BIjlage 3. Onderzoek Erfgoed Gelderland, Historisch Centrum 2024

1 Inleiding ........................................................................................................................................................ 4 2 Onderzoeksplan ............................................................................................................................................ 5 3 Brede verkenning .......................................................................................................................................... 6 Activiteiten met het PCEP ............................................................................................................................... 6 Doel van een historisch informatiecentrum ................................................................................................... 7 Het gezamenlijke verhaal van Putten ............................................................................................................. 8 Meerwaarde van een informatiecentrum....................................................................................................... 8 Doelgroep ........................................................................................................................................................ 8 Organisatie van een fysieke locatie .................................................................................................................

8 Risico’s en bezwaren ....................................................................................................................................... 9 Consequenties eigen organisatie .................................................................................................................... 9 Eigen bijdrage .................................................................................................................................................. 9 Alternatieven................................................................................................................................................... 9 4 Conclusies en aanbevelingen vanuit de brede verkenning ........................................................................... 11 Doel en doelgroep ......................................................................................................................................... 11 Voldoende basis ............................................................................................................................................ 11 Meerwaarde verschilt ...................................................................................................................................

11 Beperkte eigen bijdrage ................................................................................................................................ 12 Alternatieven................................................................................................................................................. 12 Naamgeving en positionering ....................................................................................................................... 13 5 Wat is er nodig voor de toekomst? .............................................................................................................. 14 Uitzoekwerk .................................................................................................................................................. 14 Visie en missie ............................................................................................................................................... 14 Financiën en budget ...................................................................................................................................... 15 Organisatie (vorm, bestuur, personeel) ........................................................................................................

15 Vrijwilligers .................................................................................................................................................... 16 Programma en activiteiten ............................................................................................................................ 16 Collectie en verhalen ..................................................................................................................................... 16 Marketing en promotie ................................................................................................................................. 17 Huisvesting en fysieke plek ........................................................................................................................... 17 Omgeving en samenwerkingspartners.......................................................................................................... 17

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

2

6 Advies: Opbouwen in fases ......................................................................................................................... 18 Fase 1: Versterking van de (eigen) organisatie én van de samenwerking binnen PCEP (2025-2026)........... 18 Fase 2: Intensivering richting gezamenlijke historisch centrum (2026-2027) .............................................. 19 Fase 3: Realisatie historisch informatiecentrum ........................................................................................... 20 7 Bijlagen ....................................................................................................................................................... 21 1.

Geïnterviewde personen ........................................................................................................................... 21

2.

Interviewvragen ........................................................................................................................................ 21

3.

Gebruikte bronnen .................................................................................................................................... 22

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

3

1 De gemeente Putten staat aan de vooravond van het opstellen van een Cultuur- en Erfgoedvisie. Erfgoed Gelderland is gevraagd een brede verkenning uit te voeren naar de meerwaarde van een historisch museum in het centrum van Putten. In 2023 is er een onderzoek uitgevoerd door Berenschot rondom de toekomst van Museum de Tien Malen met daarin de optie voor het realiseren van een historisch centrum in Putten. Het erfgoedveld van Putten bestaat uit diverse erfgoedorganisaties, waarvan sommigen een eigen plek hebben en anderen nog op zoek zijn naar een eigen fysieke plek. In de zomer van 2024 is door Erfgoed Gelderland een onderzoek gestart onder de Puttense erfgoedorganisaties op basis van de volgende onderzoeksvraag: Wat is de meerwaarde voor de gemeente Putten van een historisch museum in Putten, waarin meerdere erfgoedpartijen uit Putten samen aan de toekomst van het Puttens erfgoed werken?

Met deze onderzoeksvraag geven we ook antwoord op de volgende deelvragen: •

Wat is de meerwaarde van een museum of documentatiecentrum?

•

Wat kan het aandeel zijn van de verschillende partijen daarin?

•

Hoe ziet een bredere invulling hiervan en de naamgeving eruit?

•

Hoe kan er een gezamenlijke programmering ontstaan?

•

Wat zijn de wensen vanuit de erfgoedorganisaties en de gemeente voor een dergelijk museum/documentatiecentrum?

•

Waar profileren andere musea in de regio zich mee en hoe positioneert Putten zich hierbinnen?

•

Wie zijn de doelgroep: de eigen inwoners dan wel toeristen/bezoekers?

In voorgesprekken met de gemeente is aangegeven dat er vooral ook gekeken moet worden naar alternatieven voor een fysieke locatie. In dit rapport wordt de onderzoeksvraag verkend en beantwoord. Dit onderzoek is uitgevoerd door Erfgoed Gelderland in opdracht van de gemeente Putten.

Else Gootjes, Henriette Kosse, Erfgoed Gelderland, november 2024

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

4

2 In april 2024 zijn de eerste gesprekken gevoerd met de gemeente Putten (Gwendolyn van der Linden en wethouder Sander van Nieuwenhuizen). Aan de hand hiervan is een onderzoeksopzet gemaakt en is de hoofdvraag uitgewerkt in deelvragen. De deelvragen zijn tijdens zeven interviews afgenomen. Er is gesproken met verschillende vertegenwoordigers van Puttense erfgoedorganisaties. Ook zijn er gesprekken geweest met de cultuurverbinder en de VVV (zie bijlage 1). Daarnaast is een bezoek gebracht aan enkele Puttense erfgoedorganisaties. Dit geeft een beeld van zeer uiteenlopende organisaties die verspreid liggen in de gemeente. Van de gesprekken zijn aantekeningen gemaakt. Deze zijn verwerkt in een groot overzicht en gerangschikt op vraag of thema. Het totaalbeeld dat hieruit naar voren kwam is verwerkt in onderstaand rapport.

Er is met de geïnterviewden gesproken over de eigen organisaties en over de samenwerking binnen het Platform Cultuurhistorisch Erfgoed Putten (PCEP) dat sinds 2023 bestaat. Daarnaast is er goed gekeken naar het onderzoeksrapport van Berenschot van mei 2023: Naar een historisch centrum in Putten 15-052023. Dit rapport gaat vooral in op de situatie van De Tien Malen en schetst de mogelijkheid voor een Historisch Museum in het centrum van Putten. Daarnaast hebben we de enquête bestudeerd die in 2022 in opdracht van het Puttens Historisch Genootschap in Putten is gehouden door de VVV naar de behoefte aan een historisch informatiecentrum in Putten (zie bijlage 3).

Op basis van de interviews is een tussentijds beknopt werkdocument gemaakt op basis waarvan een gezamenlijke werksessie is georganiseerd tijdens het PCEP-overleg op 5 november 2024. Daar zijn toekomstwensen van de aanwezigen geïnventariseerd. Ook is er gekeken naar mogelijke toekomstscenario’s voor het PCEP. Er is veel ruimte genomen de eerste voorzichtige conclusies van de interviews kritisch te bespreken met PCEP.

Hoofdstuk 3 geeft een beeld van de antwoorden op de deelvragen uit de interviews. Hoofdstuk 4 verbindt conclusies en aanbevelingen aan deze brede verkenning. Hoofdstuk 5 gaat in op de vraag wat er nodig is voor de toekomst van een historisch centrum in Putten. In hoofdstuk 6 bespreken we hoe je in drie fases van de huidige situatie naar een nieuwe situatie kunt komen.

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

5

De gemeente Putten kent veel erfgoedorganisaties. De cultuur-historische en maatschappelijke waarde van de erfgoedorganisaties in de gemeente Putten is groot. De organisaties werken allemaal met een behoorlijk aantal vrijwilligers. Daarmee vervullen ze ook een belangrijke maatschappelijke en sociale functie. Enkele organisaties hebben een sterk inhoudelijk verhaal dat verbonden is aan de locatie waar ze gevestigd zijn (Landgoed Schovenhorst, Museumboerderij Mariahoeve, Putter Stoomgemaal en Molen ’t Hert). Stichting Oktober 44 richt zich uiteraard vooral op het verhaal van de razzia in Putten. Het Puttens Historisch Genootschap en De Tien Malen richten zich juist op het bredere verhaal van Putten. Het Puttens Historisch Genootschap, Stichting Oktober 44 en de Bekenstichting hebben geen eigen onderkomen. De Bekenstichting richt zich op een landschappelijk verhaal. In de interviews met de betrokken erfgoedpartijen in Putten is ingegaan op de samenwerking van de organisaties, doelgroepen, meerwaarde, maar ook op meer praktische zaken die spelen binnen de organisaties zelf.

Het Platform Cultuurhistorisch Erfgoed Putten (PCEP) bestaat nog niet zo lang. Eind 2023 werd een samenwerkingsovereenkomst getekend tussen De Tien Malen, Puttens Historisch Genootschap (PHG), Stichting Oktober ’44, Putter Stoomgemaal, Landgoed Schovenhorst, Molen ’t Hert, Museumboerderij

Mariahoeve en de Bekenstichting. PCEP werkt nauw samen met gemeente, VVV Putten en Cultuurkust. De organisaties zijn allemaal heel tevreden met de gezamenlijke folder en het samen naar buiten treden bij zomermarkten en Spot On. Ook het vormen van een aanspreekpunt voor de gemeente wordt gezien als een meerwaarde. Verder wordt vooral het in overleg bepalen van gezamenlijke acties en afstemming van programmering genoemd. Ook voor gezamenlijke trainingsactiviteiten, werken aan professionalisering is voldoende draagvlak. Een aantal activiteiten wordt maar door een of twee partijen genoemd. Deze activiteiten kunnen in het PCEP-overleg nader verkend en al dan niet uitgewerkt worden. Het gaat dan om: -

Educatie

-

Verkennen laten rijden treintje van locatie naar locatie (VVV)

-

Gezamenlijk bezoekersonderzoek

-

Verkennen samenwerking met jongerenorganisaties

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

6

Voor gezamenlijke projecten zou vanuit PCEP dan een subsidie bij de gemeente gevraagd kunnen worden. Dit wordt ook gezien als meerwaarde van de PCEP.

Opvallend is dat alleen Museum De Tien Malen als gezamenlijke activiteit het exploiteren van een historisch informatiecentrum noemt. Motivatie om een informatiecentrum te exploiteren lijkt bij de andere organisaties nog laag, maar ze zijn er niet op tegen. Een plan hiervoor zou veel beter uitgewerkt en geconcretiseerd moeten worden. Het PHG geeft aan dat het hebben van een multifunctionele ruimte, waar alle erfgoedorganisaties met hun werkgroepen gebruik van kunnen maken, vergelijkbaar met Historisch Vereniging Ermelo, wel een belangrijke wens is voor de toekomst. Deze ruimte kan ook gebruikt worden voor het ontvangen van groepen en als vergaderlocatie.

Op de vraag wat het doel zou zijn van een historisch informatiecentrum in het centrum van Putten worden veel verschillende antwoorden gegeven vanuit de verschillende organisaties. Er worden ook vraagtekens opgeworpen: of er vanuit publiek voldoende behoefte is aan een nieuw informatiecentrum en of bij alle organisaties het beeld van een informatiecentrum niet te veel verschilt. Dat laatste wordt eigenlijk ondersteund door het verschil in antwoorden. Doelen die door twee organisaties genoemd worden zijn: -

Service bieden voor Puttense inwoners met historische vragen;

-

Oplossen van het probleem van de slechte toegankelijkheid van de kelder met archief;

-

Centraal punt waar alle organisaties vertegenwoordigd zijn;

-

Centraal punt waar mensen naartoe kunnen.

Andere doelen worden maar eenmaal genoemd: -

Expositieruimte voor Verhaal van Putten

-

Expositieruimte voor een deel van de collecties van alle erfgoedorganisaties in Putten

-

Ruimte voor documentatie

-

Vergaderlocatie

-

Educatieve ruimte

-

Professionaliseringsslag

Er worden ook alternatieven genoemd in plaats van een zelfstandige ruimte: -

Koppeling aan de (nieuwe) bibliotheek in het centrum

-

Koppeling aan de VVV

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

7

De meeste Puttense erfgoedpartijen vinden dat het verhaal van Putten gezamenlijk verteld moet worden. De huidige website www.verhaalvanputten.nl is daarvoor op dit moment niet toereikend. In het geval van het realiseren van een fysieke plek, een historisch centrum, geven een aantal organisaties aan dat naast dit verhaal er vooral ook een (aanvullend) verhaal over de eigen organisatie moet zijn dat prikkelt om de locatie van de eigen organisatie te bezoeken. Alle organisaties vinden het van belang dat het verhaal van Putten beeldend en aantrekkelijk verteld wordt. Het moet aantrekkelijk zijn voor een breed publiek. Historische onderwerpen die genoemd werden zijn: Tweede Wereldoorlog/ en de razzia, waterhuishouding, ontstaan van Putten en landgoederen.

De organisaties geven verschillende antwoorden als het gaat over de meerwaarde van een historisch informatiecentrum. De meerwaarde van samenwerking ziet iedereen (zie vraag 1 over mogelijkheden tot samenwerking). Een informatiecentrum heeft vooral meerwaarde als het er aantrekkelijk uitziet en goed naar de eigen organisatie verwijst. Het presenteren van een deel van de collectie of een aantal objecten en vergaderruimte worden specifiek genoemd als meerwaarde bij een fysieke ruimte.

Niet alle organisaties kunnen een beeld schetsen van de doelgroep van een historisch centrum. Een aantal geeft aan dat de doelgroep voor een infocentrum mogelijk klein is. Doelgroepen die meest genoemd worden: inwoners van Putten en toeristen. Uit de enquête die de VVV eerder hield bleek ongeveer hetzelfde.

Alleen bij De Tien Malen en PHG/Oktober 44 bestaat een wat concreter beeld van een historisch informatiecentrum. Beide organisaties geven aan dat de PCEP dat zou moeten trekken. Scenario C uit het rapport van Berenschot wordt genoemd als mooi plaatje (800-1000 m2 in centrum van Putten met diverse ruimtes voor tentoonstelling, documentatie, educatie, vergaderen, films, archief). Bij de andere organisaties ontbreekt een helder beeld of wordt het meer gezien in een toekomstige koppeling met de bibliotheek of een verbinding met de VVV. Tegelijkertijd wil De Tien Malen en huidige museum graag behouden en uitbreiden op de huidige locatie.

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

8

Het meest genoemde bezwaar of risico is dat een historisch informatiecentrum structurele financiering en dus permanente steun van de gemeente nodig heeft. Ook de bemensing wordt benoemd als potentieel probleem. Daarnaast is er het risico dat een informatiecentrum zich niet voldoende kan onderscheiden van VVV of museum. Een ander bezwaar is dat er eerst nog beter over nagedacht moet worden en de afweging gemaakt moet worden of koppeling met VVV of bibliotheek niet veel beter is. Onderliggend daarbij is of PCEP voldoende slagkracht heeft om een informatiecentrum op te zetten. Daarnaast moet gekeken worden naar alternatieve oplossingen voor educatieve ruimte en vergaderlocatie.

De meeste organisaties zien nog geen concrete negatieve of positieve consequenties voor de eigen organisatie. Putter Stoomgemaal en Molen ’t Hert verwachten wellicht iets meer bezoekers door verwijzingen naar hun locaties vanuit een historisch informatiecentrum. PHG verwacht betere toegankelijkheid van de eigen documentatie en het archief. De VVV staat open voor nieuwe samenwerkingen mits er een goed plan en concrete vraag aan ten grondslag ligt.

Wat zou een organisatie zelf kunnen bijdragen aan een historisch informatiecentrum? De Tien Malen zou een vitrine kunnen bijdragen als voorproef van tentoonstellingen. Het PHG noemt de meest actieve bijdragen: voortrekkersrol en uitwerking van een programma van eisen. Het Putter Stoomgemaal wil meedenken over de realisatie. Schovenhorst kan informatie en hout (t.b.v. vitrines of inrichting) leveren. Een aantal organisaties geeft aan dat er nieuwe vrijwilligers geworven zouden moeten worden om bij te dragen aan het historisch informatiecentrum.

In veel van de gesprekken kwam naar voren dat het nodig is om alle alternatieven voor een nieuw zelfstandig historisch informatiecentrum beter af te wegen. Vragen die daarbij opkomen zijn: -

Kan het gebrek aan vergaderruimte voor De Tien Malen, PHG en Oktober ’44 niet op een andere manier opgelost worden?

-

Is er een mogelijkheid de opslag van gezamenlijke spullen en collectie van het PCEP onder te brengen bij een van de organisaties?

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

9

-

Kun je in de boekwinkel van PHG niet al een informatiepunt starten om vragen vanuit bewoners van Putten te beantwoorden?

-

Kun je samen met de VVV tot een plan komen om het erfgoed van Putten in de VVV beter naar voren te laten komen?

-

Is er een manier om de toegankelijkheid van het archief in de kelder van het gemeentehuis te verbeteren?

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

10

Het is mogelijk om na alle gesprekken de onderzoeksvraag te beantwoorden, gezien vanuit de Puttense erfgoedorganisaties. Niet op alle vragen zijn antwoorden gegeven of is een antwoord lastig, daarom geven wij vanuit Erfgoed Gelderland ook aanbevelingen bij de verschillende onderwerpen.

Niet alle organisaties binnen PCEP verbinden dezelfde doelen aan een historisch informatiecentrum in Putten. De doelen lopen uiteen van een ontvangst- en vergaderruimte naar een informatiebalie voor vragen over de historie van Putten of een tentoonstelling over de geschiedenis van Putten. Maak een prioritering op de verschillende doelen en wensen vanuit de organisaties van het PCEP. Ook over de doelgroep van een historisch centrum zou nog beter nagedacht moeten worden. Op welke doelgroep richt een mogelijk historisch informatiecentrum zich? En waar overlapt dit met de bezoekers van de VVV en de erfgoedorganisaties zelf? Doe uitgebreider en neutraal onderzoek naar de mogelijke doelgroepen en hun behoefte voor een informatiecentrum.

Er is voldoende basis voor het ontplooien van nog meer gezamenlijke activiteiten door PCEP en dus een gezamenlijke programmering. Het zou helpen als daar een goed plan van aanpak voor komt voor de langere termijn op basis van haalbaarheid en verwachte effecten. De gezamenlijke activiteiten kunnen leiden tot een steviger basis van PCEP. Voor het aanvragen van gezamenlijke subsidies door PCEP is het nodig te bekijken of het nodig is om van PCEP een rechtspersoon te maken.

Een historisch informatiecentrum op een fysieke locatie heeft de meeste meerwaarde voor PHG, Oktober 44 en De Tien Malen. Samenwerking binnen PCEP heeft meerwaarde voor alle organisaties. Ook zonder een historisch informatiecentrum wordt de samenwerking positief gewaardeerd. De

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

11

behoefte vanuit de PCEP-organisaties en de meerwaarde een PCEP-locatie moet meer in één lijn gebracht worden. De behoefte aan fysieke (vergader-, ontvangst-, opslag-) ruimte is een andere behoefte dan die van het ontvangen en informeren van bezoekers over de geschiedenis van Putten. Er is voldoende basis om te bekijken of en hoe het Verhaal van Putten beter en meer in samenhang verteld kan worden. Onderzoek ook of het Verhaal van Putten op een andere manier naar buiten kan komen dan door presentatie in een fysieke ruimte (wandelroute, games, bij bestaande locaties delen van het verhaal vertellen, website). Dit kan een samenwerkingsproject van de PCEP met VVV en de gemeente zijn met een realistische kans van slagen. Scenario C uit het rapport van Berenschot lijkt op dit moment nog een stap te ver voor het PCEP. De kartrekkersrol ligt bij de PHG, De Tien Malen en Oktober 44. Wij adviseren om PHG initiatief te laten nemen tot het concretiseren van de organisatie van een fysieke locatie. Het alternatief van samenwerking met de VVV en/of nieuwe bibliotheek moet verder uitgewerkt worden en meegenomen in de vervolggesprekken.

Het financiële risico voor een historisch informatiecentrum kan niet gedragen worden door de organisaties die samenwerken in de PCEP. Dat betekent dat de gemeente een langdurige structurele financiële toezegging moet doen en dat de Puttense erfgoedorganisaties voor de invulling van een informatiecentrum verantwoordelijkheid moeten willen nemen. De mogelijkheden tot eigen financiële bijdragen of bijdragen in natura vanuit de PCEP-leden aan een historisch informatiecentrum zijn mager te noemen en moeten vooral vanuit PHG komen. Maar enkele organisaties noemen dat ze bemensing zouden kunnen leveren. Ook financiële bijdragen werden niet genoemd in de interviews met de erfgoedorganisaties. Het is lastig om concrete consequenties voor de erfgoedorganisaties te overzien zolang er geen concreet uitgewerkt plan voor een historisch informatiecentrum is ontwikkelt. Een uitgewerkt plan of een haalbaarheidsonderzoek strekt dus tot de aanbeveling.

Er is in de gesprekken een aantal alternatieven genoemd voor een historisch informatiecentrum, zowel qua locatie, omvang en samenwerkingen. Beantwoord gezamenlijk de gestelde vragen (zie hoofdstuk 3) over alternatieven. Prioriteer op die manier de behoeften van de PCEP leden wat betreft vergaderruimte, ontvangstruimte voor educatie en opslag van collectie.

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

12

Aan de naamgeving van de verschillende activiteiten hebben we in het onderzoek nog niet veel aandacht besteed. Een afkorting als PCEP is voor inwoners en toeristen geen herkenbare naam. Namen als Verhaal van Putten of Puttens Erfgoed liggen voor de hand. Daarover kan in een later stadium een besluit over genomen worden. Ook de profilering en positionering van het Puttense erfgoed in de regio is in het onderzoek nog niet echt aan de orde gekomen. Er is wel een aantal zaken genoemd die van invloed zijn, zoals: Veluwe op 1, een mogelijk grafheuvelcentrum, het cultuur- en erfgoedpact. Dit zijn zaken die bij het nadenken over de gezamenlijke activiteiten nog goed moeten worden meegenomen.

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

13

Waar staat de PCEP over tien jaar? Hoe wordt het Puttense erfgoed over tien jaar gepresenteerd? Tijdens de gezamenlijke sessie met de PCEP op 5 november 2024 is de toekomstdroom van de deelnemers geïnventariseerd. De eerste kernwoorden die als toekomstdroom bij de afgevaardigden van PCEP opkomen zijn: verbinding, zonnige toekomst, geworteld, op het goede spoor, stevig en toekomstgericht, samen, cultuur, jeugd, toekomst, paraplu, vooruit en landschapsbiografie. Uit deze kernwoorden blijkt veel vertrouwen in de PCEP als gezamenlijke organisatie.

Bij de uitwerkingen van de kernwoorden in een paar zinnen, valt op dat het Puttens Historisch Genootschap, De Tien Malen en de Stichting Oktober 44 een intensievere samenwerking voor ogen hebben voor over tien jaar dan de andere organisaties. Deze drie organisaties hebben het over een gezamenlijk historisch centrum, maximale samenwerking waar mogelijk en inzetten van moderne middelen (VR, drones). De andere organisaties lijken ‘voorzichtiger’. Zij hebben het over gezamenlijke activiteiten om het erfgoed op de kaart te zetten, meer samenwerken en elkaars kennis gebruiken.

Er is tijdens dezelfde sessie op 5 november 2024 een start gemaakt met kijken naar een meer concrete situatie over vijf jaar en hoe je daar moet komen. Uit de ingevulde scenarioformulieren blijkt vooral dat er over verschillende aspecten nog goed nagedacht moet worden. Om verdere stappen naar de toekomst te zetten is het nodig om heel goed een beeld te vormen van hoe PCEP er over vijf jaar uit zou moeten zien en welke stappen daartoe ondernomen moeten worden. Op dit moment bestaat er geen eenduidig beeld over de volgende facetten:

Op de website van het PCEP is de huidige visie nu zo verwoord: Heel praktisch, informatie en activiteiten met elkaar delen en eventueel samen organiseren in het belang van onze inwoners en toeristen, met als doel om de cultuurhistorie van Putten nog beter op de kaart te zetten. Bijvoorbeeld door het jaarlijks opstellen van een erfgoedjaaragenda en in samenwerking met

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

14

Cultuurkust het aanbieden van een educatief kunst- en cultuurmenu incl. erfgoededucatie voor scholen. Ook in andere situaties bijvoorbeeld in geval van gewenste maar ook ongewenste ontwikkelingen op het gebied van behoud van de cultuurhistorie van Putten de handen ineen te slaan.

Binnen het PCEP bestaat ook de wens voor een cultuurhistorisch Informatie- en Documentatiecentrum bij voorkeur in het dorpscentrum. Deze wens valt samen met het onderzoek naar een historisch centrum in Putten dat in opdracht van de gemeente is uitgevoerd. De gemeente en het PCEP trekken hierbij samen op. Samenwerkende partijen zijn de gemeente Putten, VVV Putten en Cultuurkust. Zij ondersteunen en adviseren het PCEP bij de uitwerking van hun plannen.

Wat hier nog ontbreekt is een visie op het gezamenlijk vertellen van het verhaal van Putten, laagdrempelig en voor een breed publiek. Ook het waarom ontbreekt nog grotendeels. Door het ontwikkelen van een heldere en inhoudelijk visie en missie voor het PCEP wordt de koers van PCEP helderder en kunnen er op basis daarvan besluiten genomen worden in de toekomst.

Het PCEP, maar ook de individuele organisaties ontvangen geen structurele subsidie van de gemeente en zijn afhankelijk van de inkomsten entreegelden, opbrengsten uit de horeca, boekenverkoop door PHG en incidentele subsidies. De kosten voor het beheer van de gebouwen komen ten laste van de eigen organisaties. Hoe is dat als er een gezamenlijke locatie komt, een historisch informatie centrum? Worden de lasten evenredig verdeeld over alle partijen binnen PCEP of komt er een aparte begroting en budget voor PCEP? Wie wordt daarvan de penvoerder? Over welke periode lopen de budgetten? Wat doet dat met de individuele budgetten per erfgoedlocatie? Wordt het budget voor een historisch informatie centrum door de gemeente beschikbaar gesteld of is er extra financiering nodig? Wat is er minimaal aan budget nodig voor het exploiteren van een laagdrempelig en kleinschalig informatiepunt? Deze vragen moeten allemaal nog verkend en beantwoord worden.

Het PCEP is nu geen rechtsvorm maar een samenwerkingsverband van alle erfgoedorganisaties in Putten. Voor het exploiteren van een toekomstig historisch informatie centrum is het nodig om de organisaties meer vorm te geven: wordt het een onderdeel van de gemeente? Of komt er een aparte stichting met een eigen bestuur? Hoe kun je de culturele codes beter toepassen (Culturele Governance Code en Code Diversiteit en Inclusie). Wordt het geheel 100% gerund door vrijwilligers of zijn er ook

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

15

betaalde krachten bij betrokken? Kun je werken aan de diversiteit van vrijwilligers en besturen (meer vrouwen, meer jongeren)? En hoe kun je daarin leren van elkaar?

Dankzij alle vrijwilligers binnen PCEP en binnen de organisaties van PCEP wordt heel veel werk verzet en zijn de huidige organisaties nu financieel redelijk gezond. De vrijwilligers zijn betrokken en enthousiast en hebben vaak een schat aan kennis. Voor het erfgoed in Putten is het van belang de vrijwilligers goed in beeld te hebben en te houden en ook de verdeling over de verschillende organisaties ‘gezond’ te houden. Voor de realisatie van een historisch informatie centrum is het belangrijk vrijwilligersbeleid te vormen dat zorgt dat zowel de individuele organisaties binnen PCEP als de nieuwe organisatie van het historisch informatie centrum een goed lopend vrijwilligersbestand heeft.

Op dit moment zijn de gezamenlijke folder en deelname aan markten de voornaamste activiteiten. Er is nog veel ruimte om te verkennen hoe de organisaties samen een verhaal kunnen vertellen. Er kan gewerkt worden aan een lijst van mogelijke gezamenlijke activiteiten. Daarin kunnen prioriteiten gesteld worden. Een belangrijke vraag daarbij is hoe je de verschillende organisaties in samenhang op een aantrekkelijke manier kunt presenteren. Dit hoeft niet op een fysieke locatie te zijn, dat kan ook via een wandel- of fietsroute, een spel of anderszins. De website www.verhaalvanputten.nl kan hierin ook een verbindende rol spelen.

Binnen PCEP is een groot aantal verhalen en een rijke collectie over de geschiedenis van Putten te vinden. Deze zijn alleen nauwelijks (digitaal) toegankelijk gemaakt. De collectie is ook verspreid over de verschillende organisaties en de gemeente Putten zelf. Een deel van de geschiedenis wordt natuurlijk ook al verteld op de website www.verhaalvanputten.nl en op de eigen websites en in De Graver. De gemeente heeft sinds kort een medewerker die deze website www.verhaalvanputten.nl kan gaan coördineren. Het zou goed zijn om daar de PCEP goed bij te betrekken en samen een plan te maken hoe deze website voor het Puttense erfgoed ingezet kan worden. Ook het digitaliseren van de verschillende collecties is een punt van aandacht. Op dit moment zijn de collecties nog niet goed digitaal vindbaar. De Tien Malen en Museumboerderij Mariahoeve zijn wel bezig met acties hierin. Dit moet verder doorgezet worden, zodat de organisaties ook goed kunnen profiteren van de reikwijdte van Collectie

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

16

Gelderland. Iedere organisatie zou aan een collectieplan kunnen werken. Vervolgens zou je kunnen kijken naar een gezamenlijk collectieplan.

Het is heel goed dat de PCEP sinds 2023 regelmatig overleg heeft met de VVV. Samen kan er gewerkt worden aan een marketing- en promotieplan. Ook de individuele organisaties kunnen nog werken aan de professionalisering van de marketing en promotie van de eigen organisatie. Dit helpt bij het vormgeven aan de gezamenlijke promotie. Het definiëren van een heldere kernboodschap en verzamelen van mooi beeldmateriaal kunnen bijdragen aan succesvolle marketing. Het is het overwegen waard om hierbij professionals te betrekken.

Rondom huisvesting en een fysieke plek liggen nog vragen open. Al eerder is aangegeven dat er eerst goed gekeken moet worden naar de behoeftes van de doelgroepen om op basis daarvan te bepalen of en hoeveel fysieke ruimte er nodig zou zijn. Verweven met de vraag of en hoeveel fysieke ruimte wenselijk is, ligt de vraag over de financiën. Wie kan en gaat een fysieke ruimte financieren en hoe? Alternatieven moeten goed onderzocht worden.

Een nadere omgevingsanalyse kan helpen om beter in kaart te krijgen hoe de Puttense situatie zich verhoudt tot het erfgoedveld en het maatschappelijke veld in de regio. Duidelijk in kaart brengen welke organisatie al met andere organisaties in de regio contact heeft, is een eerste vereiste. Vervolgens kun je in kaart brengen het meerwaarde heeft welke van deze contacten via de PCEP te laten lopen. Dit kan het geval zijn voor bijvoorbeeld contacten met het welzijnsveld, bibliotheek en jongerenorganisaties.

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

17

Uit bovenstaande komt vooral naar voren dat er veel beter en langer nagedacht moet worden over de gezamenlijke activiteiten van de PCEP en het realiseren van een historisch informatiecentrum in Putten. Uit alle gesprekken blijkt dat alle erfgoedpartijen de onderlinge samenwerking in Putten als meerwaarde zien en het verband van PCEP daarvoor als een goed middel zien. Samen de geschiedenis van Putten op de kaart zetten en naar buiten zichtbaarder maken, is een doel dat elke organisatie kan onderschrijven. Er zijn meerdere fases denkbaar voor de nabije toekomst van PCEP. Elk fase doet op een andere manier een beroep op de gemeente, de bestuursleden en vrijwilligers van de individuele organisaties. Het is aan de gemeente Putten en het PCEP om vorm te geven aan de manier waarop zij de toekomst in willen gaan. De belangrijkste conclusie is eigenlijk dat de basis voor een historisch informatiecentrum op dit moment nog te smal is en het goed zou zijn deze basis eerste te versterken. Vanuit ons onderzoek schetsen wij de volgende fasen:

De eigen organisatie is in deze fase de eerste prioriteit. Zijn er genoeg vrijwilligers en bestuursleden? Trekken we genoeg bezoekers en hoe maken we de presentatie voor bezoekers en het bezoek zelf zo aantrekkelijk mogelijk? Hoe kunnen we onze organisatie professionaliseren? Gaan we verbouwen en uitbreiden? De gemeente Putten maakt voor deze punten budget vrij per organisatie van het PCEP of voor een gezamenlijk traject van professionalisering. De Cultuur- & erfgoedpacten sluiten ook aan op deze behoefte en noodzaak.

Tegelijkertijd investeren in deze fase alle erfgoedorganisaties in het PCEP, in het gezamenlijk naar buiten treden en in gesprekken met betrokken partijen zoals de VVV en de bibliotheek en de gemeente Putten. Er wordt gestreefd naar het in gebruik nemen van een ontvangstruimte en vergaderruimte voor Puttens erfgoed & educatie in het centrum van Putten. Als er betaalbare ruimte beschikbaar komt via de gemeente zet PCEP zich in om dit in te vullen, de gemeente creëert randvoorwaarden. Bij het tot stand komen van de nieuwe bibliotheek in het centrum wordt het ontwikkelen van een klein historisch

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

18

centrum of startpunt meegenomen door de gemeente Putten en PCEP betrokken in de gesprekken hierover. Hierbij staat minder de eigen organisatie voorop maar de mogelijkheid tot het gezamenlijk vertellen van de geschiedenis van Putten, het beantwoorden van (onderzoeks-) vragen van bezoekers en het doorverwijzen naar bezoeklocaties zoals de Tien Malen, Mariahoeve, de Molen, Schovenhorst, het Puttens Gemaal etc. De VVV moet ook nauw worden betrokken bij deze fase, als mogelijke optie voor een locatie en het gezamenlijk optrekken hierin, naar voorbeeld van bijvoorbeeld Lochem of Zutphen. In deze fase verkent de PCEP de mogelijkheid om het Verhaal van Putten meer tot een gezamenlijk verhaal te maken. Er worden keuzes gemaakt hoe het verhaal van Putten op een samenhangende manier vanuit de verschillende organisaties verteld kan worden.

Samenvattend:

-

Versterk de individuele organisaties door samen trainingen te volgen op het gebied van vrijwilligers werven, storytelling, publiekspresentatie, (digitale) ontsluiting van collecties en verhalen

-

Zoek naar een vaste ontvangst- en vergaderruimte voor Puttens erfgoed in het centrum op een bestaande plek

-

Ga in gesprek met de bibliotheek over de nieuwbouwplannen

-

Werk aan de basis van een toegankelijke presentatie van de geschiedenis van Putten (beeld, tekst en andere media)

-

Stel hiervoor als gemeente middelen beschikbaar

Let op:

-

Het gaat zowel om individuele ondersteuning per organisatie als het gezamenlijk optrekken binnen PCEP

-

Er kan al gestart worden met het uittesten van een dergelijk centrum/informatievoorziening in de huidige boekenwinkel van PHG of bijvoorbeeld in de VVV of een andere tijdelijke locatie zoals het voormalige politiebureau.

In deze jaren zal PCEP zich inspannen om een concreet plan voor het historisch centrum vorm te geven. Alle aspecten (financiën, organisatievorm, personele invulling, opleiding, programma en activiteiten, doelgroep, media en communicatie, behuizing, samenwerkingspartners) moeten goed en concreet worden uitgewerkt in een plan. Op basis van dit plan worden gesprekken met de gemeente gevoerd en worden bijeenkomsten met inwoners van Putten georganiseerd.

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

19

Fondsenwerving zal in deze fase een grote rol spelen. Een kwartiermaker kan de kwaliteit van deze fase garanderen. Deze kwartiermaker houdt zich ook bezig met het proces van professionalisering van alle partijen die bij PCEP zijn aangesloten. De toegankelijke presentatie van de geschiedenis van Putten wordt verder uitgewerkt in producten die ook al bij de individuele organisaties ingezet kunnen worden of die organisaties kunnen verbinden (bijvoorbeeld een wandelroute, mediatour en/of cursus Puttenkunde).

Samenvattend: -

Stel een kwartiermaker aan met sterkte affiniteit met erfgoed

-

Concretiseer het plan voor een historisch informatiecentrum

-

Start met fondsenwerving

-

Werk verder aan de toegankelijke presentatie van de geschiedenis van Putten

Let op: -

Het is aan te bevelen dat de kwartiermaker niet alleen procesgericht, maar ook inhoudelijk het belang van het erfgoed naar voren kan brengen.

-

Halverwege 2027 moet een go/no go moment afgesproken worden.

Pas als er een gedegen plan ligt en aan de randvoorwaarden van dit plan voldaan wordt, dan kan een historisch informatiecentrum gerealiseerd worden. Ook moet er aandacht zijn voor een meerjarenbeleidsplan van deze organisatie. Onderzoek in fase 1 en 2 moet uitwijzen welke vorm het meest geschikt is voor een historisch informatiecentrum. Ook het klein houden van een historisch informatiepunt hoort nog tot de mogelijkheden.

Let op: -

Houd ook de toekomstbestendigheid van een nieuwe organisatie in de gaten en maak deze van een voor Putten realistische schaal

-

Blijf alle organisaties van PCEP goed betrekken bij het hele proces

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

20

Wie

Datum

Rol

gesprek 1

Johan Grift en

21-8-2024

Jan van den Hoorn 2

Peter Vink, Teus van de Kamp, Nuy

Voorzitter PCEP + Voorzitter Stichting ’44 en bestuurslid Mariahoeve

21-8-2024

Bestuursleden Museum Tien Malen en PHG

van Bloemendaal 3

Henk Geitenbeek

22-8-2024

Molen ‘t Hert

4

Sander Wijdeven

19-9-2024

Directeur/Rentmeester Landgoed Schovenhorst

5

Karelien Druijf

29-08-2024

Cultuurmakelaar Putten

6

Suzanne van de Bor

05-09-2024

VVV Putten

7

Willem van de Klok

12-09-2024

Beheerder Puttens Stoomgemaal

Bezoek aan: •

Museumboerderij Mariahoeve

•

Centrum Putten, o.a. boekwinkel PHG en VVV

Gesprek/overleg •

5 november 2024 PCEP gesprek met alle partijen en uitwisseling over mogelijke scenario’s. Aanwezige organisaties: De Tien Malen, Puttens Historisch Genootschap (PHG), Stichting Oktober ’44, Putter Stoomgemaal, Landgoed Schovenhorst, Molen ’t Hert, Museumboerderij Mariahoeve en de Bekenstichting.

•

Meerdere overleggen met Gwendolyn van de Linden, gemeente Putten

Hieronder de vragen die als leidraad zijn gebruikt bij de gesprekken met de erfgoedorganisaties. Voor de gesprekken met de cultuurmakelaar en het VVV zijn de vragen iets aangepast.

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

21

1. Welke gezamenlijke activiteiten zou je vanuit PCEP kunnen ontplooien? Welke mogelijkheden zie je daarvoor vanuit de eigen organisatie? 2. Wat zien jullie als doel van één gezamenlijke organisatie: museum of historisch centrum of anders? 3. Welk verhaal moet er (in het museum) verteld worden? En hoe? 4. Hoe moet het verhaal (in het museum) verteld worden? 5. Wie is de doelgroep voor dit museum/ historisch centrum? 6. Wat is voor jullie de meerwaarde van een gezamenlijke activiteit, museum, historisch centrum of documentatiecentrum? 7. Hoe zou het museum/centrum eruitzien? Wat voor functies/zalen? Bemensing? Organisatiestructuur? 8.

Wat zouden de bezwaren kunnen zijn tegen één museum/ historisch centrum?

9. Wat is de consequentie voor de eigen organisatie? 10. Wat zou je organisatie kunnen bijdragen aan het historisch centrum? 11. Zijn er concrete acties of vervolgstappen te noteren vanuit dit verkennende gesprek? 12. Slotvraag- Hebben we iets laten liggen? Willen jullie nog iets delen?

•

Rapport Berenschot: Naar een historisch centrum in Putten 15-05-2023

•

Raadsbrief Berenschot inzake Museum de Tien Malen 11-03-2024

•

Uitkomst ‘Behoeftepoll’ Informatie en Documentatie Centrum Erfgoed Putten (IDEP) 15-102022

Visievorming Erfgoed in Putten | najaar 2024

22