Bijlage 1. Onderzoek Blueyard, De toekomst van theater Stroud

De toekomst van Theater Stroud december 2024, Gabriël Oostvogel en Nicolien Luttels

Inhoudsopgave 1.

Inleiding ................................................................................................... 3

2.

Aanpak en leeswijzer ............................................................................... 3

3.

Betekenis van Theater Stroud voor Putten ............................................. 5

4.

Huidige situatie........................................................................................ 8

5.

Ontwikkelingen landelijk en regionale context..................................... 10

6.

Vergelijking ............................................................................................. 12

7.

Bevindingen ............................................................................................ 15

8.

Advies ...................................................................................................... 19

2

1. Inleiding Blueyard ontving van de Gemeente Putten de vraag te onderzoeken wat Theater Stroud betekent binnen het culturele veld van Putten en wat het in de toekomst kan betekenen voor de gemeente en haar inwoners. De verdere vraag was de huidige organisatie, zowel zakelijk als organisatorisch, van Theater Stroud tegen het licht te houden en mogelijke scenario’s te schetsen voor de toekomst. Daarbij dient te worden geadviseerd wat de hoogte van de benodigde exploitatiesubsidie, waarmee een gezonde exploitatie gevoerd kan worden, voor Theater Stroud zou moeten zijn. Theater Stroud is al jaren het theater van Putten. Niettemin is er weinig duidelijkheid over het toekomstperspectief voor Theater Stroud. De subsidie vanuit de gemeente is afgegeven om het gebouw een goede invulling te geven, maar een groot deel van het bedrag van de subsidie gaat momenteel naar huur en techniek. Dit terwijl het theater een veel bredere functie heeft gekregen, namelijk een van grote culturele en maatschappelijke waarde. De stichting teert nu in op de reserves, als dit zo doorgaat en er verder geen tegenvallers zijn is het theater over vier jaar failliet. De huidige samenstelling van de organisatie bestaat uit vrijwillige inzet en deze constructie is zeer kwetsbaar.

Theater Stroud biedt een breed aanbod van podiumkunsten van professionele kwaliteit en functioneert tegelijkertijd als een podium voor Puttens talent. Theater Stroud is een culturele ontmoetingsplaats en verbindt mensen in de samenleving door cultuur. De gemeente Putten subsidieert Theater Stroud om het culturele leven van alle inwoners van de gemeente Putten te bevorderen en om sociaal maatschappelijke projecten te initiëren en te realiseren. Theater Stroud organiseert daartoe minimaal 15 professionele voorstellingen per jaar op het gebied van muziek, musical, dans, toneel, cabaret en jeugdtheater. Aan de subsidieverstrekking is als voorwaarde verbonden dat de genoemde activiteiten plaatsvinden in Stroud.

2. Aanpak en leeswijzer 2.1 Aanpak Blueyard heeft gebruik gemaakt van inhoudelijke en financiële gegevens die het theater en de gemeente hebben aangeleverd. Blueyard heeft aanvullende cijfers opgevraagd en gesprekken gevoerd, daar waar zij behoefte had aan meer inzicht en onderbouwing, en er is gebruik gemaakt van onderzoeken en publicaties. Daarnaast is er twee vergelijkingen gemaakt. De eerste betreft gemeenten met een vergelijkbaar inwonertal, en gaat over het gemeentelijke subsidiebudget aan cultuur. 3

De tweede betreft een aantal organisaties die voorstellingen organiseren in zalen die vergelijkbaar zijn met Stroud, in gemeenten die vergelijkbaar zijn met Putten, en gaat over de organisatie van en voorwaarden waaronder deze organisaties werken. Het onderzoek en het advies zijn opgesteld door Gabriël Oostvogel en Nicolien Luttels met hulp van Mandy Heidstra en Auke Damsma voor de vergelijkingen.

2.2 Leeswijzer Dit rapport beschrijft eerst de betekenis van Theater Stroud voor de gemeente Putten (hoofdstuk 3) en de huidige situatie van Theater Stroud (hoofdstuk 4). Vervolgens worden de landelijke ontwikkelingen en de regionale context (hoofdstuk 5) geschetst en worden een aantal vergelijkingen in kaart gebracht (hoofdstuk 6). Afgesloten wordt met de bevindingen (hoofdstuk 7) en ons advies (hoofdstuk 8).

4

3. Betekenis van Theater Stroud voor Putten Blueyard heeft, voordat zij de exploitatie heeft getoetst, een analyse gedaan op de betekenis van Theater Stroud voor de gemeenschap van Putten. Daarvoor heeft zij in kaart gebracht:

§ De betekenis van Theater Stroud voor welzijn en welvaart van de inwoners in de regio, gevat in de betekenissencirkel van Blueyard.

§ De betekenis van Theater Stroud, getoetst aan de Cultuurvisie 2025-2028 van de gemeente Putten.

3.1 De betekenis van Theater Stroud voor welzijn en welvaart in Putten Blueyard hanteert bij het werken aan opdrachten in het culturele veld het principe dat subsidie aan cultuur, en in dit geval aan Theater Stroud, moet bijdragen aan de opgaven voor de gemeenschap, in dit geval de gemeente Putten. Immers, het Puttens beleid gaat in de kern over het genereren van welzijn en welvaart voor de burgers van de gemeente. Daar is in feite elke democratische overheid op gericht. Of het nu gaat om onderwijsbeleid, stadsontwikkeling, gezondheidszorg en dus ook cultuurbeleid: het gaat altijd om het genereren en bevorderen van welzijn en welvaart. Daarnaast gaat Blueyard uit van het principe dat er een wezenlijk verschil is tussen wat kunst en cultuur is (de intrinsieke waarde) en wat kunst en cultuur doet (de betekenis). Het gaat een overheid nooit primair om wat kunst is, maar altijd om wat kunst doet; de betekenis, of beter: de betekenissen. De mate van de betekenis die kunst en cultuur heeft, wordt bepaald door de kwaliteit én het bereik ervan. Hoe méér kwaliteit en bereik, hoe méér betekenis. Kwaliteit kent vele gedaanten, maar we definiëren het begrip hier eenvoudig: datgene wat een relevante kennersgroep als kwaliteit ervaart. Bereik wordt in een aantal aspecten uitgedrukt: het totaal aantal mensen, het profiel van die mensen en de duur en de intensiteit van het bereik.

In het licht van het voorliggende te nemen besluit voor de gemeente Putten, heeft Blueyard een groot aantal van de betekenissen die het Theater in de volle breedte voor Putten heeft, in beeld gebracht. Deze betekenissen zijn geordend over twee assen. De verticale as waarop de betekenissen zijn geordend voor welzijn en welvaart. En de horizontale as, waarop de betekenis voor het collectief en voor het individu zijn uitgezet. Dit levert voor Theater Stroud het volgende beeld op: 5

Kwaliteit en bereik Wanneer we stil staan bij de begrippen kwaliteit en bereik, kunnen we stellen dat Theater Stroud een alom gerespecteerde instelling is. Een instelling die, met volledig vrijwillige inzet, jaarlijks een mooie programmering voor de bewoners van Putten weet neer te zetten en daarnaast extra activiteiten (zoals Podium Xtra en Adopteer een voorstelling) opzet.

3.2 Theater Stroud van betekenis volgens de Cultuurvisie 20252028 Theater Stroud neemt een bijzondere plek in binnen het Puttense sociale en culturele domein. De lopende Cultuurvisie 2025-208 van de gemeente Putten beschrijft onder andere: “Cultuur draagt bij aan het welzijn, zingeving, geeft identiteit, verbindt, draagt bij aan een gezonde ontwikkeling opgroeiende kinderen, stimuleert intelligentie en oplossend vermogen, de economie en ondernemerschap, de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van Putten. De gemeente neemt een faciliterende rol aan, waarbij wij samen met de lokale culturele initiatieven zorgen voor een sterke basisinfrastructuur.” De thema’s waaraan het beleid wordt opgehangen zijn: 6

§ De impact van cultuur op het individu § Ontdek en Groei: cultuureducatie § Culturele rijkdom Onderstaand schetsen we op hoofdlijnen welke betekenis Theater Stroud voor Putten vervult in relatie tot de thema’s van de gemeente.

In het licht van deze betekenissen focussen we in de volgende hoofdstukken op de zakelijke en organisatorische aspecten van het theater. De keuze die de gemeente uiteindelijk maakt in de opzet van de organisatie en het vaststellen van de subsidiehoogte, is bepalend voor de rol van en de bijdrage die het theater kan leveren in het Puttense sociaal-culturele veld in de toekomst.

7

4. Huidige situatie 4.1 Organisatie Theater Stroud is al sinds de oprichting 30 jaar geleden een vrijwilligersorganisatie. De organisatie wordt momenteel aangestuurd door 7 bestuursleden. De voorzitter is al 23 jaar betrokken bij Theater Stroud en fungeert behalve als projectcoördinator op dit moment ook als programmeur, vanwege het overlijden van de programmeur in 2023. Sinds vorig jaar is gestart met een verjongingsslag en is een jong lid toegetreden. Samen met de voorzitter neemt zij de programmering op zich. Er is niemand in dienst van de stichting. Wel wordt geregeld gewerkt met zzp’ers. Dit betreft voornamelijk technici.

4.2 Programma Theater Stroud organiseert jaarlijks ca. 26 tot 28 activiteiten waarvan ca. 20 professionele producties in verschillende genres, zoals cabaret, muziek en toneel. Jaarlijks zijn er enkele ‘Adopteer een voorstelling’ en ‘Podium Xtra’ uitvoeringen. ‘Adopteer een voorstelling’ wordt in samenspraak met onderwijsinstellingen opgezet. Podium Xtra is er speciaal voor lokaal en regionaal talent. Ook zijn er op Landgoed Schovenhorst enkele activiteiten met de titel ‘KlapstoelKabaret’. Met enkele andere evenementen zoals een jaarlijkse Preview Avond en een incidentele besloten voorstelling waren er in 2022-2023 28 activiteiten en in 2023-2024 26. Het aantal bezoekers in 2022-2023 voor alle activiteiten opgeteld bedroeg 4.178. In 2023-2024 waren er 3.718. De kaartverkoop voor het lopende seizoen 2024-2025 staat eind november 2024 op 4.297 kaarten voor 27 voorstellingen (exclusief KlapstoelKabaret). De bezettingsgraad van de voorstellingen in Stroud is in de drie seizoenen 69% (bij een capaciteit van 230). KlapstoelKabaret heeft (bij een capaciteit van 100) een 100% bezetting. Het bezettingspercentage is vrij constant en ook vrij hoog te noemen. Theater Stroud werkt inmiddels elf jaar samen met sociaal maatschappelijke partners voor de doelgroepen ouderen in combinatie met jongeren van zowel het PO als het VO. Theater Stroud initieert en programmeert deze projecten op maat.

4.3 Publiek In 2022 voerde Theater Stroud een publieksonderzoek onder haar bezoekers uit. Hier namen 445 respondenten aan deel.

8

Leeftijd bezoekers

Uit bovenstaande grafiek blijkt dat 71,6% van de bezoekers boven de 50 jaar is, waarvan 54,9% boven de 60 jaar. Dit loopt niet synchroon met de leeftijdsopbouw van de bewoners in de gemeente Putten. Volgens het CBS, dat iets andere categorieën hanteert, is 49% boven de 45 jaar, waarvan 22% 65 jaar of ouder is. De gemiddelde leeftijd van de bezoekers van Theater Stroud is daarmee aan de hoge kant.

Woonplaats bezoekers

Het overgrote merendeel van de bezoekers komt uit de gemeente Putten, gevolgd door o.a. inwoners uit Ermelo, Nijkerk en Harderwijk.

Voorkeur genre

9

De voorkeuren voor genres komen redelijk overeen met de daadwerkelijke programmering. Daarbinnen is het grootste aandeel ook weggelegd voor cabaret, gevolgd door muziek en toneel.

4.4 Financieel De financieringsmix van Theater Stroud bestaat uit inkomsten uit kaartverkoop, sponsoring en gemeentelijke subsidie. De inkomsten uit kaartverkoop bedroegen in 2022-2023 € 62.069. De gemeente Putten ondersteunt de organisatie met een jaarlijkse subsidie (voor boekjaar 2024/2025 een bedrag van €41.925) en verleent zo nu en dan incidentele subsidies voor specifieke projecten, zoals Adopteer een voorstelling. In boekjaar 2023/2024 is een indexatietoeslag van de gemeente toegekend. Dit betreft een bedrag van €10.453, te verdelen over twee boekjaren. De lasten bestaan voornamelijk uit kosten voor programmering, techniek, zaalhuur, vrijwilligersvergoedingen bestuur, marketing en kantoor- en administratiekosten. Van de totale lasten gaat jaarlijks circa 17% naar Stroud voor zaalhuur en huur piano. Daarbovenop moet Theater Stroud nog voor ca. € 20.000 (13% van de lasten) aan techniek inhuren. De totale baten zijn al jaren niet voldoende om de kosten te dekken. Zo laat de begroting 2024/2025 (versie 23 juli 2024) een tekort van €14.143 zien.

5. Ontwikkelingen landelijk en regionale context De VSCD, Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties, publiceert jaarlijks een onderzoek naar de prestaties van de podia die lid zijn van de vereniging. Uit de publicatie ‘Podia 2023’ wordt duidelijk dat de vereniging in totaal 155 leden heeft, verdeeld over het hele land en van groot tot klein. In 25% van de gevallen herbergt een podium 2 tot 5 andere functies (dan alleen de theaterfunctie). De podia waren in 2023 in vele opzichten weer terug bij waar zij stonden voor de coronapandemie toesloeg. Negen van de tien podia programmeerden populaire muziek, cabaret en toneel. De gemeentesubsidies waren goed voor 93% van alle subsidies aan de podia. Deze subsidies hielden de prijsstijgingen amper bij.

10

De verwachting is dat het tekort aan indexatie niet snel zal worden aangevuld, onder andere vanwege het ravijnjaar, waardoor gemeenten vanaf 2026 in veel gevallen een lagere bijdrage vanuit het rijk ontvangen het gemeentefonds. Een ander groot risico is het voornemen van het nieuwe kabinet om het lage btw-tarief op cultuur op te heffen. De verwachting is dat dit zal leiden tot een daling van 5,5% van het bezoek leiden en een derving van 4,4% van de omzet.

Kijkend naar de situatie in Putten, kunnen we op basis van bovenstaande afbeeldingen concluderen dat Stroud/Theater Stroud valt onder de 43% multifunctionele podia in gemeentes met minder dan 50.000 inwoners en daarnaast onder de 28% podia die over één zaal beschikken.

Gemiddeld genomen was de bezettingsgraad van de grootste zaal (van de VSCD podia) in 2023 65%. Theater Stroud behaalde in seizoen 2023/2024 een bezettingsgraad van 69% en zit daarmee boven het landelijk gemiddelde.

11

5.1 Regionale context In de nabije regio zijn een aantal instellingen met een theaterfunctie actief:

§ Schaffelaar Theater – Barneveld: middelgroot theater met een middenzaal voor 560 en een kleine zaal met capaciteit van 200, jaarlijks circa 95.000 bezoekers en 600 activiteiten.

§ Huis van Ermelo – Ermelo: verzamelgebouw met kleine zaal met capaciteit van 202. Binnen het Huis is de stichting Theater Dialoog verantwoordelijk voor de theaterprogrammering.

§ Theater Streams Breede Beek – Nijkerk: kleine zaal met capaciteit van 200 § Stad als Podium – Harderwijk: een netwerkorganisatie die op meerdere plekken in de stad programmeert, jaarlijks circa 60.000 bezoekers en 485 activiteiten. De dichtstbijzijnde schouwburgen met een groot aanbod (op circa 30 minuten rijden) zijn Orpheus in Apeldoorn en De Flint in Amersfoort. Iets verder weg bevindt zich Zwolse Theaters met een aanbod vergelijkbaar met Apeldoorn en Amersfoort.

6. Vergelijking 6.1 Vergelijking cultuurbudget andere gemeenten Om te onderzoeken hoe het cultuurbudget van de gemeente Putten zich verhoudt tot vergelijkbare gemeenten is een vergelijking opgesteld. Hiervoor is een selectie gemaakt van 12 gemeenten, die qua inwonersaantal (20.000-30.000) en bevolkingsdichtheid (+/- 250-350 inwoners per m2) vergelijkbaar zijn met Putten. Daarnaast beschikken ze allemaal over een multifunctioneel gebouw, waarin ook plek is voor theaterprogrammering. Voor al deze gemeenten zijn enkele kengetallen verzameld over hun uitgaven aan cultuur. Op basis hiervan is onderstaande vergelijking opgesteld. De getallen gelden als gemiddelde voor de gespecifieerde groep. Het cultuurbudget wordt gegeven exclusief de uitgaven aan media: Cultuurbudget

Cultuurbudget per inwoner

Cultuurbudget excl musea, media & erfgoed per inwoner €18 €22

Putten €522.000 €21 Gemiddelde 12 €736.000 €30 gemeenten* *12 gemeenten: Drimmelen, Ermelo, Veendam, Haaksbergen, Oldebroek, Rucphen, Bladel, Cranendonck, Eersel, Druten, Buren, Reimerswaal.

Uit deze resultaten blijkt dat het cultuurbudget van de gemeente Putten onder het gemiddelde van vergelijkbare gemeenten ligt. Wordt gekeken naar het cultuurbudget exclusief musea, media & erfgoed – wat neerkomt op het budget voor 12

cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie – dan is deze afwijking iets kleiner.

6.2 Vergelijkbare podia/theaters Om een beeld te krijgen van de praktijk in gelijksoortige theaters hebben we een onderzoek gedaan. We hebben gezocht naar gemeenten met een vergelijkbare omvang, en naar theaters (theaterinitiatieven, -stichtingen etc.) met een vergelijkbare programmering, zowel in aard als in hoeveelheid. We kwamen uit op de volgende zeven plaatsen en theaters: Gemeente/ plaats

aantal inwoners

gebouw/ zaal

Winsum

48.224 Op Maarhuizen

Druten

19.590 Bogerd Cultureel Centrum 15.961 Elkerlyc

Hilvarenbeek

Beusichem Panningen Reimerswaal Ermelo

Het 27.773 Heerenlogement 45.534 DOK6 Dorpshuis 23.325 (Rilland) Huis van Ermelo 27.856 Theater Dialoog

capaciteit

eigenaar

beheerder

Stichting Enne Jans Stichting Enne Jans 160 Heerd Heerd Bogerd Exploitatie Bogerd Exploitatie 200 BV BV Stichting Elckerlyc/Elckerlyk 250 gemeente Horeca BV

130 gemeente 310 gemeente 250 gemeente 200 gemeente

Restaurant Het Heerenlogement Stichting DOK6 Dorpshuis Luctor et Emergo St. Welzijn&Interactie

culturele organisatie Stichting Kulturele Kommissie Winsum Agora Theater Exploitatie BV Stichting Elckerlyc Theater het Heerenlogement Podium Reimerswaal Culturele Dialoog Ermelo

Hoewel deze zeven aan de voorkant (programma, toegangsprijzen, aantal voorstellingen) vergelijkbaar zijn, zijn de constructies aan de achterkant (beheer, organisatie, huur, subsidie etc.) dat zeker niet. De verscheidenheid op dat gebied is enorm. Dat maakt ook dat er niet één of slechts enkele vaak gebruikte modellen zijn, zoals dat bij grotere theaters, cultuurhuizen en musea wel het geval is. Zowel de beheersconstructie als de subsidierelatie met de gemeente zijn vrijwel steeds uniek. En dat maakt weer dat het moeilijk is algemene lessen te trekken uit deze vergelijking. Toch springen er een paar dingen in het oog. In onderstaande tabel zijn de onderwerpen bij elkaar gezet.

13

Belangrijkste bevindingen:

§ In 5 van de 7 gevallen is de gemeente eigenaar van het gebouw, met in alle gevallen een stichting of BV als beheerder.

§ De theaterprogrammering is in 5 gevallen in handen van een afzonderlijke entiteit, die de zaal deelt met andere gebruikers. In Hilvarenbeek en Panningen is de theaterprogrammering onderdeel van de exploitatie van de beheersstichting.

§ De huurtarieven zijn in alle gevallen substantieel lager dan die in Putten. § In alle gevallen is de huur inclusief technische voorzieningen, en op twee gevallen na inclusief personeel

§ In twee gevallen wordt personeel (technicus) apart ingehuurd. 6.3 Analyse In grote lijnen vallen uit deze vergelijkingen de volgende conclusies te trekken: De voorwaarden die de beheersorganisaties van de betreffende zalen hanteren voor de theaterprogrammering zijn in alle gevallen gunstiger dan die in Putten. In Beusichem is de financiële constructie het simpelst: de theaterorganisatie maakt om niet gebruik van de zaal, maar ontvangt ook geen subsidie. En in Hilvarenbeek en Panningen is sprake van volwaardige culturele organisaties die het gebouw exploiteren en de theaterprogrammering daarin opnemen. Daarvoor ontvangen beide twee subsidies: één voor het gebouw (waarvan ook weer de huur aan de gemeente betaald moet worden) en één voor de culturele functie (In Hilvarenbeek heet die subsidie ‘Ontmoeting en Participatie’). 14

7. Bevindingen Op basis van al het bovenstaande, bestudering van alle geleverde stukken van Theater Stroud, gesprekken met het bestuur en met het bestuur van Stroud komen wij tot de volgende bevindingen:

7.1 Organisatie Hoewel Theater Stroud al enkele goede stappen genomen heeft in het verjongen van de organisatie, blijft het afhankelijk van vrijwilligerswerk. Het werk rust vooral op de schouders van één vrijwilliger, de voorzitter van het bestuur, die hiervoor een kleine vergoeding ontvangt. Dat is kwetsbaar, zoals het bestuur ook onderkent. Het bestuur mist ook enkele professionele competenties. Gegevens die van belang zijn voor sturing door het bestuur, zoals over verkoop en zaalbezetting per voorstelling en in totaal per seizoen, bleken voor dit rapport niet adequaat voorhanden en worden blijkbaar ook niet gebruikt door het bestuur zelf. De opbrengst per kaartje in de begroting 2024-2025 is niet terug te voeren op historische gegevens. Ook in het Bestuursverslag 2022-2023 zijn dergelijke gegevens niet voorhanden, zelfs niet het totaal aantal bezoekers. De cijfers in het Bestuursverslag zijn bovendien niet altijd consistent met de Jaarrekening. Dat maakt het Bestuursverslag voor buitenstaanders (ook de subsidiënt) moeilijk te interpreteren. Het bestuur heeft aangegeven dat het op niet al te lange termijn een professionele programmeur zou willen aanstellen. Zo’n programmeur werkt op zzp-basis en programmeert vaak ook andere kleine theaters. Zo kan de onderhandelingskracht en het netwerk van Theater Stroud vergroot worden.

Door een goede verbinding met het bestuur kan ook een goede verbinding met de inwoners van Putten blijven bestaan. Deze constructie biedt continuïteit en kwaliteit, maar is alleen mogelijk bij zicht op een blijvend gezonde financiële situatie.

7.2 Programmering en marketing Puur financieel bekeken doet de programmering van Theater Stroud het heel goed: in boekjaar 2022-2023 bedroeg de marge op de artiestenkosten tegenover de kaartverkoopinkomsten 17,3%. Dat is hoog. De gestegen kosten van artiesten zien we niet terug in die marge of anderszins in financiële zin. Voor de programmering is een vast bedrag gebudgetteerd. De gestegen kosten zullen we op den duur dus eerder terugzien in de kwaliteit van het aanbod: kleinere ensembles, minder bekende artiesten. De programmering is binnen het beperkte aantal voorstellingen zeer gevarieerd: cabaret, toneel, literatuur, klassieke muziek, tribute bands, familievoorstellingen, meer en minder bekende Nederlanders die over hun vak en hun verleden vertellen. Het bezettingspercentage (gemiddeld aantal bezoekers per voorstelling als percentage van de capaciteit) over de afgelopen jaren was 69% voor de activiteiten in (het gebouw) 15

Stroud. Die bezetting ligt daarmee iets boven het gemiddelde van theaters in het algemeen (65%). Niettemin is het voor een kleine, lokale theaterprogrammering wellicht mogelijk de bezetting nog iets verder te verhogen door een impuls in de marketing. Het bestuur is versterkt met een lid dat zich zal richten op marketing. Een van de eerste activiteiten was een enquête onder de bezoekers. Daaruit kwam een voorkeur voor populaire genres als cabaretiers en tribute bands naar voren. De gemiddelde leeftijd van de bezoekers is hoog: 55% is ouder van 60 jaar, 25% ouder dan 70 jaar. Dat komt niet geheel overeen met de leeftijdsopbouw van de inwoners van Putten. Er is geen inzicht in de voorkeuren van de thuisblijvers. Een verder onderzoek daarnaar kan uitwijzen of meer aanbod voor andere doelgroepen (bijvoorbeeld familievoorstellingen voor jonge gezinnen) gewenst en haalbaar is. Belangrijk is dan om de verhouding kosten-inkomsten niet te veel te verstoren door de lage ticketprijs die voor bijvoorbeeld familievoorstellingen gebruikelijk is. Wat betreft publiek en publieksparticipatie is het jammer dat Theater Stroud nu niet mee kan doen aan regionale talenteninitiatieven, omdat deze activiteiten aanzienlijk minder inkomsten genereren dan professionele voorstellingen.

Daarmee lopen de inkomsten te ver uit de pas met de kosten van huur en techniek en wordt het beroep op de subsidie onevenredig groot. Theater Stroud is bezig een Vrienden-actie op te zetten. Daar kan geen direct financieel voordeel van verwacht worden. Doel is vooral de binding met het publiek te vergroten en eventueel last-minute aanbiedingen te kunnen doen bij voorstellingen waarvan de verkoop achterblijft. Dat laatste heeft overigens het gevaar in zich dat de Vrienden op deze aanbiedingen rekenen, waardoor het resultaat contraproductief is.

7.3 Financieel Ondanks de hoge marge op de artiestenkosten maakte theater Stroud in 2022-2023 op een omzet van € 116.116 een verlies van € 19.475 (16,8%). De financiële situatie van Theater Stroud is wankel. De vermogenspositie is door het verlies in 2022-2023 aangetast, en zal met dergelijke verliezen in korte tijd negatief worden. Als maatregel voor het verbeteren van het resultaat heeft Theater Stroud voor seizoen 2024-2025 de ‘portemonneeloze pauze’ afgeschaft. De pauzedrankjes kopen de bezoekers weer zelf, en Theater Stroud hoeft ook niet meer een afdracht per bezoeker te doen aan Stroud om de pauzedrankjes te betalen (mede aanleiding voor deze maatregel was de door Stroud aangekondigde verhoging van deze afdracht). De toegangsprijzen zijn echter gelijk zijn gebleven, en daarmee worden de inkomsten van Theater Stroud hoger (en toch al hoge de marge directe kosten-inkomsten ook). Stroud was begrijpelijkerwijs niet gelukkig met deze maatregel. Het verminderen van het aantal voorstellingen biedt minder financiële soelaas dan je zou denken. Weliswaar betekent het minder kosten aan huur en techniek, maar de positieve marge op voorstellingen verdwijnt dan ook. De kosten voor programmering zijn vastgelegd in een budget. Dat budget stijgt niet mee met de kostenstijging die ook artiesten en andere bespelers doorberekenen in hun gages.

Dat heeft invloed op de aantrekkelijkheid van de programmering. Hierop bezuinigen zal daarom ook invloed kunnen hebben op de inkomsten. 16

De mogelijkheden om extra inkomsten te verwerven uit sponsoring nemen landelijk gezien af. Theater Stroud onderneemt al enkele initiatieven, voor bijvoorbeeld een bedrijvenclub. Hoewel ook de bezetting en daarmee de inkomsten wellicht iets verhoogd kunnen worden, ligt de voornaamste oorzaak van het verlies in de hoge kosten voor huur van de zaal en techniek. Uit de vergelijking in 7.2. blijkt dat die kosten vergeleken bij andere theaterorganisaties in vergelijkbare gemeenten en vergelijkbare zalen ronduit hoog zijn.

7.4 Relatie met Stroud De relatie met Stroud is enigszins stroef. Dat ligt niet aan onderlinge menselijke verhoudingen of gebrek aan onderling begrip, maar vloeit voort uit de constructie, waarbij Stroud en Theater Stroud divergerende en soms zelfs tegenstrijdige belangen hebben. Stroud heeft als opdracht om het gebouw zo goed mogelijk te exploiteren, zonder subsidie van de gemeente. De omzet die Theater Stroud in Stroud realiseert is een belangrijke pijler onder de exploitatie. Via Theater Stroud subsidieert de gemeente dus indirect ook Stroud. (Overigens hebben wij geen inzicht gekregen in de financiële cijfers van Stroud.) Voor Stroud zou een vermindering van de inkomsten die het via Theater Stroud krijgt, bijvoorbeeld door het verminderen van het aantal voorstellingen, ook problematisch zijn. De wederzijdse afhankelijkheid tussen beide organisaties is groot – zie ook de wederwaardigheden rond de portemonneeloze pauze (in 8.2). Theater Stroud heeft verzocht mee te kunnen delen in de horeca-opbrengsten die door haar publiek worden gegenereerd, maar hierop heeft Stroud negatief gereageerd. Uit de vergelijking blijkt dat een dergelijke constructie ook elders niet gebruikelijk is – hoewel opgemerkt kan worden dat voor de zaalexploitant de lage huurtarieven (deels) gecompenseerd worden door de horeca-inkomsten.

Uit de vergelijking in hoofdstuk 7 leren we dat de tarieven voor de zaalhuur van Stroud ruim het dubbele zijn van wat elders betaald wordt. Theater Stroud moet jaarlijks voor € 20.000 extra techniek inhuren – bij de theaters in de vergelijking is dat, uitzonderlijke technische eisen van artiesten daargelaten, niet nodig. Ook de huur van een vleugel wordt elders niet apart berekend worden - in Putten wel. De tarieven zijn ook hoog, waarschijnlijk gebaseerd op werkelijke kosten met een opslag. We hebben in het kader van dit onderzoek geen inzicht in de kostenberekeningen van Stroud. Al met al krijgt Theater Stroud van zijn verhuurder, Stroud, vergeleken bij situaties elders, minder voor meer geld. Afgezien van de tarieven zijn de voorzieningen niet optimaal. Een voorbeeld is het ontbreken van headsets, zodat Theater Stroud die telkens apart moet inhuren. Stroud heeft plannen voor een investering in de faciliteiten: licht, geluid, speelvloer. Het voornemen is hiervoor een bijdrage te vragen aan de gemeente. Als (een deel van) deze investering gefinancierd moet worden door een hogere tariefstelling aan Theater Stroud is er geen of weinig financieel voordeel voor Theater Stroud te verwachten. 17

De afbakening van de aard van de activiteiten tussen Stroud en Theater Stroud is niet helemaal helder. Zo kondigde Stroud deze zomer een open podium aan (muziek, theater etc.), wat overigens niet doorging. Er lijkt niet gewerkt te worden vanuit een gezamenlijke visie – althans: wederzijds is wel een idee over waar de scheidslijn ligt, maar dat idee is blijkbaar niet eensluidend, laat staan gebaseerd op een recent geformuleerde visie over het waarom, het wat en het hoe.

7.5 Relatie met de gemeente De relatie met de gemeente is eerder gebaseerd op gewoonte, dan op een duidelijk geformuleerde visie. Het huidige referentiekader van de subsidie gaat al sinds 2009 uit van 15 voorstellingen per jaar. Dat is al lang achterhaald. Theater Stroud presteert wat dat betreft beter dan oorspronkelijk voorzien. De subsidie is weliswaar al jaren min of meer hetzelfde, afgezien van indexeringen, maar heeft geen structureel karakter. Voor beide partijen heeft dit tot gevolg dat een beleid voor de middellange en lange termijn ontbreekt. Voor sociaal-maatschappelijke projecten is de subsidie zelfs steeds incidenteel. Theater Stroud organiseert deze projecten vanuit een maatschappelijke gedachte, maar onduidelijk is of de gemeente Putten deze activiteiten ook ziet als een waardevolle en structurele aanvulling. Voor beide partijen zou het goed zijn een gezamenlijke visie te ontwikkelen op de culturele en maatschappelijke bijdrage die Theater Stroud zou kunnen leveren en de gemeentelijke subsidie om dit mogelijk te maken. Overigens is het goed als de gemeente zich realiseert dat in de huidige verhoudingen elke subsidie-euro aan Theater Stroud 1,5 zoveel aan extra inkomsten genereert.

18

8. Advies 8.1 Algemeen

§ De gemeente is momenteel bezig een visie te ontwikkelen op het culturele beleid: het waarom, het wat en het hoe. Wij adviseren daarin de volgende onderwerpen mee te nemen: de culturele en sociaal-maatschappelijke context en behoeften, de functies, de activiteiten, de infrastructuur. Ook publieksbereik is hier onderdeel van.

§ Een dergelijke visie is ook de grondslag voor een subsidiebeleid. We hebben gezien dat het cultuurbudget van de gemeente Putten onder het gemiddelde ligt van dat van vergelijkbare gemeenten. Ook is de huidige subsidie van Theater Stroud wat betreft prestaties achterhaald.

§ De kosten voor de theaterprogrammering zijn hoog door de constructie met Stroud, en kunnen onvoldoende door eigen inkomsten en subsidie worden gedekt. Wil de gemeente Putten een kwalitatief goede theaterprogrammering bieden, dan is een hogere bijdrage vanuit de gemeente noodzakelijk. Theater Stroud zou een belangrijke rol kunnen en moeten spelen in het verwezenlijken van die visie. Een onderdeel van verlichting van de kosten voor Theater Stroud zou kunnen zijn het kosteloos ter beschikking stellen van zodanig verbeterde technische faciliteiten dat deze niet apart ingehuurd hoeven worden. Zie scenario 4 hieronder.

§ Wij adviseren Theater Stroud zijn visie en strategie te beschrijven, en daarbij aan te sluiten bij het gemeentelijke beleid. Een onderdeel hiervan is een doelgroepenstrategie.

§ Wij adviseren Theater Stroud zijn organisatie en begroting zo in te richten dat het bestuur op basis van gedegen, historische gegevens beslissingen kan nemen en goed onderbouwde begrotingen op kan stellen.

§ Wij adviseren Stroud en Theater Stroud hun onderlinge relatie te beschrijven vanuit de ‘waarom’-vraag, van waaruit de afspraken tegen het licht worden gehouden en zo nodig herzien.

8.2 Scenario’s Hieronder beschrijven we enkele scenario’s. Afgezien van scenario 1 (de situatie blijft zoals die is) zijn deze erop gericht de activiteiten van Theater Stroud te behouden voor Putten en mogelijk uit te breiden om het bereik en de impact onder de inwoners te vergroten. De scenario’s staan niet op zichzelf: combinaties zijn goed mogelijk.

1. De situatie blijft zoals die is. Het eerste gevolg daarvan kan zijn dat Theater Stroud bij het eerstvolgende onverwachte verlies, of twee verliesjaren achter elkaar, omvalt vanwege een negatief eigen vermogen. Dan komt ook Stroud serieus in de problemen. Alleen een redding door een al dan niet eenmalige bijdrage van de gemeente kan dat afwenden. 19

Theater Stroud zal in ieder geval moeten bezuinigen, omdat het verhogen van inkomsten maar beperkt mogelijk is. Mogelijkheden tot bezuinigen zijn er wel, maar de gevolgen zijn groot. Minder kosten aan Stroud door lagere tarieven zou een belangrijke verlichting zijn, maar het betekent het doorschuiven van het probleem naar Stroud – tenzij Stroud dat kan opvangen door andere inkomsten, of kosten niet hoeft door te berekenen (zie hieronder scenario 5). Bezuinigen zou kunnen door minder voorstellingen te organiseren. Een snelle berekening op basis van de begroting 2024-2025 leert dat op een professionele voorstelling een direct verlies (dus zonder subsidie) van € 1.550 wordt geleden. Om een bedrag van € 20.000 te winnen op de begroting zouden dus 11 voorstellingen geschrapt moeten worden. Dan is de vraag of de gemeente Putten daar nog het huidige subsidiebedrag voor over heeft. Zo niet, dan moeten er nog meer voorstellingen geschrapt worden. Et cetera. Voor Stroud zou een dergelijk scenario ook zeer problematisch zijn. De andere mogelijke kostenbesparing is: goedkopere en dus minder aansprekende programmering. Dat resulteert in minder bezoekers en dus minder inkomsten. Waarna de positieve marge op voorstellingen verdwijnt en het dus financieel noodzakelijk is om het aantal voorstellingen te minderen. En dat betekent weer minder inkomsten voor Stroud – zie hiervoor.

Hoe dan ook is het gevaar groot dat de combinatie Stroud/Theater Stroud in dit scenario in een negatieve spiraal belandt.

2. De gemeente verhoogt de subsidie aan Theater Stroud Voor een optimale werking van Theater Stroud is het van belang dat de relatie met de gemeente in de eerste plaats duidelijk en structureel is en gebaseerd op een gedeelde visie. Daarnaast is het een verhoging van de subsidie nodig. In een nieuwe subsidierelatie zou het doel moeten zijn dat Theater Stroud het huidige niveau kan handhaven, het bereik vergroten en zijn maatschappelijke activiteiten structureel kan aanpakken. Theater Stroud zou moeten kunnen investeren in marketing en programmering, bijvoorbeeld door een professionele programmeur. Ook moet Theater Stroud dan de tarieven van Stroud kunnen blijven betalen, en daarmee Stroud een gezonde bedrijfsvoering laten houden. Zie ook scenario 4. Het bedrag dat hiervoor nodig is, is op basis van de huidige begroting 2024-2025 van Theater Stroud niet meteen vast te stellen. Zoals hierboven aangegeven is deze begroting te weinig op historische gegevens gebaseerd, en daarvoor te globaal. De jaarrekening 2023-2024 en de halfjaarcijfers 2024-2025 zouden meer inzicht moeten bieden, mits gegevens over aantallen bezoekers goed verwerkt worden.

3. De gemeente verleent Stroud subsidie Met een subsidiebedrag aan Stroud versterkt de gemeente de gedachte dat Stroud het gemeenschapshuis van Putten is. In de meeste gemeenten die onderzocht zijn ondersteunt de gemeente het gemeenschapshuis zodanig, dat lage huurtarieven voor gebruikers mogelijk zijn. Dat zou ook voor Stroud op kunnen gaan. Voor Theater Stroud zijn die lagere tarieven dan voorwaardelijk, wil dit scenario effect hebben. Als de korting op de tarieven voor Theater Stroud optelt tot een bedrag in de orde van grootte van de 20

uitkomst van scenario 2, dan zijn de effecten voor Theater Stroud hetzelfde als in scenario 2. Voordeel voor de gemeenschap is dat ook andere huurders makkelijker gebruik kunnen maken van Stroud.

4. De gemeente investeert in de theatertechnische verbeteringen van Stroud; Stroud stelt deze kosteloos ter beschikking Elke investering die Stroud doet, zal in de exploitatie, via afschrijvingen, onderhoud en vervanging, een kostenpost zijn. Stroud zal die lasten door moeten berekenen aan de gebruikers, waarvan Theater Stroud een belangrijke is. Als de gemeente Stroud in staat stelt die investeringen à fond perdu te doen zijn alvast de afschrijvingen niet meer nodig. Dan kan de techniek die nu door Theater Stroud extra gehuurd moet worden in de zaalhuur inbegrepen zijn, waarmee een belangrijke bezuiniging gerealiseerd wordt. Als alle techniek kosteloos voorhanden is (onderhoud is dan in de huur inbegrepen) scheelt dit op de begroting van Theater Stroud ca. € 15.000 per jaar. Ook andere huurders kunnen profiteren van een technisch volledig uitgeruste zaal, waarvoor geen extra kosten worden gerekend.

5. Stroud en Theater Stroud fuseren Natuurlijk, de scheiding tussen beide functies is nog niet zo lang geleden gerealiseerd. Maar de vraag is of het gewerkt heeft. Nader onderzoek van beide instellingen zou dat kunnen uitwijzen – daarvoor was de scope van dit onderzoek niet geschikt. Mits goede prestatieafspraken gemaakt worden kan de fusiestichting met een grote beleidsvrijheid een actievere maatschappelijke en culturele rol spelen en tegelijk werk maken van professionalisering. De voorbeelden in Hilvarenbeek en Panningen zijn het bestuderen waard. Welke subsidie daarbij passend is, is onderdeel van zo’n onderzoek.

21