Beheerplan bomen_Raalte_20201218_Definitief

6.3 Meldingen van overlast De groene leefomgeving kan in sommige gevallen lastig zijn voor de inwoners. De gemeente Raalte vraagt van haar inwoners dit tot op zekere hoogte te accepteren, bomen vertonen nu eenmaal natuurlijk ‘gedrag’. De last mag echter niet overmatig zijn. Hoofdregel hierbij is dat het algemene belang van de boom of bomen vóór het individuele belang gaat. Een deel van de meldingen zal binnen het reguliere onderhoud opgelost kunnen worden met (specifieke) snoei of vervanging van slecht functionerende bomen.

27

Meldingen Openbare Ruimte Indien sprake is van ernstige overlast kan een particulier of derde een melding doen bij het klantcontactcentrum (telefoonnummer 0572 347 799) of via het formulier op de gemeentelijke website. Vervolgens wordt binnen twee weken beoordeeld of de melding moet leiden tot actie. De melder wordt hiervan op de hoogte gesteld.

6.4 Bomen in projecten Een vitaal en goed te beheren bomenbestand bovengronds, staat of valt bij de (ondergrondse) beschikbaarheid van doorwortelbare ruimte. Waar de meeste ‘grijze’ elementen het mooist zijn direct na aanleg, geldt voor bomen dat ze bij aanleg klein zijn, met een kleine ondergrondse ruimtebehoefte. Naarmate de tijd vordert, wordt de ondergrondse claim groter en stijgt ook de waarde van de boom.

Grafiek verschil verloop waardestijging / waardedaling grijze elementen en bomen.

De claim op de ondergrond is groot: kabels, leidingen en riolering kennen allemaal hun eigen richtlijnen en (on)mogelijkheden. Voorafgaand aan herinrichting of projectontwikkeling wordt overlegd over de herinrichting en realisatie van voldoende boomruimte. De richtlijnen voor groeiplaatsinrichting uit het Handboek Bomen zijn hierbij leidend.

Integrale aanpak

Het is belangrijk om in een vroeg stadium van een inrichtingsproject de aanwezige bomen te inventariseren en de mogelijke projectinvloed in kaart te brengen (quickscan, indien nodig gevolgd door een Bomen Effect Analyse). In dit stadium kunnen bouw- en aanlegplannen namelijk nog gewijzigd worden, en zo kunnen belangrijke bomen behouden blijven. Een afwegingskader met stroomschema is weergegeven in bijlage K Beslisbomen.

Bescherming tijdens werkzaamheden Bomen kunnen ernstig te lijden hebben van werkzaamheden als maaien, graven, bouwen, ophogen, bronbemaling en het tijdelijk stallen van materieel en/of bouwmaterialen onder de kroonprojectie. De negatieve gevolgen van (bouw)werkzaamheden worden vaak pas jaren later (drie tot vijf jaar) zichtbaar. Uitvoerders van civiele constructies zijn zich veelal niet bewust van de effecten van hun handelingen op bomen. In de uitvoeringsfase is het uitvoeringsbestek vanzelfsprekend leidend. Paragraaf 2.17 uit het Handboek Bomen, hoofdstuk 2: ‘Werken rond bomen’ beschrijft deze eisen voor het behoud van bestaande bomen Deze eisen en randvoorwaarden ten aanzien van bomen zijn in het PvE Openbare Ruimte opgenomen en worden in het bestek meegenomen. Uiteraard is ook een adequaat toezicht op de uitvoering essentieel.

28

Koepelweg, Heeten

Hoge Bosweg, Laag Zuthem

Langerhorstweg, Broekland

Timmermansstraat, Nieuw Heeten

Overzichtsfoto’s van bomen in de gemeente Raalte.

29

7. Communicatie

Het bomenbeheerplan raakt elke inwoner. Daarom is duidelijke communicatie van groot belang. Met behulp van een communicatieplan worden de juiste mensen geïnformeerd, op de juiste momenten en via de juiste kanalen. Daarnaast betrekken we inwoners bij verschillende participatietrajecten. De openbare ruimte is immers van iedereen. We doen dit binnen vastgestelde kaders aan de hand van een stappenplan.

7.1 Externe communicatie

Externe communicatie omtrent bomen is ingedeeld in reguliere communicatie, incidentele communicatie en bewonersparticipatie.

Reguliere communicatie Reguliere communicatie gaat over dagelijkse werkzaamheden/processen die jaarlijks terugkeren en vooraf in te plannen zijn. Ze worden aan het begin van het jaar in de contentkalender opgenomen. Denk hierbij aan communicatie over bladbakken en snoeiwerkzaamheden. Bij ingrijpende snoeiwerkzaamheden worden bewoners middels brieven of folder geïnformeerd en indien noodzakelijk worden ook informatieborden bij de hoofdwegen geplaatst.

Incidentele communicatie Incidentele communicatie betreft werkzaamheden/processen die het komende jaar zullen plaatsvinden, maar waarvan nog niet bekend is wanneer. Dit hangt van verschillende factoren af. Denk hierbij aan zware stormen of groeiplaatsverbetering. Door hier van tevoren over na te denken en de communicatie-inzet te bepalen, kan er op het moment dat het zich voordoet gelijk gehandeld worden.

Meldpunt Openbare Ruimte Inwoners kunnen melding doen van afwijkende zaken of overlast in de openbare ruimte. Dit kan bij het klantcontactcentrum (telefoonnummer 0572 347 799) of via het formulier op de gemeentelijke website.

Bewonersparticipatie De gemeente Raalte hecht veel waarde aan de stem van haar inwoners. Die mogelijkheid wordt geboden binnen bewonersparticipatietrajecten. Op het gebied van bomen heeft de gemeente zichzelf als doel gesteld om inwoners bij de hierna genoemde onderwerpen specifiek te betrekken. Eikenprocessierups Het bestrijden van de eikenprocessierups was afgelopen jaar een ‘hot item’. De gemeente wil samen met haar inwoners, maar ook in samenwerking met scholen en bedrijven, inzetten op natuurlijke bestrijding o.a. door het plaatsen van vogelhuisjes en het aanbrengen van biodiversiteitsstroken. Inrichting nieuwbouwwijken De gemeente wil nieuwe bewoners van een nieuwbouwwijk de kans geven zelf na te denken over de inrichting van de wijk door ze aan te laten geven welk type boom/beplanting de voorkeur heeft. Herinrichting bestaande wijken Soms moeten bomen worden vervangen of vindt er een herinrichting plaats. Middels een brief of enquête kunnen omwonenden gevraagd worden wat ze graag willen. Een enquête kan ook worden ingezet om te achterhalen of er draagvlak is voor bijvoorbeeld kap of vervanging van bomen.

30

Particulier beheer van boomspiegels Het inplanten van boomspiegels door bewoners kan het straatbeeld erg verrijken en de biodiversiteit verhogen. Maar bomen kunnen hier ook onder lijden. Voor dit soort initiatieven worden richtlijnen opgesteld (zie bijlage L Richtlijn particulier beheer boomspiegels). In het overzicht op de volgende pagina is de communicatieplanning samengevat weergegeven.

7.2 Interne communicatie Reguliere communicatie

De organisatie binnen domein Beheer is vakgebiedsgericht georganiseerd, iedere opzichter/(data)beheerder is verantwoordelijk voor zijn eigen vakgebied. Om werkzaamheden omtrent bomen, verlichting, riolering, groen(herinrichting), verharding, meubilair en speelplaatsen, met elk hun eigen cyclus, goed te laten verlopen, is integrale afstemming nodig. Deze afstemming van de planning maar ook beschikbaarheid van personeel is zowel bij reguliere werkzaamheden als bij kleine herinrichtingen van belang.

31

Wat

Frequentie

Contactpersoon

Snoeiwerkzaamheden

Doorlopend

Boombeheerder

Werkzaamheden t.b.v. uitvoering snoeiwerkzaamheden

Doorlopend

Administratie

Bladbakken

September maart

Opzichter groen en spelen

Informatieproces bomenkap Klachtenbehandeling (MOR)

Doorlopend

Boombeheerder

Doorlopend

Boombeheerder

Jaarlijkse vellijst en BVO-inspectie (boomveiligheidscontrole) Werkzaamheden (klein)

September

Boombeheerder

Doorlopend

Boombeheerder/ administratie

Positief nieuws (imago Paar keer per bomen) jaar Storm Bij storm

Boombeheerder

GroeiplaatsPaar keer per verbetering jaar Zieke beeldbepalende Incidenteel bomen

Type Kanalen communicatie Regulier Website: 1x per jaar Weekblad: 2x per jaar Facebook: 2x per jaar (foto’s/filmpjes voortgang) Indien nodig brief Regulier Website: 1x per jaar Weekblad: 2x per jaar Facebook: 2x per jaar Indien nodig brief en/of bebording Regulier Website: 1x per jaar Persbericht: 1x per jaar Weekblad: 1x per jaar Facebook: 1x per jaar Regulier Website: 1x per jaar Koerier: 1x per jaar Regulier MOR-traject (automatische mails + richtlijnen bij klachten) Regulier Website: 1x per jaar Persbericht: 1x per jaar Weekblad: 1x per jaar Facebook: 1x per jaar Regulier Weekblad: wekelijks Indien nodig: omwonenden per brief informeren Regulier Facebook: 2x per jaar

Boombeheerder i.s.m. opzichters Boombeheerder

Incidenteel

Boombeheerder

Incidenteel

Incidenteel

Particulier beheer van boomspiegels

Op aanvraag

Regisseur groen en spelen i.s.m. collega groen samen doen

Bewonersparticipatie

Werkzaamheden (project/renovatie) Bestrijden eikenprocessierups

Projectafhankelijk April t/m juli

Projectleider

Bewonersparticipatie Regulier Bewonersparticipatie

Opzichter plaagdierbestrijding Regisseur groen en spelen

Facebook: 1x per storm Website: 1x per storm Facebook: 2x per jaar (situatieafhankelijk) Aanpak:  Betrokken informeren per brief  Indien behoefte: in gesprek  Facebook/pers monitoren  Kapaanvraag in weekblad  Eventueel: Facebookbericht bij kap Aanpak:  Informeren over mogelijkheden: persbericht, website, Facebook Ondersteunen bij uitvoering o.b.v. richtlijnen  Gemeente plaatst logo na uitvoering  Zichtbaar maken op Facebook Communicatie vanuit project Aanpak nog te bepalen: Uitgifte van vogelnestkastjes

Tabel communicatieplanning onderhoudswerkzaamheden.

32

8. Financiële verantwoording bomenbeheer

In dit hoofdstuk wordt het voorgestelde bomenbeheer financieel vertaald. De vermelde getallen zijn gedeeltelijk op basis van ervaringscijfers uit het verleden en gedeeltelijk op ramingen gebaseerd.

8.1 Kosten cyclisch bomenbeheer Huidige budget beheer en onderhoud In onderstaande tabel zijn de kosten onderverdeeld over 5 ketens6 van beheer en onderhoud bomen (1e kolom) met daarbij de uren omgerekend naar euro’s. Voor het totale bomenbeheer is er momenteel € 517.000 budget in geld en uren7 beschikbaar. Hiervan wordt het grootste gedeelte (75%) benut voor planmatig onderhoud (€ 382.000). Huidige opbouw budget en uren

Budget

Uren & Budget

1. Planmatig onderhoud 2. Projecten (vanuit beheer)

Uren (omgerekend naar €) € 208.000 € 4.000

€ 174.000 € 3.500

€ 382.000 € 7.500

3. Ziekten en aantastingen 4. Bescherming 5. Calamiteiten en meldingen Totaal

€ 4.000 € 12.000 € 110.000 € 338.000

€ 1.500 € € € 179.000

€ 5.500 € 12.000 € 110.000 € 517.000

Tabel huidig beschikbaar budget, inclusief uren eigen dienst.

Investeringsbehoefte - Planmatig onderhoud Het huidige beschikbare budget voor planmatig onderhoud bedraagt € 382.000. Doordat dit momenteel onvoldoende is voor de huidige onderhoudsbehoefte, loopt het achterstallig onderhoud steeds verder op en lopen we risico’s op het gebied van veiligheid (voldoen niet aan onze zorgplicht). Daarom is inzet van extra (financiële) middelen gevraagd bij de begroting 2021. In onderstaand schema staan de benodigde jaarlijkse kosten voor onderhoud per cyclus van drie jaar opgenomen. In de eerste 3-jarige cyclus wordt gestart met het terugdringen van de snoeiachterstanden waarvoor in de eerste 3 jaar een extra financiële inzet nodig is van € 133.000 (€ 515.000 - € 382.000) per jaar. In cyclus 2 kan al volstaan worden met het huidige beschikbare budget voor planmatig onderhoud en vanaf de 3e cyclus (vanaf 2027) is een besparing mogelijk van € 52.000. Dan kan het extra geïnvesteerde bedrag langzaam worden terugverdiend. Over 4 jaar wordt geëvalueerd of het inlopen van de achterstallige snoei volgens planning verloopt en of de besparing op het bomenbeheerbudget met € 52.000 vanaf 2027 doorgevoerd kan worden.

6

Zie begrippenlijst voor toelichting op de hierboven genoemde ketens.

7

Uitvoerende werkzaamheden (€57,- per uur) en werkzaamheden boombeheer (€ 70,- per uur).

33

Planmatig onderhoud

Beschikbaar budget

Inventarisatie (BVO) Besluitvorming Voorbereiding Uitvoering Procesbegeleiding

Benodigd per jaar - cyclus 1 € 0.000 € 4.000 € 10.000 € 435.000 € 12.000

Benodigd per jaar - cyclus 2 € 40.000 € 3.000 € 7.000 € 310.000 € 10.000

Benodigd per jaar cyclus 3 € 40.000 € 2.000 € 6.000 € 262.000 € 10.000

Databeheer Subtotaal Verschil per cyclus

€ 14.000 € 515.000 -€ 133.000

€ 12.000 € 382.000 € 0

€ 10.000 € 330.000 € 52.000

€ 382.000

Tabel met beschikbaar en benodigd budget voor planmatig onderhoud per jaar, gedurende 9 jaar.

Investeringsbehoefte – Overige taken

Naast de kosten voor het planmatig onderhoud wordt binnen de kaders van het boomonderhoud ook ingezet op andere taken. Dit betreft bijdragen aan projecten vanuit beheer, bestrijding van ziekten en aantastingen, bescherming (beoordeling, behandeling en afgeven van kapvergunningen) en het afhandelen van calamiteiten en meldingen. Hiervoor is op dit moment een totaalbedrag beschikbaar van € 135.000. Overige taken Projecten (vanuit beheer) Ziekten en aantastingen Bescherming Calamiteiten en meldingen Subtotaal Verschil per cyclus

Beschikbaar budget € 7.500

Benodigd per jaar - cyclus 1 € 25.000

Benodigd per jaar - cyclus 2 € 25.000

Benodigd per jaar - cyclus 3 € 25.000

€

5.500

€ 20.000

€ 20.000

€ 20.000

€ €

12.000 110.000

€ 50.000 € 90.000

€ 50.000 € 45.000

€ 50.000 € 38.000

€ 135.000

€ 185.000 € 50.000

€ 140.000 Nagenoeg nihil

€ 133.000 Nagenoeg nihil

Tabel met beschikbaar en benodigd budget voor overige diensten bomenbeheer per jaar, gedurende 9 jaar.

De huidige raming (zie bovenstaand overzicht) voor de andere taken komt in de eerste cyclus echter uit op € 185.000. Hier is dus sprake van een tekort van € 50.000 per jaar. Bij de begroting van 2020 is dit bedrag van € 50.000 reeds beschikbaar gesteld voor 3 jaar (de eerste cyclus).

34

Return on Investment Met het extra budget voor bomenbeheer is de achterstand aan het eind van de tweede cyclus ingelopen, waardoor de benodigde activiteiten afnemen en dus het benodigde budget daalt.

Grafiek met beschikbaar budget en benodigd budget planmatig boomonderhoud per jaar, gedurende 9 jaar.

Het huidige bewerkingspercentage (aandeel te snoeien bomen) van 88 procent zal naar verwachting afnemen naar 51 procent in de tweede cyclus, en minder dan 40 procent in de derde cyclus. Dit laatste percentage is het te verwachten minimale bewerkingspercentage waarmee in de toekomst rekening gehouden kan worden. Tegelijkertijd zal het aandeel risicobomen afnemen van 46 procent in de eerste cyclus naar ongeveer 24 procent in de tweede cyclus en uiteindelijk ongeveer 9 procent in de derde cyclus.

35

Kortom met extra investeren in planmatig boomonderhoud wordt een verwachte besparing gerealiseerd op de langere termijn. De snoeiachterstanden worden hiermee weggewerkt (snoeibeelden van 12 procent  63 procent, bomen komen “op beeld”), waardoor het aantal risicobomen en het aantal meldingen afneemt. Hiermee kunnen we weer voldoen aan onze zorgplicht.

Alternatieve scenario’s boombeheer Bij het opstellen van dit bomenbeheerplan zijn ook een aantal andere scenario’s voor het bomenbeheer onderzocht. Hierbij zijn de scenario’s zowel vanuit de boomtechnische als de financiële kant onderzocht. Uit dit onderzoek komt naar voren dat op de langere termijn het scenario “extra investeren in planmatig onderhoud” zoals dat in dit bomenbeheerplan is uitgewerkt, zowel financieel als boomtechnisch het beste scenario is.

8.2 Vervangingsopgave Oudere bomen met ernstig teruglopende conditie Zoals aangegeven in hoofdstuk 5, heeft een deel van de bomen in gemeente Raalte een verminderde conditie door ouderdom (80 jaar en ouder) en hun conditie verslechterd langzaam. Een groot deel van deze bomen staat buiten de bebouwde kom. In de loop van de tijd zullen deze bomen vervangen moeten worden voor nieuwe, jonge bomen in een goede groeiplaats. 73 procent van de gemeentelijke bomen van Raalte staat in het buitengebied. Dat komt neer op bijna 35.000 bomen. Naar schatting zijn bijna 7.000 bomen hiervan ouder dan 80 jaar. Dit betekent dat deze bomen in de komende 10 à 20 jaar zullen verslechteren en in aanmerking komen voor vervanging. Overige bomen die binnen de bebouwde kom staan hebben veelal een kortere streefleeftijd (40 jaar). De gemiddelde vervangingsopgave van het huidige bomenbestand is indicatief bepaald en ligt jaarlijks rond € 500.000. Het is locatierisico afhankelijk (risicosturing) op welk moment bomen vervangen moeten worden. Wanneer in de praktijk blijkt dat bomen langer mee gaan dan de hierboven aangegeven levensduur, dan kan de som van de vervangingsopgave dalen.

Juiste boom op juiste plaats In het verleden was er minder aandacht voor de juiste boom op de juiste plaats. De afgelopen maanden is een globale inventarisatie uitgevoerd om te bepalen hoeveel bomen ‘niet op de juiste plaats’ staan (zie ook paragraaf 5.4). Op dit moment zijn er 300 bomen in beeld. Deze vervanging valt binnen de hierboven genoemde totale vervangingsopgave voor bomen. De vervangingsopgave maakt geen deel uit van de besluitvorming bomenbeheerplan. De vervangingsopgave voor bomen wordt later vertaald in het Meerjarig Investeringsprogramma (MIP).

8.3 Verantwoording In de P&C cyclus in Raalte zijn drie rapportagemomenten/verantwoordingsmomenten, te weten: de begroting, één tussentijdse rapportage, namelijk de zomernota en de jaarrekening. In de zomernota wordt tussentijds gerapporteerd wanneer er afwijkingen worden verwacht voor het onderdeel bomen. In 2018 is er bijvoorbeeld extra budget gevraagd en gekregen in verband met de extra kosten die gemaakt zijn door stormschade.

36

9. Actieplan De gemeente Raalte heeft met dit beheerplan diverse zaken voor haar bomenbeheer geregeld. Een aantal onderdelen vragen nog om acties. Deze zijn opgenomen in onderstaand actieplan. Acties

Toelichting

Door wie?

Actualisatie groen- en boomstructuren Registratie van boomgegevens

Op basis van de actuele inspectiegegevens worden de structuren geëvalueerd en waar nodig geactualiseerd. Overstap beheersysteem Compleet maken en vullen beheersysteem ABS.

Vakgroep Groen

Wanneer afgerond? 2022

Boombeheerder

2021

Registratie bomen bosplantsoenvakken Uitwerken registratie bomen in bosplantsoenvakken binnen de kom.

Boombeheerder samen met groenbeheerder

2022

Registratie vrijuitgroeiende bomen In de komende beheercyclus (potentieel) vrij-uitgroeiende bomen registreren. Achterstanden inlopen Snoeiachterstanden inlopen waardoor het aantal bomen met een veiligheidsrisico en het aantal bomen met probleemtakken terugloopt.

Boombeheerder

2025

Boombeheerder samen met bomenploeg en externe aannemer

2026

Aandachtspunten voor onderhoud

Tijdige begeleidingssnoei Aandacht om jonge aanplant tijdig te snoeien zodat toekomstige probleemtakken weggenomen worden. Inhaalslag is nodig, aanvullende en soms ingrijpende maatregelen nodig om omgeving weer veilig te krijgen. Maken en vastleggen onderhoudsafspraken pootrechtbomen Vergroening/ Bestrijding hittestress Invoeren strategisch boombeheer Juiste boom op juiste plaats Particulier beheerde boomspiegels Knelpunten inrichting openbare ruimte Vervangingsoverzicht bomen Vervangingsplan voor essen en paardenkastanjes

Afspraken over inspectie en onderhoud voor 1700 pootrechtbomen worden waar nodig gemaakt. Mogelijkheden voor aanplant extra bomen Stimuleren aanleg groene tuinen Invoeren processtappen inventariseren, besluiten, voorbereiden en uitvoering. Evaluatie checklist De mogelijkheden voor particulier beheerde boomspiegels wordt verder onderzocht en hiervoor worden richtlijnen opgesteld. In kaart brengen bomen dichtbij tracés van kabels en leidingen, riolering en bij verlichting en indien mogelijk (bij herinrichting) verholpen. Het opstellen van een vervangingsoverzicht voor bomen t.b.v. totale vervangingsstrategie en het meerjareninvesteringsprogramma. In kaart brengen en opstellen vervangingsplan voor aangetaste essen en kastanjes omdat hier komende jaren uitval is te verwachten.

Boombeheerder samen met bomenploeg en externe aannemer N.t.b.

2026

2027

Vakgroep Groen Werkgroep klimaatadaptatie Boombeheerder regisseur G&S Integraal

2021

N.t.b.

2021

Boombeheerder samen met rioolbeheerder Boombeheerder regisseur G&S

2022

Boombeheerder i.s.m. bomenploeg

2025

2021 2021 2022

2021

37

38

Bijlagen Begrippenlijst Bijlage A

Inspectie als steekproef

Bijlage B

Toelichting op beleidsstatus

Bijlage C

Aandachtspunten voor inrichting en onderhoud

Bijlage D

Jaarplanning bomenbeheer Raalte

Bijlage E

Taken en verantwoordelijkheden IBVU

Bijlage F

Checklist ‘de juiste boom op de juiste plaats’

Bijlage G

Verbindings- en toegangswegen kernen

Bijlage H

Werken volgens Handboek Bomen

Bijlage I

Landschappen en bomen

Bijlage J

Protocol ziekten en aantastingen

Bijlage K

Beslisbomen

Bijlage L

Richtlijn particulier beheer boomspiegels

39