Gebiedsvisieplus Bedrijventerrein Henslare

Bedrijventerrein Henslare Gebiedsvisie+ Gemeente Putten December 2021

Project

Gebiedsvisie+ Henslare Gemeente Putten

Document

Gebiedsvisie+ Definitief December 2021 127220/21-018.433

Opdrachtgever

Status

Datum

Referentie Projectcode

Projectleiding

127220 mw. dr.s E. Weerman dhr. ir. A.G. Gaydadjiev

Projectdirecteur

dhr. drs. M.J. Schilt

Auteur(s)

mw. A.L. Hootsmans mw. D. de Jong mw. K. Poelsema MSc. dhr. T. van Vilsteren MSc.

Gecontroleerd door

mw. drs. E. Weerman dhr. drs. M.J. Schilt

Goedgekeurd door

Adres

Witteveen+Bos Leeuwenbrug 8 Postbus 233 7411 TJ, Deventer 0570 697 911 www.witteveenbos.com

Paraaf

Het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen+Bos is gecertificeerd op basis van ISO 9001. © Witteveen+Bos Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt in enige vorm zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs B.V. noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Witteveen+Bos aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei schade die voortvloeit uit of verband houdt met het wijzigen van de inhoud van het door Witteveen+Bos geleverde document.

INHOUDSOPGAVE

SAMENVATTING GEBIEDSVISIE

5

1

INLEIDING

7

1.1

Aanleiding

1.2

Doel

1.3

Procesbeschrijving

1.4

Leeswijzer

2 KENSCHETS PUTTEN 2.1

Gemeentelijke context

2.2

Landschapstypen

2.3

Historische landschappelijke ontwikkeling

3

RUIMTELIJKE ANALYSE HENSL ARE

3.1

Mobiliteit

3.2

Landschap

3.3

Grondeigendommen

3.4

Bestemmingen en milieu

4

VISIE OP DE ONTWIKKELING

4.1

Ambities en bouwstenen

35

Duurzaam bedrijventerrein

Lokaal bedrijventerrein

Mobiliteit Milieu 4.2

Ruimtelijke visie

5

ECONOMISCHE UITVOERBAARHEID

5.1

Financiële haalbaarheid

5.2

Ruimtelijke procedures

5.3

Kandidatenbeleid

11

23

49

Gebiedsvisiekaart

4 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

SAMENVATTING GEBIEDSVISIE De gemeente Putten ziet Henslare als een gebied met grote landschappelijke en ruimtelijke kwaliteiten. Deze kenmerken gelden ook voor het dorp Putten en zijn medebepalend voor haar identiteit. Het buitengebied bestaat uit een reliëfrijk, gelaagd en afwisselend landschap. Dit zorgt voor een hoge belevingswaarde door een variatie aan blauw- en groenkwaliteiten, een bijzonder en uniek hoogteverloop, gecombineerd met een goede bereikbaarheid en toegankelijkheid. De ontwikkeling van het bedrijventerrein Henslare vindt niet alleen plaats met zorg en aandacht voor deze aanwezige kwaliteiten, maar bouwt hier ook op voort. Deze gebiedsvisie streeft naar een samenhangend geheel en een logische inpassing in het landschap. Dit document geeft de ruimtelijke onderbouwing voor, en een uiteenzetting van, de uiteindelijke gebiedsvisie.De gebiedsvisie voor het bedrijventerrein Henslare is gestoeld op vijf visiepijlers. Deze worden onderstaand beknopt behandeld. Borg en ontwikkel de groene dorpsentrees De groene omgeving rond de stationslocatie is het beschermen waard en vormt het visitekaartje voor wie in Putten arriveert. De visie zet in op het versterken van de kwaliteiten en optimaal benutten van de aanwezige ontwikkelruimte. In het zuiden wordt de Nieuwe kerk verankerd in het landschap zodat ook hier een duidelijke entree van Putten voor automobilisten ontstaat.

Dit wordt bereikt door het bedrijventerrein af te schermen met een groene zoom en de omgeving van de kerk op te waarderen met een groene inrichting. Borg de bebouwingslintkwaliteit van de Stenenkamerseweg Vanaf de kruising met de weg Henslare kenmerkt de Stenenkamerseweg zich als een groen, kleinschalig, agrarisch bouwlint. Met de ontwikkeling van het bedrijventerrein wordt de kwaliteit van de lintstructuur van de Stenenkamerseweg voortgezet en, waar nodig, aangevuld. Bebouwing wordt op afstand van de weg geplaatst zodat een groene voorruimte ontstaat en krijgt een hoogwaardige uitstraling, passend bij de overige boerderijwoningen.

5 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Henslare als hoofdonstluiting-as voor het bedrijventerrein De weg Henslare heeft een ruime opzet met het oog op zwaar verkeer en is bedoeld om in het bebouwde (woon)gebied van Putten hinder te beperken. Er worden inprikkers gerealiseerd om, vanaf de Henslare, de ontsluiting van het bedrijventerrein te verbeteren. Ook wordt het bedrijvenareaal compact gehouden en zo dicht mogelijk op de Henslare geplaatst. Daarom is het gewenst om, naast de herinrichting van de Henslare, de aantrekkelijkheid van de Nijkerkerstraat te verbeteren. Niet alleen is dit gunstig voor vrachtverkeer, maar het vermindert ook de filevorming in de spits. Aanvullend is een gebruiksverbod op zwaar verkeer, zonder bestemming, op de omliggende landswegen wenselijk. Verweven van de landschappelijke onderlegger in het ontwerp: De historische landwegen Bijsterenseweg, Brijstroetweg en Arkheemseweg worden gehandhaafd en opgenomen in de structuur en opzet van het nieuwe bedrijventerrein. Deze krijgen een functie voor recreatie of lokaal bestemmingsverkeer. In samenhang wordt de omvorming van de spoorwegovergangen onderzocht. Dit om de veiligheid te garanderen en tegelijkertijd sluipverkeer te ontmoedigen. Een brinkdorp van bedrijvigheid. De inspiratie voor de herontwikkeling ligt in de omgeving van Putten zelf, met het brinkdorp of boerenerf als ordeningsprincipe.

Dit betekent een ruimtelijk ensemble van gebouwen en bouwwerken georganiseerd om een centrale collectieve ruimte, bijvoorbeeld bestaand uit parkeervoorzieningen, rustplekken, oplaadmogelijkheden en een waterberging. Het geheel krijgt een groene zoom door de aanplant van een robuuste houtsingel zodat inkijk vanuit de omgeving wordt geblokkeerd. De vormgeving van de bebouwing sluit aan op de typische bebouwing in het buitengebied.

Foto genomen over de Stenenkamerseweg in de kijkrichting van de spoorwegovergang.

6 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

1 INLEIDING Voor u ligt het visiedocument van de Gebiedsvisie+ Henslare, het deel van de gemeente Putten tussen de Stationsstraat, de spoorlijn Amersfoort - Zwolle, de Nijkerkerstraat, de woonwijk Bijsteren en de woonwijk Rimpeler. In dit gebied wordt gezocht naar een geschikte locatie voor de vestiging van bedrijven tot een totale oppervlakte van, in eerste instantie, circa 7 hectare (ha) netto. Dit visiedocument bouwt voort op eerder opgestelde (beleids)documenten en maakt een herijking op basis van aangescherpte gemeentelijke ambities en doelstellingen. Dit document is opgesteld in overleg met belanghebbenden en belangstellenden en in nauwe samenwerking tussen de gemeente Putten, Omgevingsdienst Noord Veluwe (ODNV) en Witteveen+Bos.

1.1

Aanleiding

Herziening afspraken ontwikkeling Henslare in coalitieakkoord 2018-2022 In 2018 heeft bureau SVP in opdracht van de gemeente een eerste concept Gebiedsvisie voor het bedrijventerrein Henslare opgesteld door SVP Stedenbouw gericht op de ontwikkeling van 3,5 ha netto bedrijventerrein. Dit uitgangspunt van 3,5 ha is echter losgelaten vanwege nieuwe afspraken in het coalitieakkoord na de gemeenteraadverkiezingen van 2018. In dit akkoord is het volgende opgenomen: “Voor de Henslare stellen we een gebiedsvisie op. Hierin gaan we uit van 7 ha (netto) bedrijventerrein: 3,5 ha voor verplaatsing van bedrijven (binnen de bebouwde kom van Putten) en 3,5 ha uitbreiding (nieuw bedrijvenareaal binnen de gemeentegrenzen van Putten). We denken aan een energieneutraal bedrijventerrein waar een eigen gebruik beding van kracht is. We gaan alles op alles zetten bij de provincie en de regio om groen licht te krijgen voor dit bedrijventerrein.” 7 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Door het coalitieakkoord is de oppervlakte aan gewenst toekomstig bedrijventerrein in het gebied Henslare verdubbeld ten opzichte van de eerdere uitgangspunten. Op basis van dit akkoord heeft SVP in 2019 onderzocht of er voldoende ruimte is om de ontwikkeling van een bedrijventerrein van 10 ha bruto mogelijk te maken (circa 7 ha). De uitkomsten van dat onderzoek zijn gevat in de conceptvisie van Henslare en in 2019 opgeleverd. Herijking naar Gebiedsvisie+ De conceptvisie uit 2019 heeft het gemeentebestuur niet vastgesteld vanwege onduidelijkheden over de nadere uitwerking. Witteveen+Bos heeft in 2021 de vraag gekregen om de gebiedsvisie voor Henslare te herijken en te sturen op haalbaarheid en uitvoerbaarheid. Ook wordt het thema duurzaamheid sterker verweven in de gebiedsvisie en krijgt deze een volwaardige plek in de visievorming.

1.2

Doel

De gemeente Putten ziet Henslare als een gebied met grote landschappelijke en ruimtelijke kwaliteiten. Deze kenmerken gelden ook voor het dorp Putten als geheel en zijn daardoor medebepalend voor haar identiteit. Omdat Henslare een belangrijke entree van Putten is – niet alleen door de nieuwe weg zelf, maar ook vanwege de stationslocatie – kan het groene karakter van Putten zelfs nog worden versterkt. Daarbij spelen bestaande landschappelijke functies een even grote rol als eventuele nieuwe programma’s, die in het kader van de gebiedsvisie aan de orde komen. Dat er ontwikkelingen gaan plaatsvinden is duidelijk, ze worden ook al aangeven in de gemeentelijke ‘Structuurvisie Putten 2030’. Daarbij wordt in ieder geval gedacht aan een bedrijvenlocatie van circa 3,5 ha. Deze Gebiedsvisie+ biedt de gemeente een instrument om bij de verdere

8 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

planvorming de regie over ruimtelijke ontwikkelingen te voeren, daarbij het dorp op verantwoorde wijze tot aan het spoor af te ronden en de groene uitstraling naar het landschap te bewaken.

1.3

Procesbeschrijving

De gebiedsvisie is in de periode van juni 2021 tot en met december 2021 ontwikkeld door de gemeente Putten en Witteveen+Bos. De opbouw van het proces van de visie bestond uit drie fasen: scopefase, ontwerpfase en de vaststellingsfase.

Scopefase: juni tot en met augustus 2021 In de scope fase zijn de huidige ontwikkelingen in en rondom het plangebied geanalyseerd. Daarnaast zijn de kenmerken van het gebied in beeld gebracht. Er zijn 5 bouwstenen voor de visie bepaald: grondeigendom, milieu, duurzaamheid, mobiliteit en landschap. Deze vijf bouwstenen zijn nader uitgediept in vijf werksessies met beleidsmedewerkers van gemeente Putten, experts Goudappel (mobiliteit)en medewerkers van de Omgevingsdienst Noord Veluwe (ODNV). Ontwerpfase: september tot en met december 2021 In deze fase zijn de ambities uitgewerkt tot een ontwikkelschets. Dit project leeft in de omgeving. Dat komt terug in de grote belangstelling. In een bijeenkomst met bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden hun standpunten en zorgen delen. Ook werd er samen geschetst op de kaarten over wensen (duurzaam, ontsluiting etc) en mogelijke indeling binnen het zoekgebied. Op de website van de gemeente is een verslag van de bijeenkomst geplaatst. Daarnaast was het in deze fase mogelijk om input te leveren op het digitale participatieplatform. Ruim 200 personen hebben dit gedaan. Op de website van de gemeente is een algemene beantwoording geformuleerd op de reacties. De ondernemers in Putten zijn in deze fase ook benaderd om inzicht te krijgen in de wensen.

Maar liefst 134 bedrijven hebben de interessepeiling ingevuld, met een behoefte van 20-25 hectare.

9 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Om een compact en aaneengesloten bedrijventerrein te kunnen ontwikkelen is de gemeente afhankelijk van verschillende grondeigenaren. De gemeente heeft daarom gesprekken gevoerd met de relevante grondeigenaren. Dit heeft geleid tot de geschetste (ontwikkel)contouren van het bedrijventerrein in deze visie. Na instemming van de gemeenteraad met deze gebiedsvisie worden de gesprekken hervat.

Vaststellingsfase: januari 2022 - februari 2022 De gebiedsvisie is in procedure gebracht richting de gemeenteraad van Putten ter vaststelling. Wanneer de gebiedsvisie vastgesteld is, vormt dit de basis en vertrekpunt voor de verdere planologische procedure.

1.4

Leeswijzer

In deze gebiedsvisie legt gemeente Putten haar ruimtelijke ambities voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein Henslare vast. De opbouw van deze visie volgt een duidelijke structuur waarmee een onderbouwing wordt gegeven voor de gemaakte keuzes. Het document start in hoofdstuk 2 met een ruimtelijke kenschets van de gemeentelijke kernkwaliteiten. Deze wordt begeleid door een inventarisatie van de landschappelijke kwaliteiten en de historische landschappelijke ontwikkeling van het gebied. In hoofdstuk 3 worden de huidige kwaliteiten en kenmerken van het plangebied in kaart gebracht. Dit wordt gedaan aan de hand van 4 thema’s: mobiliteit, landschap, milieu en eigendom. Vanuit deze basis wordt in hoofdstuk 4 de ruimtelijke visie gepresenteerd voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein Henslare. Het slotstuk van deze gebiedsvisie is de economische uitvoerbaarheid in hoofdstuk 5.

Afbeelding 2.1 Bovenlokale overzichtskaart met zoeklocatie Henslare en infrastructuurlijnen

10 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

2 KENSCHETS PUTTEN 2.1 Gemeentelijke context De Gebiedsvisie+ Henslare betreft het deel van de gemeente Putten tussen de Stationsstraat, de spoorlijn Amersfoort – Zwolle, de Nijkerkerstraat, de woonwijk Bijsteren en de uitbreiding Rimpeler. Het zoekgebied, zoals aangegeven op de linkerpagina, ligt westelijk van de bebouwde kom van Putten. De westelijke dorpsflank van Putten ontwikkelt zich al geruime tijd in de richting van de spoorlijn. Dit blijkt onder meer door de recente ontwikkelingen van de woonwijken Bijsteren en Rimpeler. Daarentegen zijn groei- en uitbreidingsmogelijkheden ten oosten van de kern beperkt vanwege het aangelegen bosrijke natuurgebied van de Veluwe. In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de relevante ruimtelijke kernkwaliteiten op hoger regionaal schaalniveau. Dit biedt inzicht in de ruimtelijke, landschappelijke en historische kenmerken en kwaliteiten. Daarmee worden landschappelijke aanknopingspunten voor het toekomstige bedrijventerrein van Henslare bloot gelegd. Er is gekozen voor een hemelsbrede gebiedsuitsnede vanaf de historische kern van Putten tot het westelijk gelegen Nuldernauw. Het projectgebied van Henslare is centraal gelegen binnen deze uitsnede.

Ruimtelijke opbouw Putten De ruimtelijke opbouw van Putten wordt in de basis bepaald door twee verschillende ordeningsprincipes: - de radiale wegen die in het dorpscentrum van Putten samenkomen en uitwaaieren richting het landschap;

11 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

-

de onregelmatige blokverkavelingen in de schegvormige vlakken tussen de radiale wegen en dwarswegen.

De lange lijnen en tussengelegen vlakken hebben een patroon opgeleverd dat omschreven kan worden als onregelmatige regelmaat. Het patroon is zeker niet toevallig ontstaan maar mist een dwingend motief. Het is een fraai voorbeeld van gestuurde organische groei met een middeleeuwse oorsprong. Omdat straten- en verkavelingspatronen met elkaar een samenhangende structuur vormen, heeft het geheel een vanzelfsprekend karakter gekregen. Daarnaast is het een flexibel systeem gebleken waarop nog steeds wordt voortgebouwd, zoals de uitbreiding Bijsteren laat zien. Ook ter hoogte van het gebied Henslare worden bestaande structuren weer opgepakt en verder ontwikkeld. Structuurbepalende ruimtelijke elementen: routes en randen Putten, ruim duizend jaar geleden ontstaan als een agrarisch kerkdorp tussen de Veluwe en de Gelderse Vallei, is de afgelopen decennia uitgegroeid tot een dorp met verschillende woonmilieus, een aantrekkelijk historisch centrum en enkele bedrijventerreinen. De bebouwde kom is na de tweede wereldoorlog flink in oppervlakte toegenomen, maar de onderliggende landschappelijke structuren zijn nog duidelijk aanwezig en herkenbaar. In de historische landschappelijke ontwikkeling wordt nader ingegaan op deze ontwikkelgeschiedenis. In het structuurbeeld van Putten zijn vooral de routes en randen van belang. De routes verbinden het dorp met haar omgeving en de randen bepalen in

ruimtelijk opzicht de overgang naar het buitengebied. Dit zijn ook de ruimtelijke elementen die een rol spelen bij het gebied Henslare, namelijk een nieuwe route en de vormgeving van een nieuwe dorpsrand. De radiale structuur van Putten heeft wel tot gevolg dat een randlocatie zoals Henslare slechts via één lange lijn met het centrum verbonden is. Doordat de afstanden tussen de radialen richting landelijk gebied steeds verder toenemen, neemt de aanhechting aan het dorp geleidelijk af. Daardoor wordt de landschappelijke structuur als drager voor ontwikkelingen belangrijker. Routes Putten is ontstaan op een knooppunt van historische verbindingswegen. Twee onder een scherpe hoek kruisende wegen in oost-west richting werden er doorsneden door een belangrijke noord-zuid route. Hoewel de verkeersafwikkeling niet meer door het centrum plaatsvindt, is het oorspronkelijke ruimtelijke stratenpatroon nog geheel aanwezig. In de loop der jaren zijn de oost-west en noord-zuid routes met elkaar verknoopt geraakt, waardoor de N798 (Nijkerkerstraat) en de N303 (Voorthuizerstraat) samenkomen in een vorkconstructie aan de noordelijke rand van de bebouwde kom. Vanaf de oostkant vormt de Garderenseweg de voornaamste dwarsverbinding, vanaf de westkant is dat de Zuiderzeestraatweg/Stationsstraat. De Henslare loopt als nieuwe verbinding tussen de Nijkerkerstraat en de Stationsstraat.

Deze ontlast het deel van beide wegen dat door de bebouwde kom verloopt. Randen in balans De groei van Putten heeft logischerwijs voortdurend tot nieuwe dorpsranden geleid. Aan de noordkant heeft de vork van wegen de bebouwde kom een harde, puntvormige beëindiging gegeven. Aan de oostkant vormen de Emmaweg en de Calcarialaan zachte overgangen naar het Putterbosch. Soms grenzen deze wegen aan de bosrand, maar op andere plekken komt ook in het bosgebied nog bebouwing voor. Rood en groen gaan hier op een harmonische wijze in elkaar over. Aan de zuidkant vormt de Sprielderweg, tegenwoordig deel van de N303, een hardere rand tussen de woongebieden aan de noord- en het bedrijventerrein, sportpark en open landschap aan de zuidzijde. Langs deze drie randen heeft de bebouwde kom haar huidigebegrenzing gekregen en is er sprake van een stabiele situatie.

12 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Randen in ontwikkeling Aan de westkant heeft de dorpsrand nog steeds de meeste dynamiek. Daar is de aanwezige groeiruimte benut voor de uitbreiding van het dorp. De Stationsstraat is lange tijd niet meer dan een bebouwingslint geweest, een rij woningen en boerderijen in het landschap. Aan de noordzijde is langs het spoor vervolgens het bedrijventerrein Keizerswoert aangelegd als een soort enclave in het landelijk gebied. Aan de westzijde is de afgelopen jaren de woonwijk Bijsteren verrezen en is momenteel de woonwijk Rimpeler in aanbouw. De doorgetrokken Henslare kan gezien worden als een dorpsrand, maar dat geldt alleen voor Bijsteren en Rimpeler. Bovendien komt de spoorlijn als harde begrenzing en rand steeds dichterbij. Aan de zuidzijde van Putten wordt gewerkt aan de woonwijk Puttenzuid, onder de wijk Halvinkhuizen. De westrand van Putten heeft een gelaagde opbouw met verschillende (typen) randen en in deze karakteristiek ligt mogelijk de vormgeving van de westrand besloten. Voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein Henslare is daarom de keuze belangrijk op welke wijze dit gebied zich verhoudt tot de randen. De mogelijkheden zijn dat Henslare onderdeel blijft van het landschap, deel wordt van het bebouwde gebied of zich ontwikkelt tot een overgangsgebied tussen dorp en landschap.

Regionale bereikbaarheid Putten ligt centraal in Nederland en is met de auto goed bereikbaar. De nationale verbindingsweg A28 ligt aan de westzijde van de gemeente Putten. Deze verbindt op regionaal niveau Amersfoort met Zwolle. Vanaf de a28 loopt de kortste route naar het centrum van Putten via afrit 10, de Waterweg en Zuiderzeestraatweg. Deze route is niet geschikt voor zwaar verkeer en het wordt dan ook door middel van herinrichtingen ontmoedigd om deze te gebruiken. Deze wegen worden momenteel gereconstrueerd. Echter trekt deze wel zwaar verkeer aan richting het bedrijventerrein Keizerswoert. Putten is voor doorgaand (vracht)autoverkeer bereikbaar via de verschillende provinciale wegen in de omgeving. De N798 (Nijkerkerstraat) ontsluit Nijkerk met Putten aan de westzijde van de bebouwde kom. De N303 verbindt Putten met Voorthuizen in het zuiden. Aan de noordzijde van Putten loopt de N303 door richting Ermelo. De N797 ligt aan de oostzijde van Putten en vormt een verbinding met Garderen.

Afbeelding 2.2 Luchtfoto Putten (bron: google Earth)

13 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Afbeelding 2.3 Kaart met landschapstypen in de omgeving

14 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

2.2

Landschapstypen

Het buitengebied van Putten bestaat uit een reliëfrijk, gelaagd en afwisselend landschap. Dit zorgt voor een hoge belevingswaarde door een variatie aan groenkwaliteiten, een bijzonder en uniek hoogteverloop gecombineerd met een goede bereikbaarheid en toegankelijkheid. Dit landschap bestaat uit een combinatie van oude en jonge broek- en heideontginningen, bossen, heidelandschap, enkdorpen, kampen met verder naar de randmeren toe de zeepolders en het zeekustlandschap. De kaart op de linkerpagina toont de hedendaagse ligging en indicatieve begrenzing van de verschillende landschapstypen. Vandaag de dag is het landschap ten westen van Putten sterk gericht op agrarisch, recreatief en incidenteel industrieel gebruik. Het plangebied Henslare bevindt zich tegen rand van het bebouwde gebied aan en is te karakteriseren als een jonge heideontginning herkenbaar aan de rechtlijnige structuren in het landschap. Dit jonge heide ontginningsgebied wordt door een ruimtelijke ‘band’ aan de oost, noord- en westzijde van bebouwing en een kampenlandschap ingesloten. Kampen- en esdorpenlandschap Het landschap langs de westelijke en zuidelijke dorpsrand wordt gekenmerkt door een kampen- en esdorpenlandschap (ook wel brinkdorpen). Vooral het kampenlandschap domineert het landschappelijke beeld tegenwoordig.

Kenmerkend is de ruimtelijke begrenzing van de bouwlanden met stevige houtsingels: een combinatie van bomen met onderbegroeiing. Dit zorgt dat de aanblik en beleving besloten en groen is met afwisselende vergezichten. Van oudsher zorgden deze voor afscherming van het wildvraat en zandverstuivingen. Verder kenmerkt het landschap zich door een grillig en onregelmatig verloop. Dit komt onder andere doordat wegen- en verkavelingspatronen zijn afgeleid van de hoogteverschillen en natuurlijke stroomgebieden in het landschap. Helaas is de landschappelijke gaafheid niet overal even goed bewaard gebleven door verstedelijking en industrialisatie. Toch zijn er locaties waar deze nog wel goed zichtbaar zijn, zoals ter hoogte van de Zuiderzeestraatweg, ten oosten van Keizerswoert en langs verschillende beken in het landschap, waaronderde Schuitenbeek.

15 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Het onderscheid tussen een kamp en essen is de (woning)dichtheid en de collectiviteit bij de bedrijfsvoering. Een kamp is gericht op individuele, maar wel gemengde bedrijfsvoering, bijvoorbeeld door een combinatie van veeteelt en het verbouwen van verschillende gewassen. Deze zijn daarom verspreid over het landschap te vinden als schegvormige percelen. Een brinkdorp daarentegen kent een hogere mate van collectiviteit: woningen zijn bij elkaar geclusterd en liggen in de directe omgeving van de hooggelegen gemeenschappelijke akker. Deze gemeenschappelijke akker is een combinatie van afzonderlijke percelen met een collectieve houtwalbegrenzing. ( jonge) heide en broekontginning De lagere voedselarme en natte delen van het landschap aan de voet van de Veluwe zijn inmiddels in cultuur gebracht. De ontginning van deze woeste gronden is mogelijk gemaakt door technologische voortuitgangen zoals watermanagement en kunstmest. De mens heeft hier het landschap sterk naar zijn eigen hand gezet en zich gericht op schaal, productie en nut. Hierdoor kenmerkt het landschap zich door een rationeel lijnenpatroon van rechtlijnige verkavelingen, wegen, groenstructuren, paden en wateren. Met name het wegenpatroon kent een opvallend recht verloop door de heide- en broekontginningen, zoals de Stenenkamerseweg en de Arkemheenseweg.

De wegen vormen eveneens de ontginningsbasis van de bouwlanden; de verkavelingsrichting is haaks op de wegen voorzien. De boerderijen liggen onregelmatig verspreid in het landschap aan de wegen. Perceelrandbegroeiing met hoogte is terughoudend aangelegd, behalve ter hoogte van het woonerf. Weg begeleidende beplanting ontbreekt vaak in dit landschap. Dit zorgt ervoor dat het landschap een open karakter heeft met wisselende vergezichten over de bouwlanden. De diversiteit aan groenstructuren zorgt voor een echte coulissewerking in het aanbeeld. Dit tezamen zorgt ervoor dat het landschap een open karakter heeft met wisselende vergezichten over de bouwlanden. Groenstroken langs percelen en ter hoogte van de erven zorgt voor een coulissewerking in de beleving.

Afbeelding 2.4 Luchtfoto kampenlandschap bij Winterswijk (bron: rijksoverheid)

Afbeelding 2.5 Historische foto van een brinkdorp in Meppen (bron: beeldenbank Rijksdienst

Afbeelding 2.6 Museumboerderij Mariahoeve, voorbeeld van een kamp (bron: zoover.nl)

Afbeelding 2.7 Open ontgonnen heidelandschap (bron: SVP Harderwijk)

16 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

voor het Cultureel Erfgoed)

17 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Afbeelding 2.8 Historische kaart 1850 (bron: topotijdreis.nl)

Afbeelding 2.9 Historische kaart 1900 (bron: topotijdreis.nl)

Afbeelding 2.10 Historische kaart 1960 (bron: topotijdreis.nl)

Afbeelding 2.11 Historische kaart 2020 (bron: topotijdreis.nl)

18 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

2.2

Historische landschappelijke ontwikkeling

Een rijk en afwisselend landschap met een lange bewoongeschiedenis Rond 6000 v. Chr. lagen op de Veluwse zandgronden uitgestrekte loofbossen met onder andere eiken, linden en iepen, waarbij de bossen op de rijkere zanden van de meeste stuwwallen zwaarder waren dan die op de armere dekzanden. In de dalen lagen natte elzenbroekbossen en op de lagere natte plekken lag mogelijk moeras. Ter hoogte van Putten is de verscheidenheid aan landschapstypen groot, zowel vroeger als nu. Een gebied waar heide, broek, bossen, open velden, kampen en enken elkaar op korte afstand afwisselen. Het plaatselijke reliëf samen met de gerelateerde grondwaterstanden en bodemsamenstelling zijn medebepalend geweest voor het historische en huidige nederzettingenpatroon. Historische verschuiving bewoning naar lagere delen stuwwalflanken Al van oudsher was de Veluwe een relatief dichtbevolkt gebied. Boskap en beweiding leidde toen al tot grote open heidevelden. Deze heidevelden zijn op verschillende locaties nog aanwezig, alleen de schaal is vandaag de dag sterk teruggedrongen. Kleine woonkernen met boerderijen en akkers werden eeuwenlang omgeven door enorme arealen ‘woeste grond’. Het leven op de droge zandgronden was niet gemakkelijk en de bewoningsvoorkeur schoof in de loop van de middeleeuwen steeds meer naar de natte en lagere gebieden rond het Veluwemassief.

Alleen aan deze nattere randen van de Veluwe konden grotere landbouwgebieden, dorpen en zelfs steden ontstaan. De historische kaarten laten dit goed zien door de nederzettingen langs het massief. Stedelijke ontwikkeling Putten Het dorp Putten heeft zich ontwikkeld op een kruispunt van doorgaande wegen naar dorpskernen in de omgeving, zoals in het zuiden Nijkerk en in het noorden Ermelo en Harderwijk. Omstreeks 1850 bestond Putten uit enkele straten met daarlangs een menging van woonhuizen en boerderijen. Centraal in de gemeenschap stond de Oude kerk aan het dorpsplein. Direct ten oosten van Putten lag het Putterbosch met direct langs de dorpskern uitgegeven bospercelen. Richting de lagere delen van de stuwwal ging het boslandschap over in een afwisseling van esdorpen- en kampen met op de

19 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

laagste delen een onontgonnen heide- en broeklandschap. Tot aan de Tweede Wereldoorlog ontwikkelt Putten zich organisch. Eerst wordt het gebied richting de Veluwse bosrand ontwikkeld samen met de as van de Zuiderzeestraatweg. Pas rond het begin van de 21ste eeuw is ten zuiden van de kern tussen de hoofdverbindingswegen bebouwing toegevoegd. Vervolgens is geleidelijk richting het stationsgebied stedelijk gebied toegevoegd, onder andere woongebieden Rimpeler en Bijsteren. Verstedelijking van esdorpenlandschap Direct ten zuidwesten van de historische kern ontwikkelde zich landbouwcomplex(en) met open akkergebieden, zonder zichtbare perceelsscheidingen. Ook de wegen werden niet vergezeld van laanbomen. Zo’n aaneengesloten bouwlandcomplex zonder opgaande begroeiing of bebouwing wordt ook wel eng of enk genoemd. De naam eng of enk duidt vaak op een gezamenlijke ontginning van bouwland en deze enken waren op de oudste kadasterkaarten dan ook verdeeld in vele percelen. Hierbij ontbraken echter wel zichtbare fysieke perceel afscheidingen, zoals bijvoorbeeld een houtwal of haag. Verspreid in de omgeving aan de stuwwalflanken hebben zich verschillende enkdorpen ontwikkeld. De kern werd gevormd door een dorpsplein, de brink. De brink is een open ruimte in een dorp of aan de rand daarvan waar de boerderijen omheen gegroepeerd staan, meestal beplant met eiken.

De brink diende oorspronkelijk om het vee in te verzamelen en was dus een gemeenschappelijke veebocht (omwald kamp waar het vee de nacht doorbrengt). De Putter Eng ten zuidwesten van de historische kern is inmiddels door verstedelijking verdwenen uit het landschappelijke aangezicht. Ontwikkeling van het kampenlandschap Op grotere afstand tot de kern van Putten heeft zich met der tijd een uitgestrekt kampenlandschap ontwikkeld. De boerenbedrijven voerden ter plekke een individuele en gemengde bedrijfsvoering met een combinatie tussen akkerbouw en veeteelt. Om de gewassen te beschermen tegen wildvraat en wind werden deze omgeven door houtwallen en houtsingels. De lokale paden hebben in deze omgeving een grillig verloop dat het reliëf van het landschap volgt. Vanaf het einde van 19e eeuw begint het kampenlandschap aan de randen van Putten langzaam te verdwijnen als gevolg van verstedelijking. Wel zijn er op verspreide locaties landschappelijke overblijfselen zichtbaar en te ervaren, zoals

de houtsingels van de boerderijen de Rimpeler en Bijstein. Deze bevinden zich direct aan en langs het projectgebied. Vandaag de dag zijn de bouwgronden voor een groot deel omgevormd naar woningbouw, waarbij de groene begrenzing bewaard en opgenomen is in de ruimtelijke dorpsstructuur. Ontginning van het jonge heidelandschap In 1850 werd het plangebied Henslare ingesloten door een afwisselend esdorpen- en kampenlandschap aan de oost-, west- en noordzijde. Het plangebied was de noordelijke kop van een heide- en broeklandschap, De Huinerbroek, dat zich ver richting het zuiden uitstrekte. Deze gebieden waren door kwel en afstromend water nat. Bovendien waren de zandgronden erg voedselarm. Lange tijd waren deze gebieden onontgonnen en onbewoonbaar. Door overbegrazing heeft dit landschap zich ontwikkelt tot natte heide met lange doorgaande zichtlijnen. Pas in de 19e eeuw is ook het heidelandschap in cultuur gebracht als (jonge) heideontginning. De perceel vorm en indeling van de jonge ontginningen hangt samen met de wijze van verdeling. Op grotere te ontginnen heidearealen werd het nieuwe landbouwgebied min of meer rationeel ingedeeld in stroken. De Nijkerkerstraat, de Hooiweg en de Oude Nijkerkerweg waren al eerder, waarschijnlijk in het begin van de 19e eeuw, aangelegd en vormden toen kaarsrechte lijnen over de heide.

De historische wegen Arkemheemseweg en de Stenenkamerseweg werden benut als ontginningsbasis. Later in de 20ste eeuw werd de Bijsterenseweg toegevoegd waarmee het gebied nog verder is verkaveld. Met de tijd is het kenmerkende open heidegebied langzaam verdicht door toenemende bebouwing en opgaande groenstructuren. Spoorlijn Amersfoort- Zwolle In 1860 wordt gestart met de aanleg van de spoorlijn tussen Amersfoort en Zwolle. De werkzaamheden worden in 1864 afgerond. Bij afronding is dit de kortste route per spoor tussen de Randstad en Noord-Nederland en staat publiek bekend als de Veluwelijn. Tegenwoordig is dit een druk bereden treinroute. Opvallend aan deze ontwikkeling is dat het spoor en de stationslocaties op ruime afstanden zijn voorzien van de verschillende dorpskernen. Dit heeft veel te maken met de natuurlijke hoogteverschillen en uitgegeven gronden van particulieren. Vandaag ligt het stationsgebied van Putten op de kop van het plangebied Henslare. De spoorwegovergangen zijn vandaag de dag nog gelijkvloers ingericht.

20 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Zuiderzeestraatweg (1830) - N-weg (heden) Een van de wegen die centraal Putten doorkruisen en ontsluiten is de Nijkerkerstraat. Historisch was dit echter de ‘Zuiderzeestraatweg’. Deze benaming is niet overal intact gebleven. Zo heet de straatweg tegenwoordig deels ‘Nijkerkerstraat’, ‘Oude Rijksweg’, ‘Putterweg’, ‘Harderwijkerweg’ en ‘Elburgerweg’. Op het moment van aanleg was dit één van de belangrijkste (rechte) verbindingen tussen Amersfoort en Zwolle. De weg was in 1830 gereed en zorgt dat dorpen gelegen aan het Veluwemassief met elkaar verbonden zijn. Het belang van de weg is kleiner geworden door de aanleg van de snelweg A28 in de tweede helft van de 20e eeuw. De A28 ontlast de plaatsen aan de voorheen zeer drukke Zuiderzeestraatweg. In het buitengebied van Putten is de Zuiderzeestraatweg in de loop der tijd omgevormd naar een provinciale weg. Ter hoogte van de historische stadskern is de weg omgelegd langs het centrum om dit te ontzien.

Afbeelding 2.12 historische kaart Putten omstreeks 1832 door J. van de Kraats (bron: historieputten.vandekraats.com)

21 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

22 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

3 RUIMTELIJKE ANALYSE HENSL ARE In dit hoofdstuk worden de huidige ruimtelijke kenmerken en kwaliteiten van het projectgebied en directe omgeving behandeld. Daarvoor is een uitsplitsing gemaakt in vier thema’s, namelijk: mobiliteit, landschap, grond en bestemmingen en milieu.

23 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Afbeelding 3.1 themakaart mobiliteit

24 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

3.1

Mobiliteit

Oorspronkelijk werd het gebied vooral in oost-west richting ontsloten. De Zuiderzeestraatweg/Stationsstraat, de Stenenkamerseweg, de Bijsterenseweg en de Arkemheenseweg lopen allemaal richting de voormalige Zuiderzeekust, met de Nijkerkerstraat als diagonale verbindings-as. De enige weg in noordzuid richting in het plangebied is de Brijstroetweg , maar dit is slechts een soort dwarsweg. De Henslare vanaf de Nijkerkerstraat tot aan de Stationsstraat zorgt voor een doorgaande noord-zuid as in het gebied. De Henslare biedt hiermee ook een alternatieve, kortere route van en naar het station. Openbaar vervoer via Station Putten Naast de oorspronkelijke agrarische elementen in het gebied maakt ook het, uit de jaren 30 daterende, NS-station al decennia deel uit van de omgeving. Het station ligt op ruim 2 kilometer afstand van het centrum van Putten en ligt in de noordhoek van het zoekgebied. De zone langs het spoor bestaat aan de noordkant uit een verblijfsgebied met aantrekkelijk vormgegeven plantvakken. Aan zowel de noordkant als de zuidkant ligt een P+R-terrein, aan de zuidzijde ligt er ook een keerlus. Aan de oostkant bevindt zich een fietsenstalling, op een enigszins verhoogd terrein achter caférestaurant ‘De Oude Deel’ aan de Stationsstraat. Dienstregelingen Twee keer per uur rijdt een trein richting zowel Amersfoort (reistijd 18 min.) als Zwolle (reistijd 37 min.).

Hierdoor zijn zowel de randstad als de provincie Overijssel goed te bereiken. Verder wordt Putten bediend door een aantal buslijnen: - Lijn 101: Amersfoort – Nijkerk – Putten – Ermelo –Harderwijk - Lijn 107: Station Putten – Garderen – Ede - Lijn 205: Barneveld – Voorthuizen – Putten – Ermelo - Harderwijk - Lijn 620: Amersfoort - Nijkerk – Putten – Ermelo -Harderwijk - Lijn 674: Harderwijk Station - Amersfoort Hoornbeeck/Van Lodenstein

25 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Spoorwegovergangen In het gebied zijn 5 spoorwegovergangen. Van noord naar zuid: ter hoogte van het station bij de Stationsstraat/Zuiderzeestraatweg, de Stenenkamerseweg, de Bijsterenseweg, de Arkemheenseweg en de Nijkerkerstraat. Gelijkvloerse spoorwegovergangen vormen een belemmering voor de doorstroming op lokaal niveau, door onder andere de opening- en sluitingstijden van de overgangen. Normaal blijft een overweg ongeveer driekwart minuut gesloten. Als de trein langzamer rijdt dan de maximale snelheid, blijft de overweg langer dicht. De belangrijkste en meest gebruikte overgangen zijn de doorgaande verbindingswegen, zoals de Zuiderzeestraat/Stationsstraat en de Nijkerkerstraat. De overige wegen zijn nevenverbindingen met een beperkte functie voor doorgaand verkeer. Naast de negatieve invloed op de doorstroming brengen gelijkvloerse spoorwegovergangen veiligheidsrisico’s met zich mee. Langzaam verkeer De Stenenkamerseweg is ingericht als fietsstraat en maakt onderdeel uit van het fietsknooppuntennetwerk, de weg is afgesloten voor doorgaand verkeer. Echter wordt deze verbinding nog wel veelvuldig als sluiproute gebruikt. De weg doorsnijdt het gebied centraal en ontsluit het buitengebied richting Putten. De Henslare onderbreekt deze structuur, auto’s op de Henslare hebben voorrang bij de kruising Henslare/Stenenkamerseweg.

Ook de kruising maakt onderdeel uit van het fietskooppuntennetwerk, deze wordt vervolgd richting de Kelderskamp. Daarnaast zijn er in de naastgelegen woonwijken Bijsteren en Rimpeler fijnmazige wandelstructuren met voetgangerspaden aanwezig. Deze structuren zijn gekoppeld aan de landschappelijke wadi. De Henslare (weg) De Henslare is de centrale verbindingsweg door het gebied en vormt de verbinding tussen de Zuiderzeestraatweg en de Nijkerkerstraat. De Henslare sluit met rotondes aan op de overige wegen. Daarnaast is er nog één rotonde die het Gildegoed verbindt met het Broeksteegje. De maatvoering van de Henslare is gericht op zwaar verkeer met als doel de kern van Putten te ontlasten. Beide zijden van de Henslare beschikken over fietspaden.

Afbeelding 3.2 themakaart landschap

26 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

3.2

Landschap

De huidige structuur van het gebied is het resultaat van eeuwen menselijk ingrijpen. De verkaveling,houtopstanden, wegen, spoorlijn en bebouwing hebben een fraai stuk landschap opgeleverd. Het gebied heeft vandaag de dag een natuurlijk karakter, wat laat zien dat veranderend ruimtegebruik en landschappelijke kwaliteiten goed samen kunnen gaan. Om dit ook richting de toekomst te borgen is het van belang dat de ontwikkeling van Henslare met voldoende zorg en aandacht voor het landschap plaats vindt. Woonwijken Rimpeler en Bijsteren Aan de oostzijde van de Henslare zijn de ontwikkelingen van de woonwijken Rimpeler en Bijsteren bijna voltooid. Anders dan in de Gebiedsvisie 2010, waarin sprake was van een groene ruimte ter weerszijden van de Rimpelerweg en de Stationsstraat, is hier nu woningbouw voorzien in de vorm van een woonlandschap. Een woongebied waarin veel ruimte is gereserveerd voor landschappelijke elementen, zoals de houtwalstructuren rond de voormalige agrarische velden. Dit groene raamwerk is zorgvuldig geïntegreerd in de wijkstructuur waardoor een bijdrage wordt geleverd aan de ruimtelijke kwaliteit. Centraal in de wijken is een wadi als landschappelijk element ingepast. Deze heeft een functie bij het bufferen, afvoeren en de infiltratie van hevige neerslag. Dit element verbindt tevens de buurten met elkaar en biedt bewoners een recreatieve voorziening voor de deur.

Historische oost-west wegenstructuren Het plangebied Henslare wordt door een drietal oost-westelijke verbindingswegen doorsneden, namelijk de Zuiderzeestraatweg, de Stenenkamerseweg en de Arkemheenseweg met overgang naar de Hooiweg. Dit zijn historische rechtlijnige wegstructuren, die het bewoonde deel van de stuwwalflanken verbinden met de voormalige Zuiderzeekust. Opvallend genoeg hebben de wegen weinig tot geen begeleidende beplanting, behalve langs de Zuiderzeestraatweg. Daar zijn her en der begeleidende houtopstanden voorzien met wisselende inrichtingskwaliteiten. Deze wegstructuren hebben een vrij recht verloop door het landschap. Dit geldt in het bijzonder voor de wegen door het voormalige heidelandschap (Stenenkamerseweg en Arkemheenseweg). Het verkavelingspatroon is geënt op deze structuren, wat goed af te lezen

27 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

is door de haakse begeleidende groenstructuren langs de perceelsgrenzen. Deze rechtlijnigheid begeleidt het zicht over het landschap in noord-zuidelijke richting. Naast de hoofdstructuren zijn er ook nevenstructuren zoals de Bijsterenseweg en Brijstroetweg. Daarmee is het gebied nog verder verkaveld. Noordelijk kampenlandschap Ter hoogte van de Zuiderzeestraatweg zijn de houtwalstructuren vandaag de dag nog goed zichtbaar. Een afwisseling van besloten groene percelen met een grillig landschappelijk verloop afgewisseld met bosschages. Ruimtelijk zorgt dit voor een afwisselend beeld van door- en aanzichten waar het blikveld door het groen wordt begeleid. Binnen de woonwijk Rimpeler is deze groenstructuur geborgd en verweven met het woonlandschap. De oude boerderij is een cultuurhistorisch element. Hersteld Hervormde kerk Een bijzondere voorziening is de nog relatief nieuwe kerk van de Hersteld Hervormde Gemeente Puttenaan de Henslare, vlak naast de rotonde in de Nijkerkerstraat. Deze kerk is op 18 december 2011in gebruik genomen en biedt plaats aan circa 800 kerkgangers. Het gebouw is door haar situering en omvang een echt herkenningspunt geworden en markeert de aansluiting van de Henslare op deNijkerkerstraat. De kerk benadrukt de entree van het dorp en vormt een herkenningspunt in de omgeving.

afbeelding 3.3 themakaart grondeigendommen

28 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

3.3

Grondeigendommen

Het grondbezit binnen het zoekgebied van Henslare is gefragmenteerd en kent verschillende typen eigenaren met uiteenlopende kavelgroottes en grondposities. Ten noorden van de Stenenkamerseweg is het aantal grondbezitters beperkt. Ieder van deze eigenaren heeft ruime kavels met een redelijk groot areaal in handen. Ten oosten van het stationsgebied zijn dit ontwikkelcombinaties. Deze bestaan uit een strategische samenwerking tussen beleggers, (projectontwikkelaars)ontwikkelaars en aannemers/bouwers. Direct ten noorden van de Stenenkamerseweg zijn de gronden in bezit van Van de Mheen en de gemeente Putten. Een deel van de gemeentelijke gronden is in een erfpachtconstructie uitgegeven aan Van de Mheen. Inmiddels heeft Van de Mheen zich ook uitgebreid over deze gronden in noordelijke richting. Zuidelijk van de Stenenkamerseweg is het grootste aandeel in bezit van het aannemersbedrijf Timmer B.V. Dit gaat met name om het gebied dat wordt ingesloten door de Stenenkamerseweg en de Bijsterenseweg. Verder naar het zuiden toe is de eigendomssituatie gefragmenteerd en kleinschalig. De gronden zijn voornamelijk in handen van diverse particulieren en (kleine) agrarische ondernemingen, zoals langs de Nijkerkerstraat. De kaart op de linkerpagina toont hoe het eigendom een fijnmazige verdeling kent richting het zuiden.

Eigendom Putten Binnen het zoekgebied van de Henslare heeft de gemeente Putten 5,8 ha grond in eigendom binnen het zoekgebied van Henslare. Hierbij is de grond die de gemeente heeft voor de infrastructuur en andere publieke voorzieningen niet inbegrepen.

29 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Afbeelding 3.4 themakaart bestemmingen en milieu

30 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

3.4

Bestemmingen en milieu

In het zoekgebied voor Henslare worden verschillende activiteiten ontplooid. Deze kennen (juridische) bestemmingen en milieuvereisten. In deze paragraaf worden de consequenties en invloeden toegelicht.

3.4.1

Bestemmingen

In het plangebied komt naast agrarische bedrijfsvoering ook reguliere bedrijvigheid voor. Aan de noordkant van de Stenenkamerseweg 20-22 zijn twee bedrijven gevestigd: - Van de Mheen Grondwerken BV, een grond- en afvalwerkingsbedrijf met afvalbrengstation; - Van de Mheen Rail BV, dat zich richt zich op machine- en materieelverhuur voor spoorwegvernieuwingen onderhoud, in- en verkoop van spoormaterialen, dieplader, knijperauto en containervervoer.

Schuin tegenover het station van Putten bevindt zich het café-restaurant De Oude Deel aan de Stationsstraat 125. Op dit perceel rust een horeca functiebestemming. In het plangebied bevinden zich dubbelbestemmingen met Waarde Archeologie 3 dan wel Waarde - Archeologie 4. Dit betekent dat deze aangewezen gronden mede bestemd zijn voor het behoud en de bescherming van archeologische waarden. Aan deze gronden zijn regels verbonden, waarvan kan worden afgeweken met een omgevingsvergunning, wanneer uit archeologisch onderzoek of op advies van een archeologische deskundige kan worden aangetoond dat er geen onevenredige aantasting plaatsvindt van de archeologische waarden van het gebied.

3.4.2 Milieu

Voor beide bedrijven is een afzonderlijk bestemmingsplan opgesteld met een uitbreiding in noordelijke richting en een eigen ontsluiting via de Henslare. Om de noordelijke uitbreiding mogelijk te maken zijn gemeentelijke gronden in erfpacht uitgegeven aan van Van de Mheen. De uitvoering in het werk vindt momenteel plaats, waaronder de aanleg van de grondwal, t.b.v. geluid- en stofoverlast. Het resterende noordelijke perceel tegen de houtsingel aan, blijft in eigendom van de gemeente Putten.

In het noorden van het gebied liggen twee bedrijven die hinder- en invloedscontouren meebrengen. Dit zijn Benegas en Van de Mheen. Daarnaast bevat het gebied een aantal agrarische geurcontouren afkomstig van de agrarische bouwvlakken en daarmee de opstallen. Nabij het plangebied liggen vijf mobiele risicobronnen die mogelijk kunnen leiden tot een belemmering. Het gaat om de buisleidingen A-510 en N-570-26, de spoorlijn Amersfoort- Zwolle, de weg Henslare en de provinciale weg N798.

Aan de zuidkant van de Stenenkamerseweg komt minder bedrijvigheid voor. Op nummer 19 bevindt zich Bouwbedrijf J. Timmer BV en het gelijknamige kalverenbedrijf. Daarnaast staan er verspreid in het gebied enkele agrarische bedrijven en een aantal woningen. Met name richting het zuiden is het grondgebruik agrarisch. Verspreid in het landschap bevinden zich de agrarische bouwvlakken, die de contouren aangeven voor de opstallen voor vee e.d. De enige uitzondering hierop vormt de bedrijfsfunctie aan de Nijkerkerstraat 32A. Inmiddels zijn de stallen verwijderd en wordt geen gebruik gemaakt van deze bestemmingsfunctie. Er staat alleen nog een woning.

Bodemvervuiling Plaatselijk zijn, verspreid over de locatie, in de bodem lichte bijmengingen met puin en of baksteen aangetroffen. Wel is er een verdenking van bodemvervuiling ter hoogte van de percelen van Van Timmer B.V., zowel ten aanzien van asbest als andere verontreinigingen. De meest verdachte locaties zijn de bebouwde erven. De onbebouwde agrarische percelen zijn met name verdacht van bestrijdingsmiddelen (bouwland en kwekerijen) en asbest in dammen, inritten en paden. De verwachte verontreinigingen zijn veelvoorkomend en over het algemeen te saneren. Nader bodemonderzoek moet uitwijzen of er daadwerkelijk verontreinigingen aanwezig zijn en of deze (financiële) belemmeringen opleveren voor de gewenste ontwikkeling.

31 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Agrarische geurcontouren Binnen Henslare liggen verschillende agrarische geurcontouren door de aanwezige activiteiten. Over het gehele gebied valt een contour met een waarde tussen de 3-14 OU (Oder Units). Op een aantal locaties zijn er ook hogere waarden geconstateerd, met een waarde boven de 14 OU. Deze locaties vallen samen met de agrarische bouwvelden, waar zich ook de veestallen bevinden. Dit het betreft de volgende locaties: - Nijkerkerstraat 34A (biologische vleesvarkens); - Broeksteegje 2 (kalverenbedrijf Timmer); - Zuiderzeestraatweg 5 (buiten plangebied). Benegas Gelijk ten westen van het station ligt het bedrijf Benegas. Dit is een propaangasleverancier. De locatie bevat een kantoor en een productieterrein. De milieucategorisering van Benegas is 4.2. Dit betekent dat de richtafstand tot gemengd gebied 200 meter is. Benegas ligt buiten het plangebied, maar legt wel planologische beperkingen op het plangebied. Dit komt door de hindercontour voor de externe veiligheid, deze contouren vallen over de noordelijke open landschappelijke percelen. De PR 10-6 contour omvat 200 meter. Bij een plaatsgebonden risico van 10-6 is de kans dat er daadwerkelijk een zwaar ongeval plaatsvindt 1 op de miljoen. Een PR van 10-6 wordt in de regels voor ruimtelijke ordening en externe veiligheid echter als een relatief hoog risico beschouwd.

Vanwege het risico mogen er binnen de contour in principe geen kwetsbare objecten staan of gerealiseerd worden. Het invloedsgebied van Benegas is 500 meter. Binnen het invloedsgebied (oranje gebied) is voor het realiseren van (beperkt) kwetsbare objecten een verantwoording van het groepsrisico nodig. Puinbreker Van de Mheen De puinbreker van Van de Mheen heeft een geluidscontour en veroorzaakt trillingen. De milieucategorisering van Van de Mheen is 3.1 en 4.2. De richtafstand tot gemengd gebied bedraagt 200 meter. Onlangs heeft er uitbreiding plaatsgevonden van de bedrijvigheid richting het noorden. De contour is daarmee met een kleine afstand richting het noorden komen te liggen.

32 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Vrijwarringszone Spoorlijn De PR 10-6 contour voor de spoorlijn Amersfoort - Zwolle bedraagt 6 meter. Binnen de plaatsgebonden risicocontour mogen geen (beperkt) kwetsbare functies gerealiseerd worden. Hoogspanningsverbinding Het gebied wordt in noord zuidelijke richting doorkruist door een hoogspanningsverbinding. Deze bestaat uit staande masten met daartussen de geleiders. Deze verbinding legt planologische beperkingen op, voor de ontwikkelmogelijkheden in de directe omgeving van het tracéverloop. Het betreft hier een 150 kV bovengrondse hoogspanningsleiding. Dat betekent dat hier een bestemmingsvlak van 45 meter breed op rust over de gehele lengte van het tracé, gemeten van rand tot rand. Er rust een algemeen verbod op bouwwerken in deze strook. Echter mag het bevoegd gezag hiervan afwijken, mits dit vanuit veiligheidsvoerwegingen aanvaardbaar is en vooraf advies is verkregen van de leidingenbeheerder. Buisleidingen gas Het plangebied Henslare wordt doorkruist door twee buisleidingen. De eerste is noord-zuid gericht en kent geen directe koppeling met de bovengrond of maaiveldinrichting. De andere leiding volgt de Stenenkamerseweg. Voor beide buisleidingen geldt dat de ontwikkelingen niet plaatsvinden binnen de plaatsgebonden risicocontour (op de leiding) en de belemmeringenstrook (4 meter voor N-570-26 en 5 meter voor A-510).

Het invloedsgebied bedraagt 45 meter voor de buisleiding N-570-26 en 4320 meter voor A-510. Binnen het invloedsgebied is voor het realiseren van (beperkt) kwetsbare objecten een verantwoording van het groepsrisico nodig.

33 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Afbeelding 4.1 sfeerbeeld gebiedsvisie Henslare

34 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

4 VISIE OP DE ONTWIKKELING

4.1

Ambities en bouwstenen

4.1.1

Duurzaam bedrijventerrein

Ook de gemeente Putten staat voor een aantal grote transities op de weg naar een duurzame toekomst. Denk aan de energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulaire economie. In deze transities spelen bedrijventerreinen een belangrijk rol. Daar waar het economisch belang traditioneel vaak voorop stond, staat nu steeds meer het duurzame karakter centraal. Het is in de praktijk vaak onduidelijk hoe deze verduurzaming eruit zou moeten zien. Het verduurzamen van bedrijventerreinen vraagt om maatwerk. Nieuwbouw is een goed moment om hiermee te starten. Investeringen kunnen dan mee worden genomen en bovendien kunnen aanpassingen in de toekomst worden voorkomen door al vroeg in het proces rekening te houden met de ambities. Het bedrijventerrein kan een voorbeeld zijn voor andere gemeenten en laat zien hoe hoe gemeente Putten deze opgaven oppakt. Een faciliterende overheid kan drempels wegnemen. Duurzaamheid is voor de meeste ondernemers geen corebusiness. Communicatie en informatievoorziening zijn daarom van groot belang. Bedrijventerreinen moeten zicht krijgen op wat er de komende vijftien jaar gaat gebeuren in de duurzaamheidstransitie. Waar moeten bedrijven dan aan voldoen en op welke subsidies kunnen zij dan nog rekenen? Als deze informatie direct beschikbaar

35 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

is (ontzorgen), zijn ondernemers sneller geneigd om te verduurzamen (investeren). Vanuit organisatorisch en technisch oogpunt is een gebiedsaanpak, met verschillende partijen, nodig om duurzaamheid te stimuleren op bedrijventerreinen. Een goed en waardevast bedrijventerrein is wat partijen (ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente) bindt. Hier komen de belangen samen. Voor de brede aanpak is het efficiënt om te werken vanuit het collectief en niet vanuit allerlei losse initiatieven. Klimaatadaptatie Bij de aanleg van het bedrijventerrein staat klimaatadapatatie hoog in het vaandel. Wateroverlast, droogte en hitte worden zoveel mogelijk vermeden. De gemeente spoort aan om koppelkansen zoveel mogelijk te benutten. Zo heeft het planten van groen ook invloed op de biodiversiteit. Het watersysteem wordt gezien als één geheel en daarbij wordt uitgegaan van de volgende voorkeursvolgorde: schoonhouden - scheiden - zuiveren. Het (her)gebruik van regenwater (op de plek waar het valt) dient zoveel mogelijk het uitgangspunt te zijn. Daarnaast dient de toepassing van een wadi of retentievijver bij de inrichting onderzocht te worden. Een wadi of retentievijver is een bufferplek die tijdelijk regenwater opvangt. Tijdens een piekbui stroomt overtollig regenwater

Afbeelding 4.2 Bedrijvenloods met PV-panelen op het dak (bron: greenportvenlo.nl)

Afbeelding 4.3 Waterdoorlatende verharding toepassen. Deze komt in verschillende uitvoeringen

Afbeelding 4.4 Oplaadpunten voor e-bike in het landschap gecombineerd met een zit- en

Afbeelding 4.5 Met reflecterend asfalt is minder verlichting nodig ‘s nachts aangezien 20% van de

rustvoorziening (bron: inframarks.nl)

36 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

terug van porositeit (bron: oprit.vlaanderen.be)

verlichting wordt weerkaatst en hittestress verminderd (bron: cementonline)

naar de wadi of vijver en wordt hier (tijdelijk) vastgehouden. Verder wordt de aanleg van witte daken gestimuleerd: deze daken leiden tot een daling van de binnentemperatuur en gaan langer mee. Ten aanzien van de wateropgave (aan de noord- en zuidzijde van het plangebied) wordt een Waterstructuurplan opgesteld. Daarnaast wordt ingezet op passief bouwen: dit ziet er niet alleen fraai uit maar leidt ook tot een lagere gevoelstemperatuur. Energietransitie Putten onderschrijft de landelijke doelstelling van een klimaatneutrale energievoorziening in 2050. Het bedrijventerrein wordt aardgasvrij gemaakt. Vanaf januari 2023 moet elk kantoorgebouw van 100 m2 of meer minimaal energielabel C hebben. Vanaf 2030 geldt zelfs voor alle kantoorgebouwen een verplichting voor energielabel A. Samenwerkingsverbanden worden aangemoedigd door de gemeente, maar het initiatief hiervoor ligt bij bedrijven en burgers. Bedrijven en inwoners worden gestimuleerd om zonnepanelen aan te leggen op de daken, daarmee sluiten we aan bij de zonneladder. Deze schrijft voor dat zon op dak zoveel mogelijk moet worden gestimuleerd, voordat zonnepanelen worden geplaatst op andere terreinen. Bovendien geniet dubbelgebruik van het land de voorkeur boven enkelgebruik. Denk aan uitloop voor dieren, parkeerplekken of waterberging in combinatie met energievraagstukken.

37 | 51

Witteveen+Bos | Gemeente Putten | 127220/21-018.433 | Gebiedsvisie+ Henslare | Definitief

Voor het gebruik van windenergie wordt gekeken naar de mogelijkheden voor windenergie van de Energiesnelweg A28. Turbines tot 25 meter hoogte genieten niet de voorkeur. De inzet en mogelijkheden van biomassa dienen onderzocht te worden. Ook kan worden onderzocht in hoeverre smart grids een mogelijkheid zijn. Er liggen voornamelijk kansen bij de uitwisseling van overtollig lokaal opgewekte duurzame energie. Het collectief inkopen van duurzame energie is eenvoudig te realiseren. Het is van belang dat er een hoeveelheid laadpalen op het bedrijventerrein worden geplaatst die voldoen aan de toekomstige vraag. Dit verzekert dat personen met een elektrische wagen het vervoermiddel kunnen voorzien van stroom. Bovendien kan de aanwezigheid werken als stimulans voor anderen. Het initiatief voor het aanvragen van laadpalen ligt bij de omgeving. Circulariteit Er is nog geen concreet beleid rondom circulariteit beschikbaar. Er wordt geprobeerd samenwerkingsverbanden te vinden waarin de restproducten van de ene ondernemer als grondstof voor de andere ondernemer kunnen dienen. Circulariteit wordt zoveel mogelijk gestimuleerd.

4.1.2

Lokaal bedrijventerrein

Verplaatsing van hinderlijke, lokale ondernemingen De ambitie is om een lokaal bedrijventerrein te realiseren voor de eigen inwoners en ondernemers van Putten. Dit heeft verschillende gemeentelijke maatschappelijke voordelen, namelijk verminderen van woon-werk verkeersbewegingen, bevorderen van lokale samenwerkingsallianties tussen ondernemingen en in algemene zin het versterken van de lokale ondernemerschapsgeest. Belangrijk speerpunt in deze gebiedsvisie is dat er specifiek aandacht uitgaat naar de uitplaatsing van bedrijven op hinderlijke locaties binnen de bebouwde kom. Dit gaat om bedrijven, zoals aan de Ambachtstraat, die hinder veroorzaken voor de aangelegen woonbestemmingenomgeving. Deze hinder bestaat onder andere uit geluid, trillingen, geur en verkeer. Het bedrijventerrein Henslare biedt uitplaatsingsmogelijkheden voor dergelijke ondernemingen zodat ze beter hun bedrijfsvoering door kunnen zetten. Wanneer daar gebruik van gemaakt wordt ontstaat er binnenstedelijke herontwikkelruimte, waarmee een kwalitatieve verdichting van Putten bereikt kan worden. Hinder voor bewoners en gebruikers wordt weggenomen. Dit wordt bereikt door een zorgvuldig vormgegeven gronduitgifte- en kandidatenbeleid. Potentiële kopers en geïnteresseerden worden beoordeeld op verschillende criteria waaronder de hinder die zij veroorzaken in Putten.