied Veldegge te Heeten, gemeente Raalte, Een archeologische opgraving. Amersfoort. Berendsen, H.J.A., 2005 (1997). Landschappelijk Nederland. De fysisch geografische regio’s. Assen. Berendsen, H.J.A., 2008. De vorming van het land. Assen. Boer, de A., 2018. hoek Dorpsstraat en Holterweg, Heeten, gemeente Raalte: een bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase. Utrecht. Borsboom, A.J. en J.W.H.P. Verhagen, 2012. KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek. Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Gouda. Bosch, J.H.A.,2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Op basis van de Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 5.2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Brouwer, E.W., 2018. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek verkennende en karterende fase Johannalaan, Heeten gemeente Raalte (OV). Almelo. Brouwer, E.W., 2020.

Bureauonderzoek met controleboringen Dorpsstraat 36 te Heeten, gemeente Raalte (OV). Almelo. Brouwer, E.W., 2021. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Telgen III te Heeten, gemeente Raalte (OV). Almelo. Dijkstra, J. en Goossens, T.A., 2002. Aanvullend Archeologisch Onderzoek in Heeten (plangebied Hordelman), gemeente Raalte. Bunschoten. Exaltus, R., 2017. Heeten, Uilenbroekstraat 82 (Gemeente Raalte, Ov.). Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek. Zuidhorn. Kuijl, van der E.E.A. en Anker, E.F.A., 2016. Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie Plangebied Holterweg 34 te Heeten, Gemeente Raalte. Zelhem. Mulder, E.F.J. de., 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen. Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde grondmonsters, Nederlands Normalisatie-instituut Delft. Oude Rengerink, J.A.M., 2021. Inventariserend veldonderzoek - proefsleuven Het Hogeland 19 te Heeten, gemeente Raalte (OV). Almelo. Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen en M. Verbruggen, 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek v2. SIKB Velde, van der H.M., 2007. Germanen, Franken en Saksen in Salland. Amersfoort. Brouwer, E. , 2022. Plan van Aanpak ivo-verkennend plangebied Dorpsstraat, Heeten, Raalte. Almelo.

Archeologische databases/internetbronnen Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderz oek - verkennende fase Dorpsstraat 50 te Heeten, gemeente Raalte, Overijssel 30 ArchisIII www.boorstaten.nl www.topotijdreis.nl www.hisgis.nl www.grondwatertools.nl www.kadastralekaart.com Gebruikte kaarten Historische kaarten vanaf 1890 tot en met 2015. Bron: www.topotijdreis.nl. Geraadpleegd op 14-4-2022 Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN2), nauwkeurigheid Z-waarde <= 5 cm. Bron: www.ahn.nl. Geraadpleegd op 14-4-2022 Kaart waarnemingen, AMK-terreinen en onderzoeksmeldingen. Bron: www.zoeken.cultureelerfgoed.nl. Geraadpleegd op 14-4-2022 Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 14-4- 2022 gemeentelijke archeologische verwachtingskaart. Bron: gemeente Raalte. Geraadpleegd op 14-4-2022 Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 14-4-2022 Topografische kaart, schaal 1:10.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 14-4-2022 31 BIJLAGE 1 AMZ-CYCLUS

32 BIJLAGE 2 ARCHEOLOGISCHE PERIODEN

33 BIJLAGE 3 NIET-TOEGANKELIJKE DELEN VOOR VELDONDERZOEK

34 BIJLAGE 4 GEOMORFOLOGISCHE KAART geomkaart

35 BIJLAGE 5 ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND AHNkaart

36 BIJLAGE 6 GEMEENTELIJKE ARCHEOLOGISCHE VERWACHTINGSKAART k

37 BIJLAGE 7 BODEMKAART bodem

38 BIJLAGE 8 WAARNEMINGEN, AMK- TERREINEN EN ONDERZOEKSMELDINGEN archis

39 BIJLAGE 9 BOORPUNTENKAART VELDONDERZOEK

BIJLAGE 10 BOORSTATEN VELDONDERZOEK Boring 1 | RD-coördinaten: 216004/482816 | Boring 2 | RD-coördinaten: 215986/482847 -mv (m) | NAP(m) | -mv (m) | NAP(m) 0 | 9,73 | lithologie kleurbeeld | 0 | 9,3 | lithologie kleurbeeld zand, zeer fijn, zwak | 7 | klinker siltig, zwak humeus, | (terreinverharding) donkergrijs, onscherpe | zand, matig grof, zwak 20 | ondergrens, opgebracht, 9,48 | teelaarde | 9,05 | siltig, lichtgrijs, 0,25 | 0,25 | 30 | scherpe ondergrens, zand, zeer fijn, zwak | opgebracht, cunetzand siltig, donkergrijs/ | zand, zeer fijn, zwak bruin/ geel, scherpe | siltig, geel/ geel/ 0,5 | 9,23 | 50 | ondergrens, gevlekt/ | 0,5 | 8,8 | 50 | bruin, onscherpe verstoord | ondergrens, C-horizont, 65 | zand, zeer fijn, zwak | gevlekt/ verstoord siltig, bruin/ geel, | zand, zeer fijn, zwak 0,75 | 8,98 | 75 | onscherpe ondergrens, | 0,75 | 8,55 | siltig, geel, onscherpe gevlekt/ verstoord, | ondergrens, C-horizont, tanelijk homogeen, brok | dekzand, kleine humeuze concretie | puntjes 8,73 | zand, zeer fijn, zwak | 8,3 | 100 zand, zeer fijn, matig 1 | siltig, geel/ bruin/ | 1 | 105 siltig, lichtgeel, 110 geel, scherpe ondergrens, | onscherpe ondergrens, C-horizont, gevlekt/ | C-horizont, dekzand verstoord | 120 zand, zeer fijn, zwak | zand, matig fijn, matig siltig, geel, C-horizont, | siltig, geel, C-horizont, dekzand | dekzand, met geeloranje laagje 40 Boring 3 |

RD-coördinaten: 215947/482869 | Boring 4 | RD-coördinaten: 215957/482841 -mv (m) | NAP(m) | -mv (m) | NAP(m) 0 | 8,23 | lithologie kleurbeeld | 0 | 8,84 lithologie kleurbeeld zand, matig fijn, zwak | zand, zeer fijn, zwak siltig, matig humeus, | siltig, zwak humeus, donkergrijs, zwak | 15 donkergrijs, scherpe baksteenhoudend, | ondergrens, opgebracht 0,25 | 7,98 | onscherpe ondergrens, | 0,25 | 8,59 | zand, matig grof, zwak opgebracht | siltig, lichtgrijs, scherpe ondergrens, opgebracht, cunetzand 0,5 | 7,73 | 0,5 | 8,34 | 50 zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, bruin/ grijs, zwak 70 koolgruishoudend, 0,75 | 7,48 | 0,75 | 8,09 | onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, homogeen zand, zeer fijn, zwak 100 | siltig, bruin/ geel/ 1 | 7,23 | 1 | 7,84 | bruin, onscherpe zand, zeer fijn, zwak | ondergrens, gevlekt/ siltig, bruin/ geel/ | verstoord, enkele grijze bruin, onscherpe | vlekjes ondergrens, gevlekt/ 1,25 | 6,98 | verstoord | 1,25 | 7,59 | zand, zeer fijn, zwak zand, zeer fijn, zwak | 135 siltig, geel, C-horizont, 140 siltig, geel, C-horizont, | dekzand dekzand 1,5 | 6,73 | 1,5 | 7,34 160 170 41 Boring 5 | RD-coördinaten: 215955/482800 | Boring 6 | RD-coördinaten: 215953/482751 -mv (m) | NAP(m) | -mv (m) | NAP(m) 0 | 9,33 | lithologie kleurbeeld | 0 | 10,17 lithologie kleurbeeld zand, zeer fijn, zwak | zand, zeer fijn, zwak siltig, matig humeus, | siltig, zwak humeus,

donkerbruin, onscherpe | bruin/ grijs, onscherpe 20 | ondergrens, gevlekt/ | ondergrens, gevlekt/ 0,25 | 9,08 | verstoord, dakpan, | 0,25 | 9,92 | verstoord baksteen 35 | zand, zeer fijn, zwak zand, zeer fijn, zwak | siltig, zwak humeus, siltig, donkergrijs/ | 45 donkergrijs/ bruin/ bruin/ grijs, zwak | 0,5 | 9,67 | grijs, ondergrens baksteenhoudend, gevlekt/ | diffuus, gevlekt/ verstoord | verstoord, plastic net 70 zand, zeer fijn, zwak 0,75 | 9,42 | siltig, geel/ grijs/ bruin, scherpe 85 ondergrens, C-horizont, gevlekt/ verstoord 1 | 9,17 | zand, zeer fijn, zwak siltig, geel, C-horizont, dekzand, enkele 120 42 Boring 7 | RD-coördinaten: 215994/482759 | Boring 8 | RD-coördinaten: 215920/482792 -mv (m) | NAP(m) | -mv (m) | NAP(m) 0 | 9,94 | lithologie kleurbeeld | 0 | 9,56 | lithologie kleurbeeld zand, matig fijn, zwak | zand, zeer fijn, zwak siltig, matig humeus, | siltig, grijs/ bruin, 15 | donkerbruin, scherpe | matig doorworteld, 20 | ondergrens, opgebracht, | onscherpe ondergrens, 0,25 | 9,69 | teelaarde | 0,25 | 9,31 | gevlekt/ verstoord zand, matig fijn, zwak | 35 | zand, zeer fijn, zwak siltig, grijs/ grijs/ | siltig, zwak humeus, geel, scherpe ondergrens, | bruin/ grijs, onscherpe 0,5 | 9,44 | opgebracht, cunetzand | 0,5 | 9,06 | 50 | ondergrens, gevlekt/ zand, matig fijn, zwak | verstoord, gele vlekjes siltig, zwak humeus, | 65 | zand, zeer fijn, zwak donkergrijs/

bruin/ geel, | siltig, donkergrijs/ 0,75 | 9,19 | zwak doorworteld, scherpe | 0,75 | 8,81 | grijs/ bruin, zwak ondergrens, gevlekt/ | koolgruishoudend, verstoord | onscherpe ondergrens, 90 | gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, geel, C-horizont, | zand, zeer fijn, zwak 1 | 8,94 | dekzand | 1 | 8,56 | siltig, zwak humeus, bruin/ grijs/ geel, zwak baksteenhoudend, 120 | onscherpe ondergrens, 1,25 | 8,31 | gevlekt/ verstoord, kg1 op 140 140 zand, zeer fijn, zwak 145 siltig, geel/ bruin/ 8,06 | grijs, scherpe 1,5 | 155 ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, bruin/ grijs/ 1,75 | 7,81 | 180 geel, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel, C-horizont, dekzand 43 44

45 BIJLAGE 11VERKLARENDE WOORDENLIJST AMK-terreinen - De AMK (Archeologische Monumentenkaart) is een bestand van alle bekende, behoudenswaardige archeologische terreinen in Nederland. Op de kaart staan terreinen van archeologische, hoge archeologische en zeer hoge archeologische waarde (al dan niet wettelijk beschermd) aangegeven. De AMK wordt niet meer geactualiseerd. ARCHIS3 - Archis3 (Archeologisch Informatiesysteem) is een databank waarin gegevens over archeologisch onderzoek, vindplaatsen en terreinen in Nederland zijn opgeslagen. Bronstijd - In de Bronstijd (2.000 – 800 voor Chr.) werden voor het eerst voorwerpen van brons – een legering van koper en tin – gemaakt, hoewel vuursteen nog steeds breed toegepast werd. Aardewerk uit deze periode is meestal zeldzaam en van slechte kwaliteit (‘hondebrokaardewerk’). Waarschijnlijk werden veel tradities en gebruiken uit het Neolithicum in deze periode voortgezet, waaronder aanvankelijk het gebruik overledenen in grafheuvels bij te zetten. Later, rond 1.200 voor Chr. werd begraving vervangen door crematies, die in urnenvelden en soms ook in oudere grafheuvels werden bijgezet. Es – een es (enk, eng) is een areaal bouwland dat door meerdere grondgebruikers wordt gebruikt. Een es is ruimtelijk begrensd en als zodanig herkenbaar, maar de individuele percelen zijn niet gescheiden door duidelijk herkenbare grenzen.

Formatie van Boxtel – de Boxtel-afzettingen bestaan overwegend uit zand en in wat mindere mate uit leem. Deze afzettingen zijn vooral onder koude, periglaciale omstandigheden gevormd. Het betreft onder andere afzettingen die door de wind zijn afgezet (eolische afzettingen), niet-eolische afzettingen zoals löss, kleinschalige fluviatiele afzettingen, hellingafzettingen, en lacustiene afzettingen. Formatie van Kreftenheye – de Kreftenheye-afzettingen bestaan overwegend uit matig tot uiterst grof, grindig zand en in wat mindere mate uit siltige kleilagen. Deze sedimenten zijn afgezet in een vlechtend en meanderend fluvioglaciaal en fluviatiel milieu gedurende het laat-Saalien – vroeg-Holoceen. IJzertijd - In de IJzertijd (800 – 12 voor Chr.) werden de eerste ijzeren voorwerpen gemaakt. IJzer was harder dan brons en ijzererts was veel breder beschikbaar dan de grondstoffen voor brons (koper en tin). Het winnen en smeden van ijzer vereiste echter veel kunde en kennis. Naast aardewerk worden vanaf deze periode soms resten van ijzeroventjes gevonden of afval dat is ontstaan bij ijzerwinning. Op de hogere zandgronden kwamen celtic fields (raatakkers) tot ontwikkeling. Dit waren akkercomplexen die zich soms tot over een groot gebied konden uitstrekken en gekenmerkt werden door relatief kleine akkertjes die omgeven werden door raatvormige wallen. Men woonde temidden van de akkers.

Ten opzichte van de voorgaande en latere perioden werden vaak nattere gronden opgezocht. Vanaf de IJzertijd ook werden de zeekleigebieden in gebruik genomen. Laagpakket van Wierden - (Boxtelformatie). Tot dit laagpakket worden de dekzanden gerekend. Dekzand is gedurende het laat-Weichselien – vroeg-Holoceen gevormd onder invloed van de wind Mesolithicum - Het Mesolithicum (8.800 – 4.900 voor Chr.) begon tijdens het begin van het Holoceen. De gemiddelde temperatuur steeg. Vegetatie ontwikkelde zich sterk en de variatie in flora en fauna nam toe. De mens trok als jager/verzamelaar door het land. Materiële resten uit deze periode worden gekenmerkt door kleine vuursteenvoorwerpen (microlithen). 46 Middeleeuwen - De Middeleeuwen duurden van 450 – 1500 na Chr. Over de periode vlak na het definitieve vertrek van de Romeinen uit Nederland is weinig bekend. Tot op heden zijn relatief weinig vindplaatsen uit deze periode aangetroffen. Er zijn sterke vermoedens dat resten uit deze periode voor een belangrijk deel onder de huidige oude stads- en dorpskernen en oude akkercomplexen liggen. Vanaf ongeveer de 10e eeuw ontstaat er weer enige stabiliteit en is sprake van een min of meer centraal gezag. De maatschappij raakt gefeodaliseerd. In deze periode werd een begin gemaakt met de ontginning van veen, heide en bos.

Neolithicum - Het Neolithicum (5.300 – 2.000 voor Chr.) wordt gekenmerkt door een overschakeling van jagen/verzamelen naar landbouw en veeteelt. De mens ging zich op een min of meer vaste locatie vestigen. Aanvankelijk werd daarnaast nog gejaagd en verzameld, maar meer en meer werd de mens agrariër. Doordat men zich op een locatie kon vestigen, namen de materiële bezittingen sterk toe. Men bouwde boerderijen en andere constructies en creëerde voorwerpen van aardewerk en geslepen steen. De bevolking kon groeien en de samenlevingen werden complexer. Uit deze periode zijn hunebedden en grafvelden/-heuvels bekend. Paleolithicum - Gedurende het Paleolithicum (300.000 – 8.800 voor Chr.) is Nederland wel bezocht door de mens (Homo Sapiens Sapiens en Homo Sapiens Neanderthalensis) gedurende de warmere perioden. Sporen zijn echter schaars en vaak verstoord. De mens trok destijds als jager/verzamelaar rond in kleine groepen. Afhankelijk van het seizoen en aanwezige voedselbronnen werden steeds wisselende, tijdelijke kampementen bewoond. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) – De RCE is een onderdeel van het ministerie van OCW. Het voert wet- en regelgeving uit, ontwikkelt kennis en geeft advies over rijksmonumenten, landschap & omgeving, archeologie en roerend erfgoed. Romeinse tijd - Met de komst van de Romeinen (van 12 voor Chr. tot 450 na Chr. ) eindigde de IJzertijd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://raalte.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/2cac3acc-af5b-4661-8bf5-5bacfdafcb5b?agendaItemId=d409cf84-e06c-4521-a16d-f10084c154ec