Bijlage 3 - Onderzoek monumentele waarde voormalig politiebureau

PUTTEN, BRINKSTRAAT 69

WAARDESTELLING

gemeente

: Putten

postcode + plaats

: 3881 BP Putten

straat + huisnr.

: Brinkstraat 69

kadastrale aanduiding

: PTN01-C-10901

oorspr. functie

: Politiebureau

huidige functie

: Kantoor handhaving

bouwjaar

: 1959

architect

: onbekend

bouwstijl

: Wederopbouw/traditioneel

beschrijver

: Ir. H.M.C.G. Bos en K. van de Ven MA

datum beschr.

: 14-02-2023

datum foto’s

: 13-02-2023

bronnen

: Informatie huurders G.C.J.M. Hollanders. ‘Politie te Putten van ca. 1800 tot 1993’. In: Puttens Historisch Genootschap, Jaarboek 1993. P. 55-66.

1

PUTTEN, BRINKSTRAAT 69

WAARDESTELLING

Locatie voormalig politiebureau. Bron: Googlemaps.com

Kadastrale aanduiding PTN01-C-10901. Bron: KadastraleKaart.com

2

PUTTEN, BRINKSTRAAT 69

WAARDESTELLING

Typering Het VOORMALIGE POLITIEBUREAU in Putten is gebouwd in 1959 in wederopbouwstijl/ traditionele stijl.

Inleiding Op verzoek van de gemeente Putten heeft het Gelders Genootschap een onderzoek ingesteld naar de monumentale waarden van het pand aan de Brinkstraat 69 te Putten. Bij de beoordeling staat de vraag centraal of en welke cultuurhistorische waarden het pand bevat.

Historie en ligging In 1887 is er in het gemeentehuis van Putten een ambtswoning voor de veldwachter, voorloper van de politie, opgenomen. Op dat moment bevinden de cellen voor arrestanten zich onder de kerktoren. In 1993 wordt een kamer in het nieuwe gemeentehuis aan de Stationsstraat gebruikt door de veldwacht, waar later ook de cellen voor arrestanten komen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het politiebureau gevestigd in een ander pand ‘de Pol’, waarna de politie zich in 1947 vestigt op de Mariahoeve. Omdat de Mariahoeve niet aan de eisen van het Ministerie van Justitie voldoet wordt de gemeente gevraagd om een nieuw gebouw met twee dienstwoningen en cellen te bouwen en het te verhuren aan Justitie. In 1950 is de gemeente bereid om dit op te pakken en dit leidt ertoe dat het er een pand wordt gebouwd aan de Brinkstraat 69 door aannemer J. Simon. Het in 1959 gebouwde pand is ontworpen als politiebureau met twee aaneengesloten dienstwoningen. Een aantal jaren na de bouw bleek het pand te klein, waarna in de jaren zestig één van de dienstwoningen bij het politiebureau betrokken werd. Vervolgens werd ook de andere dienstwoning in 1979 erbij betrokken. Toch blijft de ruimte te klein en is het slecht toegankelijk. In 1988 vindt een verbouwing plaats en in 1989 is het politiebureau weer officieel in gebruik genomen.

Het (voormalige) politiebureau ligt aan de noordzijde van de Brinkstraat op de hoek met de Bruno Fabriciusstraat. Op de kadastrale kaart van 1832 is te zien dat het gebied nog niet bebouwd was. Alleen de Rooms-Katholieke kerk bevond zich op het perceel ten oosten daarvan. De begraafplaats is hier nog een overblijfsel van. De bebouwing aan de Brinkstraat dateert uit de twintigste eeuw. Toen het politiebureau gebouwd werd, was dit de enige bebouwing in de omgeving. Pas vanaf de jaren zeventig kwam er bebouwing aan de noordkant aan de Bruno Fabriciusstraat bij. Aan de Brinkstraat zelf liggen ten oosten van het voormalige politiebureau een parkeerplaats en begraafplaats. Ten westen ligt een groenstrook met daarachter bebouwing uit de jaren ‘80.

Karakteristiek voormalig politiebureau met dienstwoningen Plattegrond en opbouw Het pand is opgetrokken op twee geschakelde, rechthoekige plattegronden waarbij het rechterdeel 3 meter terug ligt ten opzichte van het linkerdeel. Beide bouwdelen bestaan uit twee bouwlagen en worden elk afgesloten door een zadeldak. Aan de achterzijde, in de oksel van de twee bouwdelen, bevindt zich nog een kleine aanbouw uit 1974 van 1 laag, 3

PUTTEN, BRINKSTRAAT 69

WAARDESTELLING

voorzien van een plat bitumendak. De gevels zijn uitgevoerd in metselwerk, bestaande uit gele bakstenen gemetseld in kruisverband. De plint is uitgevoerd in een donkerbruine baksteen (trasraam), eveneens in kruisverband. De grootste vensters worden afgesloten door middel van een betonnen latei, de kleinere vensters worden afgesloten door een steens rollaag. Aan de onderzijde zijn de vensters voorzien van een donkerbruine keramische raamdorpel. De vensters van het rechter bouwdeel zijn aan de straatzijden voorzien van een accent aan beide zijden, bestaande uit halfsteens metselwerk van donkerbruine baksteen. De deuren in de voorgevel zijn voorzien van een donkerbruine bakstenen omlijsting met gele speklagen. Het raamkozijn boven de voordeur van het rechter bouwdeel bevat een accent van een donkerbruine, halfsteense rollaag rondom het kozijn. In de meer ingetogen achter- en linker zijgevel bestaat het metselwerk - op het trasraam - na volledig uit gele baksteen. Het zadeldak heeft een houten gootlijst op klossen en wordt afgedekt met roodbruine OVH (Opnieuw Verbeterde Hollandse) dakpannen. Van oorsprong bevatte het rechter bouwdeel het politiebureau. Het linker bouwdeel huisvestte twee woningen. Achter het pand bevindt zich een garage met fietsenstalling en berging van één laag. De gevels zijn uitgevoerd in gele baksteen in klezorenverband.

De plint is uitgevoerd in een donkerbruine baksteen, eveneens in klezorenverband. Dit bouwdeel is voorzien van een bitumendak. Aan de berging zit een niet-oorspronkelijke overkapping met een constructie van stalen kolommen en stalen en houten balken. Het dak van de overkapping bestaat uit stalen damwandprofiel dakplaten. In de garage treedt daglicht binnen via 4 gevelopeningen voorzien van glazen bouwstenen. De fietsenberging heeft een dakraam.

Voorgevel/zuidgevel Het rechter bouwdeel bevatte het politiebureau en ligt circa 3 meter terug ten opzichte van het linker bouwdeel, waar zich oorspronkelijk twee woningen bevonden. De voorgevel van het politiebureau bevat twee traveeën. De voorgevel van het politiebureau is hoger dan de voorgevel van de woningen en krijgt door een aantal details meer aandacht dan het woongedeelte. Opvallend is dat de voordeur van het politiebureau hoger is dan de voordeuren van de woningen. De voordeur van het politiebureau is een niet-oorspronkelijke, houten deur voorzien van glas. Deze voordeur ligt meer terug in de gevel waardoor er een portaaltje ontstaat; dit wordt benadrukt door het gebruik van donkere baksteen rondom de deuropeningen. De vloer van het portaal is voorzien van roodbruine keramische tegels. Boven de deur van het politiebureau bevindt zich op de eerste verdieping een raamkozijn met vast glas, voorheen voorzien van diagonaal glas-inlood. Rondom dit raam loopt een kopse rollaag van donkerbruine baksteen. Het 6-vaks raamkozijn rechts van de voordeur is voorzien van een 2-vaks draaiend deel. Boven dit kozijn bevindt zich op de eerste verdieping een raamkozijn met gelijke afmetingen, voorzien van 2 draaiende delen met daartussen een vast deel. Alle kozijnen zijn in de jaren ‘90 voorzien van dubbel glas, op een aantal plekken is een ventilatierooster aangebracht in het glas.

De te openen raamdelen zijn bij deze twee grote kozijnen niet oorspronkelijk. De vaste delen zijn wit geschilderd, de draaiende delen zijn licht geel geschilderd. De voorgevel van het linker bouwdeel bevat 4 traveeën, met in het linkerdeel een woning en in het rechterdeel een woning. De voorgevels van beide woningen zijn nagenoeg identiek, met als verschil dat de linker woning de voordeur in de voorgevel heeft en de rechter woning de voordeur in de rechterzijgevel heeft. De voordeur van de linker woning is een niet-oorspronkelijke, houten deur voorzien van glas. De voordeur van de rechter 4

PUTTEN, BRINKSTRAAT 69

WAARDESTELLING

woning betreft een houten deur met originele indeling voorzien van glas. Op de plek waar de linker woning een voordeur heeft, zit bij de rechter woning een raamkozijn. Dit raamkozijn is voorzien van vast glas, net als het bovenliggende raamkozijn dat oorspronkelijk voorzien was van een 4-vaks draairaam zoals nu nog aanwezig is boven de deur van de linker woning. Aan beide zijden naast de voordeur van de linker woning bevindt zich een 6-vaks raamkozijn zoals ook op de begane grond van het politiebureau. Boven deze twee raamkozijnen bevindt zich elk een raamkozijn met twee draaiende delen, elk voorzien van een 4-vaksraam. Boven de voordeur bevindt zich een raamkozijn met een draaiend 4-vaksraam.

Linker zijgevel/westgevel De linkerzijgevel van het woongedeelte bevat op de begane grond een getoogd 4-vaks raam voorzien van een kopse rollaag. Ter plaatse van de vliering onder de kap is een klein uitzetraam geplaatst, net links van het midden. Verder is de gevel voorzien van schouderstukken en een tuitgevel met schoorsteen. Het dak steekt iets over. De aanbouw heeft een horizontale dakrand van witgeschilderd hout. De linker zijgevel van het politiebureau ligt grotendeel verscholen achter het volume van de woningen en aanbouw. Ook deze gevel is voorzien van een klein uitzetraam, geplaatst net links van het midden ter hoogte van de vliering. Ook deze gevel is voorzien van schouderstukken en een tuitgevel met schoorsteen. Het dak steekt iets over.

Achtergevel/noordgevel In de achtergevel verspringt het politiebureau ten opzichte van de woningen, net als in de voorgevel. In het geveldeel van het politiebureau is de originele indeling gaaf bewaard gebleven. Op de begane grond bevindt zich een deurkozijn afgesloten door een steens rollaag. Links van de deur zitten twee hooggeplaatste ramen voorzien van tralies in een betonnen latei en lekdorpel. Rechts van de deur bevindt zich een 4-vaks draairaam. Boven dit raam bevindt zich op de eerste verdieping een groter 4-vaksraam waarvan het rechterdeel draaiend is uitgevoerd. Boven de getraliede ramen bevindt zich op de eerste verdieping een 8-vaksraam waarbij het linker- en rechterdeel zijn uitgevoerd als draairaam. Het woongedeelte heeft op de begane grond een aantal wijzigingen ondergaan sinds de bouw. Desondanks is het oorspronkelijke ontwerp nog goed herkenbaar. Beide woningen hebben van oorsprong eenzelfde gevelindeling. Op de begane grond heeft elke woning een pui met (thans dichtgezette) deur en 4-vlaksraam voorzien van 2 draaiende delen. Links van de pui bevind zich nog een deur; bij de woning aan de rechterzijde is deze deur dichtgezet, bij de woning aan de linkerzijde is ter plaatse van de deur een aanbouw geplaatst met een 2-vlaksraam voorzien van twee draaiende delen.

De puien zijn afgesloten door middel van een uitkragende latei, de overige kozijnen zijn afgesloten met een steens rollaag.

Rechter zijgevel De rechtergevel van het woongedeelte gaat grotendeels schuil achter het bouwdeel van het politiebureau. In deze gevel bevindt zich een deur. Deze gevel heeft een schouderstuk en het dak steek iets over. 5

PUTTEN, BRINKSTRAAT 69

WAARDESTELLING

De rechtergevel van het politiebureau heeft op de begane grond aan de linkerzijde een 4vaks raam voorzien van een 2-vaks draaiend deel. Op de eerste verdieping bevinden zich twee 4-vaksramen voorzien van een 2-vaks draaiend deel. De raamkozijnen van het politiebureau zijn in de rechterzijgevel (net als in de voorgevel) aan de linker- en rechterzijde voorzien van een kopse lijst, welke is uitgevoerd in donkerbruine, iets naar buiten gedraaide baksteen. Deze gevel is voorzien van schouderstukken en een tuitgevel met schoorsteen. Het dak steekt iets over.

Interieur In het interieur bevindt zich nog een aantal elementen die verwijzen naar de functie als politiebureau. Zo bezitten twee ramen nog tralies, is één cel van de twee cellen nog intact en bevat de deur van de verhoorkamer een doorkijkspiegel. De wanden zijn afgewerkt met een kunststof systeemplaat en de plafonds zijn voorzien van een systeemplafond; beiden zijn niet oorspronkelijk en eenvoudig te verwijderen. De trap naar de eerste verdieping en de vensterbanken zijn kenmerkend voor de tijdsperiode waarin het gebouwd is.

Bijgebouwen Aan de achterzijde van het pand (noordkant) bevindt zich een samengesteld gebouw van drie delen: een garage, fietsenstalling en berging. Linksachter (noordwest) het linkerdeel van het politiebureau lag een schuurtje. In 1988 is zowel het politiebureau als de garage verbouwd. Met deze verbouwing is de garage een stuk doorgetrokken naar het middenstuk met de fietsenstalling. Ook is het schuurtje linksachter uitgebreid. Ten noorden van het schuurtje werd een zendmast geplaatst. Deze is tussen 1988 en 1999 geplaatst. Tussen het voormalige politiebureau en de garage bevindt zich een blauw geschilderde dubbele deur. Het platte dak heeft één daklicht en aan de oostzijde een houten gootlijst op klossen. De wand tussen garage en berging is uitgevoerd in kruisverband. In de oostgevel van de garage bevinden zich twee blauwe roldeuren. In de zuidzijde bevinden zich in de garagegevel vier tienruits ramen van glazen bouwstenen. De garageplafond is afgewerkt met beplating, op de vloer liggen betonnen stoeptegels. Het linker bouwdeel met berging springt in. De berging bezit een deur met links daarvan een uitzetraam. De dakrand van de overkapping aan de westzijde van de berging is afgewerkt met een aluminium rand. Aan de zuidzijde is het dak van de overkapping voorzien van een zinken bakgoot.

In verband met klimopgroei aan de noordzijde van het bijgebouw kan deze zijde niet worden beschreven.

Algemeen historische criteria Het pand is van belang als voorbeeld van een politiebureau met dienstwoningen gedurende de Wederopbouwperiode. Het is in het bijzonder van belang voor Putten als eerste specifiek als politiebureau gebouwd pand.

Stedenbouwkundige waarden Het pand is van belang wegens de vrije ligging met aangrenzend groen aan de Brinkstraat en de ruimtelijke relatie met het gemeentehuis. 6

PUTTEN, BRINKSTRAAT 69

WAARDESTELLING

Architectuurhistorisch waarden Het pand is van belang als goed bewaard en gaaf voorbeeld van de wederopbouwarchitectuur in Putten. De wederopbouwarchitectuur is goed herkenbaar in de vormgeving en het materiaalgebruik van het exterieur. De samenhang tussen het interieur en de gebruiksfunctie als politiebureau is goed herkenbaar, ondanks dat er in de loop der tijd enige aanpassingen hebben plaatsgevonden. Er zijn nog verschillende interieuronderdelen aanwezig die oorspronkelijk en specifiek gemaakt zijn voor het politiebureau, zoals tralies voor de ramen bij de cellen, een cel en een deur met doorkijkspiegel voor de verhoorkamer. Verder zijn de trap naar de eerste verdieping en de vensterbanken kenmerkend voor de tijdsperiode.

Bouwhistorische waarden Het pand is van belang vanwege de gaaf gebleven structuur en het materiaalgebruik. Het pand is plaatselijk aangepast: zoals de 1-laagse toevoeging aan de achterzijde, indeling van de voormalige dienstwoningen en de afwerking van binnenwanden en plafonds. De originele indeling is echter nog goed herkenbaar en de later toegepaste – niet oorspronkelijke - afwerkingen zijn eenvoudig, zonder schade te verwijderen.

Gebruikshistorische waarden Het pand is van belang vanwege de historische functie en het gebruik als politiebureau met twee dienstwoningen.

Conclusie en aanbeveling Op grond van bovenstaande wordt geconcludeerd dat het pand vanwege van de aanwezige waarden (algemeen historische, stedenbouwkundige, architectuurhistorische, bouwhistorische en gebruikshistorische) in aanmerking komt voor plaatsing op de gemeentelijke monumentenlijst van de gemeente Putten. Het pand is een goed beschermenswaardig voorbeeld van de Wederopbouwarchitectuur in Putten.

Gelet op het bovenstaande adviseren wij, na afweging van bovengenoemde monumentenaspecten, om voor het voormalige politiebureau met dienstwoningen een procedure voor plaatsing op de gemeentelijke monumentenlijst op te starten. Deze waardestelling kan daarvoor omgezet worden naar een redengevende beschrijving.

7

PUTTEN, BRINKSTRAAT 69

WAARDESTELLING

Afbeeldingen Bouwtekeningen

Bouwtekeningen 1958

Bouwtekeningen 1999

8

PUTTEN, BRINKSTRAAT 69

WAARDESTELLING

Exterieur voormalig politiebureau met dienstwoningen

Linker zijgevel en voorgevel

Voorgevel en rechter zijgevel

9

PUTTEN, BRINKSTRAAT 69

WAARDESTELLING

Voordeur rechter bouwdeel

Accent van halfsteense afsluitingen rondom kozijnen rechter bouwdeel

Achtergevel

10

PUTTEN, BRINKSTRAAT 69

WAARDESTELLING

Interieur voormalig politiebureau met dienstwoningen

Trap rechter bouwdeel

Nisje met originele vensterbank

Raam met tralies

11

PUTTEN, BRINKSTRAAT 69

WAARDESTELLING

Gang met celdeur

Cel

Bijgebouwen

Rechterzijgevel met garage

Samengesteld bijgebouw met garage, fietsenstalling en berging

12

Garage met venster van glazen bouwstenen