Startnotitie Meerjarenplan Samenleving 2023-2027

Uitgerekend recreatief Startnotitie Meerjarenplan Samenleving 2023-2027

2 van 25

Inhoud 1.

Leeswijzer ..............................................................................................................................5

2.

Aanleiding en aanpak.............................................................................................................5

3.

2.1.

Opzet .............................................................................................................................5

2.2.

Opgavegericht werken...................................................................................................7

Afbakening .............................................................................................................................8 3.1.

Verbinding fysieke leefomgeving...................................................................................8

3.1.1.

4.

5.

De Omgevingsvisie Putten ....................................................................................8

3.2.

Communicatie en burgerparticipatie............................................................................10

3.3.

Duurzaamheid .............................................................................................................10

Randvoorwaarden................................................................................................................11 4.1.

Buurtgericht werken.....................................................................................................11

4.2.

We houden het simpel.................................................................................................11

4.3.

Sociale basis op orde ..................................................................................................12

4.3.1.

Preventie .............................................................................................................13

4.3.2.

Algemene voorzieningen .....................................................................................13

4.3.3.

Vrijwilligers en mantelzorgers..............................................................................14

4.3.4.

Verenigingen en kerken.......................................................................................14

Opgaven...............................................................................................................................15 5.1.

Hoe bevorderen we de kansengelijkheid? ..................................................................15

Programma 5.1.1: Het verkleinen van de onderwijsachterstanden......................................16 Programma 5.1.2: Het vergroten van de bestaanszekerheid...............................................16 Programma 5.1.3: Het verkleinen van gezondheidsachterstanden. ....................................17 5.2.

Hoe zorgen we ervoor dat iedereen volwaardig mee kan doen in de samenleving? ..17

Programma 5.2.1: Stimuleren van meedoen in verscheidenheid. .......................................18 Programma 5.2.2: Stimuleren van meedoen naar vermogen. .............................................19 Programma 5.2.3: Hoe zorgen we dat inwoners met een beperking mee kunnen doen? ...19 Programma 5.2.4: Voorkomen van eenzaamheid in Putten. ...............................................20 5.3.

Hoe zorgen we ervoor dat mensen gezond kunnen leven in Putten? .........................20

Programma 5.3.1: Het stimuleren van een gezonde leefstijl................................................21 Programma 5.3.2: Mentale veerkracht van jeugd en jongvolwassenen...............................21 5.4.

Hoe spelen we in op de vergrijzing in Putten? ............................................................22

Programma 5.4.1: Het benutten van het zilveren kapitaal ...................................................22

3 van 25

Programma 5.4.2: Omgaan met een toenemende zorg- en ondersteuningsvraag..............23 Programma 5.4.3: Omgaan met een toenemend aantal inwoners met dementie................23 Bronvermelding ...........................................................................................................................24

4 van 25

1. Leeswijzer Deze startnotitie vormt de basis voor het nieuwe Meerjarenplan Samenleving 2023-2027. De notitie is als volgt opgebouwd: -

In hoofdstuk 2 beschrijven we de reden voor een nieuw Meerjarenplan en hoe we tot dit plan willen komen. We leggen hier de aanpak van opgavegericht werken uit.

-

In hoofdstuk 3 gaan we in op de afbakening van het plan. Hier lichten we de verbinding met andere beleidsdomeinen toe.

-

In hoofdstuk 4 presenteren we de randvoorwaarden die de basis vormen voor onze aanpak.

-

In hoofdstuk 5 presenteren we de maatschappelijke opgaven waar we ons de volgende jaren op willen richten. Ook laten we de programma’s zien waarmee we aan deze opgaven willen werken.

2. Aanleiding en aanpak 2.1. Opzet Waarom we werken aan een nieuw Meerjarenplan 2023-2027 Afgelopen jaren werkten we aan de uitdagingen binnen het domein samenleving vanuit het Meerjarenplan 2019-2022. Dit plan gaf richting aan het beleid op het domein samenleving in de afgelopen jaren. Voor de volgende jaren zijn nieuwe strategische kaders voor beleid nodig. Daarnaast vragen nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen en problemen om een andere aanpak. Met dit nieuwe Meerjarenplan 2023-2027 leggen we de nieuwe basis voor de jaren 2023-2027. Een ‘paraplu’ voor het beleid op het domein samenleving. Wettelijke grondslag Naast de inhoudelijke achtergrond, moet de gemeenteraad periodiek een plan vaststellen (art 2.2 de Jeugdwet), Wet Maatschappelijke Ondersteuning (art. 2.12 Wmo 2015) dat richting geeft aan de te nemen beslissingen. Daarnaast moet de gemeente de Wmo 2015, de Jeugdwet en Participatiewet in onderlinge samenhang organiseren en uitvoeren. Met het Meerjarenplan Samenleving geven wij invulling aan deze taak die in de wet staat. Aanpak We hebben onze inwoners en professionals gevraagd wat zij de belangrijkste opgaven (uitdagingen) in Putten vonden.

Als uitgangspunt voor de uitvraag hebben we het rapport Koersen op de Samenleving (SCP, 2021a) genomen, waarin het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) de belangrijkste (landelijke) maatschappelijke opgaven voor de volgende jaren samenbrengt. De vragenlijst onder Puttense inwoners en partijen (verder: vragenlijst Meerjarenplan) is ongeveer 200 keer ingevuld. Daarnaast hebben we drie rondetafelgesprekken met inwoners en experts gehouden om verder na te denken over de Puttense opgaven.

5 van 25

Daarnaast hebben we ook andere bronnen en inspiratie gebruikt voor het maken van deze startnotitie, zoals: •

De rapportage ‘Opstellen van toekomstbestendig beleid door de gemeente Putten’. Een onderzoek dat onderzoeksbureau Berenschot halverwege 2021 heeft uitgevoerd voor de gemeente Putten. Daarin hebben zij het bestaande Puttense beleid op het domein samenleving doorgelicht en aanbevelingen gedaan voor nog op te stellen beleid.

•

Het Puttens coalitieakkoord 2022-2026 ‘En nu door!’

•

Landelijke ontwikkelingen in wet en regelgeving.

•

Landelijke onderzoeken naar het domein samenleving.

•

Meerjarenplannen van andere gemeenten.

•

Ideeën en opmerkingen van de medewerkers van de afdeling samenleving en andere collega’s uit de gemeentelijke organisatie.

Randvoorwaarden, opgaven en programma’s Om alle uitdagingen in het domein samenleving in een plan te vatten hebben we een vaste opbouw gemaakt, waarbij we uitgaan van de aanpak van opgavegericht werken. Deze aanpak lichten we in paragraaf 2.2 verder toe. In de opbouw voor het Meerjarenplan werken we de opgaven uit in programma’s. Voor de opgaven en de programma’s gelden randvoorwaarden. Hieronder laten we deze opbouw in een schema zien.

Randvoorwaarden

Opgave 1

Opgave 2

Opgave 3

Opgave 4

we in op de

we in op de

we in op de

vergrijzing

vergrijzing

vergrijzing

Programma 1.1

Programma in Putten?2.1

Programma in Putten?3.1

Programma in Putten?4.1

Programma 1.2

Programma 2.2

Programma 3.2

Programma 4.2

Programma 3.3

Programma 4.3

Programma 1.3

Programma 4.4

Figuur 1: schematische weergave Meerjarenplan

-

Opgave: een thema waarover breed zorgen bestaan en waaraan je als samenleving het hoofd wil bieden

-

Programma: een verzameling van tijdelijke inspanningen (projecten, routines en improvisaties) om verschillende, unieke doelen te halen. Doelen die zonder deze coördinatie niet bereikt kunnen worden. In een programma wordt concrete uitvoering gegeven aan beleidsdoelen. Ook kunnen maatregelen voor ontwikkeling van doelen in het programma worden opgenomen. Door programma’s te monitoren kan geëvalueerd worden of het bijdraagt aan de bovenliggende opgave, of dat aanpassing nodig is.

-

Randvoorwaarden: de kaders van onze manier van werken. Deze passen we toe bij het uitwerken van alle opgaven en programma’s.

6 van 25

Van startnotitie naar Meerjarenplan In deze startnotitie presenteren we de randvoorwaarden en opgaven. Ofwel, de strategische kaders van het Meerjarenplan. Als de gemeenteraad deze vaststelt, gaan we de opgaven verder uitwerken. Dat doen we volgens de aanpak van opgavegericht werken die we in onderstaande paragraaf verder toelichten. Daarnaast voegen we in het definitieve Meerjarenplan hoofdstukken toe over de monitoring en de financiën

2.2. Opgavegericht werken De samenleving wordt steeds ingewikkelder. Uitdagingen, of maatschappelijke opgaven, spelen over afdelingen, bestuurslagen, organisaties, domeinen en wetten heen. Zulke opgaven kunnen dan ook niet eenvoudig binnen een afdeling of (gemeentelijke) organisatie worden aangepakt (NSOB, 2020, SCP, 2021a). Dit vraagt om een andere manier van werken. Een aanpak die we hiervoor in dit Meerjarenplan gebruiken is ‘opgavegericht werken’. Deze aanpak gebruiken we ook breder, bijvoorbeeld bij de totstandkoming van de Puttense Omgevingsvisie.

“Werk opgavegericht, waarbij het van groot belang is dat de verschillende bestuurslagen over hun eigen beleidskoker heen durven te kijken en het integrale perspectief van de burger centraal wordt gesteld. Hanteer daarbij een brede definitie van het sociaal domein: zoek verbindingen met flankerende terreinen, zoals schuldhulpverlening, (passend) onderwijs en medische of langdurige zorg.” Adviesbureau Berenschot – rapport toekomstbestendig Putten

Bij opgavegericht werken bepaal je samen met inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven en andere partijen uit de samenleving wat je samen als opgaven ziet. Nadat de opgaven samen zijn opgesteld, wordt gezocht naar partijen (dit kunnen ook inwoners zijn) die mee kunnen helpen aan het bereiken van (een deel van) die opgaven. Hiermee vormen we samenwerkingen (allianties). Vanuit gedeelde belangen brengen de partijen de benodigde denkkracht, ideeën en (indien van toepassing) middelen in om een probleem op te lossen. Het is afhankelijk van de opgave welke allianties voor de hand liggen. Opgavegericht werken kent drie uitgangspunten: •

We benaderen de opgave samen (dus met inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en professionals die kunnen bijdragen aan het aanpakken of oplossen van de opgave)

•

We kijken vanuit mogelijkheden om de opgave het hoofd te bieden

•

We handelen vanuit de bedoeling, de regels zijn ondersteunend

7 van 25

We lossen opgaven dus niet op voor de samenleving, maar met de samenleving. Als gemeente moet je helder zijn over wat je rol is. En wat inwoners en partners mogen verwachten. Dat verheldert het gesprek en de posities daarin. In paragraaf 3.2 staan we nader stil bij het punt rondom communicatie.

3. Afbakening Waarden van waaruit we vertrekken De gemeente Putten heeft als missie zich te ontwikkelen tot een Waarde(n)vol maatschappelijk partner. De kernwaarden van de gemeente Putten behorend bij deze missie zijn gastvrijheid, vakkundigheid, betrouwbaarheid en dienstverlenend. De afdeling Samenleving vindt aanvullend de volgende waarden belangrijk: -

de leefwereld van de inwoner centraal stellen

-

werken vanuit vertrouwen

-

werken vanuit verbinding

-

beleid maken samen met inwoners en partners

Verbinding met andere domeinen Wanneer opgaven complex zijn, kunnen deze niet eenvoudig opgepakt worden. We pakken de opgave dan niet alleen op binnen de afdeling, maar we betrekken ook andere afdelingen of (gemeentelijke) organisaties. Een Meerjarenplan voor het domein samenleving bevat dan ook een breed scala aan opgaven en beleidsterreinen. Er zijn ook zaken die weliswaar een verbinding hebben met het domein samenleving, maar waar het zwaartepunt meer ligt op een andere plek binnen de gemeentelijke organisatie. De aanpak van die uitdagingen komt dan in andere beleidsdocumenten terug. In die documenten staat dan ook de manier waarop de afdeling samenleving bijdraagt aan die uitdaging. In dit hoofdstuk lichten we toe om welke uitdagingen dat gaat en hoe we deze invullen.

3.1. Verbinding fysieke leefomgeving De fysieke en de sociale omgeving hebben veel met elkaar te maken. Een leefbare (fysieke) omgeving draagt bij aan het welzijn en de gezondheid van inwoners. Met de inrichting van de fysieke leefomgeving kunnen we gezonde keuzes stimuleren. Denk hierbij aan ruimte voor ontmoeting, sport en bewegen, rookvrije sport- en speelplekken en rookvrije zones in de openbare ruimte. Maar ook aan aantrekkelijke openbare en toegankelijke plekken om te spelen, sporten/bewegen en recreëren. De Omgevingswet en bijbehorende omgevingsvisie bieden hiervoor volop kansen.

3.1.1. De Omgevingsvisie Putten De Omgevingsvisie kent onder andere de ambitie- we zetten de mens centraal. Elke inwoner van Putten doet ertoe. We vinden het belangrijk dat iedereen in Putten kan wonen, bewegen, meedoen, elkaar kan ontmoeten, maar ook gezond en veilig is. Hier sluiten Omgevingsvisie en

8 van 25

Meerjarenplan bij uitstek op elkaar aan. We werken in Putten dus aan dezelfde opgaven, over de domeinen heen. Daarbij kijkt de Omgevingsvisie vanuit het oogpunt van de mens als gebruiker van de ruimte. Het Meerjarenplan Samenleving kijkt juist vanuit de sociale en gezondheidsmatige kant naar dezelfde opgaven. Door hier samen aan te werken met partners en inwoners brengen we opgaven als ook mogelijke oplossingen zo volledig mogelijk in kaart. De Omgevingsvisie zet in op prettige woonwijken door een integrale benadering van wonen, zorg en welzijn. Hier liggen duidelijke verbanden met het meerjarenplan samenleving. Zo werken we vanuit de Omgevingsvisie mee aan het bevorderen van inclusie en tegengaan van segregatie. Dit doen we door te streven naar een evenwichtige woningvoorraad die alle segmenten en doelgroepen onderdak biedt. Ook de extra aandacht in het woningbouwprogramma voor ouderen sluit aan bij de opgave in het Meerjarenplan rondom vergrijzing. Door in wijken bij de inrichting van de openbare ruimte rekening te houden met bereikbaarheid, toegankelijkheid (ook voor mensen met een beperking) en het voorzien in ontmoetingsplekken wordt eenzaamheid tegen gegaan en gezondheid bevorderd. De Omgevingsvisie en het Meerjarenplan Samenleving zijn dus twee kanten van dezelfde munt.

De Omgevingsvisie representeert hierbij vooral de ruimtelijke en fysieke kant en het Meerjarenplan meer de sociaal-maatschappelijke kant. Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

9 van 25

3.2. Communicatie en burgerparticipatie Vertrouwen in de overheid en instanties is niet vanzelfsprekend. Sommige mensen ervaren grote afstand tot de politiek, vinden dat politici niet luisteren naar gewone mensen en hun beloftes breken. Zowel heldere communicatie vanuit de overheid als een grotere inzet op burgerparticipatie kunnen bijdragen aan het vertrouwen en de betrokkenheid van inwoners (SCP, 2021b). Communicatie In de bijeenkomsten van het Meerjarenplan met professionals en inwoners kwam de communicatie van de gemeente als een van de aandachtspunten naar voren. Deelnemers gaven aan dat zij de afgelopen jaren verbetering hebben bemerkt voor wat betreft de communicatie, maar ook dat er nog veel winst te halen valt. Met name het doorlopend (en niet eenmalig) uitleggen wat en waarom de gemeente bepaalde zaken doet werd benoemd als uitgangspunt. Daarnaast vonden de deelnemers eerlijke communicatie van belang. Ook fouten of minder positieve ontwikkelingen moeten eerlijk worden gedeeld (Vragenlijst Meerjarenplan, 2022, Berenschot, 2021). We willen daarom specifiek aandacht geven aan de communicatie vanuit het domein samenleving. Burgerparticipatie Inwoners van Putten willen meer invloed hebben op de besluiten van de gemeente. Ook vinden ze dat niet elke inwoner evenveel invloed heeft op de besluiten van de gemeente (Vragenlijst Meerjarenplan, 2022).

Dat laatste wordt overigens ook in onderzoek bevestigd: voorkeuren van mensen met een lagere opleiding en een lager inkomen kwamen de afgelopen decennia minder goed tot uitdrukking in beleid dan de opvattingen van mensen met hogere inkomens en opleidingsniveaus (SCP, 2021b). In het betrekken van (alle) inwoners bij het opstellen van beleid is dus nog winst te behalen. Een gemeentebrede aanpak Burgerparticipatie brengt ook vragen met zich mee. Wie gaat waar over? Wat zijn precies de kaders? Daar willen we helderheid over verschaffen. En hoe voorkom je dat altijd dezelfde mensen meepraten en je de zwijgende meerderheid niet hoort? Daarnaast spelen verschillende lokale en regionale (inwoner)adviesorganen een belangrijke rol bij de totstandkoming van beleid. Dit beperkt zich niet tot het domein samenleving binnen de gemeente. Daarom sluiten we aan op een gemeente brede aanpak voor communicatie en burgerparticipatie.

3.3. Duurzaamheid Een van de grote landelijke opgaven die het SCP benoemt is een evenwichtige maatschappelijke verdeling van verduurzaming (SCP, 2021c). Dit is een onderdeel van de bredere duurzaamheidsvisie die door de afdeling Ruimte aan uw raad wordt aangeboden. Dit betekent niet dat de afdeling samenleving hierin geen bijdrage levert. Zeker op dit onderdeel, de sociale duurzaamheid, werken we intensief samen als afdeling samenleving en ruimte. Samen betrekken we dan ook weer andere partijen en inwoners. Zo komen we tot een zo goed mogelijke oplossing voor de verduurzamingsopgave. 10 van 25

4. Randvoorwaarden Voor de aanpak van de verschillende opgaven (die we in hoofdstuk 5 beschrijven) zijn er een aantal uitgangspunten waarvan we vinden dat ze een rol spelen bij al deze opgaven. Ze vormen de basis voor de totale aanpak. Deze uitgangspunten noemen we randvoorwaarden. In dit hoofdstuk beschrijven we deze randvoorwaarden.

4.1. Buurtgericht werken De buurt als kern van de sociale basis. Inwoners van Putten geven aan dat de buurt de plek is om de sociale basis en het onderling contact te versterken. Zij voelen zich thuis in hun buurt. Ze hebben vaak wel iemand in de buurt bij wie ze terecht kunnen (Vragenlijst Meerjarenplan, 2022). We zien een sterke sociale basisstructuur als uitgangspunt voor goede maatschappelijke ondersteuning van inwoners. Verschillende buurten, verschillende uitdagingen. Putten is relatief klein. Toch zijn er binnen Putten verschillen in buurten als het gaat om maatschappelijke problemen. Door ondersteuning op buurten in te zetten richten we ons in samenhang op het grotere vraagstuk waar een buurt mee kampt. Dit voorkomt dat we veel energie steken in een klein onderdeel van het probleem en het gehele plaatje missen. Dit betekent dat er voor verschillende buurten verschillende oplossingen kunnen zijn. Het is maatwerk op buurtniveau. Buurtgericht werken: verbinding tussen het sociale en fysieke domein. Voor een goede ondersteuning van de Puttense inwoners willen we daarom de ondersteuning meer buurtgericht organiseren. We versterken dan ook de verbinding met het fysieke domein. De Omgevingsvisie biedt hiervoor aanknopingspunten.

Buurtgericht werken sluit ook aan op een aanbeveling uit de ‘Rapportage toekomstbestendig beleid Putten’ om de integraliteit van het beleid te verbeteren (Berenschot, 2021). Overigens betekent meer buurtgericht werken niet dat we afstand nemen van Stroud en het gemeentehuis als de centrale ondersteuningspunten. Met buurtgericht werken creëren we juist vanuit deze centrale punten de ondersteuning in buurten. Net zoals de spaken aan een wiel vanuit een centraal punt de verbinding met de buitenkant vormen.

4.2. We houden het simpel Het sociaal domein is voor veel mensen een ingewikkeld systeem (SCP, 2021d). Verschillende wetten, regels en procedures. Zowel landelijk als in Putten merken we dat hierdoor een groep kwetsbare inwoners de hulp van de gemeente onvoldoende weet te vinden.

11 van 25

We hanteren het uitgangspunt: ‘We houden het simpel’ Te ingewikkelde procedures moeten er niet toe leiden dat hulp niet terecht komt bij degene die het nodig heeft. We kijken bij nieuw beleid daarom extra goed hoe we de uitwerking daarvan voor inwoners zo makkelijk mogelijk kunnen maken. Natuurlijk gaan we ook onze bestaande procedures tegen het licht houden. Daar waar mogelijk versimpelen we deze. Hierbij geldt wel dat we binnen de kaders moeten blijven van de (landelijke) wet en regelgeving. Ook mag het niet leiden tot het ontstaan van willekeur.

4.3. Sociale basis op orde Onder sociale basis verstaan we het volgende: het geheel van organisaties, bedrijven, religieuze instellingen, diensten, voorzieningen en betrekkingen die het mogelijk maken dat mensen in sociale verbanden een bijdrage kunnen leveren aan het welzijn van inwoners van de gemeente Putten in brede zin. Uitgangspunt is dan ook dat de sociale basis op orde moet zijn. We kijken daarbij specifiek naar de opgaven waar de gemeente een rol in speelt. We blijven inzetten op het omkeren van de ondersteuningspiramide Het versterken van de sociale basis past in ons streven van het ‘omkeren van de ondersteuningspiramide’. In het Meerjarenplan 2019-2022 introduceerden we deze piramide (zie onderstaande afbeelding). Door meer in te zetten op de sociale basis (onderste 2 lagen van de piramide) voorkomen we zo veel mogelijk dat mensen de zware zorg uit de top van de piramide nodig hebben. Het omkeren van de ondersteuningspiramide is ook voor de periode 2023-2027 een ambitie.

Putten voor Elkaar speelt een belangrijke rol in de sociale basis in Putten Onze brede welzijnsstichting speelt een belangrijke verbindende rol met andere partijen in Putten. Ook werken zij goed samen met de Brede Toegang van de gemeente Putten. Door deze verbinding zijn we op de goede weg om laagdrempelig hulp te bieden aan inwoners

12 van 25

volgens het principe ‘licht waar kan en zwaar(der) waar nodig’. Deze lijn ontwikkelen we de komende periode door.

We blijven realistisch over de mogelijkheden van de sociale basis Uitgaan van een goede sociale basis betekent ook normaliseren: niet alles wat afwijkt van het gemiddelde vraagt direct om professionele hulp of ondersteuning. Door de sociale basis op orde te hebben en te houden helpen we inwoners om ‘hobbels in het leven’ het hoofd te bieden. ‘Zorgen dat’ in plaats van ‘zorgen voor’. Dit betekent inzetten op preventie, algemene voorzieningen en goede hulp of begeleiding. We blijven hierbij wel realistisch. Uit onderzoek blijkt dat aannames over zelf- en samenredzaamheid zoals opgenomen in (regerings)beleid een te rooskleurig beeld schetsen (Tonkens e.a., 2018).

4.3.1. Preventie In Putten doen we al veel aan preventie. Uit het rapport ‘Toekomstbestendig beleid Putten’ (Berenschot, 2021) blijkt echter dat de huidige inzet op preventie in Putten nog te fragmentarisch is. Dit willen we dan ook verbeteren. Preventie kan in vele opgaven worden ingezet. Breed voor alle inwoners, denk hierbij aan de inzet op gezonde leefstijl om vitaliteit te vergroten. Maar ook gericht op een bepaalde doelgroep, zoals inzet op de gezondheid van jonge kinderen, bijvoorbeeld door aansluiting bij het landelijke actieprogramma Kansrijke Start (Ministerie van VWS, 2022). Inzet op preventie versterkt de sociale basis, maar levert geen directe besparing op Effectieve preventie kan voorkomen dat hulpvragen ontstaan en hulp duurzaam betaalbaar te houden. Maar, preventie vereist wel de durf om te investeren terwijl de resultaten onzeker zijn, pas later zichtbaar zijn en soms niet eens direct in het domein waarbinnen is geïnvesteerd. Besparingen zijn dus niet gegarandeerd, vragen een lange adem en zijn moeilijk te voorspellen (ZorgmarktAdvies, 2015). We blijven werken volgens het gedachtengoed van Positieve Gezondheid Het leven is niet maakbaar. Maar met een goede sociale basis kunnen inwoners gezond en prettig leven en zijn ze weerbaar wanneer zich een vraag of probleem voordoet.

Vroegtijdige interventies helpen voorkomen dat eenvoudige vragen uitgroeien tot complexe vraagstukken. In lijn met het gedachtengoed van Positieve Gezondheid richten we ons op het versterken van de kwaliteit van leven en het verminderen van problemen.

4.3.2. Algemene voorzieningen De rapportage ‘Toekomstbestendig beleid Putten’ (Berenschot, 2021) stelt dat Putten de verschuiving van geïndiceerde voorzieningen naar algemene voorzieningen nog niet gemaakt heeft (omkering van de piramide). Algemene voorzieningen maken een belangrijk onderdeel uit van een goede sociale basis, preventie en dragen bij aan een meer inclusieve samenleving. Ze zijn laagdrempelig, toegankelijk en voor iedereen beschikbaar.

13 van 25

We gaan meer inzetten op algemene voorzieningen Putten kent al diverse algemene voorzieningen, maar we kunnen deze nog veel sterker neer zetten. Uit een recent onderzoek rondom dementie bleek bijvoorbeeld onder andere dat zowel mensen met dementie als hun familie en mantelzorgers een algemene voorziening rondom dementie missen. We onderzoeken daarom mogelijkheden om nieuwe algemene voorzieningen op te zetten. Daarnaast bekijken we of we al bestaande algemene voorzieningen beter in kunnen zetten.

4.3.3. Vrijwilligers en mantelzorgers De gemeente Putten is blij met alle inzet die inwoners aan elkaar leveren. Mantelzorg en vrijwillige inzet is van onschatbare waarde voor onze Puttense samenleving. Vrijwilligers zijn nodig voor het behoud van de kwaliteit van de Puttense samenleving Als mensen in beweging zijn (er op uitgaan, vrijwilligerswerk doen of gezamenlijke activiteiten ondernemen) leren zij elkaar kennen. Dit vergroot de betrokkenheid bij elkaar, versterkt het omzien naar elkaar en daarmee het gevoel van (sociale) veiligheid; het bevordert de sociale cohesie. Vrijwilligers zijn belangrijk voor het draaiende houden van het verenigingsleven en ontplooien van allerlei maatschappelijke initiatieven. We hebben vrijwilligers in de huidige én toekomstige samenleving hard nodig. We blijven deze groep daarom ondersteunen. We blijven inzetten op mantelzorgwaardering Veel mantelzorgers zijn zelfredzaam en hebben een goed netwerk om zich heen. Maar alhoewel mantelzorgers de zorg met liefde geven, kunnen zij de zorg ook als erg zwaar ervaren. Soms is ondersteuning nodig om het vol te houden. In Putten weet het merendeel van de mantelzorgers de weg naar mantelzorgondersteuning en -waardering goed te vinden (Mantelzorgwaarderingsbeleid, 2022). We blijven daarom mantelzorg erkennen en belonen. Daarnaast stimuleren we initiatieven voor respijtzorg.

4.3.4. Verenigingen en kerken Vrijwilligersorganisaties, sport- en cultuurverenigingen zijn belangrijk voor de participatie van inwoners van Putten. Zij bieden de mogelijkheid tot een zinvolle vrijetijdsbesteding. Ook dragen zij bij aan een levendige buurt, sociale samenhang en gezonde leefomgeving. Putten kent veel sportverenigingen en amateurkunstverenigingen. Het verenigingsleven in Putten leeft. Meer dan in vergelijking met het Nederlandse gemiddelde (NOC NSF, 2018). We zetten in op het behoud van een bruisend verenigingsleven in Putten De verwachting is dat door demografische ontwikkelingen verenigingen een verschuiving in de leeftijdsopbouw van hun leden gaan zien. Dit vraagt om een aanpassing in het aanbod. Kijken we specifiek naar sportverenigingen dan zien we vanaf de middelbare schoolleeftijd een opvallend sterke daling in lidmaatschappen. Daarnaast wordt van verenigingen verwacht dat zij

14 van 25

inclusief zijn. Ook dit brengt extra uitdagingen met zich mee. We willen verenigingen bij deze uitdagingen ondersteunen.

Kerken maken een belangrijk onderdeel uit van de Puttense samenleving Kerken vormen een ontmoetingsplek, organiseren activiteiten en verlenen ondersteuning aan inwoners die het moeilijk hebben. Bijvoorbeeld via de diaconieën. We zien dat de samenwerking tussen de gemeente en (vrijwilligers uit de) kerken goed kan werken. Bijvoorbeeld bij de opvang van de Oekraïense vluchtelingen. De komende periode willen we de samenwerking met de kerken verder verstevigen. Daarbij houden we wel oog voor de verschillen in aard van de organisaties.

5. Opgaven In paragraaf 2.1 (opzet) is opgenomen hoe we tot de opgaven van dit moment in Putten voor dit plan zijn gekomen. In dit hoofdstuk lichten we deze opgaven toe. Deze opgaven zijn allemaal belangrijk. De nummering van de paragrafen heeft volledig te maken met de opbouw en leesbaarheid van deze startnotitie. Het is dus niet zo dat opgave 5.1 van meer of minder belang is dan 5.4 en andersom.

5.1. Hoe bevorderen we de kansengelijkheid? In Nederland hebben mensen verschillende kansen op een goed leven. Meer dan twintig procent van de Nederlanders bevindt zich in een achterstandspositie. Deze mensen hebben te maken met onder meer armoede, schulden en een stapeling van problemen rond gezondheid en in het sociale leven. Zij hebben een lagere levensverwachting en een groter wantrouwen in de politiek. Verschillen zijn er altijd, maar dit wordt een probleem wanneer deze leiden tot onrechtvaardige verschillen of structurele achterstelling van bepaalde groepen. Ook in Putten zien we dat bepaalde groepen meer kansen hebben dan andere Het merendeel van zowel de inwoners als de maatschappelijk professionals geeft in de vragenlijst Meerjarenplan aan zich zorgen te maken over kansenongelijkheid. Daarnaast maken veel mensen zich zorgen over het feit dat er steeds meer mensen zijn die moeite hebben om financieel rond te komen. Onderwijsachterstanden, bestaanszekerheid en gezondheidsachterstanden We zien de kansenongelijkheid met name langs drie lijnen ontstaan: onderwijsachterstanden, bestaanszekerheid en gezondheidsachterstanden. Mensen in een achterstandspositie hebben vaak te maken met achterstanden langs meerdere van deze lijnen.

15 van 25

Programma 5.1.1: Het verkleinen van de onderwijsachterstanden Laaggeletterdheid Maatschappelijke kansen worden voor een belangrijk deel bepaald door het opleidingsniveau. Maar niet iedereen heeft dezelfde onderwijskansen. Kinderen uit lagere sociaaleconomische milieus en met een niet-westerse migratieachtergrond hebben vaker een taalachterstand wanneer zij instromen in het onderwijs. Kinderen en jongeren lopen eenmaal opgelopen onderwijsachterstanden zeer moeilijk in. Inzet op het voorkomen en tegengaan van laaggeletterdheid is van groot belang Uit de vragenlijst Meerjarenplan blijkt dat ook veel inwoners aandacht voor zowel volwassenen als kinderen met een laag taalniveau belangrijk vinden. We blijven daarom de komende jaren inzetten op het verkleinen van laaggeletterdheid voor zowel volwassenen als kinderen. Voorzieningen als de bibliotheek en welzijnsorganisaties zijn hierin belangrijke partners. Leven lang leren en ontwikkelen Voor volwassenen is het van groot belang om doorlopend te blijven leren en ontwikkelen. Onder meer om daarmee te werken aan hun duurzame inzetbaarheid op de arbeidsmarkt. We willen een breder perspectief ontwikkelen op een Leven lang leren en ontwikkelen voor inwoners in Putten.

In (regionale) samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven gaan we in kaart brengen wat er nodig is om ook volwassenen de mogelijkheid te geven om zich voortdurend door te ontwikkelen. Met name die inwoners die dat het hardst nodig hebben.

Programma 5.1.2: Het vergroten van de bestaanszekerheid Armoede is een complex van verschillende achterstanden, die elkaar onderling versterken en zorgen voor een verwijdering van de rest van de samenleving. Armoede kan een persoon beperken in lichamelijk en geestelijk opzicht. Bij de bestrijding van kansenongelijkheid als gevolg van armoede willen we inzetten op bestaanszekerheid. Bestaanszekerheid biedt mensen een basis om van daaruit hun eigen kansen te versterken. Bestaanszekerheid is een voorwaarde om mee te kunnen doen Bestaanszekerheid betekent een (betaalbaar) dak boven je hoofd, een sluitend ‘huishoudboekje’, voldoende middelen om sociaal te kunnen meedoen, toegang hebben tot onderwijs en zorg, en geen grote zorgen over financiën (VNG,2019). Bestaanszekerheid is sterk verbonden met participatie en (passend) werk. Bestaanszekerheid en participatie dragen bij aan minder onzekerheid, draagt bij aan meer doenvermogen, groter welzijn, minder zorg, hogere arbeidstevredenheid en productiviteit. Bestaanszekerheid raakt diverse beleidsvelden zoals armoedebeleid, schuldhulpverlening en re-integratie. We gaan de gemeentelijke ruimte op deze beleidsvelden nog meer combineren om de bestaanszekerheid van inwoners te vergroten.

Het risico op armoede is veel groter wanneer je in armoede bent opgegroeid Voor kinderen is het dan ook extra belangrijk dat zij voldoende kansen blijven krijgen om zich te ontwikkelen, zodat we armoede en isolatie ook op latere leeftijd zoveel mogelijk voorkomen. Daarnaast geeft armoede stress in een gezin. Ook dat heeft een negatief effect op de ontwikkeling van kinderen in dat gezin. Dit betekent inzet op de participatie van kinderen uit 16 van 25

arme gezinnen op bijvoorbeeld onderwijs gerelateerde zaken en op sport en cultuur (deelname aan sportclubs of culturele activiteiten). Door de inflatie hebben steeds meer mensen moeite met rondkomen Dit beperkt zich niet meer tot de ‘klassieke groep’ mensen met een bijstandsuitkering. Het gaat steeds meer om mensen die weliswaar een baan hebben, maar toch te weinig verdienen om goed rond te kunnen komen. Deze groep ‘werkende armen’ groeit snel (SER, 2021). We verbreden daarom onze aandacht van de klassieke groep uit de uitkering naar de bredere doelgroep van de werkende armen.

Programma 5.1.3: Het verkleinen van gezondheidsachterstanden. De problemen die achter een verminderde gezondheid schuilgaan, gaan verder dan het gezondheidsdomein. Armoede, schulden, problemen rondom huisvesting, eenzaamheid, werkloosheid, het omgaan met een beperking, een lage opleiding of de kwaliteit en de inrichting van de leefomgeving hebben allemaal invloed op hoe gezond je bent en hoe gezond je je voelt. Gezondheidsbeleid is ‘Health in All Policies’ We willen de komende periode het gezondheidsbeleid specifieker gaan toepassen op groepen met gezondheidsachterstanden. Om een blijvende verbetering voor een complex gezondheidsvraagstuk te bereiken, is een brede aanpak nodig (oftewel ‘Health in All Policies’). Die aanpak vraagt om samenhang en afstemming van beleidsmaatregelen over verschillende domeinen heen. Denk hierbij ook zeker aan de Omgevingswet.

5.2. Hoe zorgen we ervoor dat iedereen volwaardig mee kan doen in de samenleving? Het uitgangspunt is dat in Putten iedereen mee kan doen. We zien naar elkaar om. Dat blijkt ook uit de vragenlijst Meerjarenplan. Toch lukt het om verschillende redenen niet alle inwoners om volwaardig mee te doen. Ze leven in armoede, ervaren gevoelens van eenzaamheid of hebben geen (net)werk. Een deel van onze inwoners heeft moeite met de toenemende complexiteit van de wereld en de digitalisering van administratie en communicatie. We ondersteunen inwoners die zich (deels) niet op eigen kracht kunnen redden De meeste inwoners van Putten zijn zelfredzaam in hun eigen leven. Ook tijdens de mindere periodes. Sommige inwoners hebben ondersteuning nodig, om zo volwaardig mogelijk te kunnen deelnemen. Het gaat om een brede deelname op verschillende leefdomeinen: betaald werk, zorg voor anderen, gezondheid, onderwijs, vrijwilligerswerk, vrije tijd, en het sociale leven. Het (zoveel mogelijk) zelf voeren van regie over het eigen leven is hierbij van groot belang. Mee kunnen doen aan maatschappelijke activiteiten bevordert de gezondheid die ervaren wordt en aan het welbevinden.

17 van 25

Programma 5.2.1: Stimuleren van meedoen in verscheidenheid. Inwoners waarderen leven in de gemeente Putten (vragenlijst Meerjarenplan, 2022). Tegelijkertijd is het niet altijd makkelijk om in verbondenheid samen te leven met groepen die anders zijn. Anders in termen van achtergrond, leeftijd, geslacht, opleidingsniveau, godsdienst, seksuele voorkeur. Het overbruggen van verschillen is soms lastig. Dit kan leiden tot minder solidariteit, minder onderlinge verbondenheid en minder sociaal vertrouwen. Mensen zijn verschillend en meedoen kan voor iedereen wat anders betekenen. Meedoen in verscheidenheid is van belang in alle leeftijdsgroepen. De komende jaren wordt (waar mogelijk) bovendien de transitie ingezet van beschermd wonen naar beschermd thuis. Ook dit maakt de verscheidenheid groter. Om een inclusief Putten te realiseren is niet alleen ondersteuning van kwetsbare inwoners nodig, maar een inspanning van alle inwoners van Putten. We zijn alert op discriminatie en hebben aandacht voor diversiteit voor alle groepen inwoners De participatieraad Putten (Berenschot, 2021) zegt hierover: ‘Omdat discriminatie verstrekkende gevolgen kan hebben voor degene die daarmee te maken krijgt (bijv.

gevoelens van minderwaardigheid, angsten, boosheid, agressie, ziekmeldingen, verslaving, criminaliteit, depressie) is het van belang om hier blijvend alert op te zijn en hier aandacht aan te besteden door bijvoorbeeld voorlichting aan kinderen, voorlichting aan sportverenigingen, voorlichting aan kerkgenootschappen, scouting, en andere maatschappelijke organisaties.’ Inclusie en integratie en het tegengaan van segregatie Inclusie is een houding, waarbij we het verschil in de ander positief waarderen en daar gelijke mogelijkheden en behandeling aan verbinden. Integratie is het proces waarin we in de samenleving leren van het verschil met de ander en dichter naar elkaar toegroeien. Deze thema’s zijn niet los van elkaar te zien. Inclusie

Integratie

Kennen

Ontmoeten

Kennis en bewustwording over diversiteit aan

in buurten, op het werk, in het dorp, onder

personen, achtergronden en waarden

condities van gelijkwaardigheid

Waarderen

Begrijpen

Diversiteit op waarde schatten, waarderen

Onderling en wederzijds begrip creëren.

wat diversiteit ons brengt

Sociale acceptatie verbeteren. Tegengaan van discriminatie en polarisatie.

Steunen

Samen doen

Omzien naar elkaar, opkomen voor jezelf of

Iedereen moet kunnen meedoen, niet alleen

een ander, aandacht voor toegankelijkheid.

met je eigen groep maar ook de groepen Puttenaren onderling. Dit vraagt om vermogen om mee te kunnen doen én bereidheid om mee te laten doen.

18 van 25

Extra aandacht is nodig voor de groep nieuwkomers Nieuwkomers moeten hun weg zien te vinden in de Puttense samenleving, de taal leren, (betaald) werk vinden. Dit terwijl de Nederlandse samenleving voor hen vaak nog relatief onbekend is. Extra ondersteuning voor deze doelgroep is nodig om volwaardig mee te kunnen doen, een betekenisvol bestaan te hebben en regie op het eigen leven. Ook is extra aandacht nodig voor de acceptatie van deze doelgroep door de Puttense samenleving.

Programma 5.2.2: Stimuleren van meedoen naar vermogen. Iedereen doet (duurzaam) mee naar vermogen. Daarmee wordt de positie van de inwoner in de samenleving sterker. Waar mogelijk betekent dit toeleiding naar werk. Als er sprake is van een arbeidsbeperking kan extra ondersteuning nodig zijn. Ook kan een persoon met een arbeidsbeperking via een andere manier participeren in onze maatschappij. Bijvoorbeeld via vrijwilligerswerk. We gebruiken cultuur en sport als middel om mensen te laten participeren.

Programma 5.2.3: Hoe zorgen we dat inwoners met een beperking mee kunnen doen? Het streven naar een inclusieve samenleving sluit aan bij het internationale VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap dat door de regering officieel bekrachtigd is. Dit betekent dat de gemeente Putten ervoor moet zorgen dat mensen met een beperking: •

vrijelijk kunnen kiezen waar, met wie en hoe zij willen wonen en leven;

•

de beschikking hebben over zorg en diensten die hen waar nodig ondersteunen bij het participeren in de samenleving;

•

net als iedereen toegang hebben tot informatie, producten, openbare voorzieningen, maatschappelijke diensten, gebouwen en openbare ruimte.

Ook inwoners met een psychische of psychiatrische beperking moeten kunnen meedoen Veertig procent van de mensen krijgt op enig moment in zijn of haar leven te maken met psychische klachten. Veel inwoners in Putten hebben dit dus zelf meegemaakt, kennen iemand die het mee maakt/heeft meegemaakt of krijgt er nog mee te maken. Desondanks ervaren mensen met een psychische of psychiatrische beperking vaak uitsluiting en negatieve beeldvorming in hun omgeving. Dit vraagt om het creëren van begrip en het nuanceren van beeldvorming. We hebben oog voor de invloed op de omgeving van onbegrepen gedrag Een deel van de inwoners met een beperking kan onbegrepen gedrag vertonen of overlast veroorzaken. Dit kan tot onbegrip en onveilige gevoelens leiden bij buurtbewoners. Het is dus zeker ook van belang dat buurtbewoners zich gehoord en gesteund voelen. Want een inclusieve samenleving, waar inwoners met een beperking mee kunnen doen, vraagt om plekken waar alle inwoners zich veilig en welkom voelen. We herijken de Lokale Inclusie Agenda Gemeenten zijn wettelijk verplicht vanuit het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap een Lokale Inclusie Agenda op te stellen. Het VN-verdrag betreft specifiek

19 van 25

personen met een handicap. De uitvoering van de huidige inclusieagenda ‘Putten Voor Iedereen 2020-2022’ is iets vertraagd door de pandemie. We gaan de komende periode de inclusieagenda evalueren en herijken. Uitgangspunt is daarbij het blijven werken aan een samenleving waarin mensen met een beperking gelijkwaardig mee kunnen doen én waarin ze toegang hebben tot dezelfde voorzieningen en diensten als mensen zonder beperking.

Programma 5.2.4: Voorkomen van eenzaamheid in Putten. Eenzaamheid draagt bij aan uiteenlopende psychische en fysieke klachten, zoals depressie, dementie, verslaving, beroertes, slaapproblemen en hart- en vaatziekten (Movisie, 2020). Eenzaamheid is lastig te signaleren en daarmee moeilijk te voorkomen. Eenzaamheid kan op alle leeftijden voorkomen. We werken met partners samen om eenzame mensen beter te bereiken. We blijven meedoen aan het actieprogramma ‘Eén tegen Eenzaamheid’ Het is van belang dat inwoners weten wat ze kunnen doen als ze signaleren of vermoeden dat iemand eenzaam is en naar wie ze kunnen doorverwijzen. Ook mensen die zich eenzaam voelen moeten weten waar ze steun kunnen krijgen. In Putten doen we al mee aan het actieprogramma ‘Een tegen Eenzaamheid. We blijven aandacht besteden aan het vroegtijdig signaleren, voorkómen en verminderen van eenzaamheid.

5.3. Hoe zorgen we ervoor dat mensen gezond kunnen leven in Putten? Gezondheid is meer dan ‘niet ziek zijn’. Dit is ook het uitgangspunt van het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. De problemen die achter een verminderde gezondheid schuilgaan, gaan verder dan het gezondheidsdomein en raakt vele aspecten van het leven. Armoede, schulden, problemen rondom huisvesting, eenzaamheid, werkloosheid, het omgaan met een beperking, een lage opleiding of de kwaliteit en de inrichting van de leefomgeving hebben allemaal invloed op de (ervaren) gezondheid van mensen. Inwoners van Putten hechten belang aan het bevorderen van gezondheid Inwoners in Putten zien een goede gezondheid als een voorwaarde om mee te kunnen doen in de maatschappij. ‘Het stimuleren van sport en bewegen’ en ‘het bevorderen van de mentale gezondheid’ worden daarbij als belangrijkste manieren genoemd waarop de gemeente bij kan dragen aan de gezondheid van inwoners (Vragenlijst Meerjarenplan gemeente Putten, 2022) We sluiten voor deze opgave aan bij de regionale nota Volksgezondheid De periode van dit Meerjarenplan valt grotendeels samen met de looptijd van de regionale nota volksgezondheid: ‘Samen verder voor een gezond Noord Veluwe 2022-2025’. We zorgen er daarom voor dat de uitwerking van deze maatschappelijke opgave hierop aansluit.

20 van 25

Programma 5.3.1: Het stimuleren van een gezonde leefstijl Het stimuleren van een gezonde leefstijl heeft een belangrijk preventief effect op de gezondheid van inwoners. Een gezonde leefstijl leidt tot een kleinere kans om ziek te worden en tot een hoger welzijn.

We onderzoeken de mogelijkheden van Opgroeien in een Kansrijke Omgeving Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) is een preventieaanpak die zich richt op het creëren van een positieve leefomgeving, waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien, zonder middelengebruik. De aanpak houdt in dat alle partijen die betrokken zijn bij het opvoeden en opgroeien van de jeugd meedoen. Denk hierbij aan het gezin, een peergroep, school en vrije tijd. Naast de OKO aanpak continueren we de aanpak van Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG). We zetten met name in op sport en bewegen en het verbeteren van de mentale gezondheid We continueren bestaande en onderzoeken nieuwe projecten waarbij inwoners, verenigingen, gemeente en maatschappelijk partners op deze vlakken samenwerken. In het kader van het nationaal Sportakkoord zijn er in de afgelopen periode verschillende goede voorbeelden van projecten tot stand gekomen. Bijvoorbeeld de KWIEK beweegroute die gebruik maakt van straatmeubilair in de buurt om oefeningen mee te doen. Op dit soort goede voorbeelden willen we voortbouwen.

Programma 5.3.2: Mentale veerkracht van jeugd en jongvolwassenen De coronacrisis heeft duidelijke sporen achtergelaten op het mentale welzijn van jeugd en jongvolwassenen. Uit onderzoek (RIVM, 2022) blijkt dat 43% van de jongeren psychische klachten ervaart. Ander onderzoek laat zien dat in de regio Noord- en Oost Gelderland ruim vier op de tien jongeren zich (zeer) vaak gestrest voelt (GGD NOG, 2022). Naast de coronacrisis worden ook prestatiedruk en (overmatig) gebruik van sociale media genoemd als factoren die het mentale welzijn van jongeren verder onder druk zetten. Het kabinet wil de komende jaren specifiek inzetten op het thema mentale gezondheid. We kijken bij het verbeteren van de mentale gezondheid naar de brede leefomgeving We gaan in Putten specifiek inzetten op het verbeteren van de mentale veerkracht van jeugd en jongvolwassenen. We zien kansen in krachtenbundeling met onder meer jeugdbeleid, onderwijsbeleid, Omgevingsvisie, sportbeleid, cultuurbeleid en veiligheidsbeleid. We volgen de lijn van het kabinet om niet enkel op de mentale gezondheid van het individu te richten, maar op de brede leefomgeving. We gaan onderzoeken hoe we mentale weerbaarheid van jeugdigen kunnen vergroten in algemene zin en bij zaken als digitaal pesten en (vecht-) scheidingen.

21 van 25

5.4. Hoe spelen we in op de vergrijzing in Putten? In Nederland worden we steeds ouder. Het CBS voorspelt een stijging van het aantal 70plussers in Putten van 8% in de komende vijf jaar. Het aantal huishoudens van 75 jaar en ouder in Putten is naar verwachting in 2040 verdubbeld ten opzichte van 2020. De verwachting is dat 28% van alle huishoudens dan bestaat uit personen van 75 jaar en ouder (Woonvisie 20202025). De meeste ouderen wonen het liefst ‘thuis zo lang het kan’ Een groot deel van de huidige generatie ouderen heeft sterk de behoefte om zelf regie te houden over hun woonsituatie (Woonvisie 2020-2025). Waar nodig met ondersteuning en/of zorg en in een woning die aansluit bij de persoonlijke behoeften. Het Puttense initiatief voor een Knarrenhof is hiervan een mooi voorbeeld. Wonen voor ouderen is opgenomen in de Omgevingsvisie en de Woonvisie Putten 2020-2025 Voor de opgave rondom vergrijzing zijn ook ruimtelijke aspecten van belang. We zoeken voor deze opgave dus uitdrukkelijk de verbinding tussen het sociaal en het ruimtelijk domein. Daarnaast zoeken we de verbinding met andere partijen. De vergrijzing heeft immers ook impact op maatschappelijke partners in Putten. Denk bijvoorbeeld aan huisartsen, zorgpartijen, wijkverpleging, de woningstichting en welzijnsorganisatie Putten voor Elkaar.

Programma 5.4.1: Het benutten van het zilveren kapitaal Het aantal ouderen neemt toe ten opzichte van de jongeren (de zogenoemde grijze druk). Het is dan ook belangrijk aandacht te hebben voor vitaal ouder worden. Onder vitaal ouder worden verstaan we: •

Ouderen blijven zo lang mogelijk zelfstandig

•

Ouderen behouden zo lang mogelijk de regie over het eigen leven

•

Ouderen ervaren een goede mentale gezondheid

•

Ouderen blijven zo lang mogelijk mobiel

De inzet van vitale ouderen (het ‘zilveren kapitaal’) is van grote waarde voor de leefbaarheid in Putten, bijvoorbeeld in vrijwilligerswerk. Ook kunnen zij anderen ondersteunen bij het langer zelfstandig blijven wonen. Daarnaast gebruiken vitale ouderen minder zorg en ondersteuning. Dat betekent dat meer middelen over blijven voor de meest kwetsbare ouderen. Ouderen willen een volwaardige bijdrage aan de samenleving leveren Aansluiten bij hun persoonlijke wensen, behoeften en capaciteiten is hiervoor wel nodig. Denk hierbij aan het inzetten op het behoud van een gezonde leefstijl, het anticiperen op langer zelfstandig wonen en het vergroten van digitale vaardigheden. Ook de vrijetijdsbesteding zal als gevolg van demografische veranderingen wijzigen. Het gesprek aangaan met ouderen en verenigingen is daarom belangrijk.

22 van 25

Programma 5.4.2: Omgaan met een toenemende zorg- en ondersteuningsvraag. Het gezegde luidt: “ouderdom komt met gebreken”. Ondanks inzet op het bevorderen van vitaliteit komt er voor de meeste mensen een tijd dat (meer) zorg en ondersteuning nodig is. Door een toename van het aantal ouderen en doordat ouderen langer thuis blijven wonen, stijgt de vraag naar ondersteuning en zorg voor thuiswonende ouderen. Passende ondersteuning gericht op het bevorderen van de kwaliteit van leven is nodig. Een leven lang leren is ook voor deze groep belangrijk. Denk bijvoorbeeld aan sociale en digitale vaardigheden. Dit kan het langer vitaal blijven bevorderen en gevoelens van eenzaamheid voorkomen. We helpen ouderen hun weg in het zorglandschap te vinden Ouderen met complexe gezondheidsproblemen hebben moeite om de juiste ondersteuning en zorg te vinden. Goede informatievoorziening, goede facilitering van mantelzorgers en een goede onafhankelijke inwonerondersteuning dragen hieraan bij. Daar gaan we de komende periode op inzetten. Thuis blijven wonen is niet altijd haalbaar Het Rijk zet in op zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Maar dit kent ook een keerzijde. Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) waarschuwt voor teveel optimisme rondom langer thuis blijven wonen.

Het SCP verwacht dat zonder aanvullende (landelijke) maatregelen de druk op de mantelzorg en op zwaardere vormen van gemeentelijke Wmo-ondersteuning (te) groot wordt (SCP, 2022).

Programma 5.4.3: Omgaan met een toenemend aantal inwoners met dementie. De groep inwoners met dementie stijgt de komende jaren fors. De symptomen van dementie nemen met het vorderen van de ziekte toe en worden geleidelijk zo ernstig, dat ze het dagelijks functioneren sterk hinderen. In 2020 woonden er in de gemeente Putten ca. 460 personen met dementie. Naar verwachting zal dit stijgen naar 990 personen in 2050. Dit betreft inwoners waarbij de diagnose dementie formeel is gesteld. Bekend is dat bij ongeveer 35% de diagnose dementie (nog) niet gesteld is (RIVM, Loket gezond Leven 2022). Mensen met dementie moeten langer mee kunnen doen in de eigen leefomgeving We gaan dit doen door laagdrempelige ondersteuning bij mensen met (beginnende) dementie te versterken. Inwoners met dementie ervaren specifieke drempels. Daarnaast kunnen mensen met dementie onbegrepen gedrag vertonen. Naast het netwerk moeten gemeentelijk personeel, maatschappelijke partners, winkeliers, vrijwilligersorganisaties en omwonenden hier ook mee om kunnen gaan. Daarom gaan we de komende periode de bewustwording rondom dementie versterken. En gaan we samen met formele en informele partners op zoek naar mogelijkheden om inwoners met dementie en hun naasten zo goed mogelijk te ondersteunen.

23 van 25

Bronvermelding Berenschot (2021, 20 oktober). Opstellen van toekomstbestendig beleid door de gemeente Putten. GGD Noord- en Oost-Gelderland (2022). Resultaten corona gezondheidsmonitor jeugd 2021. https://ggd-noord-en-oostgelderland.foleon.com/factsheet/resultaten-coronagezondheidsmonitor-jeugd/. Mantelzorgwaarderingsbeleid (2022, 25 mei) Onderzoeksrapport mantelzorgwaarderingsbeleid Gemeente Putten Ministerie van VWS (2022). Kansrijke start. Actieprogramma Kansrijke Start. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. https://www.kansrijkestartnl.nl/actieprogramma-kansrijkestart. NOC NSF en Sportbonden (2018). Kennis- en informatiesysteem Sport (KISS). NSOB (2020). De opgave aan tafel. De praktijk van werken vanuit maatschappelijke opgaven. Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. RIVM (2022, 11 mei). Gezondheidsonderzoek COVID-19. Kwartaalonderzoek jongeren – mentale gezondheid. https://www.rivm.nl/gezondheidsonderzoek-covid-19/kwartaalonderzoekjongeren/mentale-gezondheid. RIVM (2022). Gezond en vitaal ouder worden, wat werkt dossier risicoreductie dementie, cijfers en feiten dementie. www.loketgezondleven.nl. SER (2021). Werken zonder armoede. Sociaal-Economische Raad, Den Haag. Sociaal en Cultureel Planbureau (2021a, 16 april). Koersen op de Samenleving. Maatschappelijke opgaven en kansrijke oplossingen door de bril van burgers bezien.

https://digitaal.scp.nl/pdf/16-04-2021/koersen-op-de-samenleving.pdf. Sociaal en Cultureel Planbureau (2021b, 16 april). Democratie en institutioneel vertrouwen. https://digitaal.scp.nl/pdf/16-04-2021/democratie-en-institutioneel-vertrouwen.pdf. Sociaal en Cultureel Planbureau (2021c, 16 april). Verduurzaming bezien vanuit burgerperspectief. https://digitaal.scp.nl/pdf/16-04-2021/verduurzaming-vanuitburgerperspectief.pdf Sociaal en Cultureel Planbureau (2021d, 16 april). Kwetsbare groepen in het sociaal domein. https://digitaal.scp.nl/pdf/16-04-2021/kwetsbare-groepen-in-het-sociaal-domein.pdf

24 van 25

Sociaal en Cultureel Planbureau (2022, 10 januari). Reflectie op het coalitieakkoord 2021-2025 vanuit het burgerperspectief . Reflectie op het coalitieakkoord 2021-2025 vanuit het burgerperspectief. Tonkens e.a. (2018). De verhuizing van de verzorgingsstaat. Hoe de overheid nabij komt. Van Gennep B.V. VNG (2019, oktober). Essay De staat van het sociaal domein. Terug- rond- en vooruitkijken. Vragenlijst Meerjarenplan (2022, 13 juli) Samen leven in Putten 2022. Woonvisie 2020-2025 (2020, 28 mei). Werken aan het Puttens palet. Zorgmarktadvies (2015). Financiering van preventie. Analyse van knelpunten en inventarisatie van nieuwe oplossingen. .

25 van 25