Raadsvoorstel - Opgroeien in een Kansrijke Omgeving 2023-2026

Zaaknummer

:

1473466

Documentnummer

:

1473468

Datum B&W vergadering

:

13 september 2022

Raadsvoorstel Onderwerp: Opgroeien in een Kansrijke Omgeving 2023-2026 Beslispunten 1. In te stemmen met het vierjarige project ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving’ op de Noord-Veluwe (bijlage 1). 2. In te stemmen de projectstructuur die bestaat uit een lokale aanpak met regionale ondersteuning van het Trimbos-instituut, Nederlands Jeugd Instituut en de GGD NOG. 3. In te stemmen met het beschikbaar stellen van het jaarlijkse budget voor de regionale projectstructuur van OKO in de periode van 2023 t/m 2026. 4. In te stemmen met het jaarlijks informeren van de gemeenteraad met een raadsinformatiebrief. 5. In te stemmen om de kosten van het project van circa € 24.000 per jaar aan te ramen in de Begroting 2023 e.v. ten laste van het begrotingssaldo. 6. In te stemmen om de kosten voor de extra inzet van de beleidsmedewerker van € 9.000 per jaar aan te ramen in de begroting 2023 e.v. ten laste van het begrotingssaldo. Inleiding De gemeenten Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek en Putten werken binnen het thema Volksgezondheid samen. In het najaar van 2021 is de regionale nota Volksgezondheid door de verschillende gemeenteraden aangenomen. Eén van de beslispunten hierin was een haalbaarheidsonderzoek doen naar het draagvlak voor de aanpak ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving’, oftewel OKO (voorheen IJslands Model genoemd), binnen de gemeenten op de Noord-Veluwe.

Dit haalbaarheidsonderzoek heeft inmiddels plaatsgevonden en staat beschreven in bijlage 1 ‘Memo – Opgroeien in een Kansrijke Omgeving op de Noord Veluwe 2023-2026’. Hierin staat ook uitgebreide informatie over de OKO-aanpak. De conclusie is dat er voldoende draagvlak is voor de OKO-aanpak. Dit raadsvoorstel is een vervolg van het haalbaarheidsonderzoek. Beoogd effect Het doel is een duurzame verandering creëren naar een gezonde(re) leefstijl en omgeving voor jongeren. Door de inzet van OKO in een meerjarige aanpak is het doel om een positieve trendbreuk in het middelgebruik en welbevinden onder jongeren te realiseren in Putten.

2 van 7

Argumenten 1.1 De gemeente heeft wettelijk de taak om de gezondheid van jongeren te bevorderen en middelengebruik onder jongeren tegen te gaan. Gemeenten hebben vanuit de Wet Publieke Gezondheid de taak en verantwoordelijkheid om de gezondheid van inwoners te beschermen en te bevorderen. Daarnaast is in 2014 de Alcoholwet ingegaan die verkoop van alcohol aan minderjarigen verbiedt. 1.2 OKO is een voortzetting van de lokale integrale ketenaanpak middelengebruik In 2019 stelde de raad van de gemeente Puttende Integrale ketenaanpak middelengebruik 2019-2021 vast. Dit plan beschrijft op welke wijze er vorm wordt gegeven aan preventie en handhaving op het gebied van alcohol en andere (genots)middelen. Dit plan heeft relatie met het Integraal Veiligheidsplan en de nota Volksgezondheid en verbindt beide beleidsterreinen aan elkaar. De looptijd van het huidige plan liep tot 2021. Net voor de zomervakantie is de raad met een raadsinformatiebrief ‘voortgang preventieen handhavings-plan middelengebruik’ (Djuma :documentnummer 1438915) geïnformeerd dat de ketenaanpak wordt voortgezet en vormt krijgt in de OKO-aanpak. 1.3 OKO sluit aan bij het Puttens Coalitieakkoord 2022-2026 De OKO-aanpak sluit aan bij het nieuwe coalitieakkoord: •

2.2 Preventie: De OKO-aanpak stimuleert een gezonde leefstijl en preventie en vroegsignalering in samenwerking onderwijs.

•

2.5 Onderwijs: In de OKO-aanpak wordt in gesprek met scholen en zorg- en welzijnspartijen op basis van data het preventieprogramma ingevuld.

•

2.6 Sport: De sportvereningen worden betrokken om vanuit hun expertise en activiteiten mee te werken aan het creëren van een kansrijke omgeving.

1.4 Middelengebruik door minderjarigen is schadelijk. Het puberbrein is volop in ontwikkeling en daardoor extra kwetsbaar. Het gebruik van alcohol, tabak en drugs verstoort die ontwikkeling en kan nadelige consequenties hebben voor de rest van het leven. Dit vraagt om het realiseren van een kansrijke leefomgeving voor jeugdigen waarin veel aandacht is voor welbevinden. OKO is daarvoor een succesvolle aanpak. (bijlage 2 en 3). 1.5 De norm is NIX18. Om de gezondheid van jongeren te beschermen is er de landelijke norm dat jongeren onder de 18 jaar niet roken en niet drinken, daarom NIX 18. Het middelengebruik onder jongeren op de Noord-Veluwe neemt niet verder af en neemt op onderdelen zelfs toe. De acceptatie van alcoholgebruik door jongeren op de Veluwe is hoog. 18% van de ouders stemt in met het gebruik. De huidige aanpak leidt niet tot de gehoopte effecten van middelengebruik onder jongeren. Deze tendens is ook zeer schadelijk voor jongeren, aangezien ze bij veel gebruik significant grotere kans hebben op meer en andere problemen nu en in de toekomst. Een programmatische aanpak is daarom wenselijk. (bijlage 2)

3 van 7

1.6 Het doorbreken van de huidige tendens vraagt om een andere aanpak. Om de trend te keren is dus een andere aanpak nodig. De OKO-aanpak is die andere aanpak doordat deze data gestuurd, community-based en evidence-based is. En deze zich, naast het tegengaan van middelengebruik, ook richt ook op het vergroten van het welbevinden van de jongeren. (bijlage 2) 1.7 De adviesraden sociaal domein adviseren positief. De concept-memo “Opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO) is in de regio vergadering van de Adviesraden Sociaal Domein besproken en toegelicht. Alle adviesraden (Oldebroek, Elburg, Nunspeet, Harderwijk, Ermelo en Putten) staan positief ten aanzien van het inzetten van het project “Opvoeden in Kansrijke Omgeving” (OKO) in hun lokale gemeente. Ook ondersteunen zij de regionale aanmelding bij het Trimbosinstituut. Omdat daarmee regionale ondersteuning van de programmatische benadering van het OKO-project wordt geborgd. De wens van de adviesraden ontvangen om een integraal uitwerkingsdocument te ontvangen op grond waarvan lokale uitvoeringsplannen ontwikkeld kunnen worden, wordt geborgd door de projectondersteuning van het Trimbos. (bijlage 4 en 5) 1.8 De Participatieraad Putten adviseert positief over de inzet van OKO. De Participatieraad Putten is ook nog apart voorgelicht over OKO door de lokale ambtenaren. In hun advies zijn zij zeer positief over de OKO-aanpak.

De Participatieraad vraagt of de conclusies uit de OKO aanpak zonodig ook tot aanpassing van bestaan beleid leiden. Men vraagt ook om een inzet van OKO voor de komende tien jaar. In de antwoordbrief van het college wordt aangegeven dat inzet van vier jaar met een goede evaluatie een meerjarige aanpak voldoende borgt. Verder is een natuurlijke consequentie van de OKO-aanpak dat activiteiten en zo nodig ook beleid worden aangepast. (bijlage 6 en 7). 1.9 OKO past binnen de vernieuwing van het sociaal domein. OKO is een voorloper en een aanjager van vernieuwing binnen het sociaal domein. OKO is een data gestuurde, community-based en evidence-based aanpak. Door deze gestructureerde aanpak en het inzetten op een positieve kansrijke leefomgeving wordt de kwaliteit van samenwerking tussen de lokale partners versterkt en de integraliteit tussen verschillende programma’s geïntensiveerd. Daarnaast is het betrekken van jongeren en ouders een actief onderdeel van de werkwijze. (bijlage 2) 2.1 De uitvoering van OKO vindt lokaal plaats. De uitvoering van OKO vindt lokaal plaats. Er wordt per gemeente een lokaal plan gemaakt met lokaal betrokken partners. De lokale projectgroepen brengen met elkaar het plan ten uitvoer. De onderzoeken van de GGD NOG worden lokaal uitgewerkt en door de lokale projectgroep vertaald naar activiteiten.

(bijlage 2) 2.2 De regionale ondersteuning versterkt de lokale aanpak. De implementatie van de lokale uitvoering wordt regionaal ondersteund. Jongeren houden zich niet aan gemeentegrenzen. Veel jongeren gaan in buurgemeenten naar school of naar hun vrijetijdsbesteding. Ook werken diverse organisaties regionaal. Om 4 van 7

meer effect te hebben op de jongeren en hun leefomgeving is het nodig dat de gemeenten gezamenlijk met OKO aan de slag gaan. De adviesraden adviseren ook positief over de regionale ondersteuningsstructuur. Met regionale ondersteuning kan de programmatische benadering van OKO lokaal beter worden uitgevoerd. Hiervoor zijn twee regionale projectcoördinatoren nodig die de lokale projectgroepen ondersteunen. De ondersteuning door het Trimbos-instituut en het onderzoek van de GGD wordt ook gezamenlijk opgepakt en bekostigd. (bijlage 2) 2.3 Lokale programma’s kunnen integreren met OKO. Het is mogelijk om de werkwijze van OKO te koppelen aan programma’s als de Gezonde School of JOGG. Deze richten zich ook op het creëren van een gezonde en dus kansrijke omgeving van jongeren. Het JOGG is inmiddels duurzaam geborgd en Gezonde School kan een onderdeel zijn van het Extra Contactmoment Adolescenten van de GGD. (bijlage 2) 3.1 Een regionale aanpak maakt de investering in OKO lokaal beter te dragen. Een essentieel onderdeel van OKO is het doen van onderzoek. Dit vraagt om extra inzet van de GGD. De kosten die dit met zich meebrengt zijn voor kleine gemeente in verhouding hoog. Regionale samenwerking verlaagt de kosten per gemeente. Hetzelfde geldt voor de kosten voor een projectleider. Ook is het effect van de aanpak groter wanneer gemeenten samenwerken in een regio.

(bijlage 2) 3.2 De huidige omvang van preventie, jongerenwerk en onderwijs is in principe voldoende In principe voldoet de huidige omvang van preventie, jongerenwerk en onderwijs. De inzet wordt echter anders gericht binnen de OKO-aanpak. OKO geeft de kans om de bestaande inzet programmatisch te verbeteren door middel van datagerichte en community-based aanpak. Van elke gemeente wordt in 2023 een inzet van 8-12 uur van de beleidsmedewerker Volksgezondheid verwacht. In de jaren erop is de verwachting dat de inzet minder zal zijn. (bijlage 2) Kanttekeningen 1.1 OKO laat niet direct een meetbaar resultaat zien. De gemeenten die hebben deelgenomen aan de pilot geven aan dat resultaten niet direct zichtbaar zijn. Middelengebruik is een maatschappelijk probleem en dat vraag om een lange adem en langdurige inzet om meetbare resultaten te zien. Echter er zijn wel directe resultaten terug te zien in de lokale samenwerking en het versterken van een kansrijke omgeving. De resultaten uit IJsland laten zien dat het effect pas op langere termijn zichtbaar is. 1.2 OKO vraagt een andere manier van samenwerken. De OKO-aanpak is anders dan de huidige aanpak en vraagt dus om verandering en draagvlak bij samenwerkingspartners. Dat kan weerstand oproepen. Het afgelopen jaar is gebleken dat relevante partners openstaan voor de OKO aanpak.

Wanneer er gestart wordt met OKO wordt daar het eerste jaar verder op geïnvesteerd. Pilotgemeenten en

5 van 7

hun partners geven terug dat deze andere manier van werken de samenwerking goed heeft gedaan 1.3 OKO vraagt een andere houding en rol van gemeenten. De keuzes die worden gemaakt binnen OKO worden samen met partners gemaakt. Dit wordt gedaan op basis van data. Dit kan betekenen dat er in de toekomst andere keuzes worden gemaakt. En dat van gemeenten een andere houding en rol en een wijziging van beleid vraagt. De rol van de gemeente zal meer die van samenwerkingspartner en facilitator zijn. 2.1 Regionale ondersteuning kan invloed hebben op de lokale aanpak. Regionale ondersteuning kan van invloed zijn op de lokale plannen en ideeën. Om te borgen dat er echt lokaal wordt gewerkt, is gekozen voor een lokale uitvoering met een lokaal plan gemaakt door de lokale projectgroep. De regionale opzet is vooral om kosten te delen en de benodigde expertise bij de projectleiders te borgen. Daarnaast heeft de regionale JOGG-structuur de afgelopen negen jaar bewezen dat regionale ondersteuning en lokale uitvoering een goede aanpak is die het lokale ten goede komt. 3.1 OKO vraagt een om extra investering De uitgaven van het sociaal domein staan onder druk. OKO vraagt op langere termijn – minimaal 4 jaar – om extra budget, terwijl het niet direct een meetbaar resultaat laat zien.

Maar middelengebruik is een maatschappelijk probleem en dat vraag om een lange adem en langdurige inzet om meetbare resultaten te zien. Er zijn wel directe resultaten terug te zien in de lokale samenwerking en het versterken van een kansrijke omgeving. En de resultaten uit IJsland laten zien dat het effect op langere termijn zichtbaar wordt. Uitvoering •

Na positieve besluitvorming in de 6 gemeenteraden worden de volgende stappen gezet:

•

De regio wordt (definitief) aangemeld als deelnemer van het project OKO bij het Trimbos-instituut.

•

De regionale projectstructuur wordt opgezet en projectleiders worden geworven en aangesteld om in 2023 te kunnen starten.

•

Het Trimbos-instituut zal de regio en de projectcoördinatoren ondersteunen in het opzetten van de lokale projectgroepen en lokale projectplannen.

•

De GGD NOG wordt gevraagd om het data-onderzoek uit te voeren en de uitslag per gemeente te delen.

•

De gemeenteraad wordt geïnformeerd door een raadsinformatiebrief over de voortgang van OKO .

Financiële gevolgen In de Begroting 2023 e.v. is nog geen dekking aanwezig voor dit project. Ervan uitgaande dat de SPUK de kosten van het Trimbosinstituut en het extra onderzoek door de GGD volledig dekt, resteert er nog een bijdrage van Putten van circa € 24.000 per jaar.

6 van 7

OKO - bijdrage Putten Jaar Bijdrage

SPUK

Restant

2023 € 25.964

€ 2.109

€ 23.855

2024 € 25.331

€ 2.109

€ 23.222

2025 € 27.651

€ 4.429

€ 23.222

2026 € 25.331

€ 2.109

€ 23.222

Voorgesteld wordt om deze kosten aan te ramen in de Begroting 2023 e.v. ten laste van het begrotingssaldo. Voor de extra inzet (8-12 uur) van de beleidsmedewerker Volksgezondheid is onvoldoende ruimte binnen de huidige capaciteit. Om die reden wordt extra capaciteit gevraagd voor de jaren 2023 – 2026 van gemiddeld 4 uur per week, kosten € 9.000 per jaar. Voorgesteld wordt om deze kosten ook aan te ramen in de Begroting 2023 e.v. ten laste van het begrotingssaldo. Bijlagen 1. Raadsbesluit – Opgroeien in een Kansrijke Omgeving 2023 – 2026 2. Memo – Opgroeien in een Kansrijke Omgeving op de Noord Veluwe 2023-2026 3. Trendgrafieken jeugd- en kindermonitor 2021 Putten – Opgroeien in een Kansrijke Omgeving 2023-2026 4. Advies adviesraden aanmelding Noord Veluwe – Opgroeien in een Kansrijke Omgeving op de Noord Veluwe 5. Reactie College B&W Elburg namens gemeenten NV op advies Adviesraden Noord Veluwe – Opgroeien in een Kansrijke Omgeving 2023-2026 6. Lokaal advies Participatieraad Putten aan college – OKO 2023-2026 7. Reactie College op lokaal advies Participatieraad Putten- OKO 2023-2026 Commissiebehandeling De commissievergadering is terug te luisteren op https://putten.raadsinformatie.nl/.

Burgemeester en wethouders van Putten, de secretaris

de burgemeester

mr. F.E. Contant

H. A. Lambooij

Portefeuillehouder

J. van den Hoorn

Afdeling

Samenleving Beleid en Advies

Behandelend ambtenaar

G.J. van Leeuwen

Telefoonnummer

9717

7 van 7