Bijlage 1.3 Statenbrief PPLG en presentatie 140722
Tekst van het document
PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL
ProvincieOverijssel
Reg.nr.
Postbus 10078
Luttenbergstraat
2
8000 GB Zwolle
Dat.onw.:
30MEI 2022
Telefoon 038499 88 99 Fax 088 118 86 71 overijssel.nl postbus@ioverijssel.nl
Provinciale Staten van Overijssel
KvK 51048329
IBAN NL45 RABO 0397 3411 21 Inlichtingen
bij
G. Valkeman
Telefoon038 499 85 32 G.Valkeman@overijssel.nl
Datum 24 mei 2022
Kenmerk 2022/0096545
Onderwerp: Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG)
Toezending aan Provinciale Staten met oogmerk: [X] ter informatie [ ] anders, en wel:
Bijlage: geen
Wij hebben besloten te starten met de opstelling van een Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG) in het kader van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Hierbij informeren wij u over de aanleiding van ons besluit en onze aanpak. In een technische informatiesessie op 13april jl. bent u geïnformeerd over de ontwikkelingen rond het NPLG.
Aanleiding In het kader van het NPLG gaat het rijk voorde provincies - of delen van provincies - taakstellende opgaven voorde opgaven van de internationale verplichtingen voornatuur, water en de broeikasgasemissies van landbouw en landgebruik vaststellen. De provincies krijgen vervolgens de opdracht gebiedsplannen met een gecombineerde aanpak voordeze opgaven opte stellen. Dit blijkt uit de hoofdlijnenbrief van minister van de Wal-Zeggelink over deze gecombineerde aanpak\ Op dit moment hebben wij hiervoor nog geen formele opdracht. Wel hebben wij vanuit de Wet stikstofreductie en natuurverbetering (Wsn) de opdracht om uiterlijk 1 juli 2023 een gebiedsplan voorstikstof- en natuurherstelmaatregelen klaar te hebben. Dit gebiedsplan opgrond van de Wsn is één van de bouwstenen voorde gecombineerde aanpak van het NPLG. De minister geeft in haar brief aan dat het tempovan de stikstofopgave bepalend is voorde gecombineerde aanpak.
' httos://www.riiksoverheid.nl/reaerina/bewindspersonen/christianne-van-der-walzeQQelink/documenten/kamerstukken/2022/04/01/hoofdlijnen-van-de-aecombineerde-aanpak-vannatuur-water-en-klimaat-in-het-landelilk-aebied-en-van-het-bredere-stikstofbeleidi.
provinci?^Yerijssel Datum verzending
3O MEI 2022
Nationaal
Programma Landelijk Gebied (NPLG)
Betekenis voorOverijssel en dilemma In de gecombineerde aanpak komt een aantal grote opgaven bij elkaar. Deze opgaven landen in gebieden. Vooronze inwoners en ondernemers in deze gebieden kunnen deze opgaven en de hiervoor benodigde maatregelen grote gevolgen hebben. Het is opvoorhand niet duidelijk opwelke wijze de doelen gerealiseerd kunnen worden en wat hiervan de haalbaarheid is. Dit geldt zowel voorde reductie van de stikstofemissie als de verbetering van de waterkwaliteit opde droge zandgronden van Oost Overijssel. Uit de hoofdlijnenbrief van het rijk komt naar voren dat de kaders, aanpak en instrumenten voorde gecombineerde gebiedsgerichte aanpak vooreen belangrijk deel nog in ontwikkeling en daarmee nog onduidelijk zijn. Zo is het opvoorhand niet duidelijk of de beschikbare middelen toereikend zijn voor de opgaven in Nederland in totaal en daarbinnen voorOverijssel. Ook het gegeven dat het rijk bepaalt onder welke condities de middelen beschikbaar komen, maakt het moeilijk als provincie handelingsperspectieven te bepalen.
Het dilemma is deze situatie is: de voorbereidingen voorde opstelling van het PPLG niet oppakken in afwachting van meer duidelijkheid van het rijk versus deze al wel oppakken om vanuit de inzichten die uit voorbereidingen voortkomen nadrukkelijker aan het rijk duidelijk te kunnen maken wat we vanuit Overijssel kunnen bijdragen aan de landelijke opgaven en wat wij daarvoor nodig hebben.
Ons besluit: beginnen met de voorbereidingen voorde opstelling van het PPLG In deze situatie hebben wij ervoorgekozen de uitwerking van het PPLG al wel opte pakken. De opgaven voorwater, natuur, klimaat en blijvende leefbaarheid zijn grooten urgent en vragen om maatregelen. Ook is het urgent het perspectief voorde landbouw in relatie tot deze opgaven in Overijssel zo spoedig mogelijk te verduidelijken. Doornu al onze voorbereidingen te beginnen kunnen we onze kansen en knelpunten inbrengen bij de beleidsontwikkeling van het rijk. Waaronder onze insteek dat de toestand en het verbeterpotentieel van de natuur het uitgangspunt zijn voormaatregelen en niet één afzonderlijke indicator als de kritische depositiewaarde voorstikstof (KDW). En ookom tijdig - midden 2023 - ons PPLG-plan voorde gecombineerde aanpak klaar te hebben voorhet verkrijgen van middelen uit het Transitiefonds willen wij nu beginnen. We kunnen het ons niet veroorloven oponze handen te gaan zitten en tijd te verliezen.
De contouren van het PPLG: een beschrijving van de opgaven in Overijssei, van de provinciale kaders hiervooren van de provinciale aanpak om samen met ondernemers, bewoners en onze bestuurlijke en maatschappelijke partners in gebieden hieraan invulling te geven. In de hoofdlijnenbrief geeft het rijk aan dat zij in het kader van het NPLG voorde provincies taakstellende opgaven voorde internationale verplichtingen zal vast stellen. Alsmede haar kaders en randvoonwaarden hiervoor. Deze zijn dan een gegeven en uitgangspunt voorde opstelling van het Overijsselse PPLG in 2022-2023. En daarna voorde uitvoering van het PPLG in 2023-2035. Wij willen de opgaven van het PPLG uitwerken en uitvoeren met bewoners, ondernemers en partners in gebieden. Dit vraagt om passende provinciale kaders en adequate aanpak hiervoor. Uitgaande van de doorhet rijk voorOverijssel vastgestelde opgaven beschrijft het PPLG de provinciale kaders en onze werkwijze voorde gebiedsgerichte aanpak voordeze opgaven. Hierbij bouwen wij onder meer voortoponze ervaringen van de aanpak van Samen werkt beter en de Ontwikkelopgave Natura 2000, die alom als een goede aanpak voordit soortopgaven wordt gezien.
Wij hanteren een gefaseerde aanpak en beginnen met een verkennende fase Uit de hoofdlijnenbrief blijkt dat het rijk verschillende aspecten van het NPLG - onder andere kaders, taakstellende opgaven voorprovincies, wetgeving, instrumenten - nog nader moet uitwerken. Wij hanteren daarom een gefaseerde aanpak, inclusief Go/NoGo-momenten. Een gefaseerde aanpak maakt het mogelijk goed in te spelen opde nog komende ontwikkelingen en uitwerkingen. En de Go/NoGomomenten borgen dat elke fase wordt afgesloten met de vraag of we verder kunnen gaan met de volgende fase en zo ja, wat daarvoor nodig is ("reality check").
Pagina
2
Nationaal
Programma Landelijk Gebied (NPLG)
Wij beginnen met een verkennende fase die we september/oktober afronden. Uitgaande van (vooriopige) scope van het NPLG - de internationale verplichtingen voornatuur, water en klimaat- brengen wij in deze fase in beeid welke maatregelen en instrumenten hiervoor in Overijssel nodig zijn, alsmede de haalbaarheid, betaalbaarheid en sociale en economische effecten van de maatregelen en instrumenten. Hiermee willen wij (1) scherpte krijgen opde doelen en de opgaven in Overijssel en (2) inzicht krijgen in de kaders en randvoorwaarden die nodig zijn deze te kunnen realiseren. Het gaat hierbij enerzijds om de provinciale kaders van uw Staten en anderzijds om de kaders en de randvoorwaarden die nodig zijn van het rijk. De voorlopigescopevan PPLG past goed bij de grote uitdagingen voorhet landelijk gebied van de Nieuwe Omgevingsvisie in ontwikkeling. In het kader van deze verkennende fase organiseren wij 15 juni een bijeenkomst van een dagdeel met uw Staten over het PPLG. Aan het einde van de verkenningsfase na de zomer informeren wij uw Staten over de uitkomsten van de verkenning. Na de zomer presenteert het Rijk naar verwachting ookhet concept NPLG. De beleidsvorming vanuit de Nieuwe Omgevingsvisie past qua timing van het procesen qua inhoud goed bij de scopeen voorlopigetiming van NPLG/PPLG.
Landelijke en provinciale beleidsvorming en het vorm en inhoud geven van de wijze waarop de uitvoering kan worden opgepakt, kunnen daarmee goed worden afgestemd.
Inzet doorhet rijk opperspectief landbouw, opleefbaarheid en opuitvoeringskosten is randvoorwaardelijk voorde uitvoering van PPLG in Overijssel Het is opvoorhand duidelijk dat de grote opgaven voornatuur, stikstof, water en klimaat impact hebben opde ontwikkeiingsmogeiijkheden voorde iandbouw en opieefbaarheid in het iandeiijk gebied in Overijsei. Tevens dat de grote opgaven vragen om een stevige uitvoeringsorganisatie. Beiangrijke onderdeien van ons PPLG zijn derhaive: 1. Maatregelen gericht opde ontwikkeling van een robuusteverdienstructuur voorde iandbouw als randvoorwaarde voorde realisatie van de opgaven voornatuurverbetering en stikstofreductie, water en kiimaat. Het gaat hierbij onder meer om maatregeien en instrumenten voorinnovatie in de iandbouw, voorgroen/biauwe diensten, voorstructureie kosten voornatuurbeheer en de versterking van de positievan de agrarische ondernemer in de keten. 2. Maatregeien nodig om de ieefbaarheid oppeii te houden. Wij brengen de impact van de opgaven opde sociale kwaliteit in beeid en bepaien wij wat hiervoor nodig is. 3. Een voorsteivoorde uitvoeringsorganisatie inciusief een raming van de aanvuiiende uitvoeringskosten. In ons PPLG werken wij deze thema's uit en geven wij aan dat inzet van rijksmiddeien voordeze thema's - uit het Transitiefonds of anders - randvoorwaarde is voorde uitvoering van het PPLG.
Zonder goede aandacht voordeze thema's komt er geen PPLG in Overijssel.
Perspectief voorde PAS-melders Een belangrijk voorwaarde voorde uitvoering van het PPLG is perspectief voorde PAS-meiders. Vooronze reactie opwat in de hoofdiijnenbrief is vermeid over de PAS-meiders en vooronze aanpak deze, zie onze brief aan uw Staten over de voortgang van de aanpak stikstof (2022/0066047 voortgangsbrief stikstof aprii 2022 van 12 aprii 2022).
in
Betrokkenheid bestuurlijke en maatschappelijke partners De provincie krijgt de opdracht een PPLG opte stellen. Bij het opstellen consulteren wij onze bestuurlijke en maatschappelijke partners. Waterschappen, gemeenten en de maatschappelijke partners beschikken over kennis en inzichten die nodig zijn voorde uitwerking van een goed PPLG en spelen een belangrijke rol bij de realisatie. Voordie consultatie gebruiken wij zoveel mogelijk bestaande gremia, overlegstructuren en samenwerkingsverbanden. Daarnaast worden, indien nodig, gerichte overleggen georganiseerd.
Pagina
3
Nationaal
Programma Landelijk Gebied (NPLG)
Zorgen voorduidelijkheid over en een goede uitleg van het doel en de aanpak van het PPLG Het NPLG wordt een omvangrijk programma met grote met een lange looptijdvan juli 2023 tot 2035. De impact van de opgaven van het PPLG opde ontwikkelingsmogelijkheden van de landbouw en het landelijk gebied in Overijssel is groot. Een zorgvuldige en goed onderbouwd verhaal over het "waarom, wat en hoe" van het PPLG is daarom een essentieel. Parallel aan de uitwerking van het PPLG maken wij daarom dit verhaal. Dit doen wij samen met onze bestuurlijke en maatschappelijke partners.
De uitvoering in de tussentijd: voorzetting lopende programma's en activiteiten en in uitvoering nemen no en low-regret maatregelen De oplevering van het PPLG is voorzien voorde zomer van 2023. De uitvoering looptvervolgens tot 2035. In de tussentijd tot aan zomer 2023 zetten wij de uitvoering van lopende programma's en activiteiten voorde opgaven die straks onderdeel worden van het PPLG - zoals de ontwikkelopgave Natura2000, de veenweide aanpak, de bossenstrategie, de stroomgebiedsbeheerplannen, de GGA-stikstof e.a. onverminderd voort. In de GGA-gebieden worden momenteel gebiedsagenda's opgesteld die inzicht geven in de maatregelen die mogelijk en nodig zijn voorstikstofreductie. Ze zijn mede gericht ophet in uitvoering nemen van no en low-regret maatregelen. In de hoofdlijnenbrief geeft het Rijk aan de uitvoering naar voren te willen halen en no en low-regret maatregelen te willen steunen. Inmiddels zijn wij in hierover overleg met het Rijk. Voorhet versterken van de samenwerking in en met de gebieden, ookmet het oog ophet komende PPLG, is het van belang de GGA voortte zetten en - indien daarin meer inzicht in is - doorte ontwikkelen tot de voorhet NPLG/PPLG passende uitvoeringsstructuur.
Adaptieve planning van de opstelling van het PPLG Uit de hoofdlijnenbrief van het Rijk komt naar voren dat de scope, (regionale) doelen, kaders en andere aspecten van het NPLG is de loopvan 2022 en 2023 geleidelijk stapsgewijs verduidelijkt worden. Dit impliceert ookdat wij bij elke stap van het Rijk moeten bepalen of we opde goede weg zijn, de koers moeten bijstellen en zo nodig onderwerpen en acties voorlobby- en beleidsbeïnvloeding moeten bepalen. De tabel hieronder geeft een eerste overzicht van de hoofdstappen voorkomend jaar. Wij zullen uw Staten hierover regelmatig informeren.
Mei/juni 2022
Rijk Startnota
GS NPLG
Indien nodig GS besluit tot bijstellen scope, opgaven en aanpak verkennende fase PPLG n.a.v. startnota Bepalen aanvullende onderwerpen waarop lobby en beïnvloeding nodig is Overleg met rijk over de uitvoering van no en low regret maatregelen in kader NPLG
15 juni
Najaar
Pagina
4
2022
Vaststelling concept NPLG
Afronding verkennende fase PPLG: indien nodig GS besluit tot bijstellen scope, opgaven en aanpak en Go/No Go. Bepalen betekenis concept NPLG voor provinciale kaders Bepalen aanvullende onderwerpen waarop lobby en beïnvloeding nodig is
PS Informerende Statenbrief
Themagesprekken met PS rondom PPLG (dagdeel) Informerende statenbrief dan wel kaderstellend Statenvoorstel over de verkennende fase
Nationaal
Programma Landelijk Gebied (NPLG)
NovemberDecember 2022 Daarna (nog plannen)
Eerst versie concept PPLG ("80%-versie")
Informerende brief dan wel Statenvoorstel
Vervolgstappen tot uiteindelijk de 100% versie
Pm
Gedeputeerde Staten van Overijssel,
voorzitter,A.P. Heidema
secretaris, N. Versteeg
Pagina
5
Provinciaal Programma Landelijk Gebied Infosessie 14 juli 2022
Programma 1. Wat ging er aan vooraf (5 minuten) Van de PAS naar nu 2. Waarom het PPLG (10 minuten) Integrale aanpak voor een toekomstbestendig platteland 3. De pijlers van het PPLG (10 minuten) Water, natuur- & klimaat doelen 4. Hoe nu verder? (10 min) Hoe doen wij dit als organisatie, met onze partners
Welkom door Gert Harm ten Bolscher
Terugblik: contactmomenten • Bestuurlijke gebiedstafels • Informerend; begin 2022 in twee webinars Waar staan we nu? • GS heeft besloten PPLG op te stellen; go – no go • Persbericht GS nav de brieven van het Rijk • PAS melders (besloten, en nu uitwerken) • Perspectief voor de landbouw (work in progres) Waar wil ik heen? • Voortgaan op de weg die we hebben ingezet. • Gebiedsgerichte aanpak verder uitbouwen. • Het Rijk challengen met een eigen Overijsselse aanpak
Wat ging er aan vooraf?
De GGA Stikstof • Streep door PAS (2019) • Kader; Wet Stikstofreductie en natuurverbetering (Wsn) • 50% emissiereductie in 2035 • Gebiedsplan (obv Wsn) per provincie – medio 2023 • Concept Gebiedsagenda's gereed, besproken op bestuurlijke gebiedstafels Ontwikkelopgave Gebiedsprocessen lopen nu Natuurdoelanalyses gereed najaar 2023
Regeerakkoord (december 2021) • 50% doelstelling naar voren gehaald • Hoofdlijnen brief • 24 miljard (waarvan 80% ‘grond georiënteerd’) • Gebiedsgericht en in samenhang tussen opgaven is de oplossing
Klimaatopgave Veenweide aanpak Bossen strategie
KRW Twee planperiodes KRW (2009-2022) Ex ante evaluatie 3e planperiode Doelgat! Gevolgen 2027?
GECOMBINEERDE AANPAK
Besluit van GS • Starten met opstellen PPLG • Instemming met voorlopige scope van PPLG (nationale doelen m.b.t. natuur, water & klimaat). Doelen in samenhang oppakken. • Maatregelen op te nemen in het PPLG tbv Perspectief voor de Landbouw • Bij de uitwerking van het PPLG de impact van de sociale kwaliteit in beeld te brengen en inzet van Rijksmiddelen hiervoor randvoorwaardelijk is • Een PPLG op te stellen dat alleen door de Provincie wordt vastgesteld • In het PPLG een voorstel voor de uitvoeringsorganisatie inclusief raming van uitvoeringskosten op te nemen • Provinciale Staten per brief over dit besluit te informeren
Fase 1: Kwartiermaken januari-juni 2022: Voorbereiden GS-opdracht Resultaat: GS-Besluit 24 mei 2022 Fase 2: PPLG opstellen & uitvoeren low-regret initiatieven juli 2022-juli 2023 Resultaat: Gebiedsprogramma Landelijk Gebied Overijssel
Waarom het NPLG/PPLG? a) Het rijk wil in vier opgaven in één keer aanpakken • Drie urgente opgave vanuit internationale verplichtingen; natuur, water en klimaat • Samenhangende aanpak nodig • Onontkoombare aanpak ook als basis voor vergunningverlening b) Eén transitiefonds • Budget van 24 miljard euro tot 2035 • Schatting Overijssel 10% (2,4 miljard euro) → zeer grote toename "werkvolume" c) Regie op de planvorming, samenwerking bij de uitvoering • Rijk stelt in het NPLG de doelen vast • Provincies stellen hiervoor gebiedsplannen op en geven aan wat er van het rijk nodig is • In de uitvoering samenwerking in de gebieden (GGA-indeling)
Waarom het PPLG?
Waar hebben het over in grote lijnen?
De stapeling van opgaven vraagt om een gebiedsgerichte aanpak: ter voorkoming dat maatregelen voor de verschillende opgaven strijdig zijn met elkaar
De pijlers van het PPLG Vier pijlers • Natuurdoelen (VHR-opgaven) • Waterkwaliteitsdoelen (KRW en Nitraat) • Klimaat doelen (landbouw en landgebruik) • Stikstof doelen (onderdeel van natuuropgave) Waarom focus op deze vier pijlers? • We hebben toch veel meer (ruimtelijke) opgaven te realiseren? • Wat kunnen we doen, in welke fase • Laat staan wat goed staat, voeg toe waar het bijdraagt Gebiedsgericht = mensgericht • Perspectief landbouw • Leefbaarheid • Kwaliteit leefomgeving ook voor komende generaties • Spreken we dezelfde taal, hebben we dezelfde beelden?
De pijlers van het PPLG
Natuur • Natura2000-gebieden in goede staat (24 gebieden) • Natuurnetwerk afronden • Extra leefgebied voor natuur in boerenland (agrarisch natuurbeheer en groenblauwe dooradering) Natura2000-gebieden • Natuurdoel analyses uitgangspunt voor bepalen maatregelen • Minder stikstofdepositie • Hydrologie • Overgangszones
De pijlers van het PPLG
Kaderrichtlijn Water (KRW) doelen • Voor eind 2027 doelen bereikt • Oppervlakte- en grondwater • Ecologie en chemie • Landbouw: Nutriënten/meststoffen (P en N) en gewasbeschermingsmiddelen
Naast KRW ook Nitraatrichtlijn-doelen: • 7e Nitraatactieprogramma • nadruk op meer verplichtingen • beekdalen en (brede) mest/teelt-vrije stroken • doorwerking naar derogatie (tenzij deze niet doorgaat → gevolgen daarvan moeten dan eerst in beeld komen)
De pijlers van het PPLG
Klimaat doelen Reductie van uitstoot broeikasgassen en meer koolstofvastlegging in de sector Landbouw en Landgebruik, volgend uit het Klimaatakkoord Aanvullende opgave vanuit het Regeerakkoord: 5 Mton (in oktober 2022 wordt de opgave in de vorm van restemissiedoelen naar sectoren en provincies verdeeld) Landbouw • Reductie van methaan uit de veehouderij Landgebruik • Reductie van broeikasgassen uit veenweiden, • Vastlegging in bomen, bossen, natuur en landbouwbodems
De pijlers van het PPLG
Stikstof doelen • Voorkomen verslechtering natuur in Natura2000-gebieden • Depositie op 74% van het voor stikstof gevoelige areaal natuur onder de KDW in 2030 (regeerakkoord) • Indien nodig: gebiedsgericht aanvullende maatregelen Emissie versus depositie • Emissie vermindering vanuit alle sectoren nodig • In het NPLG worden hiervoor de opgaven voor de landbouw per provincie bepaald Regionale doorvertaling • Opgave voor landbouw in Overijssel in startnotitie NPLG: 41% plus basispad (10%) • Aan provincies opdracht hiervoor een aanpak uit te werken (inclusief een voorstel voor ruimtelijke verdeling opgave
Hoe nu verder?
In het NPLG legt het Rijk per provincie midden 2023 de doelen (“het wat”) en structurerende keuzes (“het hoe”) voor de internationale verplichtingen voor natuur, water en klimaat in het landelijk gebied vast De Startnotitie van 10 juni 2022 is hiervoor de aftrap Provincies aan zet: ▪ Provinciale Programma’s Landelijk Gebied opstellen (inclusief “verbetervoorstellen & omwisselbesluiten”) om de doelen te halen ▪ Geef hierbij wat je van het Rijk nodig hebt om de Rijksdoelen te halen ▪ Op te leveren uiterlijk 1 juli 2023
Bouwstenen voor Gebiedsprogramma Overijssel (PPLG) Acties/ resultaatgebieden 1 2 3 4
Opgave KRW Opgave klimaat Opgave natuur Opgave stikstof
5
Perspectief landbouw
6
Perspectief leefbaarheid
7
Uitwerking gebiedsgerichte aanpak (inhoud, proces en organisatie)
8
Inzet op structurerende keuzes
9
“Het verhaal van het waarom”
10
Kostenraming/meerjarenplanning
11
Etc. (e.a. monitoring)
EINDPRODUCT 1 JULI 2023
Waar staan we?
Wat betekent dit voor u? (1)
(A) Planvormingsfase ( tot medio 2023) 1. Maatregelen / initiatieven in uw gebieden • Procedures, faciliteren, onder de aandacht brengen • Kennis van de gebieden en de inwoners 2. Plan ontwikkeling (wat & waar) • Abstractie niveau van de Omgevingsvisie • Lopende processen gebruiken om input te leveren, waaronder: ✓ Gebiedsprocessen ontwikkelopgave ✓ Processen stroomgebiedbeheerplannen ✓ Gebiedsagenda’s en gebiedstafels GGA-stikstof • Besluitvorming waar het de eigen verantwoordelijkheid betreft.
Wat betekent dit voor u? (2)
(B) Realisatie fase (na medio 2023) Doorontwikkeling GGA en uitvoeren initiatieven en maatregelen (waar & hoe) • Schaalniveau “landinrichtingseenheden” (500-5000 ha) • Hoog op de participatieladder (co-creatie) • Nu al met initiatieven uit GGA-stikstof • Echter, we kunnen nog niet alle initiatieven bedienen...
Uw betrokkenheid: • Periodieke 'bijpraat' momenten zoals deze, of in specifiekere setting • Korte termijn; via de bestuurlijke gebiedstafels; signaleren en agenderen • Lange termijn; ook via gebiedsprocessen; programmeren, participeren en uitvoeren.
VRAGEN?