Bijlage - Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting 2020-2024
Tekst van het document
OPENBARE VERLICHTING BELEIDS- EN BEHEERPLAN 2020-2024
Putten, september 2020
CONCEPT Versie 0.13
Colofon Project
Beleids- en beheerplan openbare verlichting 2020-2024
Opdrachtgever
Gemeente Putten
Projectnummer
1047707
Projectbegeleider
B. van de Bunt
Opdrachtnemer
Spectrum Advies & Design B.V. Postbus 38 3880 AA PUTTEN T: 0341 35 90 00 www.spectrumadvies.nl info@spectrumadvies.nl
Projectnummer
S19035
Projectmedewerker(s)
Marcel van der Staaij m.vanderstaaij@spectrumadvies.nl
Datum
15 september 2020
Versie
0.13
1 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
Inhoudsopgave 1
Inleiding
3
2
Beleidskaders en ambities
4
2.1
De mens als gebruiker van de buitenruimte tijdens donkerte
5
2.2
Beeldkwaliteit
8
2.3
Milieuaspecten in relatie tot verlichting
12
2.4
Eigen netten
13
2.5
Installatieverantwoordelijkheid
15
3
Beleidskaders en ontwikkelingen
18
3.1
De toekomst van Smart City en smart lighting
18
3.2
Medegebruik lichtmast
22
3.3
Circulaire economie
24
4
Openbare verlichting; beheer nu en toekomst
26
4.1
Beheer: in stand houden en verbeteren van verlichting
27
4.2
Beheermaatregelen instandhouding
27
4.3
Paspoort openbare verlichting
29
4.4
Onderhoud van de openbare verlichting
31
4.5
Vervangen van verouderde openbare verlichting en effecten
35
4.6
Vervangen van te oude openbare verlichting
36
5
Financieel uitvoeringsplan
41
5.1
Actualisatie begroting OVL
41
5.2
Aangepaste begroting 2020-2024
41
Bijlagen
42
2 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
1
Inleiding
Openbare verlichting (ook afgekort als OVL) is een belangrijk element in de openbare ruimte. Bij het intreden van de avond ontbrandt de verlichting. Het doel is duidelijk: in de avonduren voldoende licht te genereren om bij te dragen aan het functioneren van de burger gedurende de donkere uren van de dag. De gemeente is verantwoordelijk voor de inrichting, in stand houding en beheer van de openbare ruimte. Dit geldt dus ook voor de openbare verlichting. Als wegbeheerder is de gemeente volgens het burgerlijk wetboek aansprakelijk bij ongevallen waarbij de openbare verlichting in het spel is. De afweging voor het wel of niet verlichten en goed beheer en onderhoud is daarbij een vereiste. Dit plan geeft zicht op de wijze waarop de komende jaren invulling wordt gegeven aan de openbare verlichting en welke kaders een rol spelen bij het dagelijks beheer, nieuwbouw en renovatie.
3 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
2
Beleidskaders en ambities
De actuele thematiek voor verlichting is divers. Vanuit het duurzaamheidsperspectief geldt dat minder (licht) beter is. Immers de druk om energie te besparen wordt steeds groter. Aan de andere kant willen we actief deelnemen aan het sociale leven, ook in de avonduren. Goede straatverlichting wordt terecht als belangrijk ervaren. Daarbij vergrijst de bevolking. De behoefte voor juist meer licht wordt groter bij een hogere (gemiddelde) leeftijd. Tot slot moet het allemaal ook nog gerealiseerd en beheerd worden. Deze gemeentelijke taak wordt vanuit financieel perspectief ook steeds lastiger. De druk om te bezuinigen of te zoeken naar kostenbesparing is duidelijk aanwezig. Kortom, diverse thema’s die elkaar aanvullen, maar soms ook haaks op elkaar staan. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste thema’s voor Putten uiteengezet.
Doel van de Openbare Verlichting: De gemeente Putten brengt openbare verlichting aan in de openbare ruimte met als doel een aantrekkelijke en een sociaal- en verkeersveilige omgeving te creëren voor zijn inwoners en bezoekers aan de gemeente.
4 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
2.1
De mens als gebruiker van de buitenruimte tijdens donkerte
Het toepassen van openbare verlichting is bedoeld voor het creëren van zicht in de openbare ruimte. Zonder zicht worden de gebruikers van deze openbare ruimte belemmerd in het duister. Het creëren van zicht levert ook een bijdrage aan veiligheid, waarbij onderscheid word gemaakt in verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Daarnaast levert verlichting ook een bijdrage aan de leefbaarheid, door bijvoorbeeld het aanlichten van pleinen of gebouwen. Door het aanbrengen van openbare verlichting levert de gemeente op deze wijze een bijdrage aan de verkeersveiligheid, de sociale veiligheid en de leefbaarheid tijdens het duister. 2.1.1
Verlichten, waar en wanneer
Er kunnen redenen zijn om de openbare ruimte wel, niet of misschien beperkt te verlichten. De vraag is of binnen een bepaald gebied of op een bepaald tijdstip verlichting echt noodzakelijk is en of er alternatieven zijn. Openbare verlichting kost immers geld en is ook een aantasting van het duister. Te veel verlichting zorgt er eveneens voor dat we de sterren niet meer “zien”. In Nederland is het gebruikelijk om binnen de bebouwde kom verlichting aan te brengen op doorgaande wegen (verkeersveiligheid) en in woonstraten, fietspaden en dergelijke (sociale veiligheid). Buiten de bebouwde kom heeft de verlichting meer een oriënterende functie en worden alleen risicovolle punten verlicht, of wegen en fietspaden waar kwetsbare verkeerdeelnemers (fietsers) zich veelvuldig verplaatsen. Ook de wijze van verlichten verschilt per functie. Zo zullen lage lichtmasten vooral worden toegepast in verblijfsgebieden, terwijl de hoge masten vaker toegepast worden op wegen met een verkeersfunctie. Bij gebieden waar ook een prettige sfeer ’s nachts of overdag beoogd wordt, zoals stadscentra, zal ook naar esthetische aspecten van de toegepaste apparatuur gekeken moeten worden. Kortom: de functie van de openbare ruimte bepaalt in belangrijke mate de wijze van verlichten.
Verkeersveiligheid Verkeerswegen, zoals gebieds- en wijkontsluitingswegen, hebben vaak als taak om zich van a naar b te verplaatsen en draagt de verlichting bij aan de taak van de wegbestuurder om vooral waar te nemen en te anticiperen. De verkeersveiligheid is daarmee het belangrijkste doel van openbare verlichting.
5 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
Bij verkeerswegen heeft verlichting tot doel: •
het verloop van de weg en de wegsituatie te overzien
•
objecten en andere verkeersdeelnemers waar te nemen
•
de eigen positie op de weg waar te nemen
•
Bijdragen aan het rijcomfort van de verkeersdeelnemers
Sociale veiligheid In woongebieden draagt de openbare verlichting vooral bij aan de sociale veiligheid, of de beleving hiervan. Door de openbare ruimte te verlichten kan men de omgeving waarnemen. Hierdoor kan de gebruiker zich oriënteren waar hij is of wat er in de omgeving gebeurt. Een donker afgelegen fietspad of tunneltje voelt onveiliger dan een goed verlichte straat. Verlichting heeft ook een relatie met mogelijke criminaliteit, gevaar en overlast van (andere) mensen. Dit heeft primair te maken met aan de ene kant het zelf kunnen waarnemen van ongewenst gedrag van de medeweggebruikers. Het plaatsen van openbare verlichting uit oogpunt van sociale veiligheid is daarom voor de gemeente relevant, aangezien zich dit vooral binnen de bebouwde kom van de gemeente afspeelt. Zonder sociale controle geen sociale veiligheid Het aanbrengen van verlichting is echter niet voldoende. De openbare verlichting heeft slechts een beperkt effect op de daadwerkelijke veiligheid. Verlichting draagt alleen bij aan de sociale veiligheid als ook sprake is van sociale controle: “zien en gezien worden”. Als er op een bepaalde locatie wel verlichting is aangebracht, maar er is vanuit omliggende woningen, vanwege belemmeringen zoals bomen of schuttingen, geen zicht op deze locatie, zal de verlichting niet de oplossing zijn voor de sociale veiligheid.
Wanneer er geen sprake is van sociale controle, bijvoorbeeld bij parken of wegen in buitengebieden, is het beter om, indien mogelijk, alternatieve (fiets)routes te stimuleren waar verlichting én sociale controle aanwezig zijn. Lichthinder Om te kunnen zien (en gezien worden) is meer licht nodig dan alleen op straat. Om gezien te kunnen worden is er licht op gezichten en voorwerpen noodzakelijk. Dit betekend dat er ook licht van de straatverlichting op de gevels van woningen (zichtbaarheid van de omgeving) valt. Vanuit de woningen is dan vaak de lamp zichtbaar en levert dit hinder op bij bewoners. Voor een verlichte omgeving waar de sociale leefbaarheid en veiligheid een rol speelt zal een balans gevonden moeten worden tussen de zichtbaarheid van de omgeving en sociale onveiligheid door te veel lichthinder.
6 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
Richtlijnen voor de openbare verlichting Er zijn landelijke richtlijnen voor goede openbare verlichting (NPR13201-1:20181). Deze beschrijft met name de toe te passen lichtniveaus in bepaalde situaties en onder bepaalde omstandigheden. Ook Putten verlicht in de geest van deze richtlijn en gaat hier pragmatisch mee om. 2.1.2
Sfeer en ambiance
Bij de keuze voor de openbare verlichting gaat de gemeente uit van goede verlichting, met weinig onderhoud en een laag energieverbruik, zonder dat deze overdag al te veel opvalt in het straatbeeld. Winkel- en uitgaanscentra vragen in de regel om een andere benadering. Hier worden veelal andere eisen gesteld aan de inrichting van de openbare ruimte. Dit geldt ook voor de verlichting. Extra aandacht aan de inrichting van het centrum maakt de openbare ruimte zichtbaar en leesbaar na zonsondergang en creëert een veilig gevoel. Naast de historische, toeristische, sociale en recreatieve meerwaarde, draagt een mooie verlichte openbare ruimte een identiteit uit naar de burger en bezoeker. In aanvulling op de aanwezige openbare verlichting kan men, met decoratieve lichtmasten en met licht accenten, markante gebouwen tot een aantrekkelijk geheel maken.
1
De NPR13201-1 is de richtlijn voor openbare verlichting. Deze wordt landelijk door overheden gehanteerd en is uitgevaardigd door de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde en de NEN.
7 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
2.2
Beeldkwaliteit
Binnen de openbare ruimte zijn er verschillende ambitieniveaus in de onderhoudskwaliteit, welke kan verschillen binnen en buiten de bebouwde kom van de gemeente. De gemeente Putten hanteert hierin een aantal structuurgebieden: • Openbare verlichting in woongebieden (sociaal) • Openbare verlichting op doorgaande wegen (verkeer) • Openbare verlichting in stadscentra (ambiance) • Openbare verlichting op bedrijfsterreinen • Openbare verlichting buiten de bebouwde kom
2.2.1
Beeldkwaliteit per kerngebied
Binnen bebouwde kom Binnen de openbare ruimte zijn er verschillende ambitieniveaus in de onderhoudskwaliteit, welke per deelgebied kan verschillen binnen en buiten de bebouwde kom van gemeente. De keuze voor de inrichting conform de beeldkwaliteit binnen de gemeente is als volgt gesteld: CROW
Uitgangspunten
Beeldkwaliteit A
Winkelgebied in het centrum en hoofdinfrastructuur De inrichting moet bijzonder zijn en aansluiten op goede toegankelijkheid voor activiteiten die plaatsvinden.
Beeldkwaliteit B
Woonwijken, bedrijfsterreinen en recreatief buitengebied De inrichting is standaard en sluit aan op de functies van wonen, werken en vrije tijd.
8 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
De richtlijnen voor de openbare verlichting bieden de gemeente handvaten om de keuze te maken om wel of geen verlichting aan te brengen. Het verlichten van de openbare ruimte is niet altijd nodig. De keuze hiertoe hangt samen met aanwezigheid van weggebruikers, veiligheid, duurzaamheid, donkerte of het gebruik van alternatieve maatregelen. De verlichtingskeuzes binnen de gemeente Putten kunnen opgedeeld worden in een aantal structuurgebieden: De gemeente heeft de ambitie om gebieden binnen de bebouwde kom te verlichten in de geest van de richtlijn. Dit betekend dat er een sociale en verkeersveilige omgeving wordt gecreëerd voor de bewoners en bezoekers van de gemeente. De genoemde verlichtingsklassen zijn het uitgangspunt voor het lichtniveau per structuurgebied. Voor gebieden met een hogere verkeersdrukte of bijzondere situatie kan het noodzakelijk zijn om van deze verlichtingsklasse af te wijken. Op basis van de tabel in de richtlijn dient per situatie de juiste verlichtingsklasse toegepast te worden. Voor de verschillende structuurgebieden zijn de volgende uitgangspunten opgesteld.
Functie
Centrum
Wonen
Verkeer
Bedrijven
Buitengebied
ambiance
sociaal /
verkeer
beide
verkeer
M4
P5
Geen
(3 lux)
verlichting
verkeer Verlichtings
P4
P5
klasse
(5 lux)
(3 lux)
Mast
4 tot 5 meter
4 tot 6 meter
6 tot 8 meter
6 tot 8 meter
4 tot 8 meter
Decoratief
Functioneel
Functioneel
Functioneel
Functioneel
Lichtkleur
Warm Wit
Warm Wit
Neutraal Wit
Neutraal Wit
Warm Wit
[K]
(3000K)
(3000K)
(4000K)
(4000K)
(3000K)
(tenzij) [hoogte] Armatuur uitstraling
Uitgangspunten van openbare verlichting per soort openbare ruimte. De gemeente past bij nieuwbouw en renovatie standaard dimbare led toe (dynadimmer of gelijkwaardige functionaliteit).
Buitengebieden De wegen buiten de bebouwde kom liggen aan de rand en op de Veluwe. In het kader van het project “Veluwe donker en stil” heeft de gemeente de ambitie om geen openbare verlichting aan te brengen op de wegen buiten de bebouwde kom. Uitzondering op deze ambitie is op situaties waarbij openbare verlichting een toegevoegde waarde heeft in het kader van sociale- en verkeersveiligheid.
9 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
Denk hierbij aan (niet uitputtend) oriëntatieverlichting op gevaarlijke bochten en kruisingen of fietspaden waar veel jeugd zich begeeft tussen woning en school of sport. Deze verlichting dient te worden geschakeld op momenten dat dit noodzakelijk is (spits) en uitgeschakeld in de overige uren. In 2014 is een proef gestart om 47 lichtmasten in het buitengebied uit te schakelen om zo de bewoners te laten wennen aan minder licht op de wegen. Dit heeft als doel om deze masten na de proef te verwijderen om zo te voldoen aan het doel van “Veluwe donker en stil” en om daarmee bij te dragen aan het behalen van de milieudoelstellingen. Naar aanleiding van de proef is in november 2014 een motie in de raad ingebracht om de 47 lichtmasten die het college in het buitengebied wil verwijderen, voorlopig te laten staan en laten branden en op zoek te gaan naar betaalbare en duurzame alternatieven voor de gewenste verduurzaming.
De gemeente Putten past in binnen de bebouwde kom LED verlichting toe in de geest van de richtlijnen van de NPR13201, waarbij de verlichting voorzien is van een voorgeprogrammeerd (statisch) dimprotocol en buiten de bebouwde kom in principe geen verlichting wordt aangebracht tenzij dit aantoonbaar noodzakelijk is. De lichtmasten die in het buitengebied reeds aanwezig zijn worden vooralsnog niet verwijderd, maar worden op termijn vervangen voor een betaalbaar en duurzaam alternatief.
2.2.2
Beeldkwaliteit en onderhoud
Voor de preventief onderhoud hanteert de gemeente de volgende uitgangspunten. Maatregel
Uitgangspunten
Groepsgewijs
Het vervangen van conventionele lichtbronnen is de
vervangen van lampen
meest voorkomende onderhoudsmaatregel. Hierbij wordt de meest efficiënte wijze toegepast door lichtbronnen in groepen te vervangen. Hierdoor zijn de vervangingskosten voorspelbaar en blijft kwaliteit van de installatie optimaal. Vervanginterval voor lichtbronvervanging verschilt per lampsoort. Meestal bedraagt deze interval 3 á 4 jaar.
10 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
Door de overstap naar led als lichtbron zal lichtbrononderhoud steeds minder voorkomen, aangezien de levensduurverwachting van led aanzienlijk hoger ligt. Schilderen masten
De lichtmasten worden iedere 10 jaar geschilderd.
Vervangen mast- en
Masten en armaturen worden
armatuur
ingepland voor vervanging als de levensduur verstreken is. Werkzaamheden worden zo mogelijk gecombineerd met wegonderhoud voor efficiency en kostenbesparing. De vervangingsinterval voor vervangingen bedraagt: •
Lichtmasten 50 jaar
•
Armaturen 20 jaar
•
Voedingskasten 20 jaar
Onderhoud
De voedingskasten en netten dienen in het kader
schakelkasten
van de Installatie Verantwoordelijkheid (IV-schap) structureel te worden geïnspecteerd conform de NEN3140 en de NEN1010.
Jaarlijks stelt de gemeente uitvoeringsplannen op. Dergelijke plannen omvatten alle inplanbare onderhoudsmaatregelen voor dat jaar. De omvang van werkzaamheden en het budget kan per jaar variëren. Jaarlijks zal het benodigde budget via de voorjaarsnota aangevraagd worden en beschikbaar worden gesteld.
De gemeente Putten hanteert voor de beeldkwaliteit in het kader van aanleg en onderhoud voor de openbare verlichting de volgende criteria: * Bijzondere inrichting en beeldkwaliteit A in winkelgebied in het centrum en de hoofdinfrastructuur; * Standaard uitstraling en beeldkwaliteit B in woonwijken, bedrijfsterreinen en recreatief buitengebied .
11 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
2.3
Milieuaspecten in relatie tot verlichting
Verduurzaming richt zich op het terugdringen van het gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Dit geldt zowel voor de apparatuur als de energie die nodig is om de installatie te laten functioneren. Energiebesparing Straatverlichting heeft diverse raakvlakken met duurzaamheid. Het meest actuele thema in dit kader is de ambitie om het energieverbruik terug te dringen. In september 2013 is het SER energie akkoord gepresenteerd. Dit bevat prestatiedoelen en procesafspraken. Voor openbare verlichting zijn ook specifieke doelen opgenomen: SER energie akkoord in relatie tot openbare verlichting •
20% energiebesparing in 2020 en 50% in 2030 ten opzichte van 2013
•
40% toepassing van energie-efficiënte verlichting
•
40% toepassing van slim schakelen / energiemanagement
De VNG heeft namens alle Nederlandse gemeenten ingestemd de gestelde doelen te behalen. Energie besparen op verlichting is mogelijk. Al vanaf 2011 zijn gemeentes actief bezig energiebesparing te realiseren door het toepassen van led bij renovaties. De komende jaren zullen gemeenten doorgaan met de vervangingen van de apparatuur. De gemeente kiest hierbij bewust voor energiezuinige lichtbronnen met een lange levensduur (led). Hierdoor kan een aanzienlijke energiebesparing worden gerealiseerd. Een niet onbelangrijk voordeel is dat door het lager energieverbruik ook kosten op de energierekening worden bespaard. Vanwege de lage energieprijs zijn de besparingskosten echter beperkt. Door de langere levensduur van led lichtbronnen bespaart de gemeente ook op het onderhoud.
De gemeente conformeert zich aan de uitgangspunten van het klimaatakkoord.
12 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
2.4
Eigen netten
Voor de elektrische aansluiting van de lichtmasten worden er in het algemeen twee opties toegepast. De lichtmast kan worden aangesloten op het net van de regionale netbeheerder of de gemeente sluit de lichtmasten aan op een eigen elektriciteitsnet voor de openbare verlichting. Combinetten Van oudsher zijn de lichtmasten aangesloten op het combinet van de netbeheerder. Hierbij is de netbeheerder verantwoordelijk voor de levering van energie aan de lichtmasten en zorgt hierbij voor aanleg en onderhoud van de netten. De netbeheerder zorgt voor de aansluiting, de gemeente heeft hierbij geen omkijken naar het net. Wel wordt de bureaucratie van de netbeheerder vaak als zeer frustrerend ervaren. TF signalen Het huidige schakelsysteem voor openbare verlichting op de combinetten verloopt via het toonfrequent (TF) signaal. Dit signaal is steeds gevoeliger geworden voor storingen en wordt door de netbeheerder uit gefaseerd. De netbeheerder Liander vervangt het oude schakelsysteem door een nieuw, flexibeler schakelsysteem Flex openbare verlichting. Het nieuwe schakelsysteem biedt mogelijkheden voor flexibel aan- en uitschakelen van de openbare verlichting door gemeentes. Met dit nieuwe systeem is er een verbeterd inzicht in de status van het besturingssysteem, omdat er per (schakel)apparaat wordt gemonitord.
Solo netten Steeds vaker maken gemeenten de keuze om een eigen net aan te leggen voor de openbare verlichting. Hierbij spelen een aantal overweging die hiervoor pleiten: •
Minder afhankelijk van de netbeheerder
•
Betere en snellere service voor burgers bij storingen
•
Betere afstemming bij onderhoud en projecten voor en tijdens de uitvoering
•
Voorbereid op de toekomst van slimme netten en andere producten
Hierbij moet men beseffen dat het aanleggen van eigen netten niet alleen de aanleg en onderhoud van de netten met zich meebrengt, maar dat de gemeente ook verantwoordelijk is voor de continuïteit , veiligheid en (installatie)verantwoordelijkheid.
13 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
De gemeente Putten legt bij reconstructies eigen netten aan ten behoeve van de openbare verlichting. Overige aansluitingen worden niet toegelaten op het eigen net.
14 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
2.5
Installatieverantwoordelijkheid
De norm NEN 3140 is van toepassing op alle bedrijfsvoering van en werkzaamheden aan, met of nabij elektrische installaties. Onder bedrijfsvoering wordt verstaan alle handelingen en werkzaamheden die noodzakelijk zijn om de elektrische installatie te kunnen laten werken zoals schakelen, regelen, bewaken en onderhoudswerkzaamheden. De NEN 3140 is van toepassing op laagspanningsinstallaties tot 1000 volt wisselspanning en 1500 volt gelijkspanning. Installaties voor openbare verlichting vallen dus ook onder de NEN 3140. De werkgever moet kunnen aantonen dat op afdoende wijze aan de zorgplicht is voldaan. Implementatie van de NEN 3140 toont dit over het algemeen aan. In de praktijk blijkt dat een onderzoek door de Arbeidsinspectie in de meeste gevallen pas plaatsvindt na een (elektrisch) ongeval. In dit kader bestaat zowel civielrechtelijke als strafrechtelijke aansprakelijkheid voor de werkgever.
|
NEN 3140 |
Organisatie Aanwijzgingen
|----- IV-WV-VP-VOP |----- (Niet) E-werkzaamheden Bevoegd- &
|
Mens Kennis & Kunde
|----- Juiste beroepshouding |----- Bewust van risico's Theoretische & praktische
Installatie Inspectieplan
|----- Inventarisatie |----- Inspectiefrequentie
|----- Verantwoordelijkheden
|----- kennis
|----- Uitvoeren & rapporteren
Aanwijsbeleid & |----- -procedure
Kennis van procedures & |----- voorschriften
|----- Herstelwerkzaamheden
|----- Werkzaamheden
|----- Inzicht |----- Vaardigheid |----- Ervaring
|----- Beheer inspectierapportages |----- Beheer elektrotechnische tekeningen |----- Beheer inspectieplan
|----- PBM's
|----- verantwoordelijkheden
|----- Toezicht/ sancties
|----- Bewustwoording
Procedures & werkvoorschriften
Kennis van bevoegd- &
|----- Steekproeven
Periodieke opleiding / instructie
|----- Veiligheid & Vakbekwaamheid |----- Opleidingsplan
Binnen de gemeente Putten is er geen handboek voor de bedrijfsvoering van de openbare verlichtingsinstallaties aanwezig en is er dus geen installatieverantwoordelijke aangewezen. Door de normen uit de NEN3140 uit te werken, passend op de installaties en organisatie van de gemeente, in een handboek is er een richtlijn beschikbaar waarop gestuurd en gebouwd kan worden voor een veilig bedrijfsvoering van de elektrische installaties. In een organisatie moeten personen die betrokken zijn bij werkzaamheden aan elektrische installaties worden aangewezen door de werkgever of door de hoogst verantwoordelijke voor de naleving van de ARBO wet.
15 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
De personen die moeten worden aangewezen zijn: •
De installatieverantwoordelijke (IV)
•
De werkverantwoordelijke (WV)
•
De vakbekwame persoon (VP)
•
De voldoende onderrichte persoon (VOP)
Elke elektrische installatie moet onder de verantwoordelijkheid van een installatieverantwoordelijke worden geplaatst. Dus ook de openbare verlichting, verkeersregelinstallaties en andere elektrische installaties in de openbare ruimte zoals (niet uitputtend): • Openbare verlichting • Verkeersregelinstallaties • Marktkasten • Evenementkasten • Pompen en gemalen • Parkeerautomaten • Laadobjecten • PRIS (Parkeer Route Informatie Systeem) • DRIS (Dynamische busRoute Informatie Systeem) • ABRI’s (wachtruimte / bushokje) • Enz. Bovenstaande geldt niet alleen voor de eigen installaties, maar ook aan de eisen die gesteld worden aan de technische installaties van derden die de aansluitingen van de gemeenten gebruiken (denk hierbij aan marktkooplieden en evenementen).
De gemeente Putten moet de bedrijfsvoering van technische installaties inrichten en een installatieverantwoordelijke moeten aanwijzen die verantwoordelijk wordt geacht voor de betreffende installatie..
De gemeente Putten zal een Installatieverantwoordelijke moeten aanwijzen. Dit kan iemand zijn uit de eigen organisatie maar kan ook extern worden aangesteld. In beide gevallen moet de installatieverantwoordelijke schriftelijk aangewezen worden door of namens de hoogste verantwoordelijke in de organisatie voor de naleving van de arbeidsomstandighedenwet.
16 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
De installatieverantwoordelijke heeft ten minste een middelbaar elektrotechnisch niveau verkregen door opleiding (minimaal WEB4) en/of ervaring. Hij/zij is verantwoordelijk voor de uitvoering van het eigen takenpakket en moet zich daarvoor kunnen verantwoorden. Tot zijn/haar verantwoordelijkheid kunnen planning, administratie, beheer en/of ontwikkeling horen. Ook de eisen aan de vergunningen van marktkramen en evenementen vallen onder de verantwoordelijkheid van de IV-er. De werkzaamheden worden meestal zelfstandig en zonder toezicht verricht. Delen van de taken van de installatieverantwoordelijke kunnen worden gedelegeerd.
17 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
3
Beleidskaders en ontwikkelingen
3.1
De toekomst van Smart City en smart lighting
Smart City Een actueel thema is het fenomeen “Smart City”. Dit wordt vaak gebruikt als een containerbegrip dat staat voor de innovatieve stedelijke planning die is gebaseerd op slimme technologie die steden veiliger, schoner en efficiënter maakt. Smart Cities brengen datatechnologie, mobiliteit, ruimte, veiligheid, infra en milieu samen. Op deze wijze tracht men met techniek de kwaliteit van leven te verbeteren. Wat de toekomst op dit vlak gaat brengen en hoe gemeenten hierop gaan acteren is nog niet te voorzien. Op dit moment gebruiken gemeenten diverse ICT systemen en bijbehorende infrastructuren naast elkaar. In het kader van het Smart City concept wordt een optimalisatie verwacht: integratie en uitbreiding van systeem. Op dit moment worden er vaak door de verschillende afdelingen een eigen systeem beheerd en bestuurd. Hoe de toekomst er hiervan uit gaat zien is niet alleen een technologische vraag, maar er zal vooral op dit vlak integraal beleid gemaakt moeten worden. Daarnaast zal ook nagedacht moeten worden over de organisatorische en beheeraspecten. Het concept van Smart City overstijgt de openbare verlichting en de gemeente zal op een overkoepelend beleid bepalen hoe zij dit in de toekomst optimaal kan benutten.
De rol van openbare verlichting De vele masten in de gemeente bieden een fijnmazig netwerk voor allerlei systemen los staan van de openbare verlichting maar wel gebruik maken van de masten als drager. openbare verlichting als drager voor Smart City elementen (bron www.ovlnl.nl)
18 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
Daarom zou het logisch zijn dat andere systeem gebruik kunnen maken van deze dragers. Openbare verlichting kan op deze wijze een uitrol van Smart City faciliteren. Smart Lighting Was vroeger een lichtmast die ’s avonds aan en ’s morgens uit ging, tegenwoordig gaan de ontwikkelingen op het vlak van slimmer maken van openbare verlichting razendsnel. De mate van “slimheid” is een keuze die elke gemeente zelf moet
+ welzijn
mensgerichte verlichting
mensgerichte verlichting
+ duurzaamheid
intelligente verlichtingssystemen
intelligente, dynamische verlichtingssystemen
+ energiebesparing
renovatie oude verlichting
ombouw naar led en statisch dimmen
Functioneel licht
toename van ICT
toename van de waarde van licht
maken.
vast schakelregime, aan-uit
Toename van technologie in openbare verlichting en de toename van waarde voor de maatschappij)
Statisch dimmen Tegenwoordig zijn de mogelijkheden veel groter, maar ook de keuzes die men moet maken. Tijdens de drukke uren heeft de weggebruiker behoefte aan meer licht, maar in de nachtelijke uren zijn er minder weggebruikers aanwezig en kan men volstaan met minder licht. De richtlijn voor de openbare verlichting geeft hierin een handreiking door, naast een aantal andere criteria, op basis van het aantal weggebruikers het noodzakelijke lichtniveau te bepalen. Met de komst van de led en de programmeerbare elektronica is daarmee de eerste, en meest eenvoudige, stap om een vast dimprotocol te integreren. Hiermee kan binnen de openbare verlichting eenvoudig een extra besparing behaald worden in het energieverbruik. Communicerende verlichting De tweede stap is om een unit aan te brengen die direct (via een ingebouwde GSM) contact maakt met de (bijbehorende) beheersoftware die de beheerder in staat stelt om de verlichting real time te monitoren en waar nodig het lichtniveau of het (statische) dimprofiel aan te passen aan een nieuwe situatie.
19 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
Hiermee worden storingen aan de verlichting geconstateerd voordat de burger ze meld en klachten worden voorkomen. Dynamische verlichting De volgende stap richting de Smart City is het aanbrengen van een OLC (outdoor light controller) in het armatuur. De OLC maakt verbinding met de andere OLC’s in de omgeving en met een centrale unit (gateway) die voor de communicatie naar de beheersoftware zorgt. De onderlinge verbinding tussen de armaturen zorgt ervoor dat de armaturen met elkaar kunnen communiceren. Hiermee stelt dit de gemeente in staat om een sensor in een straat aan te brengen, die op basis van beweging, verkeersdrukte, weersinvloeden of andere opties de verlichting gelijk aan kan passen naar een gewenst niveau. Hiermee kan de verlichting inschakelen bij aanwezigheid en uitschakelen of dimmen indien er geen gebruikers aanwezig zijn. Smart City De laatste stap richting een Smart City is dat andere (beheer) afdelingen gebruik maken van het netwerk die dankzij de openbare verlichting is ontstaan. Momenteel hebben sensoren in de openbare ruimte een eigen connectie met het netwerk en zijn onderling niet gekoppeld. Door gebruik te maken van het bestaande netwerk voor de openbare verlichting zijn er minder communicatiekanalen en kunnen verschillende disciplines samenwerken binnen het netwerk.
Voorbeeld hiervan is een in het wegdek aangebrachte sensor die metingen doet aan de wegdektemperatuur en deze data via het armatuur en de OLC doorgeeft aan de centrale. De beheerder voor de gladheidsbestrijding weet of hij die dag wel of niet moet strooien en de verlichting wordt automatisch volledig ingeschakeld om aan te geven dat er een bijzondere verkeerssituatie ontstaat.
20 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
De toekomst van Smart City Uiteraard zijn er een aantal aspecten die meegenomen dienen te worden in de afweging welke stap de gemeente wil maken in het toepassen van “smart”. Denk hierbij aan de investering van de controllers en het netwerk, het verrekenen van de energiekosten met de netbeheerder van een onbemeterd netwerk en de samenwerking tussen de verschillende disciplines binnen de gemeente. Het is aan te bevelen de ontwikkelingen op dit vlak te blijven volgen en na te denken of het zinvol is speciale lichtscenario’s voor calamiteiten te ontwikkelen, routes anders te verlichten zodat mensen deze (bewust of onbewust) kiezen en daarmee de drukte op bepaalde trajecten te beïnvloeden, of dynamische lichtscenario’s te introduceren om de sfeer bij evenementen te verhogen. In de gemeente loopt een proef met dynamische openbare verlichting aan de Stenenkamerseweg. De resultaten van deze proef zijn momenteel nog niet bekend en zullen in de toekomst gebruikt worden om een standpunt omtrent het gebruik van dynamische verlichting op te stellen.
De gemeente Putten past standaard nog geen dynamische verlichting toe bij de openbare verlichting. Nieuwe armaturen worden voorzien van LED en zijn voorzien van een voorgeprogrammeerd dimprofiel (statisch dimmen) waarbij de lichtniveau één of twee klassen lager kan worden ingesteld.
21 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
3.2
Medegebruik lichtmast
De lichtmast is vaak in grote getalen aanwezig binnen de gemeentelijke grenzen. Niet verwonderlijk is dan ook dat andere partijen gebruik willen en kunnen maken van de mogelijkheden en locaties van de lichtmast. Dit kan zijn in de traditionele vorm van een straatnaambord of een reclamebord aan de mast tot aan nieuwe mogelijkheden van sensoren en netwerken. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in twee specifieke varianten: • Objecten zonder elektra aansluiting • Objecten met een elektra aansluiting Onverlichte reclame-uitingen en bebording Onverlichte bebordingen voor straatnamen, bewegwijzeringen en reclame-uitingen zijn toegestaan en worden binnen de gemeente al toegepast. Deze objecten zijn vaak eenvoudig aan te brengen aan lichtmasten. Hierbij dient wel rekening gehouden te worden met de sterkte en de maximale belastbaarheid van de lichtmast, zeker omdat aangebrachte reclame-uitingen een impact kunnen hebben op het windvangend oppervlakte. Verwisselbare reclameborden worden onder op de lichtmast gemonteerd en kunnen de bereikbaarheid van het mastdeurtje belemmeren. Deze uitingen mogen alleen toegepast worden indien deze eenvoudig gedemonteerd kunnen worden zodat het mastdeurtje bereikbaar is en er onderhoud aan de lichtmast gepleegd kan worden. Verlichte reclameborden Verlichte reclameborden maken vaak gebruik van de elektra aansluiting van de openbare verlichting.
De borden gaan pas branden zodra de verlichting inschakelt. Ook hierbij is het zaak dat de masten geschikt zijn voor het dragen van de reclameborden. Ook dienen de reclameborden in het beheerpakket geregistreerd te worden vanwege het verrekenen van het energieverbruik met de energieleverancier en met de eigenaar van de reclame uitingen. Feestverlichting Feestverlichting is decoratieve verlichting die meestal in het kader van de feestdagen in de winterperiode in allerlei uitvoeringen in de openbare ruimte te zien is. Deze verlichting komt vrijwel altijd op initiatief en op kosten van ondernemers(verenigingen) tot stand. Waar voor de installatie van feestverlichting het gebruik aan lichtmasten gewenst is, staat de gemeente dit toe als aan technische randvoorwaarden is voldaan.
22 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
Sensoren De vraag naar het toepassen van sensoren in de openbare ruimte groeit. Denk hierbij aan sensoren voor de meting van de luchtkwaliteit of geluidsoverlast. De mast is uitermate geschikt om meetapparatuur aan op te hangen en aan te sluiten. Echter heeft een lichtmast een geschakelde elektra aansluiting, waardoor de sensoren overdag geen spanning hebben en dus overdag niet werken. Laadvoorzieningen Een nieuwe ontwikkeling is de vraag naar het toevoegen van een laadobject voor auto’s aan de lichtmast. Het combineren van objecten leidt ertoe dat er minder objecten in de buitenruimte naast elkaar staan. Echter dient bij het ontwerp van de openbare verlichting wel rekening gehouden te worden met de plaats van de lichtmasten. Daarnaast hebben laadobjecten vaak een grotere aansluiting nodig dan zich momenteel in de lichtmast bevindt. Netbeheerders staan op dit moment meerdere aansluitingen in een object niet toe. Deze ontwikkelingen zullen in de toekomst gevolgd moeten worden. 5G In het kader van de komst van 5G en de ontwikkelingen rondom de nieuwe telecomcode hebben de gemeenten de verplichting om infrastructuur en gebouwen beschikbaar te stellen aan de telecomaanbieders voor de uitrol van 5G.
Aangezien de toegangspunten van het 5G netwerk een hoge bandbreedte aanbied, maar daarbij een klein bereik hebben, zijn lichtmasten zeer geschikt om deze toegangspunten aan te bevestigen. Echter geldt ook hier dat lichtmasten geen permanente voeding hebben en de toegangspunten dit wel vereisen. Het is aan te bevelen dat de gemeente Putten een beleidsnota opstelt rondom het antennebeleid naar aanleiding van de nieuwe telecomcode. Op de site www.antennebureau.nl staat meer informatie rondom dit onderwerp.
De gemeente Putten laat onverlichte verkeers- en straatnaamborden toe aan de lichtmasten. Op daarvoor aangewezen locaties zijn vlaggen, bloembakken en onverlichte reclame-uitingen toegestaan. Overige producten en elektrisch aangesloten elementen worden niet toegestaan aan de lichtmast.
23 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
3.3
Circulaire economie
De vraag naar grondstoffen neemt steeds verder toe, terwijl de grondvoorraden alleen maar afnemen en uiteindelijk uitgeput raken. Daarom wil de rijksoverheid in 2050 alleen nog hergebruik van afval en worden grondstoffen steeds hergebruikt. Als wordt gekeken naar het verduurzamen van de openbare verlichting installatie gaat dit al snel ook over andere zaken die niets met de installatie zelf te maken hebben. Dit betreft zowel de gemeentelijke organisatie en volgens welke uitgangspunten zij werkt, beheert en innoveert, maar ook voor derden die leveren aan de gemeente. De gedachte achter de circulaire economie berust op een aantal uitgangspunten: • Voor gebruik; nieuwe producten worden zo ontworpen en gemaakt dat tijdens productie een minimale milieubelasting plaatsvind en dat aan het eind van de gebruiksfase waarde vernietiging zoveel mogelijk wordt voorkomen. • Tijdens het gebruik; blijft de waarde van het product behouden of kan de levensduur van het product, of zoveel mogelijk delen daarvan, worden verlengd. • Na het gebruik; de gebruikte producten de regie op het kringloopproces gewaarborgd wordt en de producten daadwerkelijk in het kringloopproces worden opgenomen.
Binnen de openbare verlichting lopen een aantal marktverkenningen en onderzoeken naar de toepasbaarheid van de circulaire economie binnen de branche. Hierbij wordt vooral gekeken naar de toepasbaarheid en haalbaarheid van een aantal mogelijkheden en de combinatie daarvan.
24 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
Hierbij kan gedacht worden aan: • Duurzaam inkopen • Herleidbaarheid van grondstoffen voor masten en armaturen • Gebruik van gerecyclede materialen in masten en armaturen • De recyclebaarheid van materialen • Energieverbruik van de componenten • Energieopwekking Deze marktverkenningen geven antwoord op de vragen wat de stand van zaken is, welke ontwikkelingen spelen er en wat kunnen gemeenten vragen aan marktpartijen? Het is een zoektocht naar circulaire mogelijkheden, maar gaat ook over lichtkwaliteit, beleving en veiligheid, technologie, organisatie.
De circulaire economische gedachte staat nog in de kinderschoenen en vergt nadere uitwerking vanuit de markt. Het implementeren hiervan verlangt een nader onderzoek dat geënt is op de huidige en toekomstige stand van zaken.
25 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
4
Openbare verlichting; beheer nu en toekomst
De gemeente Putten bestaat uit het dorp Putten, drie kleinere woonkernen en een uitgestrekt buitengebied met diverse doorgaande wegen. Kenmerkend voor de gemeente is dat het buitengebied schaars verlicht wordt, waarbij alleen kruisingen, splitsingen, scherpe bochten, plateaus en drempels worden verlicht. Het gebied binnen de bebouwde kom is sterker verlicht, waarbij het niveau wordt bepaald door landelijk geaccepteerde richtlijn, de NPR13201-1. Binnen de gemeente werken alle disciplines vanuit een vaste indeling, te weten de functionele gebieden: centrum, woonwijken, bedrijventerrein en dergelijke, met een nadere verdeling in wijken en wegen met een stroomfunctie. Het areaal is op basis van deze structuur opgebouwd in het beheersysteem. Van ieder verlichtingsobject is in dit beheersysteem nadere informatie bekend, zoals type lichtmast, soort armatuur, lamptype of bijvoorbeeld jaar van aanleg.
26 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
4.1
Beheer: in stand houden en verbeteren van verlichting
Openbare verlichting is in principe niet echt complex in beheer. Het enige dat het mogelijk complex maakt is de omvang van de installatie en de diversiteit van soorten apparatuur. Daarbij wordt verwacht dat deze elke avond bij donker weer licht gaan geven. Continuïteit Het bovengrondse deel van de openbare verlichting is in eigendom van de gemeente. Het ondergrondse deel is in deels eigendom van de netbeheerder Liander en deels als eigen net in beheer van de gemeente Putten. Indien een storing in het voedende net optreedt, is de desbetreffende netbeheerder verantwoordelijk voor het herstel ervan. De elementen van de openbare verlichting van het bovengrondse deel zijn de masten, armaturen en
armatuur
lichtbronnen. •
De lichtbron (of lamp) genereert het licht.
•
Het armatuur beschermt de lichtbron tegen weer en
lichtbron
wind. De in het armatuur gemonteerde optiek stuurt het licht naar de juiste plek op straat. Ook is elektronica in het armatuur gemonteerd ten behoeve van het correct functioneren van de lichtbron en/of het dimmen van de lichtbron. •
De lichtmast (lantaarnpaal) draagt het armatuur op
lichtmast
de juiste hoogte.
4.2
Beheermaatregelen instandhouding
Om de openbare verlichting kwalitatief en kwantitatief in stand te houden zijn er een aantal keuzes gemaakt voor het onderhoud. Deze keuzes zijn onderverdeeld in een aantal onderwerpen: • Correctief onderhoud • Preventief onderhoud • Het vervangen van de openbare verlichting Correctief onderhoud Het correctief onderhoud omvat het (incidenteel) repareren en vervangen van de defecte openbare verlichting. Dit kan het vervangen van een defecte lamp of
27 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
armatuur zijn of het veiligstellen en vervangen van een schade door aanrijdingen, vandalisme of ouderdom. Voor het correctief onderhoud hanteert de gemeente de volgende uitgangspunten. Maatregel
Uitgangspunten
Storingen en schades
•
Niet urgente storingen (lampstoringen) worden na melding ingepland voor vervanging. De vervangtermijn is 2 weken.
•
In geval van schades of storingen met urgentie2 reageert de aannemer binnen 1 uur na melding om de situatie veilig te stellen en met de reparaties aan te vangen.
•
Bij reparaties van kabelstoringen wordt binnen 1 uur na melding om de situatie veilig te stellen en met de reparaties aan te vangen.
•
Bij reparatie van kabelstoringen is de gemeente afhankelijk van de netbeheerder. Deze is eigenaar van de kabels. Hersteltermijnen kunnen daarom oplopen.
Preventief onderhoud Preventief onderhoud is planbaar onderhoud aan de openbare verlichting om er voor te zorgen dat de openbare verlichting voldoet aan de beeldkwaliteit van de CROW en om te voorkomen dat storingen of schades voorkomen. Bij preventief onderhoud gaat het om de volgende handelingen: • Groepsgewijs vervangen van de lichtbronnen • Het schilderen van masten en voedingskasten • Het rechtzetten van scheefstaande lichtmasten • Het grootschalig vervangen van lichtmasten en armaturen • Het inspecteren en onderhouden van de voedingskasten eigen net
2 Bij levensbedreigende situaties
28 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
4.3
Paspoort openbare verlichting
In dit hoofdstuk is uiteen gezet welke maatregelen uitgevoerd dienen te worden om de huidige openbare verlichting in stand te houden en rekening houdend met het voorgaande verder te verduurzamen. Het paspoort is gebaseerd op de areaalgegevens van de gemeente Putten van medio 2018. In de navolgende paragrafen zal een en ander nader worden uitgewerkt. Huidige situatie Huidige omvang openbare verlichting
3868 lichtmasten 3148 conventionele armaturen 823 led armaturen 4039 lichtbronnen Ca. 21% (landelijk gemiddelde voor gemeenten in 2018: 25%). Masten Armaturen A. Tot 30 jaar A. Tot 10 jaar 1514 2685 B. 11-15 jaar 908 B. 31-40 jaar C. 16-20 jaar 704 376 D. ouder 20 jaar 845 C. 41-45 jaar 272 D. 46-50 jaar 292 D. ouder 50 jaar 243 26 kasten t.b.v. eigen net. Ca. 18 km kabels eigen net (schatting). 458 objecten aangesloten op eigen net. De lichtkwaliteit wordt in de regel als voldoende gewaardeerd. Verzoeken van burgers tot verlichten van schoolfietsroutes in het buitengebied worden met zorgvuldigheid behandeld. 701 MWh per jaar Dit betreft het berekend verbruik, sec openbare verlichting. De gemeentelijke openbare verlichting aangesloten op energiemeters van de netbeheerder.
Aantal led-lichtbronnen Leeftijd masten en armaturen
Eigen net
Lichtkwaliteit
Jaarlijks energieverbruik
29 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
Maatregelen en effecten Vervangen tot en met 2024 (Aantallen afgerond)
243 masten (ouder dan 50 jaar) 292 masten (binnen 5 jaar ouder dan 50 jaar) 845 armaturen (nu ouder dan 50 jaar) 704 armaturen (binnen 5 jaar ouder dan 20 jaar) Circa 553 MWh per jaar Behaalde besparing 148 MWh per jaar ten opzichte van 2018.
Energieverbruik na renovatie
De tabel geeft in een notendop de omvang van de actuele installatie, de investeringen voor de komende 10 jaar en het effect op kosten- en energiereductie.
30 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
4.4
Onderhoud van de openbare verlichting
Al het onderhoud, inclusief kleine projecten (tot 50 lichtmasten), is door de ISV inkooporganisatie in 2015 aanbesteed. Grotere projecten, meestal voortvloeiend uit reconstructies, worden door middel van een totaal bestek uitgezet en aanbesteed. Het contract dat met Dynniq is afgesloten heeft een geldigheid van 4 jaar en loopt op 31 december 2022 af. Er bestaat de mogelijkheid dit nog een maal met 4 jaar te verlengen indien beide partijen deze overeenkomst willen voortzetten. De gemeentelijke buitendienst heeft geen bemoeienis met het onderhoud aan de openbare verlichting. Het algemeen onderhoud aan de openbare verlichting is onder te verdelen in een aantal taken: • Correctief onderhoud • Preventief onderhoud • (Areaal)beheer • Installatieverantwoordelijkheid 4.4.1
Correctief onderhoud
Correctief onderhoud is het plegen van dagelijks onderhoud, welke voortkomt uit onverwachte situaties. • Storingsmeldingen; Het verhelpen van storingen aan de openbare verlichtingsinstallatie. • Schade afhandeling; Het veiligstellen en verhelpen van schades aan de openbare verlichting als gevolg van: o Aanrijdingen o Vandalisme o Stormschade o Graafschade
31 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
4.4.2
Preventief onderhoud
Preventief onderhoud is het plegen van planbaar onderhoud om de kwaliteit van de openbare verlichtingsinstallatie te waarborgen gedurende de levensduur van de installatie. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in de volgende werkzaamheden: • Het groepsgewijs vervangen van lampen (groepsremplace). Gemiddeld vindt dit om de drie à vier jaar plaats, afhankelijk van het type lamp. • Het periodiek schilderen van lichtmasten. Gemiddeld vindt dit om de tien jaar plaats. • Visuele inspectie (beeldkwaliteit) van het materiaal volgens de CROWmethodiek. • Het jaarlijks verhelpen van bevindingen uit de visuele inspectie (storingen, rechtzetten lichtmasten, reinigen e.d.). • Inspectie van de schakel- en verdeelkasten. Gemiddeld vindt dit om de drie à vier jaar plaats, afhankelijk van de staat van de inrichting. 4.4.3
Vervangingsonderhoud
Het vervangingsonderhoud omvat het, op basis van levensduur, vervangen van delen van de openbare verlichtingsinstallatie. De grondsoort van de gemeente Putten is voor het overgrote deel zand, waardoor een stabiele en draagkrachtige ondergrond aanwezig is. Lichtmasten staan daardoor stabiel en hebben minder last van corrosie, dat ten goede komt aan de levensduur. Gebruikelijk worden lichtmasten in Nederland om de 40 jaar vervangen, maar uit testen op de eigen lichtmasten blijkt dat als vervangingsleeftijd 50 jaar aangehouden kan worden. Voor armaturen is het niet wenselijk om een langere levensduur dan 20 jaar aan te houden. Naarmate de armaturen ouder worden stijgen de kosten door veroudering van materialen en toenemende kans op reparaties. De jaarplanning voor de vervangingen van de openbare verlichting bereiden we programmatisch voor vanuit projecten. Op basis van het meerjarig onderhoudsplan worden de vervangingen hier zo veel mogelijk in meegenomen. Hiervoor is de afdeling beheer in samenwerking met de afdeling projecten verantwoordelijk.
32 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
4.4.4
Areaal
Om inzicht te krijgen in de omvang van het areaal en het beheer daarvan wordt alle data van lampen, masten en armaturen van de openbare verlichting vastgelegd en bijgehouden in een beheersysteem. Deze data vormt het uitgangspunt voor het opstellen van het meerjarig vervangingsplan en de remplace-schema’s. In het beheersysteem worden ook de storingen en schades geregistreerd en bijgehouden. Kanttekening hierbij is dat door Spectrum in 2018 een databaseanalyse is uitgevoerd. Uit deze analyse is gebleken dat de data van lichtmasten en armaturen onvolledig en incompleet is.
•
Mastnummer / xy verkeerd Wat direct opvalt is het aantal lichtpunten/xy- coördinaten waarbij iets mankeert. De nummering klopt hierbij niet, ontbreekt of de xy-positie in het veld komt niet overeen met de database.
•
Configuratie niet correct Het komt voor dat in de database andere waarden zijn gevuld dan op straat daadwerkelijk aanwezig is. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een verkeerde mastconfiguratie qua hoogte en vermogen. Hierdoor kan een kegelarmatuur (toegepast op een 4 meter mast) in het systeem op een 10 meter hoge mast is gepositioneerd. Ook recente vervangingen staan niet geregistreerd waardoor de database ‘achterloopt’ op de werkelijke situatie.
•
Openbare verlichting wel-niet aanwezig Als gevolg van reconstructies komt het voor dat zowel binnen als buiten de kom lichtpunten te weinig of juist te veel aanwezig zijn. Het verplaatsen van een lichtpunt kan, als dit niet goed is geregistreerd, 2 fouten opleveren: op de geadministreerde plaats staat geen lichtpunt en op een andere plaats staat er een die niet in de database staat.
33 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
In juli 2020 is gestart met het actualiseren van het areaal bestand door middel van het inmeten van de xy coördinaten van alle verlichtingsobjecten in de gemeente. Tevens worden de verlichtingsobjecten beoordeeld op kwaliteit en worden de aanwezige masten en armaturen gecontroleerd op juistheid in het bestand. De gegevens worden geanalyseerd en verwerkt in het beheersysteem. Op basis van de verwerkte gegevens zal een nieuwe analyse van het verlichtingsareaal worden opgesteld om zo een juiste en meest actuele stand van zaken te kunnen rapporteren. De verwachting is dat de inventarisatie, verwerking en analyse eind 2020 gereed zullen zijn. Aandachtspunt hierbij is dat de uitgangspunten van het beleidsplan zijn gebaseerd op de gegevens van de huidige database. Naar aanleiding van de analyse kunnen deze uitgangspunten wijzigen.
Eigen netten De voedingskasten en de eigen netten zijn niet volledig geregistreerd. In de areaalgegevens is niet bekend hoeveel en welke objecten aangesloten zijn op het eigen net van de gemeente. Hiermee voldoet de gemeente niet aan de eisen die de WIBON aan de beheerders van ondergrondse infrastructuur heeft gesteld. De gemeente heeft het doel om dit in 2020 op orde te krijgen.
34 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
4.5
Vervangen van verouderde openbare verlichting en effecten
Een belangrijke functie van het beheersplan is het in beeld brengen van de ouderdom van de openbare verlichting en op basis hiervan maatregelen te treffen om storingskosten in de hand te houden, veiligheidsrisico’s op een acceptabel niveau te houden en conform de beleidsuitgangspunten de verduurzaming verder te realiseren. In dit hoofdstuk is een beeld geschetst van de oude, te vervangen openbare verlichting in de komende periode van 5 jaar. Door de keuze voor led en dimmen bespaart de gemeente na renovatie op de jaarlijkse energie- en onderhoudskosten.
4.5.1
Reeds genomen maatregelen
Het vervangen van oude onderdelen heeft in Putten een achterstand opgelopen. Gaan we uit van de genoemde levensduur van masten en armaturen dan moet om deze in te lopen de komende 4 jaar 42% van de armaturen en 18% van de lichtmasten vervangen worden. Om deze werkzaamheden te realiseren is in 2018 een budget vrijgemaakt voor komende 4 jaar van € 270.000,- per jaar. In 2019 is gestart met het inhalen van de achterstand. Hierbij zijn de volgende vervangingen opgestart: Sprielderweg en Calcariaweg; Vervangen armaturen door LED. Da Costastraat; Vervangen/verplaatsen lichtmasten en vervangen armaturen door LED. Bijsterenseweg; Aanleggen verlichting. Diversen: Aanpassen uitlopende wegen van uit het centrum aanpassen aan verlichting Centrumplan. Vervangen verlichting Monument "De Vrouw van Putten" aan de Dorpstraat. Buitengebieden vervangen armaturen, teveel verschillende armaturen op 1 weg. Voor de komende jaren worden jaarlijks vervangingsplannen opgesteld om deze achterstand in te lopen en op het niveau van reguliere vervanging te komen. In 2019 is eveneens een start gemaakt bij het toepassen van LED retrofit lampen. Hierbij worden 800 bestaande armaturen waarbij de lamp aan vervanging toe is voorzien van een vervangende LED lamp, waarmee de komende 10 jaar geen lampvervanging meer hoeft plaats te vinden en hiermee tot 50% energie bespaard wordt t.o.v.
het huidige energieverbruik van conventionele lampen.
35 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
4.6
Vervangen van te oude openbare verlichting
De ouderdomsanalyse van de masten en armaturen geeft aan dat de komende 5 jaar 1549 armaturen en 535 masten vervangen dienen te worden. Deze aantallen zijn het totaal van het achterstallige onderhoud en de vervangingen voor de komende 5 jaar. Leeftijdsopbouw masten A. Tot 30 jaar
2685
B. 31-40 jaar
376
C. 41-45 jaar
272
D. 46-50 jaar
292
D. ouder 50 jaar
243
Leeftijdsopbouw armaturen A. Tot 10 jaar
1514
B. 11-15 jaar
908
C. 16-20 jaar
704
D. ouder 20 jaar
845
36 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
Gevolgtrekkingen naar aanleiding van de analyse: •
De aantallen objecten per leeftijd hebben geen gelijkmatige opbouw.
•
Bij de masten (blauwe grafiek) is het aantal objecten dat door achterstand vervangen dient te worden relatief laag. Een relatief klein deel (gearceerd) heeft achterstand in de vervanging.
•
Over 20 jaar zal het gemiddeld aantal mastvervangingen toenemen.
•
De armaturen (rode grafiek) hebben een grillig verloop in aantallen per jaar. Ook is er inmiddels een behoorlijke achterstand (gearceerd) in de vervanging van armaturen.
•
Een jaarlijks evenredige vervanging zal in de toekomst een gelijkmatiger beeld opleveren.
37 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
De te verwachten renovatiekosten zijn als volgt berekend: Maatregel
Uitgangspunten
Achterstallige vervanging
<2020
Masten vervangen
243 verouderde masten vervangen in 2020 tegen vervangtarief van € 800,per stuk. Inschatting renovatiekosten € 194.400,845 verouderde armaturen vervangen in 2020 tegen vervangtarief van
Armaturen vervangen
€ 400,- per stuk. Inschatting renovatiekosten € 338.000,Reguliere vervanging
2020-2024
Masten vervangen
385 verouderde masten vervangen in 2020-2024 tegen vervangtarief van € 800,- per stuk. Inschatting renovatiekosten € 308.000,-
Armaturen vervangen
995 armaturen vervangen in 20202024 tegen vervangtarief van € 400,per stuk. Inschatting renovatiekosten € 398.000,-
Tarieven zijn gemiddelde tarieven voor levering en montage. Deze tarieven zijn exclusief projectvoorbereiding en toezicht, tegen prijsniveau van 2019 en exclusief BTW.
Renovatiekosten De totale renovatiekosten voor masten en armaturen zijn becijferd op ca. € 1.238.800,- voor een periode van 5 jaar. De jaarlijkse projectomvang kan naar verwachting variëren. Daarom dient rekening gehouden te worden met jaarlijks fluctuerende renovatiekosten.
38 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
4.6.1
Effect energiereductie
De gemeente past standaard led als lichtbron toe waar nu nog conventionele lichtbronnen zijn toegepast. Daarbij wordt de verlichting ook dimbaar gemaakt. Dit heeft als effect dat de renovatie een flinke energiebesparing tot gevolg heeft.
In de grafiek is te zien dat het huidige energieverbruik rond de 701 MWh /j is. Na de renovatie van 10 jaar is becijferd dat het energieverbruik tot 488 MWh /j is gedaald. Dit betekent een besparing van 213 MWh /j. (43% t.o.v. 2019). De totale energiebesparing t.o.v. 2013 zal hiermee ca. 54% bedragen. Dit betekend dat de gemeente Putten, met de extra investering voor het wegwerken van de achterstanden, op koers is om de doelstellingen voor de openbare verlichting uit het klimaatakkoord voor 2030 te gaan halen. CO2 reductie De energiebesparing heeft ook een reductie van de CO2 als gevolg. De jaarlijkse besparing op de CO2 uitstoot zal de komende 10 jaar ca. 2.700 TON CO2 bedragen.
39 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
4.6.2
Budgetraming renovatie 2020-2024
De gemeente heeft budget vrijgemaakt om de achterstanden in het vervangen van de openbare verlichting weg te werken in de komende 4 jaar. De onderstaande budgetraming voor de komende 5 jaar is hierop gebaseerd. Voor de reguliere vervanging is gekozen om jaarlijks een gelijk deel van de openbare verlichting te vervangen in plaats van jaarlijks de werkelijke aantallen. Hierdoor wordt er in de loop der jaren een evenredig beeld gecreëerd en zullen de vervangingen in de toekomst minder grillig verlopen.
2020
2021
2022
2023
2024
Masten aantal
77
77
77
77
77
Armaturen aantal
199
199
199
199
199
Masten aantal
61
61
61
61
0
Armaturen aantal
211
211
211
211
0
Masten €
€ 110.400,00
€ 110.400,00
€ 110.400,00
€ 110.400,00
€ 61.600,00
Armaturen €
€ 164.000,00
€ 164.000,00
€ 164.000,00
€ 164.000,00
€ 79.600,00
Totaal €
€ 274.400,00
€ 274.400,00
€ 274.400,00
€ 274.400,00
€ 141.200,00
40 Beleidsplan openbare verlichting 2020-2024, gemeente Putten
Projectnummer S19035
5
Financieel uitvoeringsplan
5.1
Actualisatie begroting OVL
In het voorgaande hoofdstuk is gepresenteerd op welke wijze de gemeente voor de komende jaren renovaties kan gaan uitvoeren. Uitgaande van een gemiddeld investeringsniveau zijn de effecten op de begroting als volgt ingeschat. In de praktijk zullen investeringen in de diverse jaren fluctueren en de (besparings-) effecten op de begroting eveneens. De in het plan genoemde aantallen en de bijbehorende begroting zijn gebaseerd op de gegevens van de huidige database. Naar aanleiding van de eerder genoemde analyse, opschonen en bijwerken van de database kunnen de genoemde aantallen en de bijbehorende begroting wijzigen.
5.2
Aangepaste begroting 2020-2024
In de nieuwe begroting is rekening gehouden met de investeringen voor de achterstand en de renovatie en het effect hiervan op de kosten voor onderhoud 2019 69.750,00
2020
Correctief onderhoud
€
€
Preventief onderhoud
-
WVD aanrijdschade
€
0,00
€
Kleine klussen
€
33.669,00
Renovatie OVL
€
Renovatie achterstand
69.750,00
2021
2022
2023
2024
€
23.500,00
€
23.500,00
€
23.500,00
€
23.500,00
€
49.000,00
€
47.000,00
€
45.000,00
€
43.000,00
0,00
€
5.000,00
€
5.000,00
€
5.000,00
€
5.000,00
€
58.669,00
€
59.000,00
€
59.000,00
€
59.000,00
€
59.000,00
200.000,00
€
200.000,00
€
200.000,00
€
200.000,00
€
200.000,00
€
200.000,00
€
270.000,00
€
270.000,00
€
270.000,00
€
270.000,00
Energiekosten
€
122.850,00
€
122.850,00
€
118.770,00
€
114..700,00
€
110.630,00
€
106.560,00
Interne kosten
€
45.000,00
€
45.000,00
€
45.000,00
€
45.000,00
€
45.000,00
€
45.000,00
Totaal €