Bijlage 2 aanpassing-omgevingsverordening-overijssel-instructieregel-kwaliteitsimpuls-zonnevelden

Aanpassing Omgevingsverordening Overijssel instructieregel Kwaliteitsimpuls zonnevelden Paragraaf 4.11.1 Zonnevelden Nieuw artikel 4.106 (instructieregel zonnevelden) Lid 1

Omgevingsplannen voorzien alleen in de zelfstandige opstelling van zonnepanelen in de Groene Omgeving: -

-

-

op onbebouwde gedeelten van bouwpercelen van (agrarische) bedrijven, voor zover deze gronden niet nodig zijn voor de (agrarische) bedrijfsvoering, tot een maximumoppervlak van 2 ha aan zonnepanelen en mits goed ingepast in het landschap; op gronden in stads- en dorpsranden, tot een maximumoppervlak van 2 ha aan zonnepanelen en mits goed ingepast in het landschap; langs hoofdinfrastructuur, mits de ontwikkeling past in een samenhangend ontwerp voor het gehele tracé en in afstemming met de wegbeheerder; op het water van zandwinplassen, mits dit verenigbaar is met de natuuren recreatiedoelen van deze plassen; op geluidswallen en boven bestaande verhardingen, zoals parkeerterreinen, mits goed ingepast in het landschap; in de vorm van kleinschalige installaties op erven van woningen, mits goed ingepast in het landschap;

Lid 2

In afwijking van het bepaalde in het eerste lid kan een omgevingsplan de zelfstandige opstelling van zonnepanelen toestaan voor zover het gaat om concrete initiatieven waarvoor het bevoegd gezag vóór 13 oktober 2023 met een positief principebesluit schriftelijk verklaard heeft dat medewerking verleend zal worden aan het initiatief en mits verzekerd is dat het project uiterlijk 1 januari 2030 gerealiseerd zal zijn. Lid 3

De zelfstandige opstelling van zonnepanelen als bedoeld in het eerste en tweede lid wordt uitsluitend toegestaan in de vorm van tijdelijk (mede)gebruik van gronden en als: a. de maatschappelijke meerwaarde is aangetoond; b. het verlies van ecologische of landschappelijke waarden in voldoende mate wordt gecompenseerd door investeringen in ruimtelijke kwaliteit in de omgeving; en

c. de zelfstandige opstelling van zonnepanelen plaatsvindt op gronden binnen het ontwikkelingsperspectief Ondernemen met Natuur en Water, is de compensatie gericht op de versterking van de kwaliteit van natuur, water en landschap. Lid 4

Een omgevingsplan dat de zelfstandige opstelling van zonnepanelen toestaat in de Groene Omgeving bevat een onderbouwing van de maatschappelijke meerwaarde die ingaat op: a. de mate waarin sprake is van meervoudig ruimtegebruik; b. maatregelen die getroffen worden om de impact op de omgeving te beperken of te compenseren; c. de mate waarin wordt aangesloten op de gebiedskenmerken die van toepassing zijn op de locatie zelf en de omgeving; en d. de bijdrage die geleverd wordt aan maatschappelijke doelen.

Toelichting Paragraaf 4.11.1 Zonnevelden Kwaliteitsimpuls zonnevelden Installaties voor de opwekking van zonne-energie zijn onmisbaar voor de provinciale doelstelling voor de toepassing van hernieuwbare energie. Uit een oogpunt van zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik willen wij zonnepanelen en andere vormen van opwekking van zonne-energie zoveel mogelijk combineren met andere functies, bij voorkeur met bebouwing. Daarom stellen wij de toepassing van de zonneladder verplicht bij initiatieven voor zonnevelden in de Groene Omgeving. De zonneladder geeft de voorkeursvolgorde aan bij de verdeling van de opwekopgave voor zonne-energie. Met het Rijk is afgesproken dat de zonneladder wordt aangescherpt en dat landbouw- en natuurgronden in principe niet meer worden gebruikt voor zon op land. Reden daarvoor is dat monofunctionele zonneparken een groot beslag leggen op landbouwgronden. Vanuit zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik moet het opwekken van zonne-energie zoveel mogelijk gecombineerd worden met andere functies, bij voorkeur gebouwen. Het toenemende ruimtebeslag van zon op land maakt het nog moeilijker om een oplossing te vinden voor de ruimteclaims die andere grote maatschappelijke opgaven doen op het landelijk gebied. Ook kunnen zonnevelden door netcongestie de ontwikkeling van woonlocaties in de weg zitten.

Wij borgen de aanscherping van de zonneladder door in principe geen zelfstandige opstellingen van zonnepanelen toe te staan in de Groene Omgeving. De bestuursafspraken bieden ruimte om uitzonderingen te maken op de algemene regel dat zonnevelden niet meer worden toegestaan op landbouw- en natuurgronden. Wij doen dat voor de gevallen die genoemd worden in trede 1 van de Overijsselse zonneladder. Onder trede 1 van de Overijsselse zonneladder valt: de productie van zonne-energie op daken van gebouwen (zoals woningen, bedrijven, (agrarische) gebouwen), het gebruik van gebieden die bebouwd kunnen worden en bruikbare restruimten (boven parkeerterreinen en op geluidwallen) voor het opwekken van zonne-energie; kleine, goed ingepaste zonnevelden op (agrarische) erven (tot 2 ha) en kleine, goed ingepaste zonnevelden van lokale initiatieven in stads- en dorpsranden (tot 2 ha). Aanvullend daarop bieden wij binnen de Groene Omgeving ruimte voor het realiseren van zelfstandige opstellingen van zonnepanelen voor: initiatieven langs hoofdinfrastructuur, boven bestaande verhardingen (parkeerterreinen),

-

op water zoals inmiddels gerealiseerd op de zandwinplassen Bomhofsplas en Sekdoornseplas, en voor kleinschalige installaties voor eigen gebruik.

Artikelsgewijze toelichting Artikel 4.106 lid 1 In het eerste lid van artikel 4.106 zijn de uitzonderingen benoemd op de algemene regel dat zonnevelden niet zijn toegestaan op landbouw- en natuurgronden. De ruimte die geboden wordt om zelfstandige opstellingen van zonnepanelen te realiseren op onbenutte delen van het (agrarisch) bouwperceel, wordt ook geboden aan niet-agrarische bedrijven in de Groene Omgeving. De voorwaarde dat de gronden niet nodig zijn voor de (agrarische) bedrijfsvoering is ingevoegd om te voorkomen dat eerst het bouwperceel van het (agrarische) bedrijf wordt vol gezet met zonnepanelen en daarna uitbreiding van het bouwperceel wordt gevraagd voor de primaire bedrijfsactiviteiten. Bij de uitzondering die gemaakt wordt voor zonnevelden langs hoofdinfrastructuur is de voorwaarde opgenomen dat ontwikkelingen moeten passen in een duidelijk samenhangend ontwerp voor het hele tracé. Dit moet voorkomen dat grondeigenaren langs hoofdinfrastructuur met losse initiatieven komen waardoor er vanaf de weg een rommelig beeld ontstaat. De mogelijkheid om zonnevelden toe te staan op water is beperkt tot zandwinplassen. Het hangt van de eindbestemming van de zandwinplas af of drijvende zonnepanelen een passend nevenfunctie kan zijn.

Artikel 4.106, lid 2 Op 13 februari 2023 hebben Provinciale Staten een voorbereidingsbesluit genomen met het oog op de voorgenomen aanscherping van de zonneladder. Het tweede lid van artikel 4.106 biedt een overgangsregeling voor initiatieven die op dat moment vergaand in procedure voorbereiding waren.

Artikel 4.106, lid 3 De ruimte die wij bieden om, als uitzondering op de principes van zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik, in de Groene Omgeving tijdelijke zelfstandige opstellingen van zonnepanelen te realiseren, zien wij als een tijdelijke oplossing. Wij verwachten dat op termijn de vraag naar zonne-energie bediend kan worden door zonnepanelen op daken en gevels. Daarom dient de zelfstandige opstelling van zonnepanelen geregeld te worden als tijdelijk afwijkend gebruik. Het gaat

daarbij om opstellingen van zonnepanelen voor een periode van niet meer dan 25 jaar op een wijze die omkeerbaar is en waarbij de oorspronkelijke bestemming gehandhaafd blijft. Gelet op de impact die (ook tijdelijke) veldopstellingen van zonnepanelen kunnen hebben op hun omgeving, zal niet alleen de maatschappelijke meerwaarde van het initiatief moeten worden aangetoond, maar zal er ook compensatie moeten plaatsvinden door extra te investeren in de ruimtelijke kwaliteit in de omgeving.

Artikel 4.106 lid 4 Meerwaarde kan worden vanuit onderbouwd de volgende criteria: -

de mate waarin sprake is van meervoudig ruimtegebruik (combinaties met andere functies);

-

maatregelen die getroffen worden om de impact te beperken of te compenseren;

-

de mate waarin wordt aangesloten op de karakteristieken van het gebied (gebiedseigen/gebiedsvreemd) en

-

bijdrage aan maatschappelijke doelen (in ieder geval aan de provinciale doelen voor duurzaamheid, maar ook aan draagvlak in de omgeving, bijdrage aan maatschappelijke cohesie, (financiële) bijdragen aan maatschappelijke opgaven, enz.)

Niet in alle gevallen zal de meerwaarde op alle genoemde criteria in gelijke mate te bereiken zijn. Het hangt immers van het geval en de locatie af waar de kansen en opgaven te vinden zijn om maatschappelijke meerwaarde te bereiken. De gemeente zal in de toelichting op het omgevingsplan moeten onderbouwen dat er sprake is van maatschappelijke meerwaarde die de impact van een zelfstandige opstelling in de Groene Omgeving rechtvaardigt. De extra investering in ruimtelijke kwaliteit is geformuleerd als een bijzondere vorm van de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving zoals die is opgenomen in artikel 4.11 van de Omgevingsverordening. In de balans tussen ontwikkeling en kwaliteitsinvestering mag rekening gehouden worden met feit dat een zelfstandige opstelling voor zonnepanelen alleen als tijdelijk gebruik kan worden toegestaan. Aan de andere kant geldt dat er wel degelijk sprake is van langdurige impact op de omgeving omdat het tijdelijke gebruik een periode van niet meer dan 25 jaar kan beslaan. Voor de toepassing van de aangescherpte regeling voor zonnevelden in de Omgevingsverordening wordt een nieuwe Handreiking opgesteld voor gemeenten en initiatiefnemers. Er komt een voorbeeldenboek beschikbaar.