Vaststelling Omgevingsvisie Putten 2040
Tekst van het document
VA S T S T E L L I N G
OMGEVINGSVISIE
Putten 2040
Omgevingsvisie Putten 2040
EILAND IN HET BOS Hier staat de tijd stil luister hoor met je hart voel, tast de strelende wind de natuur is hier puur en eeuwig zolang het duurt dit eiland van rust in dit bos Jij en ik mijmeren hoe het was zien de weidsheid ervaren de natuur zoals die nu nog is Pieter van Heiningen, dorpsdichter 10 december 2020
2
VOORWOORD
Omgevingsvisie Putten 2040
Daar is hij dan: de Omgevingsvisie Putten waar we bijna 2 jaar aan gewerkt hebben. Een verplichte visie bij de Omgevingswet die al 5 keer is uitgesteld en niet voor 2024 van kracht wordt. Zijn we dan te vroeg of hebben we iets gedaan dat niet nodig is? Zeker niet! Ik ben erg blij met de omgevingsvisie, met het resultaat en met het proces. Met het resultaat omdat de visie aan de ene kant laat zien wie we als Putten zijn, een prachtig dorp op de Veluwe, prettig om te wonen, een open en agrarisch karakter, plek voor bedrijvigheid, een no-nonse aanpak, aandacht voor elkaar en een sterke sociale betrokkenheid. Aan de andere kant laat de visie zien waar we naar toe gaan: een vitaal dorp met behoud van onze eigenheid, ruimte om te wonen, te werken en te recreëren, gericht op de toekomst met oog voor de menselijke maat en schaal. Maar meer nog ben ik blij met het proces. U en vele, vele anderen hebben het afgelopen jaar input geleverd. Via persoonlijke gesprekken, gesprekken in grotere en kleinere groepen, tot twee maal toe honderden ingevulde enquêtes hebben inwoners, bedrijven, agrariërs, het maatschappelijk middenveld, de gemeenteraad, scholen, marktbezoekers, instellingen en velen meegepraat. Bij iedereen proefde ik de betrokkenheid op Putten en op elkaar.
Dank daarvoor! Zoveel mensen, zoveel wensen, dat betekent uiteenlopende en soms tegengestelde meningen waardoor er gewikt en gewogen is en keuzes gemaakt zijn waarbij het laatste woord is aan onze gemeenteraad. Daar is hij dan: uw omgevingsvisie: niet bedacht achter een bureau, maar opgehaald bij u thuis en op de straat. Meer nog dan wat op papier staat geeft uw betrokkenheid mij vertrouwen in de toekomst!
Ewoud ’t Jong, wethouder gemeente Putten
3
LEESWIJZER
Omgevingsvisie Putten 2040
De Omgevingsvisie Putten 2040 bestaat uit een aantal onderdelen: Hoofdstuk 1 beschrijft de aanleiding voor het opstellen van deze omgevingsvisie. De inwerkingtreding van de Omgevingswet wordt kort toegelicht, waarna het participatieproces wordt beschreven. Ook wordt de landelijke en regionale context waarbinnen de omgevingsvisie is opgesteld beschreven. Hoofdstuk 2 beschrijft de kracht van Putten: haar identiteit, kernkwaliteiten en de ontstaansgeschiedenis van de gemeente. Hoofdstuk 3 start met de belangrijkste trends en beschrijft ontwikkelingen waarop de gemeente moet kunnen reageren. Vervolgens is de gemeentebrede ambitie met zijn negen centrale Puttense opgaven beschreven. Hoofdstuk 4 laat de visie van de gemeente Putten zien op de leefomgeving. Deze visie is uitgewerkt aan de hand van een integraal visiebeeld. Ook zijn hier de opgaven en uitdagingen per deelgebied uitgewerkt en geprioriteerd ten opzichte van elkaar. Hoofdstuk 5 laat zien hoe de Omgevingsvisie Putten 2040 te gebruiken is. We benoemen hier de samenhang met andere Omgevingswetinstrumenten en maken een koppeling met de uitvoering van de omgevingsvisie. We benoemen ook de rolverdeling en de belangrijke samenwerking met de regio. De spelregels voor initiatieven zijn ook onderdeel van hoofdstuk 5.
4
INHOUDSOPGAVE
Omgevingsvisie Putten 2040
5
Hoofdstuk 1 Inleiding
7
Hoofdstuk 4 Visie op kaart; hier gaan we voor
1.1 1.2 1.3
8 8 12
4.1
Wat is de Omgevings-visie Putten? Hoe en met wie hebben we de visie gemaakt? Context Omgevingsvisie
Hoofdstuk 2 De kracht van Putten
16
2.1 2.2
16 19
De identiteit van Putten Het ontstaan van Putten
Hoofdstuk 3 De Puttense ambities en opgaven
22
3.1 Trends en ontwikkelingen 3.2 Ambities 3.3 Centrale Puttense opgaven 3.3.1 Aangenaam wonen in Putten 3.3.2 Sociaal en vitaal Putten 3.3.3 Veilig Putten Kaart Veilig Putten 3.3.4 Natuurlijk en groen Putten Kaart Natuurlijk en groen Putten Kaart Natuurlijk en groen Putten 3.3.5 Energienetraal Putten 3.3.6 Cultureel en historisch Putten Kaart Cultureel en Historisch Putten 3.3.7 Ondernemend Putten Kaart Ondernemend Putten 3.3.8 Recreatief Putten 3.3.9 Bereikbaar Putten
22 27 28 31 34 38 40 42 50 51 52 57 59 61 70 71 74
De Puttense koers op kaart; het integrale visiebeeld Putten 2040 Integrale visiekaart 4.2 De koers per deelgebied 4.2.1 Inleiding Kaart Deelgebieden Putten 4.2.2 Centrum 4.2.3 Woongebied 4.2.4 Agrarisch buitengebied 4.2.5 Bosmassief Veluwe 4.2.6 Bedrijventerreinen 4.2.7 Natuurlijke landschaps- en landgoederenzone 4.2.8 Open landschap en randmeerzone 4.2.9 Veenhuizerveld en recreatiezone Krachtighuizen 4.2.10 Enclave Koudhoorn
Hoofdstuk 5 Werken met de omgevingsvisie 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5. 5.6
(Be)sturingsfilosofie, samenwerking en rol van de gemeente en partners Operationalisering instrumenten van de Omgevingswet Uitvoeringsprogramma Financiële uitvoerbaarheid Een levend document Spelregels voor nieuwe initiatieven
79 79 80 81 81 82 85 88 90 94 97 100 103 106 109
113 113 116 117 120 121 122
BIJLAGE
127
Inspiratielijst spelregels Putten Samenvatting De keuzes in deze omgevingsvisie Colofon
127 134 134 139
INLEIDING
Omgevingsvisie Putten 2040
1
6
DE KEUZES DIE WE VANDAAG MOETEN MAKEN, om in 2040 als gemeente nog vitaler, mooier en duurzamer te zijn
INLEIDING
Omgevingsvisie Putten 2040
1
7
HOOFDSTUK 1 INLEIDING Dit is de omgevingsvisie van de gemeente Putten. Hierin beschrijven we onze visie op onze ‘fysieke leefomgeving’. Dit gaat over veel verschillende onderwerpen. Onder ‘fysieke leefomgeving’ verstaan we bijvoorbeeld landschap, natuur, water, milieu, verkeer en vervoer, wonen, economie en cultureel erfgoed. In de omgevingsvisie van Putten is er ook aandacht voor de ‘sociale leefomgeving’. Omdat de ruimte beperkt is en we scherpe keuzes moeten maken wat we waar wel of niet willen ontwikkelen of behouden, biedt deze visie ons houvast’. Niet alles kan overal. Het opstellen van een omgevingsvisie is ook (verplicht) onderdeel van een nieuwe landelijke wet met ingangsdatum 1 januari 2024, de Omgevingswet. We hebben de omgevingsvisie samen met inwoners, ondernemers en partners van de gemeente gemaakt. Er bleek een grote betrokkenheid om mee te denken over de toekomst van Putten. Wij zijn hier erg blij mee. Het heeft de omgevingsvisie completer gemaakt.
Figuur: De fysieke leefomgeving en de sociale leefomgeving zijn eigenlijk niet los van elkaar te zien. De fysieke leefomgeving en de opgaven daarbinnen hebben vaak ook sterke wortels in het sociale domein. Zoals een boom met takken stevig geworteld is in de aarde.
INLEIDING
Omgevingsvisie Putten 2040
1
1.1 Wat is de Omgevingsvisie Putten?
In lijn met de bundeling van wetten voor meer
De visies vormen de kapstokhaakjes voor
overzicht en samenhang, willen we ook de
de uitwerking van een heldere programma-
visies die betrekking hebben op de fysieke
structuur. Hierover meer in hoofdstuk 5.
De omgevingsvisie van de gemeente Putten
leefomgeving, zo veel mogelijk inhoudelijk
De omgevingsvisie is in principe (alleen)
beschrijft de keuzes die we vandaag moeten
afstemmen en bundelen. De eerste stappen
zelfbindend, maar het is ook de basis voor
maken, om in 2040 als gemeente nog vitaler,
hiertoe zijn gezet in deze omgevingsvisie.
de toekomstige (strategische) samenwerking
mooier en duurzamer te zijn. Wat dit precies
De omgevingsvisie is een belangrijke stap
met partners en het afwegen van belangen en
inhoudt, beschrijven we verder in hoofdstuk
bij de invoering van de Omgevingswet in de
initiatieven.
3 en 4. We gebruiken de omgevingsvisie als
gemeente Putten. De Omgevingsvisie Putten
zogenoemde ‘stip op de horizon’ bij het uitwer-
2040 vervangt de Structuurvisie Putten uit 2015
ken van plannen en ideeën. Een omgevingsvisie
en de Toekomstvisie uit 2014. De hoofdlijnen
gaat over de ruimte om ons heen. Bijvoorbeeld
van de Bomenvisie en de Economische visie
1.2 Hoe en met wie hebben we de visie gemaakt?
over landschap, natuur, water, milieu, verkeer en
zijn meegenomen in deze Omgevingsvisie.
De gemeente Putten heeft deze visie samen met
vervoer, wonen, economie en cultureel erfgoed.
Uiteindelijk is het streven om zo veel mogelijk
zoveel mogelijk betrokkenen uit de Puttense
We maken dus keuzes over onze omgeving.
visie-elementen met betrekking tot de
samenleving gemaakt. Er was een grote
Deze keuzes gaan over wat we waardevol vinden
fysieke leefomgeving te laten landen in de
bereidheid om mee te denken. We zijn blij met
en willen beschermen. De keuzes gaan ook over
omgevingsvisie en de visie-elementen met
het doorlopen proces en bedanken iedereen
wat voor nieuwe ontwikkelingen we willen en
betrekking tot het domein samenleving te laten
die heeft meegewerkt aan deze visie.
waar deze moeten komen.
landen in het Meerjarenplan samenleving. Tijdlijn en stappen Omgevingsvisie Putten
In de omgevingsvisie beschrijven we daarom eerst de kracht van onze gemeente. Vervolgens geven we aan met welke plannen en ideeën we tot 2040 aan de slag gaan. Dit doen we met heldere keuzes en duidelijke kaarten en beelden. Op deze manier weet iedereen in welke richting de gemeente Putten zich tot 2040 zal ontwikkelen. Deze omgevingsvisie is een verplicht instrument onder de Omgevingswet, die op 1 januari 2024 ingaat. Deze wet bundelt 26 bestaande wetten voor onder meer bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. Het doel is dat hierdoor meer overzicht, flexibiliteit en samenhang komt in de fysieke leefomgeving. 8
INLEIDING
Omgevingsvisie Putten 2040
1
Participatieweek ‘1e Week van de leefomgeving’
Waardendocument Omgevingsvisie Putten
Het document biedt inzicht in zaken die voor
In juni 2021 is er een week georganiseerd
Als eindproduct van de eerste fase van het
maar ook welke uitdagingen en wensen er voor
waarin iedereen mee kon denken over de
proces voor het opstellen van de visie
de toekomst zijn. Hieruit zijn de belangrijkste
belangrijkste opgaven voor Putten tot het jaar
heeft het college op 5 oktober 2021 het
hoofdopgaven voor Putten 2040 geformuleerd.
2040. We hebben deze week de ‘Week van de
Waardendocument Omgevingsvisie Putten
Het Waardendocument bood een goede basis
Leefomgeving genoemd’. In juni 2021 hebben
vastgesteld. Alle relevante onderwerpen uit
voor de uitwerking van het latere proces. Het
wij onze inwoners opgeroepen om actief mee te
de eerste fase van inventarisatie, analyse en
Waardendocument is hier te vinden.
denken over de toekomst van Putten. Onder de
verkenning zijn hierin opgenomen. Verder is
noemer “Hoe ziet Putten er uit in 2040” stelden
hierin de inbreng die we tijdens de 1e week van
wij onze inwoners 26 concrete vragen. 262
de leefomgeving hebben opgehaald verwerkt.
plaatsgenoten namen gemiddeld een half uur de tijd om onze vragen te beantwoorden. Deze inbreng is verwerkt in het Waardendocument welke de basis heeft geleverd voor de visie (zie volgende kolom). Wij zijn blij met het aantal respondenten en zeker ook met de kwaliteit van alle inbreng. Naast bewoners hebben ook vakinhoudelijke experts meegedacht. De ‘ketenpartners’ hierin waren provincie, waterschap, GGD, Omgevingsdienst Noord-Veluwe en de Veiligheidsregio. Ook zijn er gesprekken gevoerd met een brede groep van maatschappelijke partners. Bovendien is er binnen de gemeentelijke organisatie door een grote groep vakspecialisten input geleverd.
Uitgangspunten proces De gemeenteraad van Putten heeft op 23 september 2021 een besluit genomen over de uitgangspunten en het proces van de omgevingsvisie.
9
de Puttense samenleving van belang zijn: de identiteit van Putten en haar kernkwaliteiten,
Figuur: Uitsnede van een special over de ‘Week van de Leefomgeving’ in de Puttenaer van 30 juni 2022.
INLEIDING
Omgevingsvisie Putten 2040
1
Toekomstscenario’s
Binnen deze scenario’s was het (als) Vanouds
Naast drie fysieke rondetafelgesprekken met
scenario de meest conservatieve/traditionele
een kopgroep aan betrokken inwoners zijn er
De uitdagingen opgehaald in fase 1 vragen om
vorm. Het Vernieuwende scenario bevatte de
wederom waardevolle rondetafelgesprekken
een vernieuwende manier van denken en een
meest progressieve en innovatieve ideeën.
georganiseerd met onze ketenpartners en het
bepaalde innovatieslag. Dat strookt niet auto-
maatschappelijk middenveld van Putten.
matisch met het idee van ‘behouden en bescher-
Vervolgens zijn per denkrichting een aantal
Ook heeft het projectteam van de omgevings‑
men wat er is’. In Putten wilden we de spreek-
thema’s uitgewerkt. Hierin is ook een bepaalde
visie, bestaande uit inhoudelijke experts
woordelijke ‘stip op de horizon’ met elkaar gaan
getraptheid aangebracht. Wat in het meest
vanuit de gemeente op de weekmarkt in Putten
bepalen. Maar wat willen we wel meenemen
conservatieve scenario is opgenomen was
gestaan met een marktkraam om het met u over
in onze toekomstdroom, en wat willen we ook
ook onderdeel van het Vernieuwende scena-
de toekomst van Putten te hebben!
nadrukkelijk niet? Een methode om dit gesprek
rio. Andersom was dit minder waarschijnlijk.
aan te gaan was aan de hand van een aantal
Het (als) Vanouds scenario bevat ambities
In een tweede online enquête hebben wij de
scenario’s.
die eigenlijk al wel bekend waren of al gevat
mensen in Putten gevraagd te reageren op
waren in beleid en keuzes. Het Verfrissende en
de drie toekomstscenario’s. Er werd veelvul-
Vernieuwende scenario deden daar nog een
dig gebruik gemaakt van de mogelijkheid om
schepje bovenop. Bij het nadenken over de
mee te denken. Wij ontvingen 615 ingevulde
koers voor de komende 20 jaar mag namelijk
reacties! De uitkomsten van de gesprekken en
best worden gedroomd! Want wie niet durft te
vragenlijst laten een gemêleerd beeld zien. Over
dromen is geen realist.
één onderwerp bestaat echter grote unanimiteit:
Scenarioplanning is het ontwikkelen, vergelijken en anticiperen op mogelijke toekomstscenario’s. Toekomstonderzoek wordt vaak bedreven door overheden en bedrijven in het kader van strategische beleidsvorming. Door per thema een aantal opties uit te werken vormden zich drie eigen denkrichtingen naar de toekomst. Voor de
u vindt dat wij volop moeten inzetten op het
Participatieweek ‘2e Week van de leefomgeving’
koersbepaling in fase 2 hebben we drie scena-
De verschillende denkrichtingen bespraken we
rio’s uitgewerkt:
in november 2021 met de omgeving. Dit zijn de ketenpartners, maatschappelijke partners en de samenleving. Aan de hand van de inbreng van de omgeving toetsten we de scenario’s, schaafden we ze bij en sorteerden we voor op keuzes! Het was nadrukkelijk niet de bedoeling om te kiezen voor een scenario A, B of C. Het doel van de scenario-planning was een beeld te krijgen van de specifieke elementen van de scenario’s waar mogelijk veel draagvlak voor was.
10
thema volkshuisvesting.
Figuur: voorbeeldvraag gesteld aan het maatschappelijk middenveld van Putten
INLEIDING
Bent u geïnteresseerd in de resultaten? Met deze link start u een informatief filmpje
Tweede week van de leefomgeving Putten 2040 Resultaten online vragenlijst
Windmolens
615 Leeftijden van de respondenten 0 15
25
35
45
46%
Wees zuinig op ‘bos en heide, water en weide’
Ingevulde enquêtes
54%
Staat positief tegenover het plaatsen van 5-8 windmolens langs de randmerenzone.
Verduurzamen
Vindt dat 1-3 windmolens plaatsen
inzetten op zonnepanelen 75% moeten van grote bedrijven.
bij de randmerenzone een optie is.
Bereikbaarheid 55
65
De helft van de respondenten wil het centrum behouden zoals het is wat betreft bereikbaarheid.
+
Is van mening dat we volledig
Bedrijvigheid 41% Vindt dat overlast van bedrijven voor omwonenden verkleind moeten worden. Van de respondenten wil de bedrijven met een zware milieucategorie verplaatsen
36% naar een regionaal bedrijventerrein. Cultuur graag de huidige cultuurvoorzieningen en 40% Wil evenementen behouden.
Probeer voor onze eigen jeugd een starterswoning te realiseren, geen lange wachtlijsten meer!
Woningbouw
De respondenten hebben hun mening gegeven over waar mogelijk kan worden uitgebreid met woningbouw. In de onderstaande grafiek zijn de voorkeuren voor mogelijke uitbreidingslocaties weergegeven.
11
Gezondheid Een groot deel van de respondenten vind dat Putten meer ruimte moet hebben om elkaar te ontmoeten in de wijk.
Zoek niet naar meer van hetzelfde, maar benoem de krachtpunten van Putten en versterk die. En durf dan anders te zijn!
Reacties zijn verdeeld over de omgang met landgoederen. De helft wil deze behouden zoals ze nu zijn en de andere helft wil recreatie hier versterken. Niet
Koudhoorn
Husselsesteeg
Huinen
Recreatie Putten Noord
0
Halvinkhuizen
400
200
Van de respondenten wil de bedrijven met een zware milieucategorie verplaatsen
23% binnen de gemeente.
Van de respondenten wil meer levendigheid in het
60% centrum en ziet graag meer voorzieningen voor de jeugd en in de vrijetijdssector.
Respondenten
Omgevingsvisie Putten 2040
1
58% Wil een kwaliteitsimpuls voor recreatievoorzieningen zodat de
uitstraling beter wordt en er meer focus ligt op verduurzamen.
Landbouw
Een meerderheid is voor het behoud van agrariërs en het biologisch verduurzamen van de landbouw.
Maak Putten groen, groener, groenst
Groen
36%
250 respondenten willen radicaal vergroenen. Putten moet hét bomendorp van Nederland worden.
22%
INLEIDING
Omgevingsvisie Putten 2040
1
1.3 Context Omgevingsvisie
die vooral van de agrarische sector maar ook van andere sectoren veel vergt. Ze vragen meer ruimte dan zomaar beschikbaar is in ons land. Ook de Corona pandemie laat zien hoe belang-
Provinciale Omgevingsvisie (POVI); Gezond, veilig, schoon en welvarend Gelderland
De gemeente Putten is niet de enige partij die
rijk buitenruimte van hoge kwaliteit voor ons is.
Gelderland werkt elke dag samen met partners
zich bezighoudt met het denken over de toe-
In de NOVI zijn vier prioriteiten beschreven
aan een gezond, veilig, schoon en welvarend
komst. Ook op landelijk, provinciaal en regio-
(zie de figuur linksonder).
Gelderland. Dit doet de provincie door bij het
naal niveau wordt er gedaan aan visievorming
uitvoeren van haar taken zich te richten op een
richting 2040. We sluiten zoveel mogelijk aan op
De NOVI geeft richting en helpt om keuzes te
duurzaam, verbonden en economisch krachtig
de ambities die geschetst worden en zorgen dat
maken; te kiezen voor slimme combinaties van
Gelderland. Met hulp van 7 onderwerpen geeft
ze aansluiten op de Puttense situatie.
functies; uit te gaan van de specifieke kenmer-
de provincie hier met de Omgevingsvisie Gaaf
ken en kwaliteiten van gebieden. En er nu mee
Gelderland richting aan:
Nationale Omgevingsvisie (NOVI)
aan de slag te gaan en beslissingen niet uit te stellen of door te schuiven. Dit gebeurt in à
energietransitie
à
klimaatadaptatie
de Nederlandse overheid aan een mooier en
à
circulaire economie
recreëren. Daarom is het belangrijk nu al na
duurzamer Nederland. De NOVI is in te zien op:
te denken over de keuzes die daarvoor nodig
www.denationaleOmgevingsvisie.nl.
à
biodiversiteit
à
bereikbaarheid
à
economisch vestigingsklimaat
à
woon- en leefklimaat
In Nederland wonen we met ruim 17 miljoen
nauwe samenwerking met het Rijk, provincies,
mensen op ruim 41.000 km². We willen graag
gemeenten, maatschappelijke organisaties,
dat ons land over 30 jaar nog steeds prettig
bedrijven en inwoners van ons land. Zo bouwt
veilig en gezond is om in te wonen, werken en
zijn. De vraagstukken zijn groot en vaak met elkaar verweven. Denk aan het bouwen van een miljoen nieuwe woningen, ruimte voor opwek-
Regionale sfeer
king van duurzame energie, aanpassing aan een
Putten is als gemeente onderdeel van de
veranderend klimaat, ontwikkeling van nieuwe
provincie Gelderland. Het oosten van de
werklocaties voor industrie en logistiek in een
gemeente maakt onderdeel uit van de Veluwe,
circulaire economie en de stikstofproblematiek
het grootste natuurgebied van Nederland. Een ander groot deel van de gemeente Putten bestaat uit landbouwgrond, dat onderdeel is van de noordoostelijke hoek van de Gelderse Vallei.
Figuur: Ambitie provincie Gelderland: gezond, veilig, schoon en welvarend
In het uiterste westen grenst de gemeente aan een van de randmeren rond Flevoland: het
De volledige
Nuldernauw. Hier heeft Putten een jachthaven,
Provinciale
hotel/motel en recreatiestrand(en).
Omgevingsvisie is in te zien
12
op: www.gelderland.nl/Omgevingsvisie.
INLEIDING
Omgevingsvisie Putten 2040
1
Blauwe Omgevingsvisie 2050 (BOVI); Waterschap Vallei en Veluwe Waterschappen hoeven volgens de nieuwe Omgevingswet geen omgevingsvisie te maken. Waterschap Vallei en Veluwe koos ervoor er wél een op te stellen. Dit in de overtuiging dat water onderdeel is van veel kansrijke oplossingen in het stedelijk en landelijk gebied; een Blauwe Omgevingsvisie als voeding voor andere Omgevingsvisies. De BOVI bevat een duidelijke gebiedsvisie.
LEGENDA
Vitale blauwe mot
Blauwe omgevingsvisie 2050 www.bovi2050.nl
Levend houd versterken be
Vergroten va de Veluwe in (stuifzand en
Beter benutt Flevoland: dr schone bron
Dynamische bronl
Dynamische, combinatie m
Dynamische, combinatie m
Water vastho brongebied
Robuust watersys
Aanvullend is er voor het deelgebied een gebiedsprogramma opgesteld (Blauw Omgevingsprogramma 2022 – 2027 (BOP)). Een aantal maatregelen die hier worden genoemd zijn ook voor de Omgevingsvisie Putten van belang. De BOVI en het programma zijn in te zien op www.bovi2050.nl/bop-gebied/noordveluwe/. Figuur: Verbeelding waterdoelen BOVI
Water bergen beekdallands op enkele be
Vasthouden van beken en combinatie m
Gebiedsproc schoonhoude de Hierdense
Valleikanaal e ‘klimaatkanaa in droge tijde
Ontwikkeling als robuuste via Horsterwo
Brede rivierm natuurgebied
Robuuste gro – Randmeren
Waterberging moerasland e
Kringlooplandscha
Natuurlijk pe
Circulaire, na randvoorwaa en watersyst
Toevoegen o vanuit bijvoo van sponswe
Innovatieve, met behulp v
Versterken n en aangepas
13
INLEIDING
Omgevingsvisie Putten 2040
1
Gemeentes werken samen in NoordVeluwe
§ Veiligheid; samenwerking met o.a.
en kennisinstellingen. Ontwikkelingen op
(VNOG) en politie basisteam Veluwe-West
het gebied van kennis en innovatie zijn van
Verschillende Veluwse gemeenten werken in
(waar Harderwijk, Ermelo en Putten deel van
groot belang in deze economische topregio. In
verschillende samenstellingen en met andere
uitmaken)
Regio Foodvalley worden namelijk al decennia
overheden en partijen samen aan regionale opgaven op het gebied van onder andere: § Energietransitie; uitwerking van de Regionale Energie Strategie (RES) NoordVeluwe § Wonen; Regionale Woonagenda NoordVeluwe § Economie; FactorWerk arbeidsmarktregio, schone, slimme en duurzame bedrijvigheid en afstemming bedrijventerreinen Noord-Veluwe (ook in samenwerking met Zeewolde). § Milieuzaken; samenwerking met de Omgevingsdienst Noord-Veluwe (ODNV) (Per 1-1-24 ook in samenwerking met Epe, Apeldoorn, Brummen en Voorst.)
§ Sociaal domein; meerdere samenwerkingsverbanden op het gebied van Sport, Cultuur, § Gezondheid (GGD), Wmo en participatie.
gemeente Putten participeren we al in het Landbouwnetwerk regio Foodvalley en zoeken we verdere samenwerking met de Regio Foodvalley ter versterking van het buitengebied
en jeugd).
en de agrarische sector.
§ Het Cultuur en Erfgoedpact (ook in samenwerking met Heerde en Epe). § Veluwe op 1, samenwerkingsovereenkomst tussen 40 Veluwse partijen om de Veluwse natuur, economie en samenleving te versterken. § Noord-Veluwe Bereikbaar; de genoemde gemeenten en gemeente Nijkerk werken in dit verband samen aan gemeentegrensoverschrijdende projecten die de bereikbaarheid in de Noord-Veluwe dienen te verbeteren.
erfgoed § Water en klimaat; het regionaal overleg
lang baanbrekende oplossingen bedacht. Als
Ook het gezamenlijk inkopen van zorg (Wmo
§ Toerisme en recreatie, cultuur, historie en
14
regionale overheden, ondernemers, onderwijs-
Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland
Landbouwnetwerk Regio Foodvalley
water en klimaatadaptatie Noord-Veluwe
Foodvalley is hét kennisintensieve agrifood
(tevens is er samenwerking tussen
ecosysteem in Nederland. Dit ecosysteem
28 gemeenten, 2 provincies en diverse
kenmerkt zich door de vele innovatieve
partners binnen het werkgebied van het
agrifood en foodgerelateerde oplossingen van
waterschap, de zogenaamde Manifestregio;
wereldformaat. Foodvalley wordt gedragen
binnen deze samenwerking is het Regionaal
door Foodvalley NL en Regio Foodvalley.
Adaptatieplan (RAP) opgesteld)
Regio Foodvalley is een samenwerking tussen
DE KRACHT VAN PUTTEN
Omgevingsvisie Putten 2040
2
15
DE KERNKWALITEITEN VORMEN DE BASIS voor de koers van Putten op weg naar 2040
DE KRACHT VAN PUTTEN
Omgevingsvisie Putten 2040
2
16
HOOFDSTUK 2 DE KRACHT VAN PUTTEN In dit hoofdstuk beschrijven we kort en bondig de belangrijkste kwaliteiten van onze gemeente, die we in de inventariserende fase van het omgevingsvisietraject hebben opgehaald. Deze kwaliteiten (H. 2.1) vormen de basis voor de koers van Putten op weg naar 2040 (de vaste kern van de visie). De ontstaansgeschiedenis (H. 2.2) en de positionering binnen de regio (H. 2.3) dragen in sterke mate bij aan de kracht van Putten.
2.1 De identiteit van Putten
1. Veelzijdig Veluwelandschap De gemeente Putten is een gemeente waar de natuur de kleur bepaalt. Putten onderscheidt
De sterke identiteit van Putten is goed te
zich door haar groene en landelijke karakter
beschrijven aan de hand van de volgende
met fraaie landschappelijke contrasten. Putten
vier kernkwaliteiten:
staat met het ene been op de Veluwe en met het andere in de Gelderse Vallei. Dit is terug te zien in de variatie van het landschap. Bossen,
1.
Veelzijdig Veluwelandschap
2. Ondernemend en gastvrij dorp 3. Recreatie: natuurlijk en ontspannen doen
4. Rijke beleving van cultuur en historie
heidevelden, weiden, beekdalen, stranden en een uitgestrekt randmeer maken deel uit van de gemeente. Als bijzondere Veluwse elementen bevinden zich in de gemeente het Speulderen Sprielderbos, landgoed Schovenhorst en vele beken en sprengen. De elementen van de Gelderse Vallei uiten zich in het agrarische landschap met landerijen en open gebieden, zoals polder Arkemheen. Het waterrijke Nuldernauw met Strand Nulde en Delta Schuitenbeek bieden weer een hele andere dimensie aan het diverse landschap van Putten.
DE KRACHT VAN PUTTEN
Omgevingsvisie Putten 2040
2 2. Ondernemend en gastvrij dorp
voorzieningenniveau is hoog, met goede
genoeg mogelijkheden om actief te recreëren.
Centraal in deze natuurpracht ligt het dorp
zorg- en sportvoorzieningen en zaken als een
Het fietsnetwerk van Putten is uitgebreid en
Putten met een actieve en hechte gemeenschap,
skatepark voor jongeren en een multi‑
goed toegankelijk. Ook wandelaars hebben
een sterk en uitgebreid voorzieningenniveau
functionele accommodatie met ruimte voor
genoeg te beleven. Je kunt hier wandelen
en een aantrekkelijk en levendig centrum. Het
ontmoeting, theater en zorg. Evenementen als
over een netwerk van bijzondere paden, waar-
dorpscentrum is de spil van de gemeenschap
de Ossenmarkt en de wekelijkse markt trekken
onder ook klompenpaden. Hierdoorheen zijn
met een dorpse beleving en uitstraling en
bezoekers uit de hele regio.
ook ruiter- en menpaden verweven. Vanaf dit
ruimte voor een actieve en zorgzame gemeenschap. Het uitgestrekte buitengebied kent meerdere buurtschappen. De Puttense samenleving kenmerkt zich door een sterke sociale samen-
netwerk is de Veluwenatuur te ervaren, bijvoor-
3. Recreatie: natuurlijk en ontspannen doen
ook het agrarisch buitengebied tot leven, direct bij de boer of bijvoorbeeld bij een pluktuin. De
hang en een gemoedelijk karakter. Puttenaren
Het dorpse en landschappelijke karakter van
waterrijke elementen van Putten zijn te beleven
zijn betrokken en nuchtere aanpakkers.
Putten maakt de gemeente zeer aantrekkelijk
vanuit de jachthaven en stranden bij Nulde en er
voor recreatie. De gemeente trekt dan ook vele
zijn verschillende mogelijkheden om watersport
Er zijn veel ondernemers in de gemeente. Zowel
bezoekers en kent een sterke recreatieve sector
te bedrijven. Bezoekers van Putten die langer
ondernemend in economische zin als qua karak-
met clusters van verblijfsrecreatie en enkele
willen blijven, hebben uitgebreide keuzemo-
ter. Ondernemers zijn in vele sectoren te vinden,
sterke dagrecreatieve voorzieningen.
gelijkheden voor een verblijfslocatie. Er is een
van de agrarische sector tot in de recreatie.
17
beeld bij landgoed Schovenhorst, maar komt
breed aanbod aan vakantieparken, B&B’s en
Puttenaren regelen de zaken zelf en met én voor
In de gemeente bevinden zich sterke recreatie-
hotels in de gemeente. Een bijkomend voordeel
elkaar. Putten kent dan ook veel vrijwilligers en
bedrijven en vele ondernemers, waardoor je
voor bezoekers is de korte afstand tot nabijgele-
er is een rijk verenigingsleven. Bovendien is er
hier goed kunt winkelen, eten en drinken, over-
gen dorpen en recreatieve voorzieningen in de
een actieve kerkelijke gemeenschap in Putten
nachten en een hoop andere bijzondere dingen
buurt.
die veel organiseert voor de maatschappij. Het
kunt doen. Daarnaast biedt de mooie omgeving
DE KRACHT VAN PUTTEN
Omgevingsvisie Putten 2040
2
4. Rijke beleving van cultuur en historie Naast bijzondere natuur en landschappen heeft Putten ook een bijzonder verleden. Deze historie is vandaag de dag op verschillende manieren te beleven. Enerzijds is dit terug te zien in de natuurlijke omgeving zelf. Sporen van de ijstijd zijn herkenbaar in de stuwwallen en ook andere historische sporen in het landschap zijn zichtbaar: leemputten, stuifzandgordels en beekdalen. Daarnaast is er een aantal herkenbare sporen van vroegere culturen, zoals de grafheuvels uit de steen-, brons-, en ijzertijd, de handelswegen uit de middeleeuwen en de celtic-fields met oude sporen van landbouw. Ook de landgoederen Gerven en Hell zijn
Hedendaagse vormen van cultuur zijn ook volop
gezamenlijk een gekoesterd cultuurlandschap.
aanwezig in Putten. Er zijn meerdere musea,
De historie wordt beleefbaar gemaakt middels
waaronder De Mariahoeve en De Tien Malen.
routes en andere vormen van informatiever-
Ook is er een theater met een regionale functie
schaffing.
en zijn er bijzondere cultuuractiviteiten te ondernemen. Puttenaren staan stil bij gebeurtenissen
In het landschap met sporen van de geschie-
die een grote indruk hebben achtergelaten op
denis bevindt zich een aantal bijzondere land-
het collectieve geheugen van de gemeente,
goederen, waaronder kasteel Oldenaller en
zoals de razzia in de Tweede Wereldoorlog. De
Oud-Groevenbeek (tussen Ermelo en Putten).
sporen die hiervan in Putten nog aanwezig zijn,
Hier op de Noordwest-Veluwe bevindt zich een
zijn te beleven via een jaarlijkse herdenking, een
sprengenbeek, waar vroeger met het water een
route door het dorp en een Herdenkingshof en
papiermolen werd aangedreven. Het eerderge-
Gedachtenisruimte ter herinnering aan de Razzia
noemde landgoed Schovenhorst met een bijzon-
van 2 oktober 1944.
der pinetum en de Bostoren biedt ook specifiek ruimte aan de beleving van cultuurhistorie. In kasteel De Vanenburg kun je overnachten en dineren op een 17e-eeuws landgoed.
18
DE KRACHT VAN PUTTEN
Omgevingsvisie Putten 2040
2
2.2 Het ontstaan van Putten
De eerste vermelding van Putten dateert uit
Met de komst van het christendom en de vele
855. In een akte waar een zekere Folckerus vele
kloostergoederen volgt een nieuw hoofdstuk.
landerijen, bossen en hoeven ‘in vico qui dicitur
Met de stichting van een kerk in Putten in het
Puthem’ ofwel ‘in het dorp genaamd Puthem’
begin van de 10e eeuw wordt deze buurtschap
Putten is een oud dorp, gelegen in het kust-
schenkt aan een klooster in Werden (Duitsland).
het centrum van het complex van buurtschap-
gebied van de vroegere Zuiderzee (of het nóg
Puthem betekent letterlijk huis bij de put (bron).
pen die samen het kerkdorp (kerspel) Putten
vroegere Flevomeer). Het is één van de, vanuit
Maar de geschiedenis van het gebied rond
vormen. Putten behoort zo tot de oudste
agrarisch oogpunt bezien, beste plekjes van de
Putten is natuurlijk veel ouder en gaat terug
kerspels op de Veluwe en heeft enkele eeuwen
Veluwe.
tot in de prehistorie, zoals de grafheuvels en
lang een zeer groot gebied omvat. Naast het
diverse archeologische vondsten laten zien.
gebied van de huidige gemeente Putten hebben
Figuur: Ontwikkeling van Putten in kaartbeelden van 1815 tot 2020 (bron; Topotijdreis)
ook delen van het grondgebied van Nijkerk, Voorthuizen en de zeewaarts gelegen ontginningen er deel van uitgemaakt. Later zijn Nijkerk (1416) en Voorthuizen van het kerspel Putten losgemaakt. Van de zeewaarts gelegen ontginningen is in de loop der eeuwen, als gevolg van bodemdaling door ontwatering voor de landbouw, tijdens stormvloeden veel verloren gegaan. Sinds de dijkaanleg in de latere middeleeuwen (vanaf 1356) is de kustlijn enigszins
1815
1900
gefixeerd. Tot 1530 vormen Putten en Nijkerk één scholtambt. Dan wordt het gesplitst in de nieuwe scholtambten Nijkerk en Putten. Het nadien bestaande scholtambt Putten is later, na de veranderingen in de bestuurlijke organisatie van de Bataafse Republiek, het Koninkrijk Holland, het Franse keizerrijk en het Koninkrijk der Nederlanden, gecontinueerd als gemeente Putten.
1965 19
2020
DE KRACHT VAN PUTTEN
Omgevingsvisie Putten 2040
2
Agrarische sector
een kleine rooms-katholieke gemeenschap is
agrarisch gebied, maar al vanaf het midden van
blijven bestaan. Bron: www.putten.nl/Bezoekers/
de 19e eeuw en vooral in de 20e eeuw zijn de
Naast bos en heide op de hogere delen van
Heden_Verleden/Geschiedenis
recreatiesector en toerismebranche een
de gemeente bestaat Putten vooral uit agrarisch gebied. De meeste Puttense boerderijen behoren gedurende het Ancien Régime tot het
WOII tot nu
Vooral in de tweede helft van de 20e eeuw is bovendien de (kleinschalige en schone)
goederenbezit van drie kloosters: Elten, Werden
Eind september 1944, tegen het einde van de
industrie in betekenis toegenomen. Vanaf de
en de Abdinckhof te Paderborn. Het bezit van
Tweede Wereldoorlog, wordt door de onder-
jaren 60 hebben planmatige uitbreidingen het
Werden is in 1559 aan de Abdinckhof overge-
grondse in Putten een aanslag gepleegd op een
dorp Putten sneller doen groeien. De aanleg van
dragen waardoor de Abdinckhof verreweg de
aantal Duitse officieren. Als vergeldingsactie
Flevoland, de A28 en de laatste uitbreidingswij-
grootste grondeigenaar werd in het Puttense
wordt een razzia uitgevoerd door de Wehrmacht
ken zoals Bijsteren en Rimpeler zijn ‘recente’
en Nijkerkse gebied. Dit omvangrijke complex
en de SS en wordt een deel van het centrum
grote veranderingen in het landschap.
is tot de secularisatie van deze goederen in
van het dorp platgebrand en worden 659
1803 namens de Abdinckhof bestuurd door een
mannen weggevoerd naar Kamp Amersfoort
Meer informatie over het ontstaan en de
rentmeester, de kellenaar (vanaf de 16e eeuw
en vervolgens naar werkkampen in Duitsland.
geschiedenis van Putten kunt u vinden op
uitsluitend paters van de Abdinckhof), gevestigd
Slechts 48 mannen keerden in Putten terug.
www.mijngelderland.nl/canons/putten
op een ‘hof’, de Kelnarij (vroeger gelegen aan de
Na de oorlog is Putten nog steeds grotendeels
en www.verhaalvanputten.nl/tijdlijn.
huidige Brinkstraat). Gedurende haar geschiedenis tot aan de dag van vandaag is de agrarische sector in Putten van overwegend belang gebleven voor de identiteit van Putten.
Reformatie De Reformatie heeft zich in Putten pas laat voltrokken. Tot aan het eind van de 16e eeuw bleef de Pancratiuskerk rooms-katholiek en tot 1608 bleef de pastoor van Putten op zijn post als zieleherder. Daarna vond een bijna volledige reformatie plaats. Door de aanwezigheid van de Abdinckhofse pater(s) op de Kelnarij kon de rooms-katholieke zielzorg in beperkte mate worden voortgezet, zodat naast het grote protestantse deel van de Puttense bevolking altijd
20
economische factor van belang geworden.
AMBITIES EN OPGAVEN
Omgevingsvisie Putten 2040
3
21
HOE BLIJFT PUTTEN DE KOMENDE JAREN sterk verbonden, dorps, natuurlijk en economisch vitaal en gastvrij?
AMBITIES EN OPGAVEN
Omgevingsvisie Putten 2040
3
22
HOOFDSTUK 3 DE PUTTENSE AMBITIES EN OPGAVEN
3.1 Trends en ontwikkelingen In deze paragraaf gaan we eerst in op trends en ontwikkelingen die op de gemeente afkomen. We hebben de belangrijkste ontwikkelingen samengevat in de volgende thema’s:
In dit hoofdstuk zijn de belangrijkste thematische ambities en opgaven beschreven waar Putten de komende jaren aan wil werken. De gemeente Putten moet kunnen anticiperen op trends en ontwikkelingen die de gemeente gewenst of ongewenst beïnvloeden. Op basis van diverse gemeentelijke en regionale beleidsstukken en databronnen is in beeld gebracht met welke opgaven we de komende jaren aan de slag moeten. Elke opgave is vervolgens thematisch uitgewerkt.
tot gevolg. Het klimaatadaptief inrichten van de ruimte op dorps-, wijk-, straat- en perceelniveau wordt daarmee steeds belangrijker voor mens en natuur. Daarnaast heeft de natuur ook te maken met een afnemende biodiversiteit door: § Klimaatverandering; § Veranderend landgebruik: 1; Versnippering, verstoring en vernietiging van leefgebied
Klimaatverandering en afname
biodiversiteit
Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, overstromingen, hitte en droogte toe. Deze veranderingen lijken zich te versnellen en de gevolgen worden naar alle waarschijnlijkheid (nog) groter. Verdroging en droogvallende beken zijn inmiddels bekende effecten. Tegelijkertijd kan er, door hevige regen in korte tijd, wateroverlast ontstaan. Ook nemen hittegolven in aantal en duur toe, met hittestress
(door verstedelijking, groei infrastructuur en verkeer, ontginningen, etc.) 2; Intensivering van de landbouw (intensivering gebruik en beheer, monoculturen, ontbossing, etc.); § Vervuiling (gebruik gewasbeschermings middelen en andere chemicaliën, stikstofdepositie door uitstootgassen industrie, verkeer en landbouw, etc.); § Invasieve exoten; § Overexploitatie van grondstoffen (visserij, jacht, bosbouw, energie- en grondstoffenwinning).
Al deze factoren verminderen de veerkracht van het ecosysteem en tasten de biodiversiteit op veel manieren aan.
AMBITIES EN OPGAVEN
Omgevingsvisie Putten 2040
3
23
Bevolkingsgroei en demografie De bevolking in de gemeente Putten zal steeds
De woningbehoefte groeit en
verandert
innovatieve woonvormen, maar ook voor de andere bewoners van Putten ontstaat hier vraag
meer groeien. De verwachting is dat het inwo-
Met de verandering van de bevolkingssamen-
naar. Flexwonen is hier onderdeel van en biedt
nersaantal zal groeien van 24.598 (2022) naar
stelling verandert ook de woningbehoefte. Het
een tijdelijke oplossing bij woningnood. Vooral
26.723 in 2040. Deels omdat er steeds meer
aantal huishoudens groeit in Putten van 9.846
voor jongere huishoudens wordt het namelijk
mensen van buitenaf in Putten komen wonen en
in 2022 naar 11.206 in 2040. Dit wordt mede
steeds moeilijker om op de huizenmarkt te
deels door natuurlijke aanwas.
veroorzaakt doordat huishoudens uit minder
komen en een geschikte woning te vinden.
mensen gaan bestaan. De vraag naar 1- en
Dit komt ook door de grote concurrentie van
De bevolkingssamenstelling verandert ook: er
2-persoons woningen stijgt en dit creëert een
de omliggende gemeenten. Een laatste recente
wonen in 2040 relatief meer ouderen in Putten.
behoefte aan andere soort woningen. Woningen
trend is het groeiend gebrek aan woonruimte
Waar het percentage 65+ tot en met 80+ in 2022
moeten kleiner en compacter worden gebouwd.
voor vluchtelingen en arbeidsmigranten als
21,5% bedraagt, is dit in 2040 27,4% geworden.
Verder neemt onder andere de vraag naar wo-
gevolg van conflicten en Europese plannen.
1
ningen voor 75-plussers enorm toe. Die steeds omvangrijkere groep (kwetsbare) ouderen blijft door landelijk beleid ook steeds langer thuis wonen. Het gevolg hiervan is er een groeiende Figuur: Trend bevolkingsontwikkeling Putten, ter vergelijking afgezet tegen Harderwijk. Primos Prognose, ABF Research
1
Aandacht voor gezondheid en
welzijn groeit
vraag naar (mantel) zorg en passende woonvor-
Bewegen, ontmoeting en meedoen zijn ontzet-
men (levensloopbestendig en beschermd). Voor
tend belangrijk voor het welzijn van Puttenaren.
de ouderen is er dus een grote vraag naar
https://www.regiobeeld.nl/bevolkingsontwikkeling?gemeente=Putten&vergelijk=Harderwijk
AMBITIES EN OPGAVEN
Omgevingsvisie Putten 2040
3
de komst van de Omgevingswet veranderen. De nieuwe term wordt ‘omgevingsveiligheid’ en de Omgevingswet beoogt specifiek mensen in gebouwen te beschermen, omdat de meeste mensen zich voor het grootste deel van de dag binnenshuis bevinden. Nieuw is de komst van aandachtsgebieden en voorschriftengebieden. We zien momenteel een toename van inwo-
mogelijkheden om op dezelfde wijze volwas-
Ook zal klimaatverandering nieuwe risico’s mee-
ners met overgewicht in alle leeftijdsgroepen
senen te stimuleren meer te gaan sporten en
brengen zoals hittestress, verdroging en kans op
(bron: GGD Noord- en Oost-Gelderland, 2020).
bewegen in de openbare ruimte. Belangrijk is
bosbranden. De energietransitie brengt mogelijk
Speelplekken en sportvoorzieningen scoren een
om de negatieve milieueffecten aan te pakken
nieuwe veiligheidsrisico’s met nieuwe technie-
2,3 op een schaal van 0-5 ((bron: GGD Noord- en
door overmatige geluid en/of geurbelasting
ken zoals brandgevaar bij buurtbatterijen.
Oost-Gelderland, 2020). Inzet is nodig om de
te voorkomen en luchtverontreiniging door
sportinfrastructuur te verduurzamen. Mogelijk
verkeer en bedrijvigheid aan te pakken2. In
krijgt Putten een nieuwe sporthal. Verder is er
Putten waren er in 2020 4.407 dagen ziekte-
een grotere behoefte aan een breed aanbod
verzuim door luchtverontreiniging (bron: GGD
van voorzieningen en faciliteiten als basis-
Noord- en Oost-Gelderland, 2020). Het verduur-
De verschillen onder inwoners nemen toe, en de
infrastructuur. Intensiever samenwerken op
zamen van de mobiliteit en de bedrijvensector
sociale problematiek wordt steeds complexer.
sociaal vlak wordt steeds belangrijker (met de
kan de luchtkwaliteit verbeteren. Een leefbare
Doelmatig en betaalbaar leveren van zorg komt
gemeente als netwerkpartner). We doen ook
omgeving wordt steeds meer onderwerp van
steeds meer onder druk te staan en het maken
steeds meer beroep op de zelfredzaamheid van
gesprek. Hittestress, wateroverlast, tekort aan
van gezondere keuzes wordt steeds duurder.
burgers. 14% van de Puttenaren woont alleen
groen en tekort aan voorzieningen lijken
Dit vraagt om een kanteling in de benadering.
en 37% voelt zich wel eens eenzaam (bron: GGD
steeds meer een direct effect op onze welzijn
We willen meer investeren in een veilige en
Noord- en Oost-Gelderland, 2020). De inrichting
en gezondheid te hebben.
gezonde leef- on woonomgeving. Om zo te
van de openbare ruimte kan hier in sterke mate een verbetering in aanbrengen. Verder zet de gemeente in op campagnes/projecten op het
nemen toe
voorkomen dat duurdere en zwaardere inter Het veiligheidsgevoel neemt toe
venties nodig zijn. We zien dat er steeds minder mensen in instellingen worden opgenomen
terugdringen van overmatig alcoholgebruik,
Meer mensen voelen zich veilig in hun eigen
en er meer een plek moeten krijgen in de wijk.
roken en overgewicht. Een ander mooi voor-
omgeving (sociale veiligheid). De veiligheids-
Dat vraagt om aanpassingen aan maar ook van
beeld is het Project Pleintje, waar het buiten
beleving is in 2020 toegenomen ten opzichte
de leefomgeving. Denk bijvoorbeeld aan het
spelen weer een boost krijgt. Telefoons worden
van 2014 (veiligheidsmonitor). Het (fysiek)
toegankelijk en ‘leesbaar’ maken van de wegen-
ingezet om jeugdigen weer meer buiten te laten
beschermen van de leefomgeving wordt nu nog
structuur voor iemand met dementie.
spelen. Hieraan gekoppeld onderzoeken we de
‘externe veiligheid’ genoemd, maar dat zal met
2
24
Sociaaleconomische verschillen
Luchtkwaliteit en Gezondheid in Gelderland - Rapportage februari 2022 over de luchtkwaliteit in 2019.
AMBITIES EN OPGAVEN
Omgevingsvisie Putten 2040
3
25
De economie vraagt om ruimte,
zorgt voor uitdagingen in ontwikkelruimte
De agrifood sector verandert
innovatie en verduurzaming
(van zowel bedrijvigheid als woningen). De 24-uurseconomie zorgt voor potentieel 24 uur
Putten is een groene gemeente met agrarische
Het aantal banen in Putten neemt – na een
lang overlast van bedrijfsprocessen (geluid,
bedrijven en grond die ter beschikking is gesteld
beperkte krimp in 2013 – gestaag toe. Over
geur etc.).
voor de landbouw. Putten is van oudsher een
de periode 2011-2020 komt deze groei van het
plattelandsgemeente en de gemeente draagt de
aantal banen neer op een groei van 11,7%.
We zien ook in toenemende mate de
agrarische bedrijven een warm hart toe. Echter,
Daarmee ligt de groei van het aantal banen
digitalisering van de samenleving en economie
er zijn landelijk en provinciaal diverse ontwik-
hoger dan de Nederlandse (+5,8%), Gelderse
doorzetten. Dit heeft ook effect op de vitaliteit
kelingen gaande die de agrarische sector onder
(+5,0%) en COROP-Veluwse (+6,9%) groei
van detailhandel. Immers neemt door de
druk zetten. Met name de stikstof problematiek
over diezelfde periode. De economie is wel in
toename van internet-verkoop (e-commerce)
is daarbij urgent. De aandacht komt steeds meer
ontwikkeling. De lange termijn effecten van
het fysieke winkeloppervlakte langjarig af.
te liggen op het versterken van de biodiver-
Corona en de oorlog in Oekraïne zijn nog niet
Hierdoor kan de Puttense winkelstructuur steeds
siteit, landschapsbeheer, dierenwelzijn en het
geheel duidelijk. Maar wat wel duidelijk is, is dat
meer onder druk komen te staan. Van de vier
beperken van milieubelasting. Er loopt momen-
in iedere economische sector technologische
bedrijventerreinen worden het bedrijventerrein
teel een pilot natuur inclusieve landbouw in
ontwikkelingen steeds belangrijker worden
Ambachtsstraat (6 ha.) en het voormalige
Veenhuizerveld. Ook andere ontwikkelingen zoals
voor een gezonde bedrijfsvoering. In iedere
Sligro-/Emtéterrein getransformeerd. Om
multifunctionele landbouw, schaalvergroting of
economische sector liggen er opgaven voor
het verlies aan ruimte voor bedrijven te
juist extensivering, hebben invloed op het eco-
verduurzaming. Bij de verduurzaming van
compenseren wordt een nieuw en duurzaam
nomisch perspectief van agrariërs en de uitstra-
de technologieën moet ook de impact op de
bedrijventerrein genaamd Henslare (7,2 ha.)
ling van het gebied. De verwachting is dat veel
andere milieuthema’s betrokken worden.
nabij het NS-station Putten ontwikkeld1. De
agrarische bedrijven zullen stoppen en dat er een
Daar waar mogelijk met de ambitie om naast
behoefte aan bedrijventerreinen ligt op ruim 14
afname is in het aantal agrarische bedrijven. Dit
verduurzaming ook een positieve impact
ha.2 Hoe hier invulling aan wordt gegeven komt
komt mede doordat veel boeren geen opvolger
te hebben op de andere milieuthema’s
naar voren in de Economische Visie (vaststelling
hebben om het bedrijf over te nemen. Dit is een
(bijvoorbeeld bodem, water, lucht). Duurzame
2023). Naast ruimtelijke vraagstukken, liggen
ontwikkeling waar de gemeente helaas weinig
economie moet leiden tot een leefbare of
er opgaven rond toekomstbestendigheid
invloed op heeft. Het functieveranderingsbeleid
leefbaardere omgeving. Dit betekent dus
van werklocaties, samenwerking in de regio
biedt agrarische ondernemers mogelijkheden op
ook een gezond en duurzaam ondernemend
en dienstverlening vanuit de gemeente.
een verantwoorde manier hun bedrijfsvoering te
landschap, waarbij iedereen een boterham
Belangrijke onderdelen van de economie naast
beëindigen. De ruimte die vrijkomt kan worden
kan verdienen. Echter, binnen kaders: zodat
de maakindustrie en dienstverlening zijn de
ingezet voor bijvoorbeeld de energietransitie,
inwoners een gezond leefklimaat blijven
agrarische sector en de vrijetijdseconomie.
klimaatadaptatie, recreatie, (flex)wonen, cultuur
hebben. De stikstofcrisis brengt risico’s voor
en natuur of kan natuurlijk weer opnieuw voor
de natuurlijke biodiversiteit met zich mee, en
agrarische doeleinden worden ingezet.
1
Het beoogde bedrijventerrein Henslare ligt tussen de spoorlijn en de weg Henslare. In het noorden begint het met een kavel aan de Stationsstraat.
2
(Laddertoets Bedrijventerrein Henslare Putten, Stec Groep 2019) & Programma werklocaties (RPW, 2019).
AMBITIES EN OPGAVEN
Omgevingsvisie Putten 2040
3
26
De recreatieve en toeristische sector
Het verduurzamen van de mobiliteit wordt
groeit
een belangrijk onderdeel van het ‘schoner’
Mede door de Corona pandemie zien we een
de klimaatdoelstellingen. Hier horen belangrijke
grote stijging van vakanties in eigen land en
keuzes over autobezit en parkeernormen ook
dus ook op de Veluwe. De verwachting is dat
bij. Aanbieden van deelmodaliteiten heeft de
deze trend zich doorzet naar de toekomst. We
potentie om het (tweede) autobezit omlaag te
hebben ons eigen land ontdekt en worden
brengen. Het openbaar vervoer aantrekkelijker
steeds klimaatbewuster. Het is belangrijk om be-
en geheel elektrisch maken en het inzetten op
stemmingsmanagement toe te passen: inzetten
laadpalen helpt ook om de keuze voor duur-
op kwaliteit in plaats van kwantiteit van bezoe-
zame vervoersopties te stimuleren.
maken van de gemeente en het bijdragen aan
kers. Korte en lange investeringstermijnen zijn belangrijk om steeds in te spelen op de veranderende wensen van de gast en om te kunnen blijven concurreren met overige toeristische
Energietransitie en beschikbaarheid
grondstoffen
sectoren. Landelijk wordt ook archeologie meer
Putten heeft een aantal klimaatdoelen gesteld
op de kaart gezet en ingezet voor onder andere
die moeten worden behaald in het jaar 2050.
recreatie en toerisme. Er is een landelijke lobby
Om deze doelen te behalen moet de gemeente
voor meer archeologische deskundigheid bij
het energiesysteem duurzaam inrichten.
gemeenten. Er wordt bovendien gepleit voor het
Opwekking, opslag en levering van duurzame
gaan van het gas af. De wijken worden aange-
met regelmaat aanpassen van verwachtings- en
energie vragen om ruimtelijke inpassing. De
sloten op nieuwe duurzame warmtebronnen om
beleidskaarten.
energie zal steeds meer fossielvrij (dat wil
deze ’s winters warm te houden. Ten gevolge
zeggen zonder CO2-uitstoot) en lokaal /regio-
van klimaatverandering is koeling in de zomer
naal opgewekt gaan worden. Regionaal wordt
ook een nieuw aandachtspunt geworden. Door
bijvoorbeeld bekeken waar en hoe duurzame
grondstoftekorten die resulteren in prijsstij-
Mobiliteit neemt toe, verandert en
verduurzaamt
elektriciteit, zoals wind- en zonne-energie en
gingen en krapte op het energienet wordt de
Putten is gegroeid en het mobiliteitssysteem
mogelijk mestvergisting voor biogas het beste
overgang naar duurzame energie en warmte
is niet meegegroeid. Hierdoor is de drukte op
opgewekt kan worden. Maar ook welke warmte-
systemen steeds complexer. Er bestaan risico’s
de wegen toegenomen. De ontsluitingswegen
bronnen er zijn, zodat wijken en gebouwen van
op een verdere polarisatie tussen arm en rijk
staan onder druk en raken vol. Ook leidt dit tot
het aardgas af kunnen. Ook wordt bekeken
wanneer aandachtspunten zoals energie‑
onveilige situaties. De ontwikkeling van een
hoe we het beste energie kunnen besparen.
armoede niet worden aangepakt. Dit kan de
nieuwe ontsluitingsweg bij Halvinkhuizen zal
De locaties van deze duurzame energiesyste-
haalbaarheid van de klimaatdoelstellingen in
zorgen voor minder drukte op bestaande wegen
men zijn aangewezen in RES-zoekgebieden.
het gedrang brengen.
en een betere verdeling van het vele verkeer.
Woningen worden op grote schaal geïsoleerd en
AMBITIES EN OPGAVEN
Omgevingsvisie Putten 2040
3
3.2 Ambities
Dat die kwaliteiten blijven is niet
In deze paragraaf beschrijven we wat onze rich-
druk op de huidige situatie. Om de kwaliteiten
tinggevende ambities zijn. In hoofdstuk 4 laten
veilig te stellen voor de toekomst en nieuwe,
we zien wat onze visie is op kaart en hoe onze
gewenste kwaliteiten toe te voegen, zetten we
ambities een plek krijgen in onze leefomgeving.
als gemeente in op een aantal gemeentebrede
à
als gebruiker van de ruimte
vanzelfsprekend. Diverse ontwikkelingen zetten
ambities. Onze prachtige ligging in een groen en
Wij streven naar een duurzame (fysieke)
divers landschap vormt de basis van
leefomgeving, waarin de mensen (sociaal/
Putten. Grote bosrijke natuurgebieden, een
cultureel), de planeet (ecologie) en de welvaart
afwisselend agrarisch buitengebied, bijzondere
op harmonieuze manier in balans zijn. Hierin
landgoederen en authentieke kernen en
streven we sociale, ecologische en economische
buurtschappen vormen het decor waarin wij
duurzaamheid na. Deze drie ambities zijn
zo prettig wonen, recreëren en werken.
verbeeld in het Puttense Wiel:
We stellen de mens centraal,
à
We zijn rentmeester van onze (dorpse en natuurlijke) leefomgeving
à
We blijven werken aan een vitale en gastvrije economie
We stellen de mens centraal, als gebruiker van de ruimte Alle mensen in Putten doen ertoe. We vinden het belangrijk dat iedereen in Putten kan wonen, meedoen, elkaar kan ontmoeten, bewegen. En dat het er gezond en veilig is. In Putten stellen we de mens centraal, in alle ruimte die we nodig hebben om fijn in Putten te kunnen leven.
We zijn rentmeester van onze (dorpse en natuurlijke) leefomgeving We hechten grote waarde aan onze dorpse gemeenschap en dynamiek. Voor behoud van onze huidige kwaliteiten kan het dorp niet oneindig groeien. In 2040 is het dorp qua omvang zo goed als uitontwikkeld. Rust en ruimte en de dorpse schaal is wat bewoners en bezoekers aan Putten bindt. Die rust en ruimte willen we behouden en we zoeken naar een juiste balans tussen rust en reuring.
27
Figuur: Het Puttense Wiel
We zijn ook rentmeester van onze natuurlijke
met onze drie hoofdambities
leefomgeving en ons erfgoed. We beschermen
AMBITIES EN OPGAVEN
Omgevingsvisie Putten 2040
3
ons groene buitengebied en de prachtige natuur in Putten, evenals bijzondere cultuurhistorische elementen. Hierbij zorgen we voor een goede afweging met andere ruimtevragers zoals de
3.3 Centrale Puttense opgaven
energietransitie, woonopgaven en de groeiende
Hoe blijft Putten de komende jaren sterk
recreatiesector.
verbonden, dorps, natuurlijk en economisch vitaal en gastvrij? Putten heeft veel verschillende
We blijven werken aan een vitale en gastvrije economie
ambities op het terrein van natuur en groen, wonen, voorzieningen, gezondheid, samen leven en inclusie, duurzaamheid, economie,
We zijn rentmeester van onze (dorpse en natuurlijke) leefomgeving 4. Natuurlijk en groen Putten 5. Cultureel en historisch Putten 6. Energieneutraal Putten
Putten staat bekend om zijn vitale en goed
mobiliteit, recreatie, cultuur en veiligheid. Deze
functionerende lokale economie. De vele
ambities zijn soms goed samen te realiseren.
vakantieparken en prachtige routes maken
Maar soms ook niet. Putten hecht veel waarde
Putten een hotspot op het gebied van recreatie
aan de hechte gemeenschap, vitale kernen en de
in Nederland en op de Veluwe. Putten zet zich
groene buitenruimte. We willen zorgvuldig en
de komende jaren in om deze vitale en gastvrije
creatief met de ruimte omgaan, zodat we Putten
economie nog sterker te maken. Daarnaast
vitaal kunnen houden.
We blijven werken aan een vitale en gastvrije economie
De Puttense economie wordt zoveel mogelijk
In de omgevingsvisie zijn negen centrale
7.
circulair ingezet, zodat de fysieke omgeving, de
opgaven uitgewerkt die goed het brede palet
bewoner en de portemonnee er baat bij heb-
aan opgaven en ambities weergeeft. Een
ben. De economie is dan de centrale verbinder
opgave is een maatschappelijk vraagstuk dat
tussen een gastvrij Putten als markt en als
om een antwoord vraagt. Deze opgaven zijn
woonplaats.
gekoppeld aan onze drie ambities die onderdeel
blijft Putten een gemeente voor de ondernemer.
Ondernemend Putten
8. Bereikbaar Putten 9. Recreatief Putten
zijn van het Puttense Wiel. De negen centrale opgaven zijn:
We stellen de mens centraal, als gebruiker van de ruimte
In dit hoofdstuk zijn de negen centrale opgaven verder uitgewerkt. Per opgave zijn de belangrijkste thema’s benoemd. Enkele opgaven zijn verrijkt met een aantal analysekaarten die de huidige situatie, belangrijke plekken of lijnen, beschermingsgebieden of juist ambities
1.
Aangenaam wonen in Putten
2. Sociaal en vitaal Putten 3. Veilig Putten 28
beschrijven.
AMBITIES EN OPGAVEN
Omgevingsvisie Putten 2040
3
Drie ambities met elk drie opgaven
Figuur met de negen Puttense opgaven
29
AMBITIES EN OPGAVEN
Omgevingsvisie Putten 2040
3
30
Ambitie: We stellen de mens centraal, als gebruiker van de ruimte
AMBITIES EN OPGAVEN
Omgevingsvisie Putten 2040
3
3.3.1 Aangenaam wonen in Putten Een passende en betaalbare woningvoorraad voor de lange termijn In Putten willen we ervoor zorgen dat de woningvoorraad op de lange termijn aansluit bij de woonbehoeften uit de samenleving. Rekening houden met de ontwikkeling op langere termijn vraagt om flexibiliteit. Het realiseren van passende huisvesting zien we als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, maatschappelijke organisaties en gemeentebestuur. We streven naar een evenwichtige woningvoorraad die alle segmenten omvat en alle doelgroepen
jong en oud. We kijken met Woningstichting
goed bereikbare kernen met voorzieningen
onderdak biedt. Bij voorkeur zijn woningen voor
Putten naar mogelijkheden om doorstroming
voor dagelijks en niet-dagelijks gebruik.
meerdere doelgroepen geschikt en daarmee ook
van ouderen in de sociale huur te stimuleren,
Op de Noord-Veluwe verwachten we de
op langere termijn inzetbaar. Er is een gezonde
waardoor meer mensen passend worden
grootste behoefte in de kern Harderwijk met
opbouw van de bevolking nodig om de vitaliteit
gehuisvest.
3.000 tot 4.000 woningen extra tot 2030. Ook
houden. Aandachtspunt hierbij is de doelgroep
*Gebaseerd op de intern gebruikte
extra huishoudens, in aantallen die passen
jongeren. Ook voor deze doelgroep willen we
prognosecijfers van eind 2022 komen we uit op
bij de grootte van de kern.
voldoende woningen bieden. We zetten ons
een woningaantal van 2200. Uit het Regionaal
in om tot 2040 2.200* woningen te bouwen,
Woningmarktonderzoek komt voor wat betreft
aansluitend bij de prognoses voor de groei van
de bevolkingsprognose het volgende:
het aantal inwoners in Putten. We bouwen voor de lokale behoefte, met extra aandacht voor starters en (vitale) ouderen. Hier is voldoende aanbod in sociale huur en betaalbare koop voor nodig. Woningbouwontwikkeling kan zo bijdragen aan een inclusieve samenleving voor
31
andere grotere kernen kunnen rekenen op
van Putten en haar voorzieningen in stand te
§ Na 2030 groeit het aantal huishoudens ook nog, maar wel minder hard, doordat sterfte onder babyboomhuishoudens groter wordt. § Overal is behoefte aan extra woningen, maar de vraag is per saldo het grootst in
AMBITIES EN OPGAVEN
Omgevingsvisie Putten 2040
3
Vernieuwende woonvormen
splitsen van woningen en hergebruik van
Om voorbereid te zijn op de behoefte op de
voeren we het functieveranderingsbeleid,
lange termijn is flexibiliteit nodig, zowel qua
waarbij in ruil voor sloop van bedrijfsbebouwing
vorm als qua regelgeving. Er valt te denken
(en onder bepaalde voorwaarden) burger-
aan tijdelijke bouw of een eigendomsvorm
woningen kunnen worden toegevoegd in het
die kan veranderen (huurwoningen die
buitengebied of liever nog aan de rand van de
welzijn, samenwerking, mogelijkheden voor
verkocht kunnen worden). We zetten in op
bebouwde kom. Om spoedzoekers een kans op
ontmoeting en geschikte woonvormen op
vernieuwende woonvormen die aansluiten
een woning te geven faciliteren we Flexwonen.
de juiste plek. Hier passen we een integrale
bij de woonbehoefte en creëren hier extra
We zoeken naar geschikte locaties voor 20-25
benadering van wonen, zorg en welzijn toe.
ruimte voor. Prioriteit ligt bij huizen voor kleine
woningen, maar het kan bijvoorbeeld ook
Om te beginnen is daar een gezonde en
gezinnen, met meer buitenruimte en een
doordat we kleinschalig onder voorwaarden
aantrekkelijke woonomgeving met een hoge
kleinere binnenruimte. Tegelijkertijd komt uit
huisvesting tijdelijk toestaan op vakantieparken.
milieukwaliteit voor nodig. Ruimte voor sport
de participatie naar voren dat driekwart van de 615 deelnemers inzetten op vernieuwende woonvormen en op geschikte plekken ruimte willen bieden aan woonconcepten bestaande
en beweging is een belangrijk onderdeel van
Prettige woonwijken: gezond en inclusief
een gezonde woonomgeving. Bovendien biedt groen een aantrekkelijk omgeving om te sporten en bewegen en elkaar te ontmoeten.
uit 5 tot 7 bouwlagen. Dit om veel woningen
We zetten in op zorgzame en inclusieve wijken.
De woonomgeving van de toekomstige
toe te kunnen voegen, ruimte te besparen
We maken goed wonen voor onze inwoners
woonwijk Halvinkhuizen en het sportpark
en woningen betaalbaar te houden. Met
met een zorgbehoefte mogelijk. Dat vraagt om
Putter Eng kunnen naadloos in elkaar