Eindversie Economische Visie gemeente Putten

ECONOMISCHE VISIE GEMEENTE PUTTEN Visie en Uitvoeringsagenda 7 maart 2023

1

Economische Visie gemeente Putten

Opgesteld door: Bureau BUITEN 7 maart 2023

Visie en Uitvoeringsagenda

Auteur(s): Maarten Kruger Bart van Rijkom

Eindversie

Projectnummer 1630

2

Inhoud Managementsamenvatting

4

1

Inleiding

7

1.1 1.2 1.3

Aanleiding Proces totstandkoming Economische Visie Leeswijzer, structuur & verwijzingen

7 8 8

2

Economische analyse Putten

10

2.1 2.2

2.6

Algemene conclusies economie & brede welvaart Putten 10 Conclusies Spoor 1: Toekomstbestendige vrijetijdseconomie, agrifood en breed MKB 12 Conclusies Spoor 2: Vitaal dorpshart en leefbare gemeente 14 Conclusies Spoor 3: Ruimte voor werken 15 Conclusies Spoor 4: Noodzakelijke voorwaarden, ‘de basis op orde’ 18 Samenvattende SWOT & opmaat naar visie 18

3

Economische Visie Putten 2040

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Economische Visie Putten 2040 21 Spoor 1: Toekomstbestendige vrijetijdseconomie, agrifood, breed MKB 24 Spoor 2: Vitaal dorpshart en leefbare gemeente 27 Spoor 3: Ruimte voor werken 29 Spoor 4: Noodzakelijke voorwaarden, ‘de basis op orde’ 33

4

Uitvoeringsagenda

35

4.1 4.2

Leidende principes in de uitvoering Uitvoeringsagenda

35 36

Bijlage 1: Economische Analyse gemeente Putten

41

2.3 2.4 2.5

21

3

Managementsamenvatting Aanleiding: grote opgaven in de economie vragen om visie en actie Putten is een aantrekkelijke gemeente om in te wonen, te werken en te recreëren, dankzij de ‘groenblauwe kwaliteiten’: de Veluwe, de randmeren en de open agrarische landschappen. Het dorpshart van Putten heeft veel bezoekers door haar aantrekkingskracht, authenticiteit en ligging op de Veluwe en heeft een onderscheidend lokaal winkelaanbod en een goede weekmarkt. Bezoekers komen hiervoor speciaal naar Putten. De beeldbepalende sectoren van de gemeente Putten zijn de vrijetijdseconomie (toerisme en recreatie) en de agrifoodsector (primaire productie en voedselverwerking en industrie). Het brede MKB – lokale industrie, logistiek, retail, transport, bouw en meer – is ook een grote werkgever en draagt bij aan de sociale cohesie in het dorp, bijvoorbeeld door middel van sponsoring van clubs en verenigingen. Binnen de lokale economie werken de ondernemers in de Bedrijvenkring Putten (BKP), en het Winkelcentrum Putten (WCP) en andere bedrijfsverenigingen effectief samen, ook met de gemeente Putten. Putten kent hiermee een stevige economische basis. De economie en de werkgelegenheid zijn de afgelopen jaren dan ook gegroeid. Maar is er ook werk aan de winkel.

Bedrijven in de industrie, logistiek en andere sectoren moeten werk maken van de energietransitie en de overgang naar een circulaire economie. In het landelijk gebied (en breder) heeft het stikstofvraagstuk veel implicaties. Ook de vitaliteit van het dorpshart behoeft aandacht. De krappe arbeidsmarkt leidt ook in Putten tot tekorten (de krapte is in verschillende beroepsgroepen zelfs groter dan NLgemiddeld). En het gebrek aan uitbreidingsruimte op de Puttense bedrijventerreinen staat de dynamiek van de lokale economie in de weg.

toerisme, het dorpshart en de agrarische sector) ervaren anderzijds meerdere ondernemers dat de gemeente voor hen weinig zichtbaar en benaderbaar is. Er is behoefte aan een duidelijke koers en actie, vooral als het gaat om ruimte voor werken. De gemeente Putten wil hierin samen met ondernemers optrekken. Daar is deze economische visie het resultaat van. In het kader van de economische visie is een uitgebreide analyse uitgevoerd. Klik hier om direct naar de belangrijkste conclusies van de economische analyse te gaan. De volledige economische analyse is weergegeven in bijlage 1. Scenariostudie Om van analyse naar visie te komen is gebruik gemaakt van een scenariostudie. De economische visie is een uitwerking van het scenario ‘vitaal’. Dit is één van de drie scenario’s die bij het opstellen van de economische visie zijn ontwikkeld. Op pagina 20 wordt meer informatie gegeven over de scenario’s en de redenen waarom voor scenario vitaal gekozen is. Vraagstelling en doel De economische visie van de gemeente Putten geeft een Puttens antwoord op de vraagstukken die spelen. Klik hier om naar de economische visie te gaan. De gemeente heeft deze visie samen met het lokale bedrijfsleven opgesteld. De visie beantwoordt de vraag: waar wil Putten op economisch vlak staan in 2040? De visie luidt in het kort:

Daarbij verdient ook de relatie tussen de gemeentelijke organisatie en het lokale bedrijfsleven aandacht. Hoewel enerzijds veel ondernemers tevreden zijn over het contact (o.a. op het gebied van recreatie en 4

Economische visie Putten 2040: waar toekomstbestendig ondernemerschap en brede welvaart hand in hand gaan Putten is in 2040 een ondernemende gemeente. De vrijetijdseconomie (kwaliteitstoerisme), een toekomstbestendige agrifoodsector, sterk lokaal mkb (industrie, logistiek en groothandel, bouw, zorg) en ondernemers in het dorpshart zijn belangrijke dragers van de lokale economie. Deze sectoren hebben in 2040 een transitieslag gemaakt en hebben de ruimte benut om te werken aan innovatie, modernisering en verduurzaming, dankzij een sterk lokaal ondernemersklimaat. Dankzij de natuur, de open landschappen, de randmeren, het vitale dorpshart, het lokaal ondernemerschap en de gastvrijheid is het in 2040, prettig wonen, werken en recreëren in Putten. Dit trekt inwoners, werknemers en bezoekers aan. Economische ontwikkeling draagt bij aan brede welvaart in Putten. Banen zorgen voor inkomen, sociale zekerheid en zingeving, en zijn van groot belang voor de brede welvaart van de gemeente Putten. Het bedrijfsleven draagt bij aan sociale cohesie en heeft zo een grote maatschappelijke functie. Economische ontwikkeling vindt plaats in balans met andere aspecten van brede welvaart (zoals gezondheid, duurzaamheid, biodiversiteit, ruimtelijke kwaliteit, veiligheid en meer).

Daarbij biedt Putten aan het lokale bedrijfsleven voldoende en kwalitatief goede ruimte voor werken, zowel op bedrijventerreinen (Keizerswoert, Hoge Eng, Henslare en andere locaties) als elders in de gemeente. Putten faciliteert zo economische ontwikkeling in balans met demografische ontwikkeling (de ratio tussen het aantal banen en de totale beroepsgeschikte bevolking – 0,57 in 2022 – blijft tot aan 2040 gelijk). De gemeente is bovendien zichtbaar en benaderbaar voor ondernemers, werkt met hen samen aan een sterke lokale economie en stimuleert vernieuwing en verduurzaming. Ook regionale samenwerkingen met partijen o.a. de regio Noord-Veluwe en de Foodvalley draagt bij aan een sterke economie.

Kwantitatieve indicator: balans wonen en werken De beroepsgeschikte bevolking van de gemeente Putten groeit de komende jaren. Putten wil de balans tussen wonen en werken gelijk houden. Daarom sturen we op een gelijkblijvende ratio van banen ten opzichte van de beroepsgeschikte bevolking. Het streven is dat de ratio banen/beroepsgeschikte bevolking (15-75 jaar oud) gelijk blijft tot 2040. De huidige ratio (2022) is 0,57 (72% van alle inwoners behoort momenteel tot de beroepsgeschikte bevolking; CBS 2022). Zoals in hoofdstuk 2 benoemd is op dit moment nog niet becijferd hoe de beroepsgeschikte bevolking in Putten zich tot aan 2040 ontwikkelt. De gemeente laat momenteel (december 2022) de bevolkingsgroeicijfers nader onderzoeken. Inzet op vier sporen De economie is onderzocht en er is een visie ontwikkeld op de economie. Om uitvoering te geven aan de visie, zet Putten tot aan 2040 in op vier sporen: Spoor 1: Toekomstbestendige vrijetijdseconomie, agrifood en breed MKB Spoor 2: Vitaal dorpshart en leefbare gemeente Spoor 3: Ruimte voor werken Spoor 4: Noodzakelijke voorwaarden, ‘de basis op orde’ In de doelenboom op de volgende pagina staat de schematische weergave van de economische visie weergegeven, met daarin de visie, doelen, structuur en belangrijkste keuzes van de economische visie. Uitvoeringsagenda Aan deze Economische Visie is ook een uitvoeringsagenda verbonden.

Hierin wordt beschreven hoe de gemeente samen met het lokale bedrijfsleven werkt aan de doelen uit de Economische Visie. De uitvoeringsagenda is een ‘levend document’ dat periodiek wordt herzien. Klik hier om direct naar de uitvoeringsagenda te gaan.

5

Figuur: Visie, doelen en structuur Economische Visie

6

1 Inleiding

vertegenwoordigd. Ook het agrarische karakter bepaalt mede de identiteit van Putten.

Voor u ligt de Economische Visie van de gemeente Putten. De gemeente Putten heeft deze visie samen met het lokale bedrijfsleven opgesteld. De visie geeft antwoord op de vraag: “waar wil Putten op economisch vlak staan in 2040?”

Tot slot is de sociale cohesie sterk en weten ook ondernemers elkaar goed te vinden. Putten kent met WCP (Winkelcentrum Putten), BKP (Bedrijvenkring Putten), VVPP (Vereniging van Pandeigenaren Putten), PROV, (Puttense Recreatie Ondernemers Vereniging), de lokale LTOafdeling en JOOP (Jonge Ondernemersvereniging Putten) een breed scala aan ondernemersverenigingen.

1.1 Aanleiding Putten: gemeente op het kruispunt van regio’s Putten is een aantrekkelijke gemeente om in te wonen, te werken en te recreëren. De gemeente ligt op het kruispunt van de Noord-Veluwe met haar natuurschoon, de Gelderse Vallei (Foodvalley) met haar sterke agrifoodsector, de randmeren tussen Gelderland en Flevoland, en de noordvleugel van de Randstad met Amersfoort als nabijgelegen stad. De A28-corridor (weg en spoor) verbindt dit geheel. Deze combinatie van regionale invloeden vertaalt zich ook in een divers ruimtelijk en economisch profiel. Lokale troeven: mooie omgeving, dorpshart, sterk MKB & agrarisch karakter De ‘groenblauwe kwaliteiten’ – bos, meren, open landschappen – maken van Putten een aantrekkelijke gemeente. Dit is een dubbele troef: Putten is hierdoor een populaire bestemming voor recreanten en toeristen, maar ook een aantrekkelijk lokaal woonklimaat dat mensen aan zich bindt (van belang gezien de krappe arbeidsmarkt). Het dorpshart van Putten heeft een aantrekkelijk winkelaanbod, mede dankzij de recreanten die Putten bezoeken, en het lokale ondernemerschap. Het brede MKB – lokale industrie, logistiek en transport, bouw, en meer – heeft een voorname rol in Putten als werkgever, maar ook in de sociale cohesie van het dorp. Putten is daarnaast een sterk agrarische gemeente.

Zowel primaire productie (landbouw en veeteelt) als voedselverwerking zijn sterk in Putten

Urgentie: duurzaamheid, landelijk gebied, dorpshart, arbeidsmarkt & ruimte Tegelijkertijd is in Putten op economisch vlak ook werk aan de winkel. Vraagstukken die landelijk actueel zijn, spelen ook lokaal. Zo hebben de energietransitie en de overgang naar een circulaire economie ook impact op Puttense bedrijven (en hun ruimtebehoefte). In het landelijk gebied (maar ook breder) heeft het stikstofvraagstuk veel economische implicaties. Net als elders zet ook in Putten de veranderende retailwereld (meer online verkopen) de vitaliteit van het dorpshart onder druk. De krapte op de arbeidsmarkt leidt ook in Putten tot (af en toe ernstige) tekorten. En de ruimte op bedrijventerreinen voor de huisvesting van het lokale bedrijfsleven is beperkt; dit staat de dynamiek van de lokale economie in de weg. Relatiemanagement: contact en zichtbaarheid gemeente naar ondernemers behoeft aandacht Ook de relatie tussen de gemeente als organisatie en het lokale bedrijfsleven behoeft aandacht. Enerzijds vindt geregeld afstemming plaats tussen de gemeente en ondernemers op het gebied van recreatie en toerisme, het dorpshart en de agrarische sector. Veel ondernemers in deze sectoren zijn tevreden over het contact met de gemeente. Anderzijds ervaren meerdere ondernemers dat de gemeentelijke organisatie de afgelopen jaren op economisch gebied weinig zichtbaar en benaderbaar is geweest.

Specifiek leven er onder diverse bedrijven die op de Puttense bedrijventerreinen gevestigd zijn, zorgen over het gebrek aan 7

uitbreidingsruimte. Er is behoefte aan een duidelijke koers en actie op dit vlak. Het voorgaande economisch beleid van de gemeente Putten dateert immers uit 2013 en is verouderd. Vraag voor de toekomst: de economische opgaven De economische opgaven die op Putten afkomen, vragen om een Puttens antwoord. Hoe gaat de gemeente, op de schaal van Putten, om met economische vraagstukken als de ruimte voor werken, verduurzaming, een vitaal dorpshart, de toekomst van de vrijetijdseconomie, de agrarische sector, en meer? De economische visie gaat hierop in en geeft antwoord op de vraag: waar wil Putten op economisch vlak staan in 2040?

1.2 Proces totstandkoming Economische Visie De economische visie is een gezamenlijk product van de gemeente Putten en het georganiseerde bedrijfsleven. Daarbij heeft de gemeente Putten adviesbureau Bureau BUITEN opdracht gegeven om de visie voor en met de gemeente op te stellen. Het proces van het opstellen van de Economische Visie bestond onder meer uit de volgende stappen: • Afstemming met een brede begeleidingscommissie, met ambtelijke vertegenwoordiging vanuit de gemeente Putten (verschillende disciplines), de bedrijvenkring Putten (BKP) en het winkelcentrum Putten (WCP) over proces en inhoud. • In twee brede ondernemerssessies (mei en oktober 2022) hebben ondernemers actief over de hele breedte van de economie van Putten input geleverd op de economische visie. Hierbij zijn zowel leden van BKP en WCP als van PROV en LTO uitgenodigd. • In twee ambtelijke werksessies (mei en september 2022) is met ambtenaren actief op diverse beleidsvelden de analyse van de economie van Putten en de visie aangescherpt. • Bestuurlijke afstemming: raads- en commissieleden hebben tijdens een informatieavond van het traject van de economische visie en de

uitkomsten van de economische analyse kennisgenomen (september 2022). Ook is de hoofdlijn van de visie toegelicht aan het college van B&W van Putten (oktober 2022), waarna het college – met enkele aanscherpingen – met de hoofdlijn heeft ingestemd. • Tot slot werkt de gemeente Putten aan een omgevingsvisie. De 75%versie is begin november (2022) besproken in de raadscommissie. Deze wordt verder uitgewerkt. Er is regelmatig afstemming tussen de trajecten van de economische visie en de omgevingsvisie.

1.3 Leeswijzer, structuur & verwijzingen In de onderstaande tekstbeschrijvingen kunt u door middel van hyperlinks direct door naar het betreffende onderdeel in de economische visie. Hoofdstuk 2: Conclusies economische analyse gemeente Putten Aan de economische visie is een uitgebreide economische analyse voorafgegaan. Hoofdstuk 2 bevat de belangrijkste bevindingen uit deze analyse. Deze zijn geordend naar de 4 sporen van de visie: • Paragraaf 2.1 bevat algemene conclusies over de economie, werkgelegenheid en brede welvaart van de gemeente Putten. • Paragraaf 2.2 geeft een verdieping op de Puttense speerpuntsectoren (spoor 1): toerisme en recreatie, agrifood, zorg en breed MKB op bedrijventerreinen • Paragraaf 2.3 gaat in op Putten als woon-, werk-, en recreatiegemeente (spoor 2), met aandacht voor het dorpshart, bereikbaarheid, en natuur en landschap. • Paragraaf 2.4 behandelt de situatie op de Puttense werklocatiemarkt (Spoor 3: Voldoende en geschikte ruimte voor werken) • Paragraaf 2.5 beschrijft hoe het met de noodzakelijke voorwaarden en het gemeentelijke economisch beleid gesteld is (spoor 4), met aandacht voor dienstverlening, informatievoorziening, lokale en regionale samenwerking: In bijlage 1 is de volledige analyse met achterliggend cijferwerk te vinden.

8

Hoofdstuk 3: Economische Visie Hoofdstuk 3 zet de economische visie uiteen. De visie is geschreven op basis van de economische analyse en een scenariostudie. De visie bestaat uit vier sporen, die in hoofdstuk 3 verder zijn toegelicht: • Paragraaf 3.1 beschrijft de visie op hoofdlijnen en licht toe waarom deze hoofdlijn gekozen is. • Paragraaf 3.2 beschrijft de inzet op spoor 1 (focus op Puttense speerpuntsectoren: toerisme en recreatie, agrifood, zorg en breed MKB op bedrijventerreinen). • Paragraaf 3.3 beschrijft de inzet op spoor 2 (Aantrekkelijke en leefbare woon-, werk-, en recreatiegemeente met een vitaal dorpshart). • Paragraaf 3.4 gaat in op spoor 3 (Voldoende en geschikte ruimte voor werken) • Paragraaf 3.5 zet tot slot uiteen hoe de gemeente binnen spoor 4 (Randvoorwaarden: ‘de basis op orde’) inzet pleegt op dienstverlening, informatievoorziening, lokale en regionale samenwerking. Binnen paragraaf 3.2 t/m 3.5 wordt steeds eerst het doel van het spoor toegelicht, waarna de inzet van de visie op diverse subthema’s benoemd. Hoofdstuk 4: Uitvoeringsagenda Hoofdstuk 4 bevat de uitvoeringsagenda. Deze bevat concrete acties voor de periode 2022-2026, die ervoor zorgen dat de doelen uit de economische visie gehaald kunnen worden: • Paragraaf 4.1 gaat in op de leidende principes in de uitvoering.

• Paragraaf 4.2 beschrijft de Uitvoeringsagenda, met acties per spoor voor de periode 2022-2026.

9

2 Economische analyse Putten In dit hoofdstuk trekken we de belangrijkste conclusies uit de economische analyse. We starten met een aantal algemene conclusies en zoomen daarna in op conclusies per spoor uit de economische visie. Tot slot is een samenvattende SWOTanalyse gegeven. De volledige analyse staat in bijlage 1.

Figuur 2.1: groeiende werkgelegenheid in Putten (ontwikkeling totaal aantal banen in indexcijfers, 2011 = 100. Bron: LISA register, 2022) 110 105

100

2.1 Algemene conclusies economie & brede welvaart Putten

95

De werkgelegenheid groeit in Putten De Puttense economie liet +8% werkgelegenheidsgroei zien tussen 2011 en 2021, en groeit daarmee ongeveer net zo hard als de Gelderse en gehele Nederlandse economie (figuur 2.1). Er zijn in Putten ruim 10.000 banen, waarvan de meeste in de zorg, industrie, bouw en dienstverlening (zakelijke en overige diensten). Deze banen zijn in Putten verdeeld over ruim 2.500 bedrijven, waarvan 800 bedrijven met personeel en 1.700 ZZPbedrijven. Het aantal ZZP’ers groeit als gevolg van de flexibiliserende arbeidsmarkt.

90 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Putten Gelderland Nederland

Beeldbepalende sectoren De Puttense beeldbepalende sectoren zijn de agrifood en de recreatie en toerismesector. Verder is de gemeente Putten een echte MKB gemeente; er is veel logistiek, industrie, bouw en zorgwerkgelegenheid gevestigd. In paragraaf 2.2 gaan we dieper op deze sectoren in. Putten relatief meer woon- dan werkgemeente De ratio tussen het aantal banen en het totaal aantal inwoners vertelt iets over de mate waarin een gemeente een werkgemeente is. In 2022 kent Putten ca. 0,41 banen per inwoner, dit ligt 0,11 (dus grofweg een kwart) onder het landelijk gemiddelde. Putten kan hiermee meer als een ‘woongemeente’ dan als een ‘werkgemeente’ worden gekarakteriseerd. Dit beeld wordt bevestigd door de pendelgegevens (zie paragraaf 2.3).

Bevolking van Putten groeit naar verwachting in de komende decennia Per 1 oktober 2022 heeft Putten ca. 24.900 inwoners; ca. 1.000 inwoners of 4% meer dan 10 jaar geleden (CBS). Op basis van demografische trends wordt een groei van het aantal inwoners van de gemeente Putten verwacht. Op dit moment wordt verwacht dat er in de gemeente Putten daartoe 2.200 extra woningen tot aan 2040 kunnen worden gerealiseerd. Hoeveel extra inwoners er daarmee in de gemeente Putten komen wonen tot aan 2040, hangt af van demografische trends, en is nog niet becijferd. In het verleden is groei van het aantal inwoners gepaard gegaan met groei van het aantal banen, zodat de ratio banen-inwoners steeds gelijk bleef (0,41). Met het oog op de toekomst moet echter ook rekening gehouden worden met vergrijzing: het aandeel pensioengerechtigden neemt in Nederland als geheel toe. Hoe in Putten per saldo de beroepsgeschikte bevolking (iedereen tussen de 15 en 75 jaar oud) zich ontwikkelt tot 2040, wordt nader onderzocht. In het vervolg van de economische visie, relateren we het economische doel aan de beroepsgeschikte bevolking (zie hoofdstuk 3). Op dit moment zijn er 0,57 banen per inwoner tussen de 15 en 75. Ter vergelijking: in Ermelo is deze ratio 0,73; in Nijkerk 0,75; in Gelderland 0,66 en in Nederland 0,69).

De gemeente Putten laat bovenstaande cijfers de komende tijd nader onderzoeken in de vorm van een geactualiseerde bevolkingsprognose.

10

Putten is strategisch gelegen op het kruispunt van verschillende regio’s. Afhankelijk van het thema kan er met meerdere regio’s worden samengewerkt. Er zijn kansen de samenwerking te versterken, maar er vindt ook al de nodige regionale afstemming plaats. Zo richt de regio Noord-Veluwe, waar Putten onderdeel van is, zich op samenwerking rondom de vrijetijdseconomie, de werklocatie-markt en brede economie. Deze regio is voor de Provincie ook van belang om rond wonen, werken, energie en stikstof tot een gezamenlijke programmasturing te komen. De Foodvalley, direct aan Putten grenzend, is relevant voor afstemming rondom agrifood. In de Arbeidsmarktregio Stedendriehoek NoordwestVeluwe wordt samengewerkt aan onderwijs en arbeidsmarkt. Met Amersfoort wordt niet formeel samengewerkt, maar Putten bevindt zich wel binnen de invloedssfeer van Amersfoort (in termen van wonen, werken, de bedrijfsmarkt en voorzieningen). Figuur 2.2: Putten op het snijpunt van verschillende regio’s

Putten scoort hoog als het gaat om brede welvaart, oftewel “alles wat mensen van waarde vinden. Naast materiële welvaart gaat het ook om zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid.” (bron: PBL). De brede welvaart is in kaart gebracht aan de hand van een brede set indicatoren. De Puttense score is vergeleken met het regionale en provinciale beeld. Putten scoort onder meer hoog op de indicator economische welvaart (onderdeel van brede welvaart); er is weinig werkloosheid en lage inkomensongelijkheid. Ook is de bevolking redelijk gezond: de levensverwachting is relatief hoog, er is goed en toegankelijk zorgaanbod en er is relatief weinig sociale problematiek. Ook is Putten een veilige gemeente, er is relatief weinig geweld en er worden weinig misdrijven gepleegd. Verbeterpunten zijn het aanbod van voorzieningen (cultuur, sport, kinderopvang) en de OV-bereikbaarheid. Andere knelpunten, die lokaal lastig op te lossen zijn, zijn de toegang tot hoger onderwijs en de bereikbaarheid van de woningmarkt voor starters. Figuur 2.3: Brede Welvaart in Putten (bron: methodiek Bureau BUITEN) Onderwijs Putten 5

Cultuur, sport en voorzieningen

4 3

Economische welvaart

Stedendriehoek Noordwest Veluwe

2 1

Duurzame leefomgeving

0

Bereikbaarheid

Gelderland

Gezondheid

Veiligheid

Wonen

11

2.2 Conclusies Spoor 1: Toekomstbestendige vrijetijdseconomie, agrifood en breed MKB In Putten is een aantal sectoren kenmerkend voor de economie. Het gaat om sectoren die bovengemiddeld vertegenwoordigd zijn in de lokale werkgelegenheid, en/of die zorgen voor een grote toegevoegde waarde, en/of die groeipotentieel hebben: • Vrijetijdseconomie (recreatie & toerisme). De unieke kernkwaliteiten zorgen voor een sterke vrijetijdseconomie in de gemeente Putten. Recreanten en toeristen doen veel bestedingen in het dorp, zorgen voor veel banen en verdiensten in de vrijetijdseconomie. Dit uit zich o.a. in het relatief grote aandeel banen in de horeca en de overige dienstverlening (zie figuur 2.6). Het voorzieningenniveau in het dorpshart (vooral retail, met veel lokale winkels) is hoog, maar aansprekende centrale horecapleinen in het centrum ontbreken nog. • Agrifood. In Putten vindt zowel primaire productie plaats zoals landbouw en veeteelt als ook afgeleide banen (bv. voedselverwerking, voedseltransport). Door automatisering en schaalvergroting daalt het aantal banen in de primaire landbouw, maar het aandeel van deze sector in de totale werkgelegenheid is met 5% in Putten nog 2,5 keer zo groot als landelijk (zie figuur 2.6). • Lokaal MKB: logistiek, industrie, bouw en retail.

De kern van de Puttense economie wordt gevormd door het lokale MKB, dat veelal op bedrijventerreinen gevestigd is. Sectoren als de industrie, de logistiek (incl. groothandel), de bouw en de retail zijn allen belangrijke sectoren in Putten. Dit geldt zowel qua aandeel in de werkgelegenheid (figuur 2.6) als qua toegevoegde waarde die deze sectoren opleveren (figuur 2.4). Voor deze sectoren is voldoende ruimte een belangrijk aandachtspunt (zie ook hierna). • De zorgsector is groot en groeiend. De groei van de publieke sector in Putten (overheid, onderwijs en zorg, zie figuur 2.5) komt vooral door groei van het aantal zorgbanen. Hier liggen nog meer kansen voor groei, maar dit levert ook een ruimtevraag op (en in sommige gevallen ook financiële vraag door zorgdecentralisaties), evenals een vraag naar personeel.

Figuur 2.4: Raming toegevoegde waarde per sector in Putten. Lokale data over werkgelegenheid o.b.v. LISA, vermenigvuldigd met nationale gemiddelde toegevoegde waarde per baan o.b.v. CBS, 2020)

Figuur 2.5: Sectorale werkgelegenheidsontwikkelingen gemeente Putten 2011-2021 (indexcijfers, 2011 = 100. Bron: LISA, 2022) 160 140 120 100 80 60 2011

2012

2013

2014

Landbouw en visserij Bouw Vervoer en opslag Informatie en communicatie Overheid, Onderwijs en Zorg

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Industrie en nutsbedrijven 12 Groot- en detailhandel Horeca Financiële- en zakelijke dienstverlening Overige dienstverlening

Figuur 2.6: Sectorale werkgelegenheidsverdeling (% aandeel per sector) gemeente Putten, Gelderland en Nederland, 2021 35% Putten

30%

Gelderland

Nederland

25% 20% 15% 10% 5% 0% Landbouw en Industrie en visserij nutsbedrijven

Bouw

Groot- en detailhandel

Vervoer en opslag

Horeca

Informatie en Financiële- en Overheid, Overige communicatie zakelijke Onderwijs en dienstverlening dienstverlening Zorg

Figuur 2.7: Inkomende en uitgaande pendel Putten (in aantallen banen. Bron: CBS, 2020)

13

2.3 Conclusies Spoor 2: Vitaal dorpshart en leefbare gemeente Kernkwaliteiten De kernkwaliteiten van Putten zorgen voor een aantrekkelijk woon- en leefklimaat. De kernkwaliteiten (zoals beschreven in de omgevingsvisie) zijn: • Veelzijdig Veluwelandschap; • Levendig dorp, ondernemende en gastvrije gemeente ; • Recreatie: natuurlijk en ontspannen ‘doen’; • Rijke beleving van cultuur en historie. Putten is een mooie gemeente met natuur (het groen van de Veluwe, het water van de Randmeren), de open agrarische landschappen, gastvrijheid voor bezoekers en lokaal verankerd en georganiseerd ondernemerschap. De kernkwaliteiten zorgen ervoor dat er veel bezoekers naar Putten komen, waardoor het (retail)voorzieningenniveau hoog is voor de grootte van het dorp. Ook dragen ze bij aan een prettig woon- en leefklimaat, hetgeen inwoners aantrekt (een belangrijke troef in een krappe arbeidsmarkt). Naast de intrinsieke waarde van natuur en landschap, is het dus ook vanuit economisch oogpunt aan te raden om in te zetten op behoud van de groenblauwe kwaliteiten van de gemeente.

objecten in het centrum (winkels), met een oppervlakte van 3.180 m2 WVO (bron Funda, november 2022). Gemeentebreed is de winkelleegstand van Putten 8% (CBS/MinBZK, 2021). Pendel & bereikbaarheid Bereikbaarheid is belangrijk voor het functioneren van de lokale economie in brede zin. Putten is weliswaar een landelijke gemeente, maar is toch goed aangesloten op hoofdinfrastructuur met zowel OV (treinstation, buslijnen) als autowegen (zoals de A28 en de N303 en N798). Desondanks is de autobereikbaarheid van de gemeente wel een aandachtspunt. Er staat (met name in de spits) geregeld files op de N303 (van en naar Ermelo) en de N798 (van en naar Nijkerk). Het gemeentelijke verkeers- en vervoersplan is het vigerende beleidskader voor mobiliteit, verkeer en vervoer. Hierin wordt gewerkt aan het oplossen van een deel van de knelpunten. Een belangrijk punt hieruit is de realisatie van een ontsluitingsweg Putten-Zuid (rondweg); momenteel wordt met regiogemeenten verkend of hier provinciale of nationale cofinanciering voor mogelijk is.

Dorpshart Het dorpshart kent een divers winkelaanbod, dat zich onderscheidt met lokale (meubels en mode) winkels, streekproducten en een grote wekelijkse markt. Het feit dat veel recreanten en toeristen Putten bezoeken, draagt bovendien bij aan het draagvlak voor (winkel)voorzieningen. De ondernemers zijn daarbij goed georganiseerd, met winkeliersvereniging WCP, VVPP en het ondernemersfonds, beheerd door de SOP (Stichting Ondernemersfonds Putten).

De knelpunten in de autobereikbaarheid komen mede doordat Putten gemiddeld genomen een pendeloverschot heeft (zie figuur 2.7). Met andere woorden: per saldo is de uitgaande pendelstroom (mensen die in Putten wonen, maar daarbuiten werken) groter dan de ingaande pendelstroom (mensen die in Putten werken, maar erbuiten wonen). Dit is een normaal fenomeen voor gemeenten van een omvang als die van Putten. Dit heeft gevolgen voor mobiliteit (files Putten uit in de ochtendspits, en naar Putten toe in de avondspits). Daarnaast betekent het pendeloverschot dat Putten op het thema economie en arbeidsmarkt sterk afhankelijk is van de bredere regio waarin ze gelegen is.

Toch verdient de vitaliteit van het dorpshart aandacht. Er is sprake van enige leegstand, en met het oog op trends als de toename van ecommerce (online verkopen) kan de totale vraag naar fysiek winkeloppervlakte afnemen. Er zijn op dit moment 11 leegstaande

De arbeidsmarkt is krap, en dit zal naar verwachting zo blijven of verergeren. Vooral in de agrarische en technische beroepen is de krapte groot, maar ook in bv. de zorg en de horeca is er sprake van tekorten. Hoewel beleidsinzet – activeren van niet-werkenden, begeleiden van 14

langdurig werklozen en mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, stimuleren van fulltime werken, verbeteren van de aansluiting onderwijsarbeidsmarkt – kan bijdragen aan een betere arbeidsmarkt in balans, is de krapte deels ook een onvermijdelijk gevolg van demografische trends waaronder vergrijzing. Figuur 2.8: Krapte beroepsgroepen regionaal en landelijk (UWV, 2022) Beroepsgroep Arbeidsmarktregio StedenNederland driehoek Noord-West Veluwe Agrarische beroepen

6,05

4,44

ICT beroepen

16,00

16,00

Technische beroepen

8,05

6,79

Transport en Logistiek

7,64

5,79

Zorg

8,21

5,80

De Spanningsindicator Arbeidsmarkt wordt berekend door het aantal openstaande vacatures te delen door het aantal personen met een WW-uitkering met een verstreken WW-duur van minder dan een half jaar. Deze grootheden worden gebruikt door het UWV als benadering van de openstaande vraag en direct beschikbaar aanbod.

Arbeidsmigranten kunnen, ook in Putten, voor specifieke bedrijven een rol spelen in het opvangen van de krapte. Volgens de meest recente schattingen huisvest Putten ca. 300 arbeidsmigranten, op een totaal inwoneraantal van (destijds) 24.313.

2.4 Conclusies Spoor 3: Ruimte voor werken De lokale bedrijventerreinen hebben een belangrijke rol in het huisvesten van economische activiteiten. De werklocaties van de gemeente Putten (Keizerswoert, Hoge Eng, Ambachtstraat en Henslare, figuur 2.12) en het dorpshart tezamen herbergen 40% van de totale werkgelegenheid in de gemeente. Dit is duidelijk te zien uit de ruimtelijke spreiding van werkgelegenheid (figuur 2.9). Naast de bedrijventerreinen en het dorpshart zijn er ook veel banen in woonwijken gevestigd (bv. ZZP-

ers, bedrijven aan huis) en in het landelijk gebied (agrarisch en anderszins). De dichtheid van banen is hier echter veel lager. Opvallend is dat rondom Station Putten nauwelijks hogere dichtheden van banen te vinden zijn dan in de woonwijken. De lokale en regionale markt voor bedrijventerreinen is tegelijkertijd behoorlijk krap. In Putten zelf is het aanbod van bedrijfsruimte op de bestaande bedrijventerreinen beperkt. Op Keizerswoert wordt op het moment van schrijven (peildatum 08-11-2022) één object (850 m²) aangeboden en op Hoge Eng twee objecten (1.928m² totaal, bron: Funda in Business). Er is een tekort aan bedrijventerreinen in Putten wat geraamd is op 3 tot 7 ha (Laddertoets Bedrijventerrein Henslare Putten, Stec Groep 2019). Dit wordt ook onderschreven door het regionale programma werklocaties (RPW, 2019). Dit tekort houdt al rekening met de transformatie van Ambachtstraat (6,1 ha vervangingsvraag) en de ontwikkeling van Henslare (7,2 ha netto oppervlakte uitgeefbaar). Er wordt in 2023 een nieuw RPW opgesteld door de RPW-regio; de cijfers worden dan geactualiseerd. De vraag-aanbod-confrontatie met resterend tekort van 3-7 ha staat in figuur 2.9 weergegeven.

Figuur 2.9: Vraag-aanbod-confrontatie bedrijventerreinen Putten Scenario Laag Scenario Hoog Resterend uitgeefbaar aanbod in Putten 0 0 Uitbreidingsvraag in Putten tot 2030* 3 7 Vervangingsvraag Ambachtstraat 7 7 Totale vraag tot 2030 10 14 Ontwikkeling Henslare (aanbod) -7 Tekort tot 2030 (= vraag minus aanbod) 3 * Bron = RPW Noord-Veluwe en Ladderonderbouwing Henslare (Stec Groep, 2019)

-7 7

Ook het terrein van de Sligro (6 ha) wordt getransformeerd. Dit is geen formeel bedrijventerrein en is daarom niet in bovenstaande tabel opgenomen, maar er is geen alternatieve locatie voor de vertrekkende 15

bedrijvigheid aanwezig in Putten. Ook houdt bovenstaande tabel nog geen rekening met extra werkgelegenheid die ontstaat als gevolg van de groei van de bevolking door de woningbouwopgave van Putten (en de daarbij horende groei van de bevolking).

Figuur 2.11: Score Puttense bedrijven op toekomstbestendigheid t.o.v. het Gelderse gemiddelde (bron Bureau BUITEN, 2019)

Regionaal zijn er ook weinig uitwijkmogelijkheden; het RPW gaat voor de regio Noord-Veluwe uit van een regionaal tekort van ca. 20 ha tot aan 2030. Het RPW wordt in 2023 herzien. Het cijfermatige beeld van een krappe bedrijfsruimtemarkt komt overeen met signalen van lokale ondernemers. Zij dringen erop aan dat er in voldoende ruimte voor werken wordt voorzien. In de visie (hoofdstuk 3) wordt hier nader op ingegaan. Naast de kwantitatieve kant, verdienen ook de kwaliteit en toekomstbestendigheid van bestaande bedrijventerreinen aandacht. Zowel Hoge Eng als Keizerswoert scoren ondergemiddeld op toekomstbestendigheid, waarbij vooral de duurzaamheid en de sociaaleconomische aspecten van de bedrijventerreinen ondergemiddeld scoren. Dit blijkt uit de provinciale benchmark van bedrijventerreinen die Bureau BUITEN in 2019 heeft uitgevoerd in het kader van het project Toekomstbestendige Bedrijventerreinen Gelderland (zie figuur 2.11). Figuur 2.10: ‘Hittekaart’ spreiding werkgelegenheid in de gehele gemeente Putten, o.b.v. LISA data, 2021. Gele, rode en blauwe gebieden kennen hoge dichtheden van banen.

16

Figuur 2.12: Bedrijventerreinen en werklocaties gemeente Putten

Bestaand

Bestaand

Bestaande centrumwerklocatie

Henslare Nieuw - gebiedsvisie

Centrum

Transformatielocatie

Bestaand Bestaand

Sligro

Transformatielocatie Voorthuizerstraat

Verspreide bedrijvigheid

Bron: Gecombineerde kaart van Ibis bedrijventerreinen Gelderland & Gebiedsvisie Henslare, bewerking Bureau BUITEN

17

2.5 Conclusies Spoor 4: Noodzakelijke voorwaarden, ‘basis op orde’ De relatie tussen de gemeentelijke organisatie en het bedrijfsleven behoeft aandacht. Zoals al aangehaald, is het beeld van ondernemers divers. Enerzijds is er in diverse sectoren (waaronder recreatie en toerisme en detailhandel) tevredenheid over het contact met de gemeente. Anderzijds ervaren diverse ondernemers dat de gemeente te weinig zichtbaar en benaderbaar is geweest, en dat een groot zorgpunt (ruimte voor werken op bedrijventerreinen) onvoldoende is geadresseerd.

Er is, kortom, behoefte aan regelmatig contact, zichtbaarheid, actueel beleid en goede informatievoorziening (‘de basis op orde’). Ook heeft sturing op interne processen binnen de gemeente voortdurende aandacht nodig om een externe dienstverlening richting bedrijfsleven op peil te houden. De ‘randvoorwaarden op orde’ is, gezien de grote maatschappelijke en economische veranderingen die spelen, des te belangrijker. Er spelen grote opgaven op het gebied van energie, circulaire economie, milieu, arbeidsmarkt en ruimte (zie trendplaat linksonder). De vernieuwing en verduurzaming van de Puttense economie is een belangrijke opgave, en vereist een sterke economische basis.

2.6 Samenvattende SWOT & opmaat naar visie Samenvattende SWOT De SWOT-analyse (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) op de volgende pagina vat de bevindingen uit de economische analyse samen in sterke punten, zwakke punten, kansen en bedreigingen voor de economie van Putten. Hierbij zijn zowel bevindingen die in de hoofdtekst gepresenteerd zijn, als ook bevindingen uit de bredere analyse (zie bijlagedocument) benut. De economische visie (volgend hoofdstuk 3) is gebaseerd op de economische analyse en de SWOT. In zowel dit hoofdstuk als de SWOT wordt daarom ook al de indeling van de economische visie aangehouden. Scenariostudie: opmaat naar economische visie Om te komen tot de economische visie (volgend hoofdstuk) is een scenariostudie uitgevoerd. Verschillende scenario’s zijn tegen elkaar afgewogen en er is een voorkeursscenario gekozen wat voor Putten het meest wenselijk is. Over de scenariostudie, het voorkeursscenario en de redenen voor de keuze van het voorkeursscenario leest u meer in het kader na de SWOTanalyse. De scenariostudie is de opmaat naar de inzet van de economische visie en het economisch beleid van Putten. 18

SWOT: samenvatting bevindingen economische analyse Putten (Sterkten, zwakten, kansen, bedreigingen)

19

Werken met scenario’s & keuze voorkeursscenario Om tot de visie te komen, is gewerkt met drie scenario’s voor Putten in 2040. • Scenario basis: behouden van huidig aantal banen bij groeiend aantal inwoners, zodat Putten relatief meer ‘woongemeente’ wordt dan nu. • Scenario vitaal: werken groeit evenredig mee met de bevolking. • Scenario maximaal: relatieve banengroei over de hele breedte van de economie: er komen relatief t.o.v. het aantal mensen méér banen in Putten bij. Uit een vergelijking en afweging van scenario’s met de ambtelijke en bestuurlijke organisatie van Putten is het scenario vitaal als voorkeursscenario gekomen. Uitgangspunten van scenario vitaal (en dus ook voor de economische visie) zijn als volgt: • Putten faciliteert economische groei in balans met demografische ontwikkeling. Daarbij blijft de verhouding tussen het aantal banen en de beroepsgeschikte bevolking (iedereen van tussen de 15 en 75 jaar) gelijk. • Putten faciliteert gericht de ontwikkeling van de beeldbepalende sectoren: toerisme & recreatie en de agrifood en het MKB op bedrijventerreinen (o.a. industrie & logistiek). • Putten biedt voor deze sectoren voldoende en passende ruimte voor werken. • Economische ontwikkeling en brede welvaart gaan daarbij hand in hand. Deze uitgangspunten vormen de basis onder de economische visie 2040. Figuur 2.13: toelichting begrippen.

Putten kijkt naar de ontwikkeling van de beroepsgeschikte bevolking (iedereen tussen 15 en 75 jaar).

Er is gekozen voor scenario vitaal om de volgende redenen: • Het scenario vitaal draagt, meer dan het scenario basis, bij aan gezonde lokale economie, waarbij lokale ondernemers de ruimte hebben om te ondernemen in Putten. Met het oog op de lokale dynamiek is het van belang dat er ruimte voor groei en ontwikkeling is. Dit biedt bovendien aan lokale ondernemerschap perspectief en ruimte om te investeren in verduurzaming (energie, circulair) en in modernisering. • Bij het scenario maximaal is een risico dat de lokale grenzen van draagvlak en draagkracht (ruimte voor bedrijven, milieu-impact aantallen bezoekers, verkeersstromen, etc.) overschreden worden. Daarmee kan het scenario maximaal negatief uitpakken voor de brede welvaart van Putten. Dit gebeurt in het scenario vitaal minder snel. • Het is sociaaleconomisch gunstig als mensen die in Putten komen wonen, hier óók werk kunnen blijven vinden. Dit geldt zeker voor de praktisch geschoolden en/of mensen met lagere inkomens, die gemiddeld minder ver reizen voor hun werk. Het scenario vitaal voorziet hierin. Voor het in evenwicht houden van pendelstromen is het scenario vitaal ook gunstig (minder uitgaande pendel dan in scenario basis). • In het scenario vitaal wordt ingezet op een positieve balans tussen wonen, werken en voorzieningen.

Voldoende werkgelegenheid heeft een aantrekkingskracht op Putten als woongemeente, terwijl een groeiende beroepsbevolking in tijden van arbeidsmarktkrapte economisch gunstig zijn. Economische ontwikkeling draagt bovendien bij aan het op peil houden van het voorzieningenniveau, dat ook weer een randvoorwaarde is voor economische ontwikkeling.

20

3 Economische Visie Putten 2040

faciliteert zo economische ontwikkeling in balans met demografische ontwikkeling (ratio banen/beroepsgeschikte bevolking blijft gelijk).

3.1 Economische Visie Putten 2040

De gemeente is bovendien zichtbaar en benaderbaar voor ondernemers, werkt met hen samen aan een sterke lokale economie en stimuleert vernieuwing en verduurzaming. Ook regionale samenwerkingen met partijen o.a. de regio Noord-Veluwe en de Foodvalley draagt bij aan een sterke economie.

De gezamenlijke ambitie van gemeente en bedrijfsleven voor de economische visie luidt als volgt: Economische visie Putten 2040: waar toekomstbestendig ondernemerschap en brede welvaart hand in hand gaan. Putten is in 2040 een ondernemende gemeente. De vrijetijdseconomie (kwaliteitstoerisme), een toekomstbestendige agrifoodsector, sterk lokaal mkb (industrie, logistiek en groothandel, bouw, zorg) en ondernemers in het dorpshart zijn belangrijke dragers van de lokale economie. Deze sectoren hebben in 2040 een transitieslag gemaakt en hebben de ruimte benut om te werken aan innovatie, modernisering en verduurzaming, dankzij een sterk lokaal ondernemersklimaat. Dankzij de natuur, de open landschappen, de randmeren, het vitale dorpshart, het lokaal ondernemerschap en de gastvrijheid is het in 2040, prettig wonen, werken en recreëren in Putten. Dit trekt inwoners, werknemers en bezoekers aan. Economische ontwikkeling draagt bij aan brede welvaart in Putten. Banen zorgen voor inkomen, sociale zekerheid en zingeving, en zijn van groot belang voor de brede welvaart van de gemeente Putten. Het bedrijfsleven draagt bij aan sociale cohesie en heeft zo een grote maatschappelijke functie. Economische ontwikkeling vindt plaats in balans met andere aspecten van brede welvaart (zoals gezondheid, duurzaamheid, biodiversiteit, ruimtelijke kwaliteit, veiligheid en meer).

Daarbij biedt Putten aan het lokale bedrijfsleven voldoende en kwalitatief goede ruimte voor werken, zowel op bedrijventerreinen (Keizerswoert, Hoge Eng, Henslare en andere locaties) als elders in de gemeente. Putten

Inzet op vier sporen De economie is onderzocht en er is een visie ontwikkeld op de economie. Om uitvoering te geven aan de visie, zet Putten tot aan 2040 in op vier sporen: Spoor 1: Toekomstbestendige vrijetijdseconomie, agrifood en breed MKB Subdoel: De beeldbepalende sectoren (vrijetijdseconomie en agrifood) en het brede mkb zijn in 2040 innovatief, duurzaam en toekomstbestendig. Spoor 2: Vitaal dorpshart en leefbare gemeente Subdoel: Dankzij een vitaal en bruisend dorpshart, verbeterde bereikbaarheid, en behoud van natuur en landschap, staat Putten in 2040 nog steeds bekend als leefbare en aantrekkelijke woon-, werk, en recreatiegemeente Spoor 3: Ruimte voor werken Subdoel: Lokale ondernemers binnen de Puttense speerpuntsectoren beschikken over voldoende en kwalitatief geschikte ruimte voor werken, zowel op bedrijventerreinen als op andere plekken in de gemeente. Ieder bedrijf op de juiste plek is daarbij het uitgangspunt. Spoor 4: Noodzakelijke voorwaarden, ‘de basis op orde’ Subdoel: Putten heeft de basis voor een sterke lokale economie als gemeente op orde. Hiertoe behoren de dienstverlening voor ondernemers, de lokale zichtbaarheid van de gemeente en de samenwerking met ondernemers, stimulering van verduurzaming van bedrijven, en regionale samenwerking.

21

De economische visie is een uitwerking van het scenario ‘vitaal’. Dit is één van de drie scenario’s die bij het opstellen van de economische visie zijn ontwikkeld. In de kadertekst op pagina 20 is aangegeven waarom voor het scenario ‘vitaal’ is gekozen. Kwantitatieve indicator: balans wonen en werken De beroepsgeschikte bevolking van de gemeente Putten groeit de komende jaren. Putten wil de balans tussen wonen en werken gelijk houden. Daarom sturen we op een gelijkblijvende ratio van banen ten opzichte van de beroepsgeschikte bevolking. Het streven is dat de ratio banen/beroepsgeschikte bevolking (15-75 jaar oud) gelijk blijft tot 2040. De huidige ratio (2022) is 0,57 (72% van alle inwoners behoort momenteel tot de beroepsgeschikte bevolking; CBS 2022). Zoals in hoofdstuk 2 benoemd is op dit moment nog niet becijferd hoe de beroepsgeschikte bevolking in Putten zich tot aan 2040 ontwikkelt. De gemeente laat momenteel (december 2022) de bevolkingsgroeicijfers nader onderzoeken. Figuur 3.1: positieve relatie tussen werken, voorzieningen en wonen in scenario vitaal

22

Figuur 3.2: Visie, doelen en structuur Economische Visie

23

3.2 Spoor 1: Toekomstbestendige vrijetijdseconomie, agrifood en breed MKB

Veluwse gemeenten en toeristische partners onder de vlag van Visit Veluwe.

Subdoel: De beeldbepalende sectoren (vrijetijdseconomie en agrifood) en het brede mkb zijn in 2040 innovatief, duurzaam en toekomstbestendig.

Binnen de (Noord-)Veluwe is Putten met name sterk qua winkelaanbod, het dorpse karakter, de rust en de cultuurhistorische landschappen. Dit staat ook beschreven in het Dromenlab Putten 2.0 en hier sluiten we voor de inzet van de vrijetijdseconomie op aan. Via gebiedsmarketing brengen we samen met de VVV en ander partners het lokale onderscheidend vermogen van Putten over het voetlicht.

De vrijetijdseconomie en de agrifood zijn beeldbepalende sectoren in Putten. Ze zijn bovengemiddeld vertegenwoordigd in de Puttense economie en bepalen mede het economisch profiel van Putten. Tegelijkertijd is het brede MKB de kurk waar de Puttense economie op drijft. Het gaat dan over bedrijven in diverse sectoren, waaronder de logistiek en groothandel, de industrie, de bouw, de retail en meer. Bedrijven zijn door heel Putten verspreid, met concentraties op de Puttense bedrijventerreinen en in het dorpshart (retail). De vrijetijdseconomie, agrifood én het brede MKB staan voor opgaven op het gebied van modernisering, verduurzaming, ruimte, human capital en meer. Daarom is de economische inzet van Putten erop gericht, deze sectoren te ondersteunen om toekomstbestendig te worden. 3.2.1

Vrijetijdseconomie als onderscheidende Puttense sector

De vrijetijdseconomie in de gemeente Putten is één van de kenmerkende en beeldbepalende sectoren van onze gemeente. Mensen komen van ver buiten de regio voor het mooie groen en de variatie van landschappen, met een gevarieerd aanbod van dagattracties zoals het Bosbad Putten en het Strand Nulde, overnachtingsmogelijkheden zoals het Hof van Putten. Putten als onderdeel van de Veluwe Veel regionale bezoekers kiezen in eerste instantie voor een bezoek aan de (Noord-)Veluwe en oriënteren zich vervolgens op een bestemming daarbinnen. De regionale profilering is daarom in eerste instantie belangrijk. Voor marketing en promotie werken we daarom samen met de

Inzet: spreiding van druk, tegengaan ondermijning en verhogen kwaliteit Binnen de vrijetijdseconomie krijgen een aantal zaken extra aandacht: • Spreiding van de recreatieve druk en recreatiezonering. Er wordt gekeken waar ruimte is voor recreatie, en voor welk recreatieprofiel. Hierbij worden de toegangspoorten voor de Veluwe en het dorpshart 24

• • • •

betrokken. Daarbij zijn “Putterpoorten” - herkenbare, gastvrije ontvangstlocaties als startpunt voor een bezoek aan de Veluwe – van belang. Ook wordt duidelijk waar andere functies, waaronder natuur, voorrang hebben (recreatiezonering). We spelen economisch in op de recreatiezonering; in de omgeving van “Putterpoorten” is ruimte voor functies die de vrijetijdseconomie ondersteunen. Verder gaan met het programma Vitale Vakantieparken om verduurzaming te stimuleren en ondermijning tegen te gaan op vakantieparken. Samen met buurgemeenten het routenetwerk (wandel, fiets, mountainbike) verbeteren. Aandacht voor vitaliteit en bekendheid dagrecreatie. We faciliteren groeimogelijkheden, verduurzaming en zullen gezamenlijk met toeristische partners de dagrecreatieve mogelijkheden uitdragen. Ook inclusiviteit en rolstoeltoegankelijkheid van locaties krijgen aandacht.

3.2.2

Agrifood

Naar een toekomstbestendige sector, met behoud van de agrarische functie als uitgangspunt De gemeente Putten zet primair in op behoud van de agrarische functies in het buitengebied, binnen de juridische kaders die daartoe gesteld zijn c.q. worden. Daarbinnen ondersteunt de gemeente agrarische bedrijven in de zoektocht naar economisch haalbare verdienmodellen die ook op lange termijn (juridisch) houdbaar zijn. Gelet op de landelijke plannen betekent dit dat de stikstofuitstoot moet worden teruggedrongen, maar ook dat er perspectief moet zijn voor zowel stoppende als doorgaande als startende boeren. Pas wanneer dat niet gaat, zijn alternatieve verdienmodellen en andere functies (of dubbel gebruik: bv. agrarisch bedrijf met toeristische nevenfunctie) aan de orde. Agrarische sector kenmerkt Putten We zijn trots op het agrarische karakter van Putten. De agrifoodsector – waarbij het zowel gaat om primaire productie (akkerbouw, veeteelt) als om voedselverwerking – is een beeldbepalende sector in de gemeente.

Deze sector is relatief groot in Putten, zorgt voor werkgelegenheid, verdienvermogen, voedselvoorziening en voor de leefbaarheid van het platteland. Inzet: in gesprek blijven, regionale inzet, nieuwe ontwikkelingen faciliteren De gemeente Putten wil zich inspannen om bedrijven in de agrifoodsector te ondersteunen, al is de invloed van de gemeente op de genoemde ontwikkelingen beperkt. We richten ons op wat we wel kunnen doen. Bovenal willen we achter onze agrariërs staan en hen ondersteunen. We zorgen ervoor dat we in nauw contact staan met onze lokale ondernemers en de lokale afdeling van LTO. We willen weten wat er speelt, een luisterend oor zijn, en steun bieden waar mogelijk. We brengen daarbij meer structuur aan in het overleg met de sector. Een specifiek aandachtspunt in Putten is daarbij de organisatiegraad en de samenwerking van de gemeente en agrarische ondernemers in Putten én in de regio. Er wordt daarom ingezet op een gebiedsmakelaar, die partijen bij elkaar brengt en zoekt naar oplossingen voor de hele breedte van de problematiek in een regionale context. Daarnaast maken we ons – door regionale samenwerking met buurgemeenten – hard voor de belangen van Putten richting provincie en Rijk. Hierbij is ook het intensiveren van de samenwerking met de regio Foodvalley (zie 3.5.4) van belang.

Tot slot faciliteren we nieuwe ontwikkelingen en/of verdienmodellen in het landelijk gebied, met behoud van de agrarische functie en – waar dat niet mogelijk is – met andersoortige functies. Het is niet aan de gemeente om te bepalen welke keuzes ondernemers hierin maken. We spannen ons in om nieuwe ontwikkelingen te faciliteren. Denk aan faciliterend ruimtelijk beleid, versnelde afhandeling van vergunningverleningstrajecten, en het koppelen van lokale ideeën aan regionale initiatieven en partijen (o.a. in de Foodvalley). Hierbij is ook duidelijkheid nodig: welke economische activiteiten passen wel in het 25

landelijk gebied, en welke niet. We komen daarom tot een Plan van aanpak economie landelijk gebied (zie hoofdstuk 4).

vitaal buitengebied, waarbij ook aandacht geschonken wordt aan de economische functies in het landelijk gebied.

Transitie landbouw leidt tot bedreigingen maar ook tot nieuwe kansen Op dit moment zit de agrifoodsector, net als vele andere economische sectoren, in een transitie: naar voedselproductie waarbij zo min mogelijk energie wordt gebruikt en grondstoffen zo efficiënt mogelijk worden ingezet, naar minder impact op natuur en milieu (luchtkwaliteit, water- en bodemkwaliteit, biodiversiteit), en naar nieuwe verdienmodellen. Deze transitie is niet vrijblijvend; er is een grote maatschappelijke noodzaak om werk te maken van een voedselsysteem dat minder impact heeft op het klimaat en het milieu, en Europese en landelijke afspraken en regelgeving schrijven voor dat de agrifoodsector op diverse thema’s – stikstof, energie, water- en bodemkwaliteit, luchtkwaliteit – innoveert en verduurzaamt. Kortom, er komt veel op de agrarische sector af. Er leven begrijpelijke zorgen bij agrariërs in Putten. Zij runnen vaak bedrijven die al decennia in de familie zitten, maar maken zich nu zorgen over de toekomst van hun bedrijf.

3.2.3

Tegelijkertijd leidt de transitie – zoals alle grote veranderingen – ook weer tot nieuwe economische kansen. Hoe de sector er over 20 jaar uitziet, is nu niet te voorspellen. Wel is de verwachting dat er ook nieuwe verdienmodellen in het landelijk gebied ontstaan. Denk bijvoorbeeld aan technologische innovaties die de milieu-impact van voedselproductie verkleinen, of innovaties die de uitstoot van schadelijke gassen en stoffen verminderen (bv. ander voedingspatroon voor vee, afvang van gassen, etc.). Ook kan worden gedacht aan nieuwe vormen van voedselproductie en de biobased economy, die leidt tot een marktvraag naar plantaardige alternatieven in verschillende sectoren, van houtbouw voor woningen tot winning van plantaardige ingrediënten voor medicijnen.

Lokaal MKB als economische trekker & maatschappelijke partner

Het lokale MKB, waaronder bedrijven in de industrie, logistiek, retail, groothandel, zorg en bouw, zijn de dragers van de lokale economie. Ze zorgen voor veel werkgelegenheid en toegevoegde waarde. MKB’ers zijn op bedrijventerreinen gevestigd, maar ook in het landelijk gebied en in woonwijken zijn bedrijven ter vinden. Ook in het dorpshart zijn er veel MKB ondernemers actief. Naast de economische betekenis, is ook de maatschappelijke rol van het lokale bedrijfsleven van groot belang. Ze sponseren lokale initiatieven en verenigingen en vormen – verenigd in bedrijvenkring BKP en winkeliersvereniging WCP – een belangrijke gesprekspartner en samenwerkingspartner voor de gemeente. De gemeente Putten wil de MKB ondernemers op bedrijventerreinen, in het dorpshart, en ook daarbuiten (waaronder in het landelijk gebied) ondersteunen in innovatie en verduurzaming. Verder speelt voor de MKBondernemers het thema ruimte voor werken ook een grote rol. Hier gaan we in spoor 3 verder op in.

Daarnaast zijn er ook verdienmodellen in het platteland mogelijk die niet (primair) binnen de agrifood liggen, zoals verdienmodellen op het gebied van energie en klimaat, gastvrijheid en beleving of een combinatie van ondernemerschap en zorg. Dit wordt nader uitgewerkt in het programma 26

3.3 Spoor 2: Vitaal dorpshart en leefbare gemeente Relatie tussen vrijetijdseconomie, natuur en agrifood De economische visie zet in op een toekomstbestendige vrijetijdseconomie én agrifoodsector, die naast elkaar bestaan, in balans met elkaar zijn en elkaar versterken. Tegelijkertijd is behoud van natuur en landschap (zie spoor 2) een randvoorwaarde bij de uitvoering van de economische visie

Subdoel: Dankzij een vitaal en bruisend dorpshart, verbeterde bereikbaarheid, en behoud van natuur en landschap, staat Putten in 2040 nog steeds bekend als leefbare en aantrekkelijke woon-, werk, en recreatiegemeente. 3.3.1

Enerzijds zijn er positieve crossovers tussen de vrijetijdseconomie en agrifood mogelijk, en beïnvloedt ook de aanwezigheid van natuur (bos) de vrijetijdseconomie positief. De combinatie “Veluwe, boerenland en gezellig dorpshart” geeft Putten in regioverband een onderscheidend karakter. Kansen voor crossovers tussen de vrijetijdseconomie en de agrarische sector liggen onder meer op het vlak van de productie en verkoop van streekproducten, beleving in het agrarisch gebied en een agrarisch-recreatieve dubbelfunctie. Anderzijds kunnen er ook spanningen of tegenstrijdige belangen ontstaan. De spanning tussen de agrarische sector en natuurbehoud is op dit moment actueel, met onder meer de stikstofcrisis. Ook tussen de vrijetijdseconomie en de agrifoodsector kunnen tegenstrijdige belangen ontstaan. Zo kan bv. een te grote stroom aan recreatief verkeer leiden tot verkeersproblemen in agrarische gebieden, of kan de aanwezigheid van grote groepen recreanten en toeristen zich slecht verdragen de milieueffecten van agrarische productie. In de concept-omgevingsvisie van Putten is daarom recreatiezonering voorzien: een onderscheid tussen gebieden waar de nadruk ligt op recreatie (‘Putterpoorten” als gastvrije Veluwse ontvangstlocaties) en gebieden waar rust, ruimte en natuur prioriteit hebben.

Ook voor het leggen van de ‘stikstofpuzzel’ is een vorm van zonering een – nog verder uit te kristalliseren – denklijn.

Vitaal dorpshart: minder leegstand, meer beleving en samenwerking

Hoewel het dorpshart van Putten nu een trekker is voor lokale, regionale en landelijke bezoekers en een breed winkelaanbod kent, bestaat het risico dat de vitaliteit op de lange termijn verslechterd. Immers neemt door de toename van internet-verkoop (e-commerce) het fysieke winkeloppervlakte langjarig af. Hierdoor kan de Puttense winkelstructuur steeds meer onder druk komen te staan. Tegengaan van leegstand in het dorpshart is een belangrijk aandachtspunt. Nu al is er enige (langdurige) leegstand in het dorpshart. Dat zorgt voor verminderde uitstraling en beleving bij bezoekers, maar ook tot verminderde omzet bij andere ondernemers, omdat het winkelgebied meer verspreid is dan nodig. Ook zijn er nog te veel winkels buiten het centrumgebied. Het centraliseren van winkels (van een B-locatie buiten het centrum naar een A-locatie in het centrum) is daarom een belangrijk thema in het dorpshart van Putten, ook om leegstand tegen te gaan in het kernwinkelgebied. Leegstand tegengaan is niet direct een gemeentelijke rol, maar de gemeente Putten is wel voornemens om mee te werken aan transformatie van winkelpanden als dat ervoor zorgt dat het winkelgebied beter geconcentreerd wordt. Hiervoor is de verplichting van toevoegen van parkeerplaatsen momenteel nog een obstakel dat opgelost moet worden.

Voorwaarde voor transformatie en ontwikkelingen is dat de plannen gesteund worden door de relevante stakeholders in het dorpshart. Op dit vlak werkt de gemeente nauw samen met WCP en de Vereniging van Pandeigenaren Putten (VVPP).

27

Een aanvullend aandachtspunt is de economische en energetische vitaliteit van winkelpanden. Simpel gezegd: de energierekening wordt steeds hoger, en de eisen aan de duurzaamheid van bedrijfspanden strenger. Een deel van het (winkel)vastgoed in het dorpshart is verouderd. Ook is het toevoegen van beleving en reuring van belang om het dorpshart vitaal te houden. Daar past een hoge ruimtelijke kwaliteit bij, evenementen die passen bij het karakter van Putten, een vitale weekmarkt, goede en aantrekkelijke (en geconcentreerde) horecavoorzieningen, en een sterke relatie tussen het landelijk gebied en het dorpshart, bijvoorbeeld door het aanbieden van streekproducten. Een goede organisatiegraad van ondernemers in het dorpshart is belangrijk voor de vitaliteit van het centrum. De gemeente ondersteunt WCP hierin. Het bestaande ondernemersfonds (SOP) is actief en effectief en wordt goed gewaardeerd. Door twee jaren corona zijn de ondernemers in het dorpscentrum financieel hard geraakt. Daar wordt nu ook de impact van de beoogde renovatie van het centrum (zoals voorzien in het Centrumplan) aan toegevoegd. Er komt nieuwe bestrating, aankleding en verlichting. Daarmee gaat de kwaliteit van het centrum vooruit.

Op korte termijn heeft deze ontwikkeling naar verwachting een negatieve invloed op de omzetten van de ondernemers in het centrum, waardoor de financiële positie van deze ondernemers nog verder onder druk kan komen te staan. Actieve inzet van de gemeente is dus nodig om ondernemers bij te staan en in goed overleg tot maatwerk te komen.

3.3.2

Bereikbaarheid Putten: aandachtspunten vanuit economie

Bereikbaarheid is belangrijk voor het functioneren van de lokale economie in brede zin. Zoals gesignaleerd in de analyse, staat vooral de autobereikbaarheid regionaal onder druk. De gemeente Putten zet zich er in provinciaal verband voor in om de bereikbaarheid op de N-wegen naar Putten te verbeteren. Er wordt bijvoorbeeld gedurende een langere periode al gewerkt aan studies voor de aanleg van een rondweg rond Putten, die een deel van de knelpunten moet oplossen. Dit zijn langlopende regionale processen die tijd vergen. Tegelijkertijd vormen ook andere vormen van mobiliteit – fietsverkeer, openbaar vervoer (OV), deelmobiliteit – delen van de oplossing. Dit geldt ook voor de bereikbaarheid van economische plekken van belang – de bedrijventerreinen van Putten en het dorpshart. Beleidsmatig levert Putten vanuit economie input op het mobiliteitsbeleid van de gemeente, om de belangen van bedrijven en hun werknemers voor het voetlicht te brengen. Aandacht gaat onder meer uit naar: • (oplossingen voor) de verkeersveiligheid op wegen waar veel vrachtverkeer rijdt. Dit zijn doorgaans ook wegen in de buurt van bedrijventerreinen, of in het landelijk gebied; • de bereikbaarheid van bedrijventerreinen (niet alleen per auto, maar bv.