Concept-Programmabegroting 2027 GGD NOG
Tekst van het document
Programmabegroting 2027
GGD Noord- en Oost-Gelderland
Concept 9 april 2026
1 Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept
Intern
Inhoudsopgave ALGEMEEN DEEL
4
1.
Voorwoord
4
2.
Zienswijzen op de Uitgangspuntennota 2027
7
2.1.
7
Zienswijzen en reactie dagelijks bestuur hierop
3.
Tijdsplanning
10
4.
Kerngegevens begroting 2027
11
BESLUIT
14
BELEIDSBEGROTING
15
5.
Bestuurlijke en beleidsmatige kaders
15
5.1.
GGD-taken
15
5.2.
Bestuurlijke kaders
16
5.2.1.
16
5.3.
6.
Onderzoek naar bezuinigingsscenario’s
5.2.2. Onderzoek naar een toekomstbestendige Jeugdgezondheidszorg
16
5.2.3.
17
Nieuwe bestuursagenda
Beleidsmatige ontwikkelingen
17
5.3.1.
Jeugdgezondheidszorg
17
5.3.2.
Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA)
18
5.3.3.
Voorbereiding op dreigende crises
20
5.3.4.
Inzicht in wat de GGD doet
20
Indicatoren en kengetallen
PROGRAMMAPLAN
23
7.
Programma Jeugdgezondheid
27
7.1.
Wat willen we bereiken?
27
7.2.
Wat gaan we ervoor doen?
27
7.3.
Wat mag het kosten?
28
8.
9.
10.
Programma Algemene gezondheidszorg
29
8.1.
Wat willen we bereiken?
29
8.2.
Wat gaan we ervoor doen?
29
8.3.
Wat mag het kosten?
30
Programma Kennis- en Expertise
31
9.1.
Wat willen we bereiken?
31
9.2.
Wat gaan we ervoor doen?
31
9.3.
Wat mag het kosten?
31
Inwonerbijdrage en organisatieprojecten Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept
Intern
22
32 2
11.
10.1.
Wat willen we bereiken?
32
10.2.
Wat gaan we ervoor doen?
32
10.3.
Wat mag het kosten?
32
Overhead
33
11.1.
Wat willen we bereiken?
33
11.2.
Wat gaan we ervoor doen?
33
11.3.
Wat mag het kosten?
33
PARAGRAFEN
34
12.
Paragrafen
34
12.1.
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
34
12.2.
Financiering
36
12.3.
Openbaarheidsparagraaf
37
12.4.
Bedrijfsvoering
37
FINANCIËLE BEGROTING
38
13.
Financiële uitgangspunten
38
13.1.
Indexering
38
13.2.
Mutaties inwonerbijdrage 2027
39
13.3.
Uitzetting van de financiële positie en toelichting
44
13.4.
Meerjarenraming en toelichting
47
13.5.
Staat van activa
49
14.
BIJLAGEN
50
14.1.
50
Bijlage A: Inwonerbijdragen 2027 per deelnemende gemeente
14.2. Bijlage B: Overzicht zienswijzen raden op de Uitgangspuntennota 2027 en reactie dagelijks bestuur GGD 52 14.3.
Bijlage C: Eerste begrotingswijziging programmabegroting 2027
73
14.4.
Bijlage D: Outcome-indicatoren en kengetallen
788
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
3
ALGEMEEN DEEL 1. Voorwoord Voor u ligt de programmabegroting 2027 van GGD Noord- en Oost-Gelderland. In het voorwoord hiervan benoemen we relevante ontwikkelingen en uitdagingen die van invloed zijn op onze GGD. Een aantal ontwikkelingen zijn redelijk voorspelbaar; voor andere geldt dat de besluitvorming in 2026 bepalend is voor 2027 en de verdere toekomst. De GGD is van de gemeenten De GGD is een publieke organisatie waarop men kan bouwen en vertrouwen, waar gemeenten terecht kunnen voor informatie en advies over zaken die de preventieve gezondheidszorg raken en die zorgt voor de uitvoering van taken op het terrein van de publieke gezondheid. Samen met de gemeenten werken wij aan een goede gezondheid (en veiligheid) van de inwoners in onze regio. De GGD levert daartoe de kennis en expertise op het terrein van de publieke gezondheid. Wij stemmen onze dienstverlening zo goed mogelijk af op de behoefte van de gemeenten. In 2025 zijn wij gestart met het gezamenlijk uitwerken van programma’s en projecten; vanaf het ontwerp tot aan het eindresultaat. Deze werkwijze zetten wij in 2027 voort. Als publieke organisatie worden wij aangestuurd door de 22 gemeenten in Noord- en OostGelderland. De wethouders publieke gezondheid van deze 22 gemeenten vormen gezamenlijk het algemeen bestuur van de GGD.
De uitdaging is om de regionale, subregionale en lokale wensen indien mogelijk met elkaar te verbinden. Landelijke Nota gezondheidsbeleid In 2026 is de landelijke nota gezondheidsbeleid gepubliceerd. Belangrijk thema is een verschuiving van de focus van ziekte en zorg naar gezondheid en welzijn. Dit vraagt om een betere verbinding tussen het sociale domein en het gezondheidsdomein. De gemeenten moeten binnen 2 jaar na de publicatie van de landelijke nota een regionale/lokale nota gezondheidsbeleid opstellen. De GGD faciliteert hierbij. Deze nota’s bieden ook inhoudelijke input voor de nieuwe bestuursagenda die in 2027 door het algemeen bestuur wordt opgesteld. Weerbaarheid Vanuit het perspectief van publieke veiligheid en gezondheid werken wij samen met de VNOG aan een visie op een sterke publieke dienstverlening in de regio. De verandering in risico’s rondom veiligheid en gezondheid maken dat voorbereiding op een grootschalige en langdurige crisisaanpak nodig is. Dit brengt een groter beroep op de weerbaarheid en veerkracht van inwoners met zich mee. Om de weerbaarheid en veerkracht van inwoners en de samenhang met
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
4
het sociaal domein te versterken is van belang dat zij de publieke voorzieningen in de woonkernen en wijken goed weten te vinden. Een transparante GGD organisatie De gemeenten vragen de GGD om transparant te zijn over haar dienstverlening. Met de doorontwikkeling van de producten- en dienstencatalogus en de ontwikkeling van kengetallen en indicatoren vergroot de GGD het inzicht in de toegevoegde waarde van de GGD-organisatie. Verder investeren wij in het toegankelijk maken van de informatie over de gezondheid van de inwoners tot op wijkniveau. Dit vindt u terug in het Kompas Volksgezondheid. De organisatie van de Jeugdgezondheidszorg Gemeenten maken in 2026 keuzes over de inrichting van de jeugdgezondheidszorg in de regio Noord- en Oost-Gelderland. Deze besluitvorming heeft een belangrijke impact op de toekomstige positionering van de GGD in de publieke infrastructuur en de inrichting van de organisatie in 2027. Programmabegroting 2027 In deze Programmabegroting komen bovenstaande ontwikkelingen en uitdagingen weer terug. Daarnaast is deze Programmabegroting gebaseerd op de uitgangspunten die wij beschreven in de Uitgangspuntennota 2027. Enkele belangrijke punten uit deze Uitgangspuntennota vindt u terug in hoofdstuk 5 van deze begroting, waarin wij ingaan op de bestuurlijke en beleidsmatige kaders voor 2027. De financiële kaders staan in hoofdstuk 13.
De gemeenteraden konden een zienswijze op deze Uitgangspuntennota indienen. Deze zienswijzen hebben wij meegenomen bij het opstellen van deze begroting. In een bijlage bij deze begroting staan de van de raden ontvangen zienswijzen en de reactie van ons dagelijks bestuur hierop. Zienswijzen op de ontwerpbegroting indienen uiterlijk 7 juli 2026 Op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) hebben de raden van de gemeenten een termijn van 12 weken om een zienswijze op de concept-Programmabegroting in te dienen. De zienswijzetermijn voor deze ontwerpbegroting loopt tot 7 juli 2026. De raden kunnen hierbij ook de informatie in de Jaarrekening 2025 betrekken. Deze ontvangen de gemeenten vóór 30 april 2026. Het algemeen bestuur van de GGD beslist op 9 september 2026 over de Programmabegroting 2027.
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
5
Toelichting door GGD De GGD is van harte bereid om aan de raden van de gemeenten een toelichting te geven op deze Programmabegroting. De GGD laat zich door de raad of een raadscommissie graag hiervoor uitnodigen. Nadere informatie Als u vragen heeft, kunt u contact opnemen met: •
R. Schwebke, concern controller, 088 443 35 25, r.schwebke@ggdnog.nl.
•
D. Vreman, beleidsadviseur, 088 443 31 30, d.vreman@ggdnog.nl.
Warnsveld, 9 april 2026 Het dagelijks bestuur,
drs. J.J. Baardman,
A.J. Prins,
directeur publieke gezondheid
voorzitter
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
6
2. Zienswijzen op de Uitgangspuntennota 2027 Op 28 november 2025 ontvingen de raden de Uitgangspuntennota 2026, waarin de beleidsmatige en financiële kaders voor de Programmabegroting 2026 staan. De raden konden tot 1 maart 2026 hun zienswijze op deze Uitgangspuntennota indienen. De van de raden ontvangen zienswijzen zijn betrokken bij het opstellen van deze Programmabegroting. In dit hoofdstuk staan de hoofdlijnen van de door diverse gemeenten ingediende zienswijzen en de reactie van ons dagelijks bestuur daarop. Een uitgebreid overzicht van alle zienswijzen en ons oordeel over deze zienswijzen en eventuele conclusies die wij daaraan verbinden staan in bijlage B van deze Programmabegroting.
2.1.
Zienswijzen en reactie dagelijks bestuur hierop
Acht gemeenteraden hebben besloten om geen zienswijze in te dienen. Dit zijn de raden van de gemeenten Aalten, Berkelland, Doetinchem, Lochem, Montferland, Oost Gelre, Putten en Winterswijk. De gemeente Oude-IJsselstreek heeft de Uitgangspuntennota met het oog op de context met aanzienlijke onzekerheden voor kennisgeving aangenomen. Onderstaand noemen wij meest genoemde zienswijzen en vermelden wij de reactie van ons dagelijks bestuur op deze zienswijzen. In bijlage B van deze programmabegroting vindt u een samenvatting van de zienswijze per gemeente en onze reactie daarop. Informeren van gemeenteraden Veel raden die een zienswijze hebben ingediend vragen de GGD om de raden tijdig te informeren en te betrekken bij belangrijke uitdagingen en ontwikkelingen op het terrein van de publieke gezondheidszorg. Wij zetten ons in voor het voortdurend verbeteren van onze informatievoorziening aan de raden. Daarmee willen wij recht doen aan dat wat daarover in onze gemeenschappelijke regeling is opgenomen, namelijk dat het algemeen bestuur de raden alle inlichtingen geeft, die de raden voor de uitoefening van hun taak nodig hebben. Dit geldt in het bijzonder voor alle zaken met grote politieke, financiële en/of maatschappelijke gevolgen.
Indicatoren en kengetallen De stappen die de GGD, samen met gemeenten, heeft gezet rondom het ontwikkelen van kengetallen en indicatoren worden gewaardeerd. Een aantal raden wil deze kengetallen en indicatoren ook terugzien in de verschillende documenten in het kader van de planning- en controlcyclus.
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
7
Wij werken aan het doorontwikkelen van onze kengetallen en indicatoren. Dit doen wij in nauwe samenwerking met de gemeenten, zodat wij zo goed mogelijk aansluiten bij hun wensen en behoeften. Het aansluiten bij de planning- en controlcyclus heeft daarbij zeker aandacht. Aandacht voor de financiële positie van gemeenten Verschillende raden vragen aandacht voor de financiële situatie van de gemeenten. Zij stemmen ermee in dat de GGD heeft aangegeven om samen met gemeenten te willen zoeken naar bezuinigingsmogelijkheden in de jaren na 2027. De raad van Apeldoorn geeft aan dat een verdere uitwerking van bezuinigingsscenario’s niet nodig is, gezien het belang dat hij hecht aan het in stand houden van een sterke GGD. Wij hebben oog voor de financiële situatie van gemeenten. Dat is ook de reden dat wij samen met gemeenten zoeken naar mogelijke scenario’s om kosten voor de deelnemende gemeenten te besparen. Informele raadsadviescommissie Veel raden gaan in op het instellen van een informele raadsadviescommissie. Een aantal van hen is van mening dat het instellen van een dergelijke commissie zo spoedig mogelijk moet gebeuren; andere raden daarentegen kunnen zich vinden in het besluit van het algemeen bestuur om de evaluatie van informele raadsadviescommissie van de Veiligheidsregio Noorden Oost-Gelderland af te wachten en daaruit te leren.
Zoals besloten in het algemeen bestuur, wachten wij de evaluatie van de gemeenschappelijke raadadviescommissie van de VNOG af en bezien op basis daarvan of het aansluiten bij de informele raadsadviescommissie van de VNOG tot de mogelijkheden behoort. Rol en positie GGD NOG In de Uitgangspuntennota 2027 zijn vragen gesteld over de rol en de positie die de GGD binnen de publieke gezondheidszorg kan innemen. Enkele raden vragen de GGD aan te geven hoe deze vragen beantwoord gaan worden. Het nieuwe algemeen bestuur stelt meerjarige financiële en beleidsmatige kaders op: de nieuwe bestuursagenda. Het algemeen bestuur kan desgewenst ingaan op de gewenste rol en positie van de GGD. Deze zijn van diverse ontwikkelingen afhankelijk. De raad zal in ieder geval de mogelijkheid worden geboden een zienswijze op de nieuwe bestuursagenda te geven.
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
8
Evaluatie Bestuursagenda 2023-2027 Enkele raden verzoeken de GGD nadrukkelijk om werk te maken van de evaluatie van de huidige bestuursagenda en de resultaten hiervan te betrekken bij het opstellen van een nieuwe bestuursagenda door het nieuwe algemeen bestuur en bij de Uitgangspuntennota 2028. De Bestuursagenda 2023-2027 loopt in elk geval nog t/m 2026. In 2027 zal de Bestuursagenda worden geëvalueerd. De uitgangspuntennota 2028 moet voor 1 december 2026 naar de raad toegestuurd worden. Het meenemen van de uitkomsten van een evaluatie in de uitgangspuntennota 2028 is daarmee niet mogelijk. Uiteraard zullen we de resultaten van de evaluatie benutten voor de nieuwe bestuursagenda. Overige zienswijzen Naast bovengenoemde zienswijzen zijn door een of enkele raden nog andere onderwerpen naar voren gebracht in hun zienswijze. Bijvoorbeeld de vraag naar duidelijkheid van de GGD over de inzet in het kader van IZA/GALA en AZWA, de samenwerking met andere GGD’en en over het bepleiten van een proactieve rol van de GGD bij het signaleren van ontwikkelingen en het doen van voorstellen daarover. In dit hoofdstuk gaan wij daar verder niet op in. Deze zienswijzen en onze reactie daarop kunt u, zoals aangegeven, teruglezen in bijlage B van deze programmabegroting.
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
9
3. Tijdsplanning
Jaarrekening 2025
Uitgangspuntennota 2027
Wanneer
Wie
27 november 2025
Uitgangspuntennota 2027 bespreken.
Algemeen bestuur GGD1
28 november 2025
Uitgangspuntennota 2027 naar raden zenden met verzoek om een zienswijze.
Dagelijks bestuur GGD
28 november 2025 – 1 maart 2026
Zienswijzen op Uitgangspuntennota 2027 indienen
Gemeenten
9 april 2026
Vaststellen Jaarrekening 2025 en ter informatie aan de raden zenden.
AB GGD
9 april 2026 10 april 2026 tot 7 juli 2026
Programmabegroting 2027
Wat
Vóór 9 september 2026 9 september 2026
Februari 2027
Concept-Programmabegroting 2027 bespreken. Concept-Programmabegroting 2027 aan de raden toezenden. Zienswijzen op conceptProgrammabegroting 2027 indienen. Raden informeren over oordeel dagelijks bestuur over de zienswijzen. Beslissen over vaststelling Programmabegroting 2027. Beslissen over: - actualisering van inhoudelijke speerpunten 2027 - actualisering van financiële cijfers (op basis productenraming) en Staat van activa (voorgenomen investeringen), beide zonder gevolg voor inwonerbijdragen.
AB GGD DB GGD Gemeenten
DB GGD AB GGD
AB GGD
Het algemeen bestuur (AB) van GGD NOG bestaat uit de wethouders volksgezondheid van de 22 deelnemende gemeenten. Het AB kiest uit zijn midden een dagelijks bestuur (DB). Hierin hebben zes wethouders zitting en één burgemeester (namens het DB van Veiligheidsregio NOG, met in beide besturen de portefeuille geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio - GHOR). 1
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
10
4. Kerngegevens begroting 2027 Werkgebied GGD Noord- en Oost-Gelderland
Deelnemende gemeenten en inwoneraantallen 31-12-2025 Aantal deelnemende gemeenten 22 Totaal aantal inwoners 851.887
Elburg Ermelo Harderwijk Nunspeet Oldebroek Putten
24.039 28.191 50.661 29.686 24.529 25.169
Midden-IJssel / Oost-Veluwe Apeldoorn Brummen Epe Hattem Heerde Lochem Voorst Zutphen
totaal aantal gemeenten
182.275 6
totaal aantal gemeenten
Noord-Veluwe
Achterhoek 169.222 21.561 33.781 12.822 19.325 34.213 25.567 49.290
Aalten Berkelland Bronckhorst Doetinchem Montferland Oost Gelre Oude IJsselstreek Winterswijk
27.603 43.990 35.981 60.473 37.008 29.876 39.602 29.298
365.781 8
totaal aantal gemeenten
303.831 8
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
11
Personeelsbestand per 31-12-2025
in vaste dienst
in tijdelijke dienst
Uitzendkrachten
298 233
55 34
7 n.v.t
Aantal medewerkers Aantal fte’s
totaal 360 267
Totaal lasten en baten begroting 2027 Lasten
€ 33.490.000
Baten
€ 33.518.000
Verdeling totale lasten over programma’s 2027 (x 1.000) € 8.324 € 10.395
Jeugd gezondheid zorg Algemene Gezondheid zorg Kennis en Expertise
€ 357
Inwoner-bijdrage en organisatie projecten
€ 2.874 € 11.540
Verdeling totale lasten 2027 (x 1.000) € 5.196
€ 2.030
Indirecte Kosten Personeelslasten Overige lasten
€ 26.264
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
12
Verdeling baten 2027 (x 1.000)
€ 14.704
Overige baten Inwonerbijdrage
€ 18.814
Verplichte beleidsindicatoren Beleidsindicatoren taakveld Bestuur en ondersteuning Indicator Formatie per 1000 inwoners Bezetting per 1000 inwoners Apparaatskosten per inwoner Externe inhuur als % van de loonsom en kosten inhuur Overhead in % van de totale kosten
kengetal
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
0,31 0,31 11,85 2,1% 30,1%
13
BESLUIT
Het algemeen bestuur van GGD Noord- en Oost-Gelderland;
BESLUIT:
de Programmabegroting 2027 van GGD Noord- en Oost-Gelderland vast te stellen.
Aldus besloten in de openbare vergadering van 9 september 2026
drs. J.J. Baardman, directeur publieke gezondheid
A.J. Prins, voorzitter
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
14
BELEIDSBEGROTING 5. Bestuurlijke en beleidsmatige kaders In dit hoofdstuk beschrijven wij de taken van de GGD en gaan wij in op enkele ontwikkelingen die van belang zijn voor de GGD.
5.1.
GGD-taken
De taken van de gemeenten en de GGD op het terrein van de publieke gezondheidszorg staan in de Wet publieke gezondheid (Wpg). Ook laten gemeenten andere taken door de GGD uitvoeren. Dit zijn taken die aansluiten bij de kerntaken en de deskundigheid van de GGD. De 22 colleges van B en W hebben hun samenwerkingsafspraken vastgelegd in een gemeenschappelijke regeling. Gemeenten willen weten welke invloed zij hebben op GGD-taken en hoe zij hierop kunnen sturen. GGD NOG onderscheidt daarom zijn taken volgens het ABCD-model:
A. wettelijke GGD-taken Taken van gemeenten die zij wettelijk verplicht laten uitvoeren door de GGD.
B. wettelijke gemeentelijke taken Taken die de gemeenten op basis van een wet moeten uitvoeren en die de GGD in hun opdracht kan uitvoeren. Daarbij is er een onderscheid in: - B1-taken: taken die vastliggen in de gemeenschappelijke regeling (zoals de Jeugdgezondheidszorg), en - B2-taken: taken die de GGD uitvoert op basis van subsidiëring en/of een dienstverleningsovereenkomst (bijvoorbeeld activiteiten voor maatschappelijke zorg, toezicht Wmo of lijkschouw).
C. autonome gemeentelijke taken Zelfstandige taken van gemeenten die de GGD kan uitvoeren in hun opdracht.
D. externe taken Taken die de GGD uitvoert in opdracht van derden, zoals rijksoverheid, politie en burgers, in aansluiting op de kerntaken van de GGD. In de programma’s onderscheiden wij steeds deze vier soorten taken. Meer informatie hierover en de mate van (beleids)invloed van gemeenten op de dienstverlening vindt u in onderstaand schema.
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
15
5.2.
Bestuurlijke kaders
Een tweetal bestuurlijke ontwikkelingen waarover in de vorige programmabegroting is geschreven, zijn nog steeds actueel. Dit betreft het onderzoek naar bezuinigingsscenario’s en het onderzoek naar een toekomstbestendige Jeugdgezondheidszorg.
5.2.1. Onderzoek naar bezuinigingsscenario’s Het algemeen bestuur van de GGD heeft in 2025 besloten in 2026 niet te bezuinigen op de GGD. Dit met het oog op verschillende ontwikkelingen, waarvan niet duidelijk is welke gevolgen deze hebben voor de GGD. Genoemd zijn onder meer het onderzoek naar een toekomstbestendige jeugdgezondheidszorg, het wegvallen van de taak Medische Arrestantenzorg en enkele landelijke ontwikkelingen, zoals rondom de rol van de GGD bij (de voorbereiding op) crises. De gemeenten gaven aan een meer inhoudelijke afweging te willen maken bij het inventariseren en wegen van eventuele besparingen bij de GGD. Door het algemeen bestuur is wel aangegeven dat de GGD in gesprek moet blijven met de gemeenten en, afhankelijk van regionale en landelijke ontwikkelingen, te bezien of bezuinigen op de GGD voor latere jaren mogelijk en wenselijk is.
5.2.2. Onderzoek naar een toekomstbestendige Jeugdgezondheidszorg Het algemeen bestuur van de GGD heeft in februari 2025 besloten tot het starten van een onderzoek naar een toekomstbestendige jeugdgezondheidszorg. Voorop staat wat betreft de GGD het belang voor de jeugd en hun ouders/verzorgers. Het onderzoek wordt onafhankelijk begeleid vanuit de gemeenten. De uitkomst van dit onderzoek en de besluiten die gemeenten naar aanleiding hiervan nemen, zijn ook van groot belang voor de GGD. De verwachting is dat de GGD zonder jeugdgezondheidszorg voornamelijk kennis- en netwerkpartner is op het terrein van de publieke Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
16
gezondheid. Mét jeugdgezondheidszorg voor 0-18-jarigen kan de GGD een meer proactieve rol vervullen als publieke organisatie in een veranderende wereld met raakvlakken met andere taken binnen de publieke gezondheidszorg en met het sociaal domein.
5.2.3. Nieuwe bestuursagenda In verband met de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 vernieuwt het algemeen bestuur in 2026. Dit algemeen bestuur kan – in navolging van voorgaande algemeen besturen – besluiten een bestuursagenda voor de nieuwe bestuursperiode op te stellen. Het is aan het nieuwe algemeen bestuur om te besluiten waar de focus op ligt en welke onderwerpen daarin aan bod komen. Wij gaan ervan uit dat het algemeen bestuur daarbij de geleerde lessen en de zienswijzen van de raden in het oog houdt.
5.3.
Beleidsmatige ontwikkelingen
Onderstaand gaan wij in op enkele belangrijke beleidsmatige ontwikkelingen. Deze zijn ook benoemd in de Uitgangspuntennota 2027. Wij noemen deze nogmaals in deze programmabegroting, omdat deze onderwerpen van grote betekenis zijn voor het werk van de GGD in relatie tot de gemeenten. Wij gaan binnen enkele ontwikkelingen ook in op de in december 2025 verschenen landelijke nota gezondheidsbeleid.
5.3.1. Jeugdgezondheidszorg GGD NOG voert de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) voor de 4-18-jarigen uit in 21 van de 22 deelnemende gemeenten. De JGZ voor de 0-4-jarigen is in de subregio’s belegd bij drie particuliere organisaties. De gemeente Apeldoorn voert de JGZ voor 0-18 jaar zelf integraal uit. GGD NOG heeft bij het dagelijks bestuur aangegeven dat de JGZ in de huidige vorm niet uitvoerbaar is voor de GGD. In februari 2025 hebben de portefeuillehouders jeugdgezondheidszorg daarom besloten tot het uitvoeren van een onderzoek naar een toekomstbestendige JGZ in de regio. Zie hiervoor hoofdstuk 5.2.2. Inhoudelijke en financiële gevolgen op korte termijn voor de GGD De uitkomsten van het onderzoek zijn op dit moment nog niet duidelijk. Dat betekent dat de uiteindelijk implementatie nog op zich laat wachten. In de tussentijd voert de GGD de JGZ in de huidige vorm uit. Dat betekent dat: •
de mogelijkheid om binnen de bestaande opdracht en kaders de JGZ 4-18 te flexibiliseren nagenoeg afwezig is;
•
de laagdrempeligheid van het contact vanaf 4 jaar vermindert;
•
er een inefficiënte werkwijze is en risico’s op kinderen niet in beeld; De digitale systemen wijken onderling van elkaar af. Gegevensoverdracht van dossiers
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
17
vindt in belangrijke mate geautomatiseerd plaats, maar cruciale detailinformatie wordt niet automatisch van het ene in het andere systeem geladen; •
personeel beperkt onderling inzetbaar is. De GGD maakt gebruik van verschillende systemen. Hierdoor is het minder makkelijk om stafartsen en verpleegkundigen (bij uitval) uit de verschillende regio’s onderling in te zetten.
We stellen voor om in afwachting van de definitieve uitkomsten van het onderzoek € 290.214 incidenteel aan extra kosten op te nemen in de inwonerbijdrage. Dit is nodig om de continuïteit van de dienstverlening niet in gevaar te brengen. Het aanvullende budget wordt ingezet voor extra formatie in de uitvoering, zoals artsen, verpleegkundigen en doktersassistenten. Dit geeft een sterkere basis om in te spelen op veranderende omstandigheden in de teams, zoals bij ziekte of vertrekkende medewerkers, waardoor de dienstverlening doorgang kan vinden en er minder kans is op achterstanden. Dit betekent een incidentele verhoging van de inwonerbijdrage van € 0,43 per inwoner in 2027 voor de deelnemende gemeenten, exclusief Apeldoorn. Dit nemen we op in de 1e begrotingswijziging 2027 die als bijlage is opgenomen in deze programmabegroting. Hiermee zijn de vier bovengenoemde knelpunten nadrukkelijk niet opgelost, maar worden enkele knelpunten enigszins verzacht. Gemeenteraden kunnen zienswijze indienen De raden hebben het recht om een zienswijze op de begrotingswijzing in te dienen, aangezien deze leidt tot een hogere inwonerbijdrage. Hiervoor geldt de twaalf weken-termijn (zie art 35 Wet gemeenschappelijke regelingen en art. 21 Gemeenschappelijke regeling GGD NOG). Dit kan tegelijk met de zienswijze-procedure voor de Programmabegroting 2027.
De 1e begrotingswijziging 2027 is opgenomen op p. 73, in hoofdstuk 14, Bijlage C: Concept 1e begrotingswijziging 2027.
5.3.2. Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) In het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) maken overheid, zorg, welzijns- en maatschappelijke partijen afspraken om de zorg en welzijn beter toekomstbestendig te maken. In dit akkoord staat beschreven dat gezondheid medebepalend is voor de mate waarin we kunnen meedoen in de maatschappij en hoe zelfredzaam we zijn. Samenwerking tussen het sociaal domein en de publieke gezondheidszorg is nodig om mensen gezond te houden en voor een gelijkwaardige toegang tot welzijn en zorg. Roken, overgewicht, te weinig bewegen, eenzaamheid en mentale klachten hebben een grote impact op de gezondheid en daarmee op de ziektelast en zorgvraag. Daarom moet er aandacht zijn voor preventie, een gezonde leefomgeving en een sterk sociaal netwerk. Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
18
Enkele onderdelen van het AZWA zijn relevant voor de publieke gezondheid, zoals medische preventie door vaccinatie, de inrichting van ketenaanpakken, aandacht voor mentale gezondheid, de impuls voor Gezonde School en Nu Niet Zwanger en een betere aansluiting van de jeugdgezondheidszorg op andere netwerken. Vanuit het AZWA wordt ook van de GGD inzet gevraagd; onder meer rondom voortzetting van de coördinatie van regionale ketenaanpakken en verdere investeringen in Nu Niet Zwanger en Gezonde School. Het spreekt vanzelf dat de specifieke invulling van de rol van de GGD in nauwe samenspraak met de gemeenten moet plaatsvinden. Met onze inzet in het kader van AZWA geeft de GGD invulling aan de inhoudelijke thema’s van de Bestuursagenda 2023-2027. Landelijke nota gezondheidsbeleid De gemeentelijke inspanningen – en die van andere partijen – in het kader van AZWA worden ondersteund door de nieuwe landelijke nota gezondheidsbeleid 2025-2028. Deze nota is in december 2025 openbaar gemaakt. De nota bevat vijf hoofdthema’s: • Kansrijk opgroeien • Terugdringen van gezondheidsachterstanden • Mentale gezondheid • Vitaal ouder worden • Gezonde leefomgeving De nota gaat uit van de visie dat het bevorderen en beschermen van gezondheid een integraal onderdeel moet zijn van bredere maatschappelijke doelstellingen. De aandacht verschuift van zorg naar gezondheid en welzijn.
Dit vereist betere samenwerking tussen het sociaal en het zorgdomein. Vanuit het IZA en GALA is al gewerkt aan samenwerking tussen het sociaal en medisch domein via vijf ketenaanpakken. Deze komen terug in het AZWA, waarin de ketenaanpakken zijn doorontwikkeld naar zogeheten basisfunctionaliteiten of op de ontwikkelagenda zijn gezet. Nota gemeentelijk gezondheidsbeleid Gemeenten moeten binnen twee jaar na openbaarmaking van deze landelijke nota een nota gemeentelijk gezondheidsbeleid vaststellen. De GGD kan ondersteuning bieden bij de totstandkoming van de nota’s gemeentelijk gezondheidsbeleid. Net zoals de GGD een rol kan vervullen rond de ketenaanpakken in relatie tot gezondheid en de kennis- en preventie-infrastructuur. De GGD kan regionale samenwerking faciliteren en een brug vormen tussen het medisch en sociaal domein. Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
19
De GGD is met gemeenten in gesprek hierover.
5.3.3. Voorbereiding op dreigende crises De Rijksoverheid zet samen met regionale en lokale overheden in op het vergroten van het veiligheidsbewustzijn en het versterken van de paraatheid voor een weerbare samenleving. Dit brengt een groter beroep op weerbaarheid en veerkracht van inwoners met zich mee. Ook de eerdergenoemde landelijke nota gezondheidsbeleid gaat in op het thema weerbaarheid. Inwoners moeten weten wat ze zelf kunnen doen en met hun omgeving afspraken maken over hulp in noodsituaties. De rol van de publieke gezondheidszorg is hierin belangrijk. Door het bevorderen van fysieke én mentale gezondheid van inwoners draagt de publieke gezondheidszorg bij aan weerbaarheid op individueel, maatschappelijk en organisatorisch niveau. Hierdoor zijn inwoners fysiek én mentaal beter bestand tegen de impact van crises, rampen en andere bedreigingen, zo staat in de landelijke nota. De reguliere crisistaken van de GGD zijn infectieziektebestrijding, psychosociale hulpverlening, medische milieukunde en gezondheidsonderzoek na rampen. Daarnaast kan de GGD een rol spelen in het versterken van de weerbaarheid en veerkracht van inwoners. Ook heeft de GGD opschalingscapaciteit die ingezet kan worden ten tijde van een crisis. In de voorbereiding op onze taken tijdens een crisis werken wij nauw samen met de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland en met gemeenten.
5.3.4. Inzicht in wat de GGD doet Wij willen graag laten zien welke activiteiten wij uitvoeren en wat – voor zover mogelijk – de resultaten hiervan zijn (want zoals ook in het volgende hoofdstuk is toegelicht zijn niet altijd op korte termijn de resultaten van onze activiteiten zichtbaar). Dat betekent ook dat wij graag voor een gemeentelijke raadscommissie een toelichting willen geven op bepaalde ontwikkelingen wanneer daaraan behoefte is. Andere instrumenten om te laten zien wat de GGD doet zijn onder meer het ontwikkelen van kengetallen en indicatoren en het instellen van een informele raadsadviescommissie. Ook willen wij in dit kader verwijzen naar onze Producten- en Dienstencatalogus op de website van de GGD en het Kompas Volksgezondheid.
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
20
Kengetallen en indicatoren Raden vragen de GGD meer inzicht te bieden in de prestaties van de GGD. Hierdoor kan de raad de kaderstellende en controlerende rol op een goede wijze toepassen. Wij hebben daartoe, samen met gemeenten, het project ‘Kengetallen en indicatoren’ gestart. Dit project heeft als doel om de activiteiten van de GGD inzichtelijk te maken voor de gemeenteraden. De focus van de werkgroep ligt op de speerpunten uit de bestuursagenda. Zie ook hoofdstuk 6 van deze programmabegroting over kengetallen en indicatoren en bijlage D. Raadsadviescommissie Op voorstel van de gezamenlijke raden in de regio kan het algemeen bestuur een gemeenschappelijke raadsadviescommissie instellen. Aangezien een gemeente in de regio Noord- en Oost-Gelderland expliciet heeft aangegeven geen raadsadviescommissie te willen, is een informele raadsadviescommissie het alternatief. De Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG) is gestart met een informele adviescommissie. De VNOG doet hiermee ervaring op en dit wordt in de eerste helft 2026 geëvalueerd. Wij kunnen hierbij aansluiten en hiervan leren. Indien de VNOG doorgaat met de informele adviescommissie kan ook onderzocht worden of het wenselijk is om een gezamenlijke raadsadviescommissie in te stellen.
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
21
6. Indicatoren en kengetallen Om gemeenten te ondersteunen is het noodzakelijk om (trends in) de gezondheidssituatie inzichtelijk te maken. Dit biedt aanknopingspunten voor het formuleren van de doelstellingen op de korte-, middellange – en lange termijn. Met dit inzicht kunnen we gericht sturen. Dit brengen we in deze begroting overzichtelijk in beeld aan de hand van drie onderdelen: •
Outcome-indicatoren: hoe staat het met de gezondheid van inwoners?
•
Kengetallen: wat doet de GGD concreet en welke prestaties leveren we?
•
Middelen: wat kost deze inzet?
In de vorige programmabegroting zijn verschillende outcome-indicatoren opgenomen op basis van de prioriteiten uit de Bestuursagenda 2023 – 2027. Deze indicatoren sluiten aan bij de Bestuursagenda 2023-2027. Deze worden in deze programmabegroting aangevuld met de eerste resultaten van het project Kengetallen en Indicatoren, dat samen met gemeenten wordt vormgegeven. Vanwege de omvang van dit onderdeel is er dit jaar voor gekozen dit in de bijlage plaatsen. Wij verwijzen u voor de indicatoren en kengetallen daarom naar bijlage D op bladzijde 78. Meer informatie over welke activiteiten de GGD uitvoert is te vinden in onze producten- en dienstencatalogus. Meer kengetallen zijn te vinden op de website van het Kompas Volksgezondheid.
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
22
PROGRAMMAPLAN Inleiding In het programmaplan staat per programma op hoofdlijnen wat de GGD in 2027 wil bereiken, wat ervoor wordt gedaan en wat het kost. Deze programmabegroting kent de volgende programma’s: -
Jeugdgezondheid
-
Algemene Gezondheidszorg
-
Kennis en Expertise
-
Inwonerbijdrage en Organisatieprojecten, en
-
Overhead.
Deze programma’s dragen bij aan het realiseren van de prioriteiten uit de Bestuursagenda 20232027. Bij de programma’s geven wij aan, aan welke prioriteiten deze bijdragen. De GGD ontvangt voor het uitvoeren van de basistaken van de 22 deelnemende gemeenten een inwonerbijdrage. De lasten van deze basistaken presenteren we conform BBV bij de programma’s waar de lasten worden gerealiseerd. De inwonerbijdrage presenteren we als één bedrag bij het programma inwonerbijdrage en organisatieprojecten. Hierdoor zijn de gerealiseerde resultaten per programma negatief. Het programma inwonerbijdrage en organisatieprojecten heeft een positief gerealiseerd resultaat van € 18.457.000.
Bestuursagenda 2023-2027 is richtinggevend Zoals hiervoor aangegeven, staat in het programmaplan op hoofdlijnen wat de GGD in 2027 wil bereiken. Richtinggevend voor de doelstellingen op het terrein van de publieke gezondheidszorg zijn de prioriteiten uit de Bestuursagenda. Deze prioriteiten zijn: •
Vergroten van gelijke kansen op gezondheid voor iedereen
•
Mentale gezondheid
•
Gezonde fysieke en sociale leefomgeving
•
Gezonde leefstijl.
Deze prioriteiten uit de Bestuursagenda zijn vertaald in outcome-indicatoren (zie bijlage D). Om deze ‘outcome’ te bereiken hebben wij voor deze prioriteiten ambities geformuleerd voor 2027. Wij rapporteren hierover in de bestuursrapportages aan het algemeen bestuur. Bij de specifieke programma’s is te lezen welke activiteiten wij in het kader van deze ambities uitvoeren. Voor een aantal activiteiten zijn in bijlage D ook kengetallen geformuleerd. De prioriteiten komen ook terug in de in december 2025 verschenen landelijke nota gezondheidsbeleid. De visie daarin is, dat het bevorderen en beschermen van gezondheid een Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
23
integraal onderdeel moet zijn van bredere maatschappelijke doelstellingen. Dit vereist betere samenwerking tussen het sociaal en het gezondheidsdomein. Deze samenwerking wordt ook genoemd in het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). De landelijke nota gezondheidsbeleid ziet hierin een belangrijke rol voor de directeur publieke gezondheid (DPG): “De DPG is de schakel tussen openbaar bestuur, zorg, sociaal domein en veiligheid en participeert actief in vele netwerken tussen deze sectoren. Omdat gezondheidswinst op meerdere beleidsterreinen kan worden behaald, kiezen DPG’en voor een integrale benadering bij het aanpakken van gezondheidsproblemen.” Om als GGD als publieke organisatie hierin een proactieve rol te kunnen vervullen is het nodig dat de GGD hiervoor voldoende is toegerust.
Ambities Voor datgene wat wij willen bereiken in 2027 formuleren wij ambities, samenhangend met de prioriteiten uit de Bestuursagenda 2023-2027. Vergroten van gelijke kansen op gezondheid voor iedereen Er zijn verschillen in gezondheid tussen diverse groepen van de bevolking en die verschillen lijken zelfs groter te worden. Daar willen we wat aan doen. Wij streven ernaar onze activiteiten op het terrein van de maatschappelijke zorg (zorgmijders, woningvervuilers etc.) uit te breiden naar meer gemeenten. Daarnaast streven wij naar een groter bereik onder (jeugdige) nieuwkomers en op het speciaal onderwijs. Ook willen wij de vaccinatiegraad bevorderen en werken wij aan de inrichting van een vaccinatiecentrum voor volwassenen. Mentale gezondheid Mentale gezondheid en veerkracht zijn essentieel om gezond te kunnen leven. Daar willen we aan meewerken. Wij streven ernaar alle gemeenten in Noord- en Oost-Gelderland te ondersteunen bij het vormgeven van beleid op het terrein van suïcidepreventie. Daarnaast werken wij met gemeenten, veiligheidsregio en andere netwerkpartners aan het versterken van de veerkracht en de weerbaarheid van de inwoners van de regio. Ook voor onze jonge inwoners hebben wij veel aandacht voor het verbeteren van de mentale gezondheid. Gezonde fysieke en sociale leefomgeving De leefomgeving heeft grote invloed op de (ervaren) gezondheid van mensen.
Daar willen we aan meewerken. Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
24
Wij adviseren gemeenten over vraagstukken op het raakvlak van milieu en gezondheid en streven ernaar het aantal adviezen in het kader van de Omgevingswet uit te breiden. Verder willen wij het aantal actieve casussen van het team Vangnet, Informatie en Advies (VIA) – op basis van de huidige deelname door gemeenten – op hetzelfde niveau houden. Gezonde leefstijl Een gezonde leefstijl voorkomt veel gezondheidsproblemen. Daar willen wij aan meewerken. Wij streven ernaar om – in afstemming met gemeenten en andere ketenpartners – zo goed mogelijk invulling te geven aan de coördinatie van de regionale kennis- en preventieinfrastructuur en de ketenaanpakken op het gebied van gezondheid. Daarnaast willen aanwezig zijn in de gemeenten voor alle kinderen, jongeren en hun ouders voor informatie en advies bij het opgroeien en opvoeden. Wij bereiden ons voor op de noodzakelijke aanpassing als gevolg van de besluiten van de gemeenten over de toekomstbestendige Jeugdgezondheidszorg. Bedrijfsvoering Om nog meer inzicht te bieden in het werk van de GGD op het terrein van de publieke gezondheid werken wij aan de doorontwikkeling van kengetallen en indicatoren en van de producten- en dienstencatalogus van de GGD. Deze ontwikkelingen verbinden wij met onze planning- en controlcyclus.
Tot slot In onze ambities noemen wij enkele activiteiten. Onze activiteiten zijn echter niet een-op-een in te delen binnen de prioriteiten van de Bestuursagenda. Jeugdgezondheidszorg verbetert bijvoorbeeld een gezonde leefstijl, heeft oog voor de mentale gezondheid en vergroot de gelijke kansen op gezondheid. Gezondheidsbevordering bevordert de leefstijl, maar kan ook van betekenis zijn voor de mentale gezondheid. Een activiteit van de GGD kan dus op meerdere prioriteiten uit de Bestuursagenda invloed hebben. Bij de diverse programma’s geven wij aan op welke prioriteiten uit de Bestuursagenda deze activiteiten invloed hebben. De integrale werking van de activiteiten van de GGD werkt ook door op de integrale benadering bij het aanpakken van gezondheidsproblemen, zoals genoemd in de landelijke nota gezondheidsbeleid. Indicatoren en kengetallen bij de ambities en prioriteiten uit de Bestuursagenda In bijlage D vindt u de doelen die richting geven aan het werk van de GGD en enkele daarbij behorende activiteiten met kengetallen. Uiteraard doet de GGD meer dan alleen de activiteiten Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
25
die bij de kengetallen zijn genoemd. Eerder al verwezen wij naar onze Producten- en Dienstencatalogus.
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
26
7. Programma Jeugdgezondheid 7.1.
Wat willen we bereiken?
De jeugdgezondheid heeft als collectieve opdracht het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van de jeugd in de gemeenten. Daarnaast monitort de jeugdgezondheid kinderen op individueel niveau. Hierdoor is het mogelijk om kinderen in een kwetsbare situatie te signaleren en samen met de jeugdige/de ouders af te stemmen welke vervolgstappen gezet worden. Daarbij werkt de GGD samen met (lokale) netwerken. Het is in het belang van kinderen, jongeren en hun ouders om de Jeugdgezondheidszorg integraal te organiseren. De jeugdgezondheid gaat uit van de eigen kracht van gezinnen (ouders en kinderen) en hun omgeving op basis van het concept van positieve gezondheid.
7.2.
Wat gaan we ervoor doen?
A. Wettelijke GGD-taken •
Gemeenten laten de beleidsadvisering vanuit de jeugdgezondheidszorg uitvoeren door de GGD, in samenhang met de algemene taken van de GGD bij monitoring, signalering en advisering (Wet publieke gezondheid).
B. Wettelijke gemeentelijke taken die de GGD uitvoert •
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het actief aanbieden van jeugdgezondheidszorg aan alle kinderen en jongeren tot 18 jaar (Wet publieke gezondheid - Wpg). Het Basispakket Jeugdgezondheidzorg geeft aan welke activiteiten beschikbaar moeten zijn (zie het Besluit publieke gezondheid). Dit is uitgewerkt in het landelijk professioneel kader JGZ en landelijke professionele richtlijnen. De uitvoering van de jeugdgezondheidszorg sluit aan op de ontwikkelingen in het sociaal domein. In de regio NOG hebben 21 gemeenten de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg voor 4-18-jarigen opgedragen aan de GGD. (Prioriteiten Bestuursagenda: Vergroten van gelijke kansen op gezondheid, Mentale gezondheid, Gezonde Leefstijl).
•
Voor de kinderen binnen de doelgroep nieuwkomers is bij de uitvoering van de reguliere jeugdgezondheidszorg een extra inspanning van de GGD nodig. (Prioriteiten Bestuursagenda: Vergroten van gelijke kansen op gezondheid, Mentale gezondheid, Gezonde Leefstijl).
•
De jeugdgezondheidszorg draagt bij aan preventie en jeugdhulp op grond van de Jeugdwet. Op verzoek van gemeenten voert de GGD deze preventieve activiteiten uit. (Prioriteiten Bestuursagenda: Mentale gezondheid, Gezonde leefstijl).
•
De GGD voert het rijksvaccinatieprogramma (RVP) uit voor de 4-18-jarigen. De uitvoering van het RVP is gekoppeld aan de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg. (Prioriteit Bestuursagenda: Vergroten van gelijke kansen op gezondheid).
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
27
D. Taken die de GGD in opdracht van derden uitvoert ➢ De GGD voert de jeugdgezondheidszorg voor asielzoekers uit op basis van een landelijke overeenkomst met het Centraal orgaan Opvang Asielzoekers (COA). (Prioriteit Bestuursagenda: Vergroten van gelijke kansen op gezondheid).
7.3.
Wat mag het kosten?
Rekening van baten en lasten per programma Jeugdgezondheid Baten Lasten Gerealiseerd saldo baten en lasten Dotatie reserve Onttrekking reserve Gerealiseerd resultaat
Realisatie 2025 (concept) 1.741 7.568 -5.827 0 40 -5.787
1e begrotings Programma Meerjaren Meerjaren Meerjaren wijziging begroting raming raming raming 2026 2027 2028 2029 2030 1.731 8.318 -6.587 0 0 -6.587
1.501 8.324 -6.823 0 0 -6.823
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
1.426 8.272 -6.846 0 0 -6.846
1.426 8.272 -6.846 0 0 -6.846
28
1.426 8.272 -6.846 0 0 -6.846
8. Programma Algemene gezondheidszorg 8.1.
Wat willen we bereiken?
Het programma Algemene gezondheidszorg bestaat uit een groot aantal verschillende producten. Gemeenschappelijk doel is het bevorderen, bewaken en beschermen van de gezondheid van de bevolking in de regio, met speciale aandacht voor risicogroepen.
8.2.
Wat gaan we ervoor doen?
A. Wettelijke GGD-taken •
De wettelijke taken in dit programma betreffen de infectieziektebestrijding (waaronder de coronabestrijding), medisch milieukundige zorg, algemene technische hygiënezorg en psychosociale hulp bij rampen (Wet publieke gezondheid). (Prioriteiten Bestuursagenda: Vergroten van gelijke kansen op gezondheid, Mentale gezondheid, Gezonde fysieke en sociale leefomgeving).
•
De GGD draagt bij aan de geneeskundige hulpverlening in de regio (GHOR, Wet veiligheidsregio’s).
•
De gemeenten zien toe op de naleving van de kwaliteitseisen voor kinderopvang. Zij wijzen de GGD aan als toezichthouder (Wet Kinderopvang). (Prioriteit Bestuursagenda: Gezonde fysieke en sociale leefomgeving).
•
Voor de doelgroep statushouders (vluchtelingen die in de gemeenten zijn gehuisvest) is bij de uitvoering van reguliere taken een extra inspanning van de GGD nodig. Daarbij gaat het vooral om infectieziektebestrijding, seksuele gezondheid en gezondheidsbevordering (Wet publieke gezondheid). (Prioriteiten Bestuursagenda: Vergroten van gelijke kansen op gezondheid, Mentale gezondheid, Gezonde Leefstijl).
•
De GGD adviseert – mede in het kader van de Omgevingswet – gemeenten en inwoners over de wijze waarop zij gezondheidsrisico’s door milieufactoren zo veel mogelijk kunnen beperken en voorkomen. (Prioriteit Bestuursagenda: Gezonde fysieke en sociale leefomgeving).
B. Wettelijke gemeentelijke taken die de GGD uitvoert •
De GGD voert de lijkschouw uit voor de gemeenten, als onderdeel van de forensische geneeskunde (Wet op de lijkbezorging).
•
De GGD is belast met het kwaliteitstoezicht op de uitvoering van de maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015), op basis van een overeenkomst. (Prioriteit Bestuursagenda: Gezonde fysieke en sociale leefomgeving).
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
29
•
In opdracht van een aantal gemeenten voert de GGD taken uit voor bemoeizorg, toegang beschermd wonen en maatschappelijke zorg (Wet maatschappelijke ondersteuning 2015). (Prioriteiten Bestuursagenda: Vergroten van gelijke kansen op gezondheid, Mentale Gezondheid, Gezonde fysieke en sociale leefomgeving).
D. Taken die de GGD in opdracht van derden uitvoert •
De GGD verzorgt reizigersadvisering en -vaccinaties voor burgers. (Prioriteit Bestuursagenda: Gezonde leefstijl).
•
Het ministerie van VWS heeft de GGD belast met de inspectie en vergunningverlening voor het aanbrengen van tatoeages en piercings (op basis van de Warenwet). (Prioriteit Bestuursagenda: Gezonde fysieke en sociale leefomgeving).
•
De GGD ontvangt van VWS een subsidie voor de uitvoering van aanvullende seksuele gezondheidszorg. (Prioriteit Bestuursagenda: Gezonde leefstijl).
•
De GGD verzorgt de medische begeleiding bij het gebruik van PrEP door een specifieke doelgroep met een verhoogd risico op hiv. (Prioriteit Bestuursagenda: Vergroten van gelijke kansen op gezondheid).
•
De GGD voert forensisch medisch onderzoek uit voor politie en justitie, als onderdeel van de forensische geneeskunde.
•
In opdracht van het RIVM voert GGD NOG de Doetinchemstudie uit, een langlopende cohortstudie (bevolkingsonderzoek).
•
De GGD voert de publieke gezondheidszorg asielzoekers uit op basis van een landelijke overeenkomst met het Centraal orgaan Opvang Asielzoekers (COA). (Prioriteiten Bestuursagenda: Vergroten van gelijke kansen op gezondheid, Mentale Gezondheid, Gezonde Leefstijl).
8.3.
Wat mag het kosten?
Rekening van baten en lasten per programma
Realisatie 2025 (concept)
1e begrotings Programma Meerjaren Meerjaren Meerjaren wijziging begroting raming raming raming 2026 2027 2028 2029 2030
Algemene Gezondheid Baten Lasten Gerealiseerd saldo baten en lasten Dotatie reserve Onttrekking reserve Gerealiseerd resultaat
15.527 14.277 1.250 0 53 1.303
10.244 11.185 -941 0 0 -941
10.707 11.540 -833 0 0 -833
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
10.707 11.540 -833 0 0 -833
10.707 11.540 -833 0 0 -833
30
10.707 11.540 -833 0 0 -833
9. Programma Kennis- en Expertise 9.1.
Wat willen we bereiken?
De GGD biedt gemeenten inzicht in de gezondheidssituatie van de inwoners van de gemeenten, geeft integraal beleidsadvies en advies over gebruik van effectief gebleken interventies die leiden tot verbetering van leefstijl en gezonder gedrag van de bevolking.
9.2.
Wat gaan we ervoor doen?
A. Wettelijke GGD-taken •
De gemeenten laten een aantal taken voor de publieke gezondheid (het onderzoek van de gezondheidssituatie van de bevolking, beleidsadvisering, bijdragen aan preventieprogramma’s en gezondheidsbevordering en preventieve ouderengezondheidszorg) uitvoeren door de GGD (Wet publieke gezondheid). (Prioriteiten Bestuursagenda: Vergroten van gelijke kansen op gezondheid, Mentale Gezondheid, Gezonde Leefstijl).
C. Autonome gemeentelijke taken die de GGD in opdracht van de gemeenten uitvoert •
Academische werkplaats AGORA, een samenwerkingsverband met Wageningen University & Research, voert onderzoeken uit voor gemeenten, die deels boven de afgesproken basistaken uitgaan en afzonderlijk worden bekostigd. Dit geldt ook voor het Evaluatiebureau publieke gezondheid, dat voortkomt uit AGORA.
9.3.
Wat mag het kosten?
Rekening van baten en lasten per programma
Realisatie 2025 (concept)
1e begrotings Programma Meerjaren Meerjaren Meerjaren wijziging begroting raming raming raming 2026 2027 2028 2029 2030
Kennis & Expertise Baten Lasten Gerealiseerd saldo baten en lasten Dotatie reserve Onttrekking reserve Gerealiseerd resultaat
2.288 3.223 -935 28 13 -950
2.100 2.812 -712 28 0 -740
2.197 2.874 -677 28 0 -705
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
2.197 2.986 -789 28 112 -705
2.197 2.874 -677 28 0 -705
31
2.197 2.874 -677 28 0 -705
10. Inwonerbijdrage en organisatieprojecten 10.1.
Wat willen we bereiken?
In dit programma staan de kosten en opbrengsten van: •
organisatie-ontwikkelingstrajecten binnen de GGD
•
nog te realiseren, niet gespecificeerde omzet van plusopdrachten
•
de inwonerbijdrage van gemeenten voor de uitvoering van de basistaken van de GGD.
10.2.
Wat gaan we ervoor doen?
A. Wettelijke GGD-taken • De colleges van burgemeester en wethouders van gemeenten in een veiligheidsregio, treffen een gemeenschappelijke regeling voor de instelling en instandhouding van een regionale gezondheidsdienst in die regio (Wet publieke gezondheid). De wet schrijft voor dat de gemeenten een aantal taken voor de publieke gezondheid laten uitvoeren door de GGD.
10.3.
Wat mag het kosten?
Rekening van baten en lasten per programma
Realisatie 2025 (concept)
1e begrotings Programma Meerjaren Meerjaren Meerjaren wijziging begroting raming raming raming 2026 2027 2028 2029 2030
Inwonerbijdrage en projecten Baten Lasten Gerealiseerd saldo baten en lasten Dotatie reserve Onttrekking reserve Gerealiseerd resultaat
17.311 0 17.311 170 46 17.187
18.333 382 17.951 0 0 17.951
18.814 357 18.457 0 0 18.457
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
18.814 357 18.457 0 0 18.457
18.814 357 18.457 0 0 18.457
32
18.814 357 18.457 0 0 18.457
11. Overhead 11.1.
Wat willen we bereiken?
Vanuit onze overhead dragen wij zorg voor: -
het vormgeven van de bedrijfsprocessen ter ondersteuning van het primaire proces;
-
het ondersteunen van het management en het bestuur van de GGD;
-
het agenderen en oppakken van maatschappelijke en bestuurlijke vraagstukken op het terrein van de publieke gezondheidszorg;
-
het voldoen aan alle wettelijke verplichtingen zoals BBV en aanbestedingswet;
-
het beschikbaar stellen van middelen aan personeel voor het uitvoeren van de dienstverlening.
11.2.
Wat gaan we ervoor doen?
•
Advisering en ondersteuning voor de bestuurlijke besluitvorming.
•
Het agenderen en oppakken van maatschappelijke en bestuurlijke vraagstukken op het gebied van de publieke gezondheid.
11.3.
Wat mag het kosten?
Rekening van baten en lasten per programma
Realisatie 2025 (concept)
1e begrotings Programma Meerjaren Meerjaren Meerjaren wijziging begroting raming raming raming 2026 2027 2028 2029 2030
Overhead Baten Lasten Gerealiseerd saldo baten en lasten Dotatie reserve Onttrekking reserve Gerealiseerd resultaat
475 11.093 -10.618 0 49 -10.569
287 9.970 -9.683 0 0 -9.683
299 10.395 -10.096 0 0 -10.096
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
299 10.372 -10.073 0 0 -10.073
299 10.372 -10.073 0 0 -10.073
33
299 10.372 -10.073 0 0 -10.073
PARAGRAFEN 12. Paragrafen Op basis van artikel 9 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bevat deze begroting drie paragrafen met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten: •
weerstandsvermogen en risicobeheersing (inventarisatie weerstandcapaciteit, inventarisatie risico’s en beleid);
•
financiering (treasurybeleid);
•
bedrijfsvoering (bedrijfsprocessen om de beleidsdoelstellingen te realiseren en de sturing en beheersing daarvan).
De andere paragrafen uit artikel 9 zijn niet van toepassing voor GGD Noord- en Oost-Gelderland. Dit geldt ook voor de paragraaf verbonden partijen. De GGD kent ook geen verbonden partijen in de zin van de wet, d.w.z. waar de GGD bestuurlijke invloed en financieel belang heeft.
12.1.
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Inleiding In deze paragraaf geven wij weer hoe robuust de financiële positie is. Het weerstandsvermogen is het vermogen van GGD NOG om financiële tegenvallers op te vangen, zonder dat de continuïteit van de GGD in gevaar komt. Het weerstandsvermogen wordt bepaald op basis van de relatie tussen: •
de weerstandscapaciteit, d.w.z. de middelen en mogelijkheden om niet begrote kosten te dekken, en
•
alle risico’s waarvoor geen specifieke maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn voor de financiële positie.
In het kader van de vernieuwing van de BBV is een uniforme basisset financiële kengetallen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing voorgeschreven. Voor GGD NOG zijn de onderstaande kengetallen van toepassing: •
Netto Schuldquote: de netto schuld gedeeld door de totale inkomsten;
•
Solvabiliteit: eigen vermogen gedeeld door het totale vermogen;
•
Structurele exploitatieruimte: het structurele exploitatiesaldo in percentage van de totale baten.
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
34
Kengetal
realisatie
begroot
begroot
2025
2026
2027
Netto schuld quote
-7,1%
-5,0%
-4,1%
Solvabiliteit
30,6%
28,6%
27,4%
Structurele exploitatieruimte
0,0%
0,0%
0,0%
Weerstandscapaciteit en risico’s De op 22 november 2018 door het algemeen bestuur vastgestelde belangrijkste risico’s voor de GGD in het kader van het risicomanagement zijn in 2024 opnieuw beoordeeld. Op 20 november 2024 heeft het algemeen bestuur onderstaande risico’s als belangrijkste risico’s voor de GGD in het kader van het risicomanagement vastgesteld. 1. inhoudelijke risico’s en risico’s met betrekking tot opbrengsten: a. wijziging wetgeving b. uitbraak infectieziekte/tbc c. gemeenten laten taken niet door de GGD uitvoeren d. omzetdaling/minder opdrachten e. morele verplichting voor uitvoering van taken die niet kostendekkend zijn 2. risico’s vanwege personele omstandigheden: a. ziekteverzuim boven 4% b. WW-verplichting c. arbeidsmarktkrapte/leeftijdsopbouw 3. risico’s vanuit de bedrijfsvoering: a. Imago risico b. technologische ontwikkeling c. aanbestedingsrisico ICT d. informatieveiligheid De belangrijkste aanpassingen is de toevoeging van informatieveiligheid als belangrijkste risico. Deze risico’s zijn gekwantificeerd voor de bepaling van het weerstandsvermogen. Voor de inwonerbijdrage Jeugdgezondheid worden de gemeenten geacht zelf een reserve aan te houden. Bij eventueel uittreden komt er een frictiebijdrage die de kosten voor de andere gemeenten dekt.
Het algemeen bestuur heeft 11 juli 2024 vastgesteld dat de weerstandscapaciteit minimaal 95% en maximaal 105% bedraagt van het weerstandsvermogen. De berekening is bij het opstellen van de jaarstukken in januari 2026 geactualiseerd. Risico’s Om het benodigde weerstandsvermogen te bepalen hanteren wij als definitie van een risico: een gebeurtenis of omstandigheid met mogelijk nadelige financiële gevolgen voor de organisatie.
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
35
Beleid weerstandscapaciteit en de risico’s Percentage weerstandscapaciteit Berekening percentage weerstandscapaciteit Weerstandscapaciteit (materieel gezien) Voorstel tot onttrekking bij jaarrekening 2025 Stand weerstandsvermogen bij GGD na voorstel Weerstandsvermogen aan te houden bij de GGD per 31-12-2024 Percentage weerstandscapaciteit
31-12-2025 1.104.000 23.000 1.127.000 1.127.000 98%
Benodigd weerstandsvermogen structurele exploitatierisico’s Omschrijving risico 1 Inhoudelijke risico's en risico’s m.b.t. opbrengsten 2 Risico's vanwege personele omstandigheden 3 Risico’s vanuit de bedrijfsvoering Totaal risico Kans dat risico's zich gelijk voordoen Totaal risico GGD NOG Af post onvoorzien in exploitatie ( 4 jaar) Aan te houden weerstandsvermogen
in € 2.369.000 2.250.000 1.076.000 5.695.000 50% 2.847.000 1.720.000 1.127.000
Bij de opstelling van de jaarstukken 2025 is het weerstandsvermogen geactualiseerd. De berekening is gemaakt op basis van de begroting voor het jaar 2026.. Het percentage weerstandscapaciteit is 98%. In euro’s is het weerstandsvermogen € 23.000 te laag. Bij de jaarrekening 2025 is een voorstel gedaan om uit het voordelig saldo € 23.000 toe te voegen aan de algemene reserve. Daarmee wordt de weerstandscapaciteit 100%.
12.2.
Financiering
Inleiding Deze paragraaf omvat de beleidsvoornemens voor het risicobeheer van de financieringsportefeuille. De financieringsparagraaf geeft kaders voor het transparant maken en daarmee voor het sturen, beheersen en controleren van de financieringsfunctie. Het algemeen bestuur van de GGD heeft een Treasurystatuut vastgesteld waarin de volgende uitgangspunten zijn vastgelegd. •
zoveel mogelijke interne financiering;
•
een risicomijdende gedragslijn;
•
rekening houdend met deze randvoorwaarden, het optimaliseren van de renteresultaten.
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
36
Schatkistbankieren en financiering De Wet schatkistbankieren schrijft voor dat de decentrale overheden, waaronder de GGD, al hun overtollige liquide middelen en beleggingen aanhouden bij het ministerie van Financiën. Daarmee zijn de mogelijkheden om de renteresultaten te optimaliseren uitgeput. Wij verwachten dat het ook in 2026 niet nodig is externe financieringsmiddelen aan te trekken. De GGD kan volledig gebruik maken van interne financiering. Kapitaalgoederen De kapitaalgoederen van de GGD betreffen medische apparatuur, kantoorinventaris, ICT- en telefoniemiddelen. De rekening 2025 heeft per 31-12-2025 een boekwaarde van kapitaalgoederen van € 956.000. Op 19 november 2026 bieden wij bij een wijziging op de Programmabegroting 2027 het algemeen bestuur een geactualiseerde Staat van activa aan.
12.3.
Openbaarheidsparagraaf
De Wet open overheid (Woo), die op 1 mei 2023 gedeeltelijk in werking is getreden, heeft tot doel een transparante overheid te bevorderen en de informatiehuishouding op orde te brengen. De Woo geldt ook voor gemeenschappelijke regelingen zoals GGD NOG. Het is verplicht om in de begrotingsstukken in een openbaarheidsparagraaf aan te geven hoe het staat met de uitvoering van de Woo. Dit biedt een basis voor het algemeen bestuur om de uitvoering van de Woo te controleren. Woo-contactpersoon GGD NOG heeft team Communicatie aangewezen als Woo-contactpersoon. Ook is informatie ingevoerd voor de Woo-index, een soort verwijsindex die in de plaats is gekomen van het oorspronkelijk beoogde publicatiesysteem van het rijk (PLOOI). Dit moet nog worden uitgewerkt. Plan van aanpak verdere invoering Woo Voor de verdere invoering van de Woo is een plan van aanpak opgesteld. Dit betreft ook de actieve openbaarmaking van de bestuursinformatie (de wettelijke verplichting hiertoe wordt gefaseerd ingevoerd) en het stroomlijnen van de afhandeling van Woo-verzoeken.
12.4.
Bedrijfsvoering
In de Uitgangspuntenbrief 2027 en elders in deze programmabegroting zijn onderwerpen aan bod gekomen die relevant zijn voor de Bedrijfsvoering in 2027.
Programmabegroting GGD NOG 2027 - concept Intern
37
FINANCIËLE BEGROTING 13. Financiële uitgangspunten Uitgangspuntennota 2027 In november 2025 hebben wij een brief met de uitgangspunten voor de begroting 2027 toegezonden aan de raden van de gemeenten.
13.1.
Indexering
Methodiek Ons uitgangspunt bij indexeren is dat de index in relatie staat tot de werkelijke ontwikkeling van de kosten. Dat houdt in dat wij de kosten voor het komende jaar begroten mét indexering. Het algemeen bestuur heeft in zijn vergadering van 21 november 2019 de aangepaste indexeringssytematiek vastgesteld. Deze systematiek gaat uit van: •
het basisjaar is het jaar van de begroting minus twee jaar;
•
de indexcijfers uit de CPB kortetermijnraming van december;