Advies Participatieraad Handhaving Sociaal Domein

Aan het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Putten

Onderwerp: gevraagd advies Handhaving Sociaal Domein

Putten, 15 december 2020

Geacht College,

Op 11 november jongstleden ontving de participatieraad het verzoek advies uit te brengen over Handhaving Sociaal Domein. Hoewel het een lastige materie is, voldoen wij graag aan dit verzoek.

Vooraf: Wanneer een inwoner van Putten een ondersteuningsaanvraag indient, vraagt hij iets waarop hij op grond van de wet recht heeft. Bij toewijzing van de aanvraag is dan ook sprake van gelijkwaardigheid tussen aanvrager en inwilliger. Die gelijkwaardigheid blijft bestaan in het vervolgproces, waarbij de verantwoordelijkheden bij beide partijen liggen. Binnen die verantwoordelijkheden valt ook een rechtvaardige uitvoering van de ondersteuning. Beide partijen moeten elkaar kunnen vertrouwen. Daar waar het vertrouwen geschaad wordt, moet helaas handhavend opgetreden worden.

De toonzetting is dan belangrijk. Iemand is onschuldig tot het tegendeel bewezen is. Een prudente benadering in heldere taal die niet intimideert, is belangrijk. In het rapport is de toonzetting wisselend. Wij adviseren het hele rapport meer vanuit de wederkerigheid van de cliënt te formuleren.

Ook in dit beleid – handhaving sociaal domein- gaat het om contact krijgen, contact houden en contact onderhouden. Contact krijgen gebeurt veelal via aanmelding en het keukentafelgesprek. Er is contact bij toewijzing of beschikking en het is aan te bevelen dat de gemeente daarna contact onderhoudt. Regelmatige belangstelling levert meer op dan een cliëntervaringsonderzoek en voorkomt ook een herindicatie. Regelmatige belangstelling werkt ook preventief. Elementen hiervan zijn in het rapport terug te vinden bij het hoofdstuk Monitoring.

1

Het rapport per hoofdstuk: Inleiding: In de inleiding komen we de volgende zin tegen: “Het voorkomen van misbruik en het oneigenlijk gebruik, en waar nodig, op te treden tegen onterecht gebruik van voorzieningen, behoort tot de verantwoordelijkheid van de gemeenten.” Wij onderstrepen het preventieve karakter die het begin van deze zin duidt. Zet vooral in op het voorkomen van misbruik. Leg daar het accent.

1. Wat is handhaving? Wij raden aan te onderbouwen waarom handhaven belangrijk is. 1.3. Sociale recherche: De eerste zin is vaag. Welke signalen of controleonderzoeken geven aanleiding? Meldt de gemeente de overdracht aan de Sociale Recherche aan de cliënt? Ook de laatste is omgeven door modaliteiten: SR kan wel onderzoek doen bijvoorbeeld in de rol als bijzonder controleur. Wees hier duidelijker. 3 Visie: Wij stellen voor de visie meer te verwoorden vanuit de contactuele sfeer en minder op het controlerende element. 4. Handhaving op inwoner- of organisatieniveau: 4.1 Hoogwaardige uitvoering op inwonerniveau: Van belang is hier dat de inwoner eigenaar is van de ondersteuningsvraag. De verdere uitwerking vanuit het aspect “ondersteuning” vinden wij prima. 4.2. Hoogwaardige uitvoering op organisatieniveau: Punt 4: sanctioneren: Als contractpartners zich bewust niet aan de afspraken houden (eerste zin). Bewust moet wel evident zijn.

5. Uitgangspunten en doelstelling: 5.1. Uitgangspunten: Wij vinden de uitspraak “Vertrouwen is, controle is beter” niet zo’n gelukkige. De uitspraak suggereert dat vertrouwen naïef is en wantrouwen beter; geen prettige basis voor gelijkwaardigheid. Misschien kunt u deze quote van Lenin beter vervangen door: Vertrouwen en transparantie gaan hand in hand.

Actiepunten: Goed dat de gemeente inzet op heldere communicatie. Denk daarbij ook aan inwoners die de Nederlandse taal niet voldoende machtig zijn. We adviseren ook informatie te verschaffen over de 2

meest voorkomende valkuilen, bijvoorbeeld de onregelmatige verdiensten bij een bijstandsuitkering. Een formulier is voor de opsteller logisch, voor een invuller een product om onzeker van te worden. Foutief ingevuld is niet per se fraude. De grote uitdaging is het administratief behapbaar te maken, vooral voor mensen die daar niet bedreven in zijn. Een PGB is een mooi instrument, maar taai als het op administratie aankomt. Een contract dat niet geheel volgens de regels wordt opgesteld, kan worden gezien als een frauduleuze handeling met alle gevolgen van dien. Een goede communicatie werkt dan beter dan rücksichtsloos ingrijpen.

5.2.3. Blijvende inzet op controle en sanctionering: De tweede zin: “We zetten de handhaving in op alle gebruikers…” Is dit noodzakelijk? Denk aan mensen die aan dementie lijden, mensen met een chronische progressieve ziekte. Wij adviseren een nuancering aan te brengen.

Controles: Punt 1: Heronderzoeken/ herindicaties: Hierbij verwijzen we naar het eerste deel van ons advies. Voorkom deze acties. Daarnaast is een indicatie een wettelijke afspraak tussen twee partijen. Die ga je niet tussentijds opzeggen. Dat wekt wantrouwen. Herindicatie heeft in het verleden veel onrust opgeleverd. Punt 3: Themacontroles: Dit punt vraagt nadere uitwerking. Dit is te vaag. Hoe ziet een themacontrole eruit? Welke thema’s bijvoorbeeld?

Punt 5: Bestandskoppeling: Maak duidelijk wie hiervoor bij de gemeente bevoegd is en hoe breed de gegevens gedeeld mogen worden. Geef ook aan hoe de privacy gewaarborgd blijft.

6.1.: Waar nodig verbeteren van de communicatie: Goed dat de gemeente per doelgroep nagaat waar de communicatie te verbeteren is. De zin achter het derde bolletje is vaag: “… en overige burgers uit de gemeente Putten”. Maak duidelijk wie u bedoelt. Wmo en Jeugd: Suggestie: vervang het woordje “Ondanks” in “Naast” in de zin: Ondanks het preventieve effect…”. De reden die u noemt in de laatste zin van deze alinea vinden wij discutabel: goed handhavingsbeleid moet niet afhankelijk zijn van het gevoel dat er een grote pakkans is.

3

Klanttevredenheidsonderzoek: Streef als gemeente naar een hogere respons op de klanttevredenheidsonderzoeken.

7. PGB’s: Kijk even kritisch naar de eerste zin.

10. Ontwikkelingen: Wij raden aan de ontwikkelingen met de inwoners en organisaties te communiceren. Bijlage: Routekaart: Punt 2: Implementeren: Wij benadrukken nogmaals het accent te leggen op preventie. Punt 3: uitvoeren: Zorg ervoor dat de sancties duidelijk zijn.

Tot slot: Wij missen een paragraaf hoe om te gaan met geschillen. Het zal vast gebeuren dat de gemeente over een bepaalde situatie een mening heeft waarmee de client het niet eens is. Niet alles is zo zwart of wit als in deze notitie verwoord. Heeft de gemeente Putten dan een soort geschillencommissie en zo ja, wie zitten hier dan in? Hoe komt zij tot haar oordeel? Kan hiertegen nog bezwaar worden ingediend? Kan de persoon in kwestie juridische bijstand krijgen? (Desnoods via de sociale advocatuur). Wij adviseren een paragraaf hierover op te nemen in dit rapport.

Wij hopen u, in het belang van de inwoners van Putten, met dit advies van dienst te zijn.

Met vriendelijke groet,

Namens de participatieraad,

Jaap Plomp

4

5