Presentatie Vertrekpuntennotitie landelijk gebied Noord Veluwe 30-11-2023

Vertrekpuntennotitie Landelijk Gebied Noord Veluwe Presentatie t.b.v. informeren colleges en raden November 2023

INHOUDSOPGAVE • Inleiding • Gebiedsvisie en ontwikkelrichtingen •

Zoneringen

•

Landbouwperspectief

• Gebiedsprogramma •

Manier van samenwerken

•

Beleid en instrumentarium

•

Uitvoeringsprogramma’s

• Vervolgstappen

2

INLEIDING het gebied

3

INLEIDING opgaven in kaart gebracht Natuur en biodiversiteit

Stikstof

Water

Klimaat

Landbouw

N2

De combinatie van opgaven maakt het zeer waarschijnlijk dat er een grote transitie in het landelijk gebied van de Noord Veluwe zal plaatsvinden. 4

INLEIDING zelfsturing van de regio De zeven Noord Veluwse gemeenten kunnen en willen zelf sturing blijven geven aan de toekomst van haar landelijk gebied. De regio heeft in het verleden al andere grote transities ondergaan als gevolg van actief beleid. Dit is iets van alle tijden. De regio weet daarin flexibel te opereren en zich aan te passen.

De huidige transitie gaat in de richting van “boeren binnen de grenzen van het systeem van bodem, water en natuur en actief herstel van dat systeem”. Er moeten slimme keuzes gemaakt worden wat past en kan in de ‘smalle strook van wonen en werken’ die is ingeklemd tussen de Natura2000 gebieden. 5

GEBIEDSVISIE EN ONTWIKKELRICHTINGEN zoneringen Deze vertrekpuntennotitie gaat uit van een flexibele zonering, gebaseerd op het bodem-, water- en natuursysteem. De zonering geeft aan waar in verschillende mate ruimte is voor water, natuur en agrarische activiteiten.

6

GEBIEDSVISIE EN ONTWIKKELRICHTINGEN zoneringen

7

GEBIEDSVISIE EN ONTWIKKELRICHTINGEN landbouwperspectief • Welke landbouwontwikkelingen kunnen passen bij iedere zone? Voor iedere zone zijn voorbeelden voor landbouwalternatieven ingedeeld op de mate van transitie of aanpassing die wordt gevraagd van een bestaand agrarisch bedrijf. •

Management aanpassingen

•

Aanzienlijke verandering

•

Grote transitie

•

Technologische toekomst

• Het is de ondernemer die de keuze maakt en kansen pakt die voor haar/hem interessant zijn en toekomstperspectief bieden. •

8

Soms kan of moet op dit op korte termijn, soms kan of mag dit op langere termijn

GEBIEDSPROGRAMMA overzicht Manier van samenwerken

Beleid en instrumentarium Uitvoering Lokale gebiedsprocessen

9

Landbouw programma

Natuur programma

GEBIEDSPROGRAMMA uitvoeringsprogramma’s Landbouw programma

Natuur programma

Transitiebegeleiding

Hoge delen

• Inventarisatie wie wat wilt Coaching bedrijfsplan • Aanjagen consumentenmarkt biologisch/lokaal

Blijvers en nieuwe blijvers

Flanken

• Management maatregelen (bedrijf en voer) • Omschakelen; initiatieven nieuwe businessmodellen aanjagen • Technische innovatie • Extensiveren; regelingen natuurinclusieve / lage impact landbouw • I.c.m. grondbank

• Water vasthouden op de flanken • Drainerende werking van de beken/sprengen verminderen • Dynamiek in de afvoer bij hevige piekbuien dempen

Stoppers • Strategie rondom piekbelastersregeling • Versneld stoppen oudere bedrijfshoofden (vrijwillig aan de keukentafel) 10

• Diversifiëren van bos, verjonging i.c.m. faunabeheer. • Ontwikkelen van nieuwe natuur (NNN) / Vergroten areaal bos • Opslag van koolstof in hout / verhogen van organische stof (koolstof) in de bodem.

Lage delen • Peilverhogingen/ natte natuur • Weidevogelbeheer • Ontwikkelingen naar voorbeeld van Oosterwolde & Bloemkampen

Overal • Stimuleren ontwikkeling overgangszones / landschapselementen • Grondwater onttrekking industrie

Lokale gebiedsprocessen • De Vier Merken (Oldebroek) • GEUS (Ermelo, Nunspeet) • Veenhuizerveld (Putten) • Hoenwaard (Hattem)

GEBIEDSPROGRAMMA beleid en instrumentarium Beleid en instrumentarium Passend instrumentarium en beleid ontbreekt, maar is essentieel. Concreet mee starten: •Aanhaken bij piekbelastersregeling en aanvullen (grondregeling, coaching, etc.) •“Regionale” grondbank •Verruimen/versnellen beleid Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) •Mogelijk maken van nieuwe ‘landgoederen’ met beleidskaders voor nieuwe businessmodellen •Regelingen en kaders voor extensiveren / natuurinclusieve bedrijfsvoering Hoe doen we dat? •Projecten met projectteam •In samenwerking met regio Food Valley en Provincie

11

GEBIEDSPROGRAMMA manier van samenwerken Manier van samenwerken •Initiatief bij gemeenten •Programma’s en gebiedsprocessen vanuit verbinding en eigenaarschap “onderop”, vanuit het gebied •Bestuurlijk overleg met Provincie en Waterschap: agenderen, overzicht, koers, aandachtspunten •Bestuurlijke afstemming met regiotafels/VLGG •Besluitvorming in eigen gelederen •Ambtelijk overleg moet meer solide ingericht zijn dan nu het geval is, met kwartiermaker/programmamanager als onderdeel

12

VERVOLGSTAPPEN Doelen 1. Regionaal perspectief ontwikkelen. Perspectief voor ondernemers in de regio blijft ontbreken door vertraging in Den Haag. Ook het herstel van de natuur is niet geholpen bij vertraging. De Noord Veluwse gemeenten en provincie Gelderland willen daarom gezamenlijk de schouders eronder zetten.

2. Verder bouwen aan vertrouwen. Samen met de gebiedspartijen werken aan dat toekomstperspectief. Er zit energie en ambitie die bij stakeholders in het gebied. Een deel is al betrokken geweest bij de totstandkoming van dit ontwikkelbeeld. Deze verbondenheid, energie en ambitie kan benut worden. Zo wordt het vertrouwen verder opgebouwd.

3. Uitvoeren waar dat al kan. Gemeenten en Provincie kunnen samen aan de slag met het uitvoeren van “no regret” maatregelen, wanneer de financiering daarvoor wordt gehonoreerd vanuit het Rijk. 13

VERVOLGSTAPPEN Doen Opstellen plan van aanpak en uitvoeringsstrategie

14

Bijlages -

Organogram Betrokken partijen Beleidsopgaven: tijdlijn, overzicht, natuur en biodiversiteit, stikstof, water, klimaat, landbouw

-

15

Gebiedsprocessen Voorgestelde structuur samenwerking Piekbelastersregeling Transitie voorbeelden landbouwperspectief

ORGANOGRAM NPLG

Ruimtelijke regie

Regiotafels

VLGG

EHZ-P & Kop van de Veluwe

Gebiedsgerichte aanpak Noord Veluwe

GEUS 16

De Viermerken

Veenhuizerveld

…

Hoenwaard 2030

…

BETROKKEN PARTIJEN Elburg Provincie Gelderland

Ermelo Harderwijk

Waterschap Vallei en Veluwe

Landgoederen

Hattem Nunspeet Oldebroek

Agrarische ondernemers

Recreatie ondernemers Natuurorganisaties

Ook andere ondernemers in landelijk gebied, op de randen van het landelijke gebied en de bedrijventerreinen zijn van belang en betrekken we. 17

BELEIDSOPGAVEN tijdlijn

2019/2022

N2000 / Stikstof / PAS

18

2027

2030

KRW

Klimaatakkoord (Methaan)

2050

Natuurinclusieve, circulaire landbouw

BELEIDSOPGAVEN overzicht

19

BELEIDSOPGAVEN natuur en biodiversiteit • N2000: Veluwe en Randmeren •

Habitattypen & instandhoudingsdoelen

• NNN •

Gelders Natuurnetwerk: 8.414 ha te realiseren (in 2022 is hiervan 68% gerealiseerd)

•

Groene ontwikkelingszone

• Strategisch Bosbeleid •

meer bos binnen het GNN: 490-540 ha

•

meer bos buiten het GNN: 280-300 ha

•

vitalisering van bos: 20.400-22.500 ha

•

meer natuurbos binnen het GNN: 7.000-7.400 ha

•

meer bomen buiten het bos – een deel van de 1 miljoen bomen buiten bossen als onderdeel van landschapselementen.

• Weidevogelkerngebieden: polder Oosterwolde en de Randmeerkust •20 Landschap: 10% groenblauwe dooradering (doel vanuit NPLG)

BELEIDSOPGAVEN stikstof • Vertaling van de NPLG doelen voor Gelderland: •

74% stikstofgevoelige Natura2000-gebieden zit onder de kritische depositie waarde (KDW) in 2030

•

42% emissiereductie: 7,5 kton, inclusief 25% emissiereductie per sector in Gelderland in 2025

•

Extra emissiereductie is nodig voor verdere economische ontwikkeling

• Kritische Depositie Waarden (KDW): •

Met name de habitattypen zandverstuivingen, zwakgeburfferde vennen, zure vennen, heischrale graslanden, actieve hoogvennen en oude eikenbossen zijn zeer stikstof gevoelig.

• Alle gebieden zijn in de huidige situatie voor het overgrote deel (>90%) matig overbelast, in oude eikenbossen is een deel (+- 30%) sterk overbelast. 21

BELEIDSOPGAVEN stikstof - emissie

22

BELEIDSOPGAVEN water (en bodem als sturend principe) • WABOS - Gelderlandse vertaling

23

1.

Ruimte voor water

2.

Voldoende water

3.

Schoon water en schone bodem

4.

Vitale en efficiënt geordende bodem

5.

Een groene, klimaatadaptieve gebouwde omgeving

BELEIDSOPGAVEN water •

Kader Richtlijn Water •

De Hierdensebeek en Puttenerbeek zijn beide “goed” beoordeeld op fysisch-chemische criteria en ecologische criteria.

•

Overige waterlichamen zijn van matig of goed beoordeeld voor deze criteria.

•

Wat betreft “specifiek verontreinigende stoffen” voldoet geen van de waterlichamen in het gebied.

•

24

Drinkwater •

5 waterwingebieden

•

1 drinkwaterreserveringsgebied

Naam

Fysischchemische kwaliteit

Aantal “specifiek verontreinigend e stoffen” dat niet voldoet.

Biologie

Macrofauna

Vissen

Waterplanten

Wiel Arkervaart Schuitenbeek

Matig Matig Matig/goed

5-6 5-6 5-6

Matig Goed Matig

Matig Goed Goed

Goed Goed Matig

Hierdensebeek Puttenerbeek Polder Oosterwolde

Goed Goed Matig

3-4 3-4 5-6

Goed Goed Goed

Goed Goed Matig/Goe d Goed Goed Goed

Goed Goed Goed

Goed Goed Goed

BELEIDSOPGAVEN klimaat • Het Gelderse Klimaatplan 2021–2030 en het nationale klimaatakkoord stellen de volgende doelen: •

55% minder uitstoot broeikasgassen in 2030 t.o.v. 1990

•

De broeikasgasuitstoot van landbouw en landgebruik moet ten opzichte van 2017 met minimaal 1,9 Mton CO2-eq worden verminderd in Gelderland en klimaatneutraal zijn in 2050;

• Bodemdaling in de veengebieden van de NoordVeluwe:

25

•

Oxidatie van veen: CO2-uitstoot

•

Opgave: veenoxidatie tegengaan

BELEIDSOPGAVEN landbouw • De Gelderse kadernota ‘Toekomst voor de Gelderse boer’ van de provincie Utrecht en Nationaal Strategisch Plan (2023-2027) spreken van een transitie naar een rendabele, klimaatneutrale, circulaire landbouw in 2050. •

Stikstof is op dit moment een aanjager van veranderingen

•

Doelstellingen op de KRW, en een klimaatneutrale, circulaire landbouw hebben gevolgen voor de sector op de iets langere termijn.

• De provincie ziet natuurinclusieve en/of kringlooplandbouw als passend sociaaleconomisch toekomstperspectief voor de land- en Tuinbouw (Kadernota Agrifood 2021-2030). Dichtbij kwetsbare natuur betekent dat: •

Voor grondgebonden bedrijven: emissiereductie en een gesloten kringloop van voer en mest op ‘eigen’ grond, weidegang en natuurinclusieve bedrijfsvoering met ruimte voor extra verdienmodellen;

•

Voor niet-grondgebonden bedrijven: een gegarandeerde emissiereductie voor de hele bedrijfsvoering (van voer, stal, mest en management), circulair voer, mestverwaarding en ruimte voor extra verdienmodellen.

• Rijk zet in op 15% biologische landbouw in 2030 (nu 4%): transitiefonds van 26 miljoen euro. 26

GEBIEDSPROCESSEN op de kaart

Gebiedsprocessen De Vier merken Hoenwaard2030 GEUS Veenhuizerveld 27

VOORGESTELDE STRUCTUUR voor de samenwerking

VLGG

Bestuurlijk overleg Regiotafels

Ambtelijke overleg

Kwartiermaker (tot 2024)

Programmamanager (vanaf 2024)

28

Integrale klankbordgroep

Vertegenwoordiger natuur

Vertegenwoordiger landbouw

Projectleiders Gebiedsprocessen

Programma(groep) natuur

Programma(groep) landbouw

Projectgroepen gebiedsprocessen

PIEKBELASTERSREGELING • Bedrijven binnen 25 kilometer van overbelaste stikstofgevoelige natuur ten minste 2500 mol stikstofdepositie komen in aanmerking. • Landelijk 28 industriële bedrijven. • Alle bedrijven op de Noord Veluwe vallen binnen de 25 km zone, het merendeel komt in aanmerking voor de regeling.

29

GEBIEDSFOTO

30

GEBIEDSVISIE EN ONTWIKKELRICHTINGEN landbouwperspectief Per zone zijn • Management aanpassingen Technologische, precisie- of managementaanpassingen die binnen de huidige bedrijfsvoering mogelijk zijn en waar beperkte investering voor nodig is. • Aanzienlijke verandering Structurele verandering die effect heeft op de bedrijfsvoering en om aanzienlijke investeringen vraagt. • Grote transitie Complete verandering van het verdienmodel van het agrarisch bedrijf waarvoor veel geïnvesteerd moet worden. • Technologische toekomst Bedrijfsmodellen waar de technologische uitvoerbaarheid van is bewezen, maar waar veel investering, knowhow en pionierend ondernemerschap voor nodig is.

31

TRANSITIE VOORBEELDEN LANDBOUW PERSPECTIEF Voor iedere transitieoptie wordt een voorbeeld gegeven van een bestaand concept of lopend onderzoek in Nederland.

32