Accountantsverslag 2022 - gemeente Putten - was getekend

ACCOUNTANTSVERSLAG 2022

27 juni 2023

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

1

Aan de gemeenteraad van de gemeente Putten Postbus 400 3880 AK PUTTEN

Behandeld door: Ons kenmerk: Datum:

drs. C.L. Willems RA & G.C. Helminck RA MSc EMA 1012918-2022-ACV 27 juni 2023

Betreft:

Accountantsverslag 2022

Geachte raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Putten aan. Onze opdracht is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 20 oktober 2022. Dit verslag gaat in op onze belangrijkste bevindingen uit de controle van de jaarrekening 2022. De jaarrekening 2022 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Putten. Wij hebben dit verslag op 5 juni 2023 voorbesproken met de wethouder, de controller en de teamleider financiën. Op 19 juni 2023 hebben wij dit verslag besproken met de commissie EBOR van uw gemeente. Wij bedanken de medewerkers van de gemeente Putten voor de open en constructieve wijze van samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en zijn vanzelfsprekend graag bereid een nadere toelichting te verstrekken. Met vriendelijke groet, Eshuis Registeraccountants B.V. Was getekend: drs. C.L. Willems RA

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

2

Inhoudsopgave Samenvatting

Samenvatting ....................................................................................................... 5 Dashboard accountantscontrole ................................................................................................................................... 6

Analyse jaarrekening

Significant risico ............................................................................................................................................................ 8

Controleverschillen

Analyse jaarrekening ........................................................................................... 9

Organisatie

Inhoudelijke bevindingen ............................................................................................................................................ 10

IT-audit

Financiële positie ........................................................................................................................................................ 23 Resultaatanalyse ........................................................................................................................................................ 24

Overig Bijlagen

Controle verschillen ............................................................................................ 25 Administratieve organisatie en interne beheersing ............................................ 28 IT-audit ................................................................................................................ 30 IT-audit ........................................................................................................................................................................ 31

Overige onderwerpen .......................................................................................... 33 Overige onderwerpen ................................................................................................................................................. 34 Wet Normering Topinkomens ..................................................................................................................................... 35

Bijlagen................................................................................................................ 36 Bijlage 1: SiSa-bijlage 2022 ........................................................................................................................................ 37 Bijlage 2: Materialiteit .................................................................................................................................................. 38 Bijlage 3: Onafhankelijkheid en ViO ........................................................................................................................... 39 Bijlage 4: Communicatie met governance belaste organen ....................................................................................... 40 Bijlage 5: Beperking verspreidingskring ..................................................................................................................... 42

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

3

Bijlage 6: Toelichting financiële kengetallen ............................................................................................................... 43

Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

4

Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit

Getrouwheid en rechtmatigheid Belangrijke aandachtspunten • Wij zijn voornemens om bij de jaarrekening 2022 van de • Wij hebben een verplichte paragraaf opgenomen in de gemeente Putten een goedkeurende controleverklaring controleverklaring getiteld Controleaanpak frauderisico’s voor de rechtmatigheid en een goedkeurende en Controleaanpak continuïteit controleverklaring voor getrouwheid. • Wij hebben het proces beoordeeld waarmee het • De gehanteerde materialiteit voor fouten en management schattingsposten met betrekking tot de onzekerheden bedraagt € 675.000 respectievelijk grondexploitatie en de voorzieningen bepaalt, en hebben € 2.019.000. De rapporteringstolerantie is door de gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. gemeenteraad bepaald op een absoluut bedrag van Een en ander in de context van onze verklaring bij de € 90.000, zowel voor fouten als voor onzekerheden. jaarrekening als geheel.

Overig Bijlagen Interne beheersing Financiële positie • Tijdens de werkzaamheden voor de interimcontrole 2022 • De financiële positie van de gemeente is op basis van de zijn voor gemeente Putten opzet en bestaan van de gestelde signaleringswaarden vanuit het BBV goed te belangrijkste beheersmaatregelen getoetst. Alles in noemen. aanmerking nemend vinden wij de AO/IB net als • De financiële positie ultimo 2022 is verbeterd ten voorgaande jaren kwalitatief voldoende is om een opzichte van 2021. Met name het gevolg van het gedegen jaarrekeningcontrole uit te voeren. Onze positieve resultaat over 2022 van ruim € 5,0 miljoen. bevindingen in 2022 zien toe op het verbeteren van de • Het beschikbare weerstandsvermogen bedraagt € 49,5 interne controle op aanbestedingen alsmede het miljoen. De benodigde weerstandscapaciteit bedraagt € aanscherpen van de IT processen. 8,3 miljoen. Het beschikbare weerstandsvermogen is daarmee met een factor 6 hoger dan het benodigde weerstandsvermogen. Daarmee is uw gemeente te kwalificeren als financieel zeer solvabel.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

6

Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

Overige gemeente-specifieke onderwerpen: • Wij hebben het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt. • Wij hebben controleverschillen in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2022 geconstateerd. • Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 niet strijdig zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2022 van de gemeente Putten voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. • Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijding naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in de jaarrekening. Hiermee legt uw gemeente verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2022. Er is geen sprake geweest van overschrijdingen die als onrechtmatigheid meetellen in ons oordeel. • Naar aanleiding van de uitgevoerde controlewerkzaamheden inzake de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen hebben wij onrechtmatigheden vastgesteld. Wij hebben een afwijking geconstateerd groot € 0,5 miljoen. Op basis van onze evaluatie hebben deze onrechtmatigheden geen impact op de strekking van de controleverklaring.

Sociaal domein • Wij hebben in de zorguitkeringen in natura onzekerheden voor getrouwheid en rechtmatigheid geconstateerd. Deze worden in dit verslag nader toegelicht. De onzekerheden bedragen € 1,1 miljoen. Voorgaand jaar bedroegen de onzekerheden € 1,1 miljoen. • Wij hebben als onderdeel van de controle van de jaarrekening de verantwoording van de opvang van ontheemde Oekraïners (SiSa-regeling A16) gecontroleerd. Veruit het grootste gedeelte van de verantwoorde kosten betreft de bekostiging met betrekking tot de gerealiseerde opvangplekken per dag. Wij hebben de verantwoorde kosten gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2022. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de verantwoorde gegevens (indicatoren). Naar aanleiding van de controle resteren geen ongecorrigeerde financiële fouten of onzekerheden. • In overeenstemming met de Beleidsregels Eenmalige energietoeslag 2022 heeft de gemeente Putten zorggedragen voor de uitvoering van deze regeling. In totaal is € 0,9 miljoen uitbetaald. Aangezien deze kosten een verlengstuk zijn van de G2-regeling hebben wij deze kosten gecontroleerd mede op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2022 en de Beleidsregels Eenmalige energietoeslag 2022. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de verantwoorde kosten.

Tijdens de controle hebben wij geen financiële fouten of onzekerheden geconstateerd.

7

Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

Post

Risico

Werkzaamheden

Conclusie

Het hiernaast genoemde risico ziet niet toe op een specifieke post, maar is op basis van onze controlestandaarden voorgeschreven bij iedere controle en de daaraan gekoppelde werkzaamheden dienen door ons uitgevoerd te worden.

Wij onderkennen het risico dat het management van de gemeente de interne beheersingsmaatregelen doorbreekt met als doel de financiële verslaggeving van de gemeente te beïnvloeden.

• Wij hebben de handmatige aanpassingen en correcties in de administratie over 2022 buiten de reguliere boekingsgang (zoals via het inkoopboek, verkoopboek en/of via het bankboek) gecontroleerd; • Wij hebben de college- en raadsbesluiten doorgenomen. • Wij hebben vastgesteld dat de transacties uit hoofde van de bedrijfsactiviteiten onder de reguliere bedrijfsvoering vallen. • Wij hebben jaarrekeningposten met een schattingselementen gecontroleerd, waaronder de grondexploitaties en de voorzieningen.

• • • •

Geen bevindingen Geen bevindingen Geen bevindingen Geen bevindingen

8

KERNBOODSCHAPPEN

Inhoudsopgave De belangrijkste boodschappen voor de raad van de gemeente Putten zijn: Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Wij hebben de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Putten uitgevoerd en zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring voor zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid te verstrekken. Dat houdt het volgende in: Naar ons oordeel geeft de jaarrekening 2022 van de gemeente Putten een getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2022 als van de activa en passiva per 31 december 2022 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten. Voorts zijn wij van oordeel dat de in de jaarrekening 2022 verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties over 2022 in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de begroting en met de relevante wet- en regelgeving. De jaarstukken 2022 van uw gemeente bestaan uit: Het jaarverslag 2022 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen). De jaarrekening 2022 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting en de SiSa-bijlage). In het onderdeel “programmaverantwoording” van het jaarverslag dient informatie te worden opgenomen met betrekking tot de vragen: wat hebben we gedaan, wat hebben we bereikt en wat heeft het gekost? De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over o.a.

weerstandsvermogen, bedrijfsvoering, etc.) het jaarverslag. Op basis van Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: o o

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV. Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college in het jaarverslag en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.

10

o

Inhoudsopgave Samenvatting

Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Wij hebben de in de jaarrekening 2022 van de gemeente Putten opgenomen verantwoording inzake de Wet Normering Topinkomens (WNT) gecontroleerd met inachtneming van de Regeling Controleprotocol WNT 2022. Wij concluderen dat de in de jaarrekening 2022 opgenomen verantwoording met toelichting voldoet aan de daaraan te stellen eisen.

Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Rapporteren over fraude Van de accountant wordt op grond van de regels van de beroepsorganisatie (NBA) een professioneel-kritische houding verwacht ten aanzien van afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude in de jaarrekening maar ook met betrekking tot omkoping, corruptie, ondermijning en de naleving van andere wet- en regelgeving. De aandacht voor het thema fraude en integriteit neemt de laatste jaren steeds verder toe. Het zorgt ervoor dat organisaties steeds vaker gevraagd wordt transparant te zijn in de visie, het beleid en het toezicht op het integer handelen in alle geledingen van de organisatie. Dat gaat dus niet alleen over fraude maar ook over misbruik en oneigenlijk gebruik, het hanteren van gedragscodes en de naleving van andere regelgeving bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsomstandigheden en milieu. Dit geldt niet alleen op de werkvloer, maar vraagt ook iets van organisatie en bestuur. Met ingang van 2022 is het op grond van de verslaggevingsregels voor veel organisaties verplicht om in het jaarverslag te rapporteren over de fraudegevoeligheid van de organisatie. Voor gemeente geldt een aanbeveling om hierover te rapporteren vanuit de kadernota rechtmatigheid. Voor gemeenten geldt echter vanuit Artikel 2:391 lid 1 BW dat voornaamste risico’s dienen te worden toegelicht in onder andere de paragraaf bedrijfsvoering.

Wij dienen als uw accountant er op toe te zien dat het college B&W rapporteert over de voornaamste frauderisico’s en het fraudemanagement van de gemeente. De afgelopen jaren hebben we steeds aandacht gevraagd voor het opstellen van een (fraude)risicoanalyse en de rapporteringsverplichting in veel sectoren is een volgende stap in dit proces. De gemeente Putten beschikt over een stelsel aan maatregelen om fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik tegen te gaan als onderdeel van een integrale frauderisicoanalyse inclusief de rapportering over de fraudegevoeligheid van de activiteiten. De gemeente heeft gerapporteerd in paragraaf “Frauderisico”. Wij verwijzen in onze controleverklaring in sectie “Controle-aanpak frauderisico’s”.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

11

De accountant maakt zelf ook een inschatting van de frauderisico’s binnen een organisatie, en vormt zich een beeld van de maatregelen van interne beheersing die de organisatie heeft getroffen om mogelijke fraudes van materieel belang te voorkomen en te bezien of deze maatregelen effectief zijn. Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

In iedere organisatie bestaat een risico op het doorbreken van de interne beheersing door het management bij de totstandkoming van schattingen. We beoordelen in het kader van onze controle de interne processen op deze schattingen en doen detailcontroles op de uitgangspunten en aannames die aan significante schattingen ten grondslag liggen. Ook zijn we alert op ongebruikelijke transacties, samenwerkingsrelaties en de naleving van procedures die mede tot doel hebben transparantie en integer handelen te bevorderen. Elementen daaruit zijn controles op de prestatielevering bij inkooptransacties en het naleven van aanbestedingsregels. Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college van burgemeester en wethouders, inclusief het invoeren en onderhouden van interne-beheersingsmaatregelen met betrekking tot de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en de efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.

Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten. Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben deze accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en hebben professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

12

Inhoudsopgave

Continuïteitsbeoordeling In het kader van de jaarrekeningcontrole beoordelen wij ook het vermogen van de gemeente om de activiteiten in de komende twaalf maanden voort te zetten. Elementen die we in deze beoordeling betrekken zijn onder meer de vermogenspositie, de begroting voor het komende boekjaar, de afhankelijkheid van eigen inkomsten, de risico’s die u zelf identificeert en uiteraard ook de risico’s die wij als uw accountant signaleren.

Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Vanwege de coronapandemie, de energieprijsontwikkeling en ontwikkelingen in de regelgeving voor accountants is, net als bij het onderwerp fraude, steeds vaker informatie in de controleverklaring opgenomen over de continuïteitsbeoordeling die wij uitvoeren. De continuïteitsafwegingen worden bij u op dit moment veelal expliciet gemaakt en zijn onderdeel van het proces waarin organisatie en bestuur worden betrokken. Dit heeft haar weerslag in bijvoorbeeld paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing, waarin u aandacht heeft voor uw risicobeheersing, de continuïteit van de bedrijfsvoering zowel intern als regionaal en de gestelde norm kengetallen waarop de provincie Gelderland haar beoordeling baseert. Daarnaast heeft de provincie akkoord gegeven op de begroting 2023, de meerjarenraming en de provincie heeft de gemeente niet onder toezicht geplaatst. Tevens is er geen sprake van een artikel 12 status bij de gemeente. Grondexploitaties De balanspost met de belangrijkste schattingselementen in de jaarrekening van de gemeente Putten betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitaties).

Deze balanspost is op grond van haar omvang ad € 1,2 miljoen (positief resultaat) relevant voor de accountantscontrole, maar ook vanwege de schattingselementen die een rol spelen bij het ramen van de nog te realiseren opbrengsten ad € 1,7 miljoen en lasten ad € 2,8 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen tezamen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het resultaat van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien verwacht wordt dat het project verlieslatend is, en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Ten behoeve van de waardering van de bouwgronden in exploitatie per balansdatum dient de gemeente per individuele grondexploitatie te bepalen of de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar de beste inschatting, terugverdiend zullen worden. Controlewerkzaamheden grondexploitaties De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vier P’s: o Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn; o Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

13

o Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

o

(huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

De 4 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. De balanswaarde (boekwaarde minus de voorzieningen) van de grondexploitaties (BIE) is in 2022 afgenomen van € 0,1 miljoen tot € 1,2 miljoen. In beide gevallen gaat het om een positief saldo, dus u heeft meer opbrengsten ontvangen dan kosten gemaakt. De mutatie is dus een verbetering van het saldo van € 1,1 miljoen. Dit is toe te schrijven aan de nagenoeg volledige verkoop van het project ‘het Rimpeler’, waar ruim € 3,0 miljoen aan gronden verkocht is. Het project Matchpoint is in 2022 afgerond en zal afgesloten worden. Conform uw verwachtingen is dat met een verlies van € 127.000. Het project Bilderdijkstraat loopt nu nog, en relatief gezien moeten hier nog de meeste kosten en opbrengsten gemaakt worden. Dit project zal waarschijnlijk sluiten met een verlies van € 260.000. In de grondexploitaties is zichtbaar dat dat kosten hoger uitvallen dan verwacht, grotendeels door stijgende prijzen. Dat is een effect wat vooralsnog doorwerkt in de grondexploitaties. Zeker voor kleinere complexen met geen of weinig winstmarge betekent dat een risico op het vormen van (meer) voorzieningen. Daar staat tegenover dat u niet per sé bouwt voor winst: u bouwt voor leefbaarheid.

De financiële positie van Putten is zo sterk dat verliezen door stijgende prijzen voor u te dragen zijn. Verder merken wij op dat de gemeente Putten de langlopende financiering voor de komende jaren geborgd heeft, onder andere door het afsluiten van een langlopende lening (10 jaar) met negatieve rente. De rente die u betaalt op uw langlopende leningen moet u (deels) toerekenen aan uw grondexploitaties als kosten. Als uw langlopende leningen ‘duur’ zijn, kan het effect van de rentelast de resultaten uit grondexploitaties drukken, bijvoorbeeld als verkopen uitblijven door een economische recessie. Dat is voor Putten voor de komende jaren niet aan de orde door uw gunstige financieringspositie. Daardoor heeft u ook de ruimte om projecten langer te laten lopen.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

14

Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties, zijnde vooral de uitgangspunten voor de planning (fasering), de programmering, het prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen en de gehanteerde rekenrente, hebben wij het volgende in overweging genomen: o Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. o Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente? o Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad. o Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door u voor de jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door u de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Planeconomen, civiele technici en wij hebben nadrukkelijk aandacht besteed aan de controle van de prognoses in de lopende materiële complexen, alsmede complexen met een minimaal resultaat. De herzieningen ultimo 2022 maken een deugdelijke indruk. Wat betreft de toegerekende rente en de disconteringsvoet wordt aangesloten bij de richtlijnen die het BBV hiervoor geeft. Voor wat betreft de plan- en beheerskosten en resterende looptijden van de woningbouwcomplexen wordt een voorzichtige houding ingenomen. Risicoanalyse Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier al contracten/overeenkomsten aan ten grondslag of niet).

Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever wordt naarmate de doorlooptijd toeneemt. Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: o Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

15

o

Inhoudsopgave Samenvatting

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties. o Deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten. o Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten. De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons beoordeeld en als aannemelijk aangemerkt.

Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Uit onze controle komt naar voren dat vanwege de stijgende prijzen van leveranciers en een aantal (kleine) onverwachte tegenvallers de resultaten iets lager uitkomen dan verwacht. Daar staat tegenover dat het Rimpeler beter qua verkopen beter loopt dan verwacht, waardoor nu alle woningen verkocht zijn en het project in 2023/2024 kan worden afgerond. De parameters en renteberekeningen zijn conform de voorschriften van het BBV. De parameters worden jaarlijks via een aparte notitie vastgesteld. Alle herzieningen worden voorafgaand aan het afgeven van onze verklaring vastgesteld door de raad. Wij concluderen dat alle vereisten van het BBV zijn gevolgd en dat er geen aanwijzingen zijn dat de voorzieningen op de complexen verhoogd moeten worden. Wij merken wel op dat de parameter voor de opbrengstenstijging laag is in relatie met de overspannen woningmarkt. Echter achten wij deze keuze wel passend binnen het meerjarenperspectief voor het grondbedrijf van de gemeente. Sociaal Domein Ook over 2022 heeft de accountant van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) niet-goedkeurende controleverklaringen afgegeven bij de verantwoordingen over 2022 inzake de persoonsgebonden budgetten (PGB’s) jeugdwet en Wmo. Evenals voor 2021 en eerder betreft het controleverklaringen met beperking, waar in eerdere jaren afkeurende controle-verklaringen werden afgegeven.

Daardoor bestaat in beginsel onzekerheid over de door de gemeente Putten verantwoorde PGB-bestedingen over 2022 van maximaal ca. € 150.000. Gerekend met de onrechtmatigheidspercentages, zoals gerapporteerd door de accountant van de SVB, komt de geëxploreerde fout in de populatie over 2022 uit op € 9.000 (2021: € 8.000). Dit bedrag is onder duidelijk onbeduidend bedrag en wordt niet meegewogen in ons oordeel. Naast de PGB’s heeft de gemeente inzake de bestedingen bij zorgaanbieders over 2022 in het kader van Jeugdwet en Wmo in veel gevallen een controleverklaring met gewaarmerkte productieverantwoording van de zorgaanbieders ontvangen en afstemming verricht met de in de eigen administratie verantwoorde verstrekkingen. Is nog geen controleverklaring ontvangen, of is de controleverklaring qua strekking niet-goedkeurend, dan hebben wij de verstrekking aan de betreffende zorgaanbieder volledig als onzekerheid aangemerkt. Daarnaast is in een aantal gevallen sprake van

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

16

Inhoudsopgave

een afwijking tussen de productie die de zorgaanbieder rapporteert en de lasten die de gemeente geregistreerd heeft. Er is dan dus sprake van productie die de gemeente niet in de administratie heeft opgenomen. Wij rekenen dit eveneens onzeker omdat niet duidelijk is welke partij ‘gelijk’ heeft. In totaliteit resteert hiermee nog een onzekerheid van maximaal ca. € 1,1 miljoen (2021: € 1,1 miljoen), grotendeels met betrekking tot de Jeugdzorg. Dit bedrag ligt beneden de goedkeuringstolerantie voor onzekerheden van € 2,0 miljoen (zie bijlage 2).

Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

SiSa-bijlage Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die onder SiSa vallen. Per regeling wordt in een tabel aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Hiervoor verwijzen wij naar bijlage 1 in dit verslag. Regeling A16 Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne Op basis van de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne heeft de gemeente Putten de gemaakte kosten rondom Opvang ontheemden Oekraïne verantwoord in de SiSa bijlage, onder regeling A16. Oekraïense ontheemden zijn geregistreerd en verbleven in één van de opvanglocaties zoals beschikbaar gesteld door de gemeente of op een particulier opvangadres in de gemeente Putten. Wij hebben als onderdeel van de controle van de jaarrekening 2022 deze A16 regeling gecontroleerd. Veruit het grootste gedeelte van de verantwoorde kosten betreft de bekostiging met betrekking tot de gerealiseerde opvangplekken per dag. Wij hebben deze kosten gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2022. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de verantwoorde gegevens (indicatoren).

De gemeente heeft de bestedingen voorgefinancierd waardoor er ultimo 2022 een vordering op ’t Rijk bestaat van circa € 1,0 miljoen. Wij hebben begrepen dat de gemeente een aanvullende voorschot heeft aangevraagd en ontvangen, waarmee de inbaarheid ultimo 2022 niet ter discussie staat. Regeling H25 Specifieke uitkering zwembaden en ijsbanen Deze regeling is bedoeld om de tekorten van zwembaden (en ijsbanen) die zijn ontstaan door de gedwongen sluitingen in Corona-tijd aan te zuiveren. In de controle van voorgaand jaar heeft u aanvullende werkzaamheden uitgevoerd vanwege het uitblijven van een verklaring van de accountant van het zwembad. Via de aanvullende werkzaamheden heeft u zelf vastgesteld hoe groot het exploitatietekort van het zwembad was. Inmiddels heeft u voor het zwembad een aanvullende uitkering over de periode november/december 2021 en januari 2022 aangevraagd en ontvangen van het Rijk. De gemeente Putten heeft dit bedrag echter niet doorgestort naar het zwembad in 2022, en heeft deze post in de balans

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

17

opgenomen. In lijn met de SiSa invulwijzer en de regeling heeft de gemeente in de SiSa bijlage nihil bestedingen opgenomen. Dit betekent echter wel dat de verantwoording door de gemeente van 2022 naar 2023 doorschuift. Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Energietoeslag In overeenstemming met de Beleidsregels Eenmalige energietoeslag Putten 2022 heeft uw gemeente over 2022 zorggedragen voor de uitvoering van deze regeling. Inwoners van de gemeente konden indien zij voldoen aan bepaalde voorwaarden zoals opgenomen in de Beleidsregels een energietoeslag aanvragen. Inwoners met een uitkering op grond van de algemene bijstand, de IOAW/IOAZ, bijzondere bijstand of met een inkomen dat niet hoger is dan 120% van de toepasselijke bijstandsnorm komen voor de toeslag in aanmerking. De eenmalige energietoeslag betrof € 800 per huishouden met een laag inkomen. Een aanvullende uitkering van € 500 is uitgekeerd waarbij huishouden aan het maximale bestaansminimum voldeden. Wij hebben als onderdeel van de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Putten de uitgekeerde energietoeslagen gecontroleerd. Deze toeslagen zijn uitgekeerd via de uitkeringsadministratie Suite4SociaalDomein, als onderdeel van de reguliere regeling van de Participatiewet. Aangezien deze kosten een verlengstuk zijn van de G2-regeling hebben wij deze kosten gecontroleerd mede op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2022 en de Beleidsregels Eenmalige energietoeslag Putten 2022. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de verantwoorde kosten. Tijdens de controle hebben wij geen financiële fouten of onzekerheden geconstateerd.

Vanuit de december circulaire is er voor 2023 nog een toeslag vastgesteld, waardoor een tweede tranche van deze uitbetalingen doorloopt tot in 2023. Bevindingen aanbestedingen Europese aanbestedingen Uit onze rechtmatigheidscontrole van uw aanbestedingen blijkt de volgende fout(en) uit hoofde van de Europese aanbestedingswet: Inkoopbehoefte Omvang in € Oorzaak Software gegevenslogistiek Betreft doorloop uit eerdere boekjaren. Zelf door de 75.000 gemeente geconstateerd. Inhuur adviseur openbare ruimte Betreft doorloop uit eerdere boekjaren. Zelf door de 103.000 gemeente geconstateerd. Inhuur projectleider omgevingswet Betreft doorloop uit eerdere boekjaren. Inhuur voor ingang 26.000 rechtmatig aanbesteed contract. Zelf door de gemeente geconstateerd.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

18

Inhuur projectmanagement ruimtelijke ordening Software DMS Inhoudsopgave

18.000 109.000

Onderhoud watergangen Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie

188.000

IT-audit Overig Bijlagen

Totaal

Betreft doorloop uit eerdere boekjaren. Zelf door de gemeente geconstateerd. Betreft doorloop uit eerdere boekjaren. Zelf door de gemeente geconstateerd. De gemeente heeft in 2020 voor één jaar besloten om het onderhoud van watergangen middels twee percelen onderhands te gunnen. Dit betrof een eenmalige oplossing, met een jaarlijkse contractwaarde onder de Europese drempel. De gemeente beroept zich op het feit dat de jaarlijkse kosten variëren en dat door de Corona pandemie onderhands gegund diende te worden. Met het besluit uit 2020 heeft de gemeente zich één jaar de tijd gegund om de opdracht op rechtmatige wijze in de markt te zetten. Echter is de opdracht in 2022 gecontinueerd, waardoor de totale raming boven de Europese aanbestedingsdrempel uitkomt. Hetzelfde geldt voor de bestedingen. Daarnaast heeft de aard van de opdracht een voorspelbaar en repetitief karakter met een structurele inkoopbehoefte. Hierdoor had de opdracht Europees in de markt gezet moeten worden, en zijn de bestedingen over 2022 onrechtmatig.

519.000

Wij hebben vastgesteld dat de inhoud en vastlegging van de eigen inkoopdossiers binnen de gemeente aandacht vereist. Stukken zijn niet altijd direct voorhanden, of liggen verspreid in de organisatie. Hetzelfde geldt voor overwegingen inzake de rechtmatigheid van de inkopen. In verantwoordingsjaar 2023 zal uzelf een oordeel dienen te vellen over de rechtmatigheid van de aanbestedingen. Het op orde hebben van de verantwoordingsinformatie in deze dossiers gaat bijdragen aan het efficiënt en effectief uitvoeren van deze controles. Wij constateren tevens dat een aantal inkoopbehoeften in 2022 nog niet voor rechtmatigheidsproblemen heeft gezorgd. Met gelijkblijvende taken en bestedingen kan dit in 2023 wel het geval zijn. Wij hebben hierover met uw financiële kolom gesproken. Aandachtsgebieden betreffen: • Telekomdiensten • Inhuur adviseur EZ • Software toepassingen (voor zover hierboven nog niet genoemd) • Groen dienstverlening, zoals groen onderhoud, snoeien, maaien, en levering van bomen e.d.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

19

Begrotingsrechtmatigheid Voor wat betreft de begrotingsrechtmatigheid dienen de lasten beoordeeld te worden op het niveau van de door de raad vastgestelde programma’s. In onderstaand overzicht zijn de door ons geconstateerde afwijkingen opgenomen: Inhoudsopgave Overzicht programma’s (x € 1.000) Samenvatting Analyse jaarrekening

Programma Vennootschapsbelasting

Begroting

Rekening

Saldo

€0

€ 175

€ 175

€ 5.455

€ 5.619

€ 161

€ 5.509

€ 5.662

€ 153

€ 12.462

€ 12.776

€ 314

Ruimte & leefomgeving – kostendekkende dienstverlening

Controleverschillen Organisatie Samenleving – werken & leren

IT-audit Overig Bijlagen

Bestuur, dienstverlening en veiligheid – Algemene dekkingsmiddelen

Toelichting Volgt uit bestaand beleid Sprake van hogere lasten die tevens door hogere baten worden gecompenseerd. Sprake van hogere lasten die tevens door hogere baten worden gecompenseerd. De overschrijving wordt volgens de P&C cyclus van de gemeente op het eerst volgende moment aangeboden aan de Raad ter accordering bij de jaarrekening. Zodoende wegen wij deze overschrijding niet in ons oordeel.

De overschrijdingen worden in de jaarrekening op hoofdlijnen toereikend toegelicht. Deze passen daarmee binnen het bestaande beleid en tellen niet mee in het oordeel van de accountant over de rechtmatigheid. Wel adviseren wij u om de last voor de vennootschapsbelasting onderdeel te maken van uw begroting. Investeringskredieten In bijlage E van de jaarrekening worden de investeringskredieten zoals vastgesteld verantwoord en worden de bestedingen per heden op de kredieten inzichtelijk gemaakt. Wij hebben vastgesteld dat het restant van de kredieten juist is bepaald. Wij constateren de volgende overschrijdingen:

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

20

Overzicht kredietoverschrijdingen (x € 1.000) Inhoudsopgave Samenvatting

Krediet Halvinkhuizen (voorbereidingskosten grondexploitatie) Vanenburgallee Rotonde Garderenseweg Voorbereidingskrediet Henslare

Toegekend krediet 850 € 3.006.281 € 101.229 € 325.000

Realisatie 1.235 € 3.294.293 € 178.026 € 389.134

Overschrijding 385 € 288.011 € 76.797 € 64.134

Toelichting 1. 1. 2. 3.

Analyse jaarrekening

IT-audit

1. Overschrijding is in het jaar gemeld, zodoende niet gewogen in ons oordeel. 2. Er is sprake van een aanvullend krediet dat in het MIP is opgenomen. Dit krediet dient nog overgeboekt te worden. 3. Er is voor dit krediet in 2023 een uitbreiding door de raad goedgekeurd. Hierdoor is er geen sprake van hogere afschrijvingslasten in toekomstige jaren en hoeven wij deze overschrijding in onze oordeelsvorming niet te betrekken.

Overig

Net als bij het onderdeel begrotingsrechtmatigheid hebben wij vastgesteld dat het budgetrecht van de raad nageleefd is.

Bijlagen

Wethouderspensioenen Wij hebben in onze controle een afwijking in de omvang van de voorziening voor wethouderspensioenen geconstateerd. Het partnerpensioen van de wethouders was onterecht niet meegewogen in de voorziening. De voorziening is daarom met € 332.000 naar beneden bijgesteld doordat de vrijval is verlaagd. Wij hebben vastgesteld dat het partnerpensioen in de voorziening ultimo 2021 wel is meegenomen, derhalve is er geen sprake van foutenherstel.

Controleverschillen Organisatie

Pilot Rechtmatigheidsverantwoording Uw gemeente heeft voor 2022 ervoor gekozen om alvast warm te lopen voor de verplichting die vanaf 2023 gaat gelden, namelijk de rechtmatigheidsverantwoording. De gemeente heeft in bijlage F bij de jaarstukken 2022 haar uitkomsten van deze pilot opgenomen. Richting verantwoordingsjaar 2023 signaleren wij een aantal aandachtspunten op basis van de goede richtlijnen zoals opgenomen in het best practices memo van de VNG en een aantal decentrale overheden: • De standaardtekst uit het memorandum Invoering rechtmatigheidsverantwoording van de VNG en een aantal gemeenten is niet gehanteerd; • De bijlage is geen onderdeel van de jaarrekening, en wordt op deze wijze niet in het oordeel van de accountantscontrole over getrouwheid betrokken. Voor 2022 heeft de gemeente Putten hier bewust voor gekozen. In 2023 zal de rechtmatigheidsverantwoording wel in de jaarrekening opgenomen worden; • De vooraf met de Raad overeengekomen en vastgesteld verantwoordingsgrens is niet genoemd; • De gemeente heeft geen beschrijving opgenomen over het instrument (i.c. de inrichting van het proces om tot deze verantwoording te komen, de uitgevoerde risicoanalyse en de verbijzonderde interne controle die de

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

21

• Inhoudsopgave • Samenvatting

controlewerkzaamheden heeft uitgevoerd) dat onder aansturing van het college tot de rechtmatigheidsverantwoording is gekomen; De gemeente Putten heeft enkel fouten geconstateerd en gerapporteerd. In de rechtmatigheidsverantwoording over 2023 zal de gemeente tevens onduidelijkheden dienen te rapporteren. De vertaalslag van de rechtmatigheidsverantwoording naar de paragraaf bedrijfsvoering is nog niet gemaakt. Het hiervoor genoemde memo biedt voorbeelden die u voor 2023 kunt gebruiken om aan deze vertaalslag invulling te geven.

Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

22

Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

In de Jaarstukken 2022 is in de ‘Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing’ het risicoprofiel van de gemeente Putten geschetst, alsmede de verhouding tussen de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit. Volgens de door Putten gehanteerde systematiek bedraagt deze verhouding ultimo 2022 van 5,97 (2021: 5,57). Daarmee is een lichte stijgende lijn in de ratio voor het weerstandsvermogen te zien. Op basis van dit model is uw weerstandsratio als uitstekend te classificeren. Voor gemeenten, provincies en gemeenschappelijke regelingen zijn een zestal kengetallen vastgesteld door het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Wij hebben in bijlage 6 van dit verslag ter duiding de betekenis per kengetal opgenomen. Er is geen vaste norm of streefwaarde voor de hoogte van de kengetallen; een gebruiker dient alle kengetallen in ogenschouw te nemen bij het beoordelen van de financiële positie van een decentrale overheid. Wel hanteert de overheid drie signaleringswaarden, namelijk minst risico, neutraal en meest risicovol. Onderstaand overzicht toont (verkort) de financiële positie van uw gemeente op 31-12-2022: Kengetal Netto schuldquote Netto schuldquote (gecorrigeerd) Solvabiliteit Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

JRK 2021 -16% -31% 62% 0% 7,6% 85%

Begroting 2022 21% 8% 63% 15% 6,6% 75%

JRK 2022 -20% -32% 63% -2% 12,7% 90%

Minst risicovol < 90 < 90 > 50 >0 <20 <95

Neutraal 90 - 130 90 - 130 20 – 50 0 20 – 35 95 – 105

Meest risicovol > 130 > 130 < 20 <0 >35 >105

Op basis van bovenstaand overzicht blijkt dat u qua signaleringswaarden van uw kengetallen in de categorie “minst risicovol” zit, behoudens het kengetal grondexploitatie. Qua financiële positie zien wij geen uitdagingen voor Putten over de toereikendheid van het vermogen. Het is wel aan college en raad om te beoordelen hoe het gereserveerde geld het beste ingezet kan worden. Daarin ligt de uitdaging in het vinden van een balans tussen financiële stabiliteit en inzet van de reserves te behoeve van de burgers.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

23

Inhoudsopgave Samenvatting

In de jaarrekening is het resultaat ten opzichte van de begroting vóór en na wijziging als volgt samengevat:

Analyse jaarrekening

X € 1.000 Baten Lasten

Controleverschillen Organisatie

Saldo van baten en lasten

Raming vóór wijziging € 56.913 € 55.965

Raming na wijziging € 66.502 € 66.902

Realisatie

€ 948

-/- € 400

€ 7.694

€ 68.392 € 60.698

IT-audit Overig

Onttrekking reserves Toevoeging reserves

€ 1.244 € 983

€ 4.339 € 2.726

€ 4.168 € 6.864

Bijlagen

Gerealiseerd resultaat

€ 1.209

€ 1.213

€ 4.998

In de programmaverantwoording worden de verschillen ten opzichte van de raming na wijziging uitgebreid toegelicht, ook voor wat betreft de mutaties in de reserves. Ook in de toelichting op de rekening van baten en lasten worden de verschillen toegelicht, logischerwijs in meer gecomprimeerde vorm om dubbeling voor de lezer te voorkomen. Uit de analyse blijkt dat het voordelig resultaat ad € 5,0 miljoen onder meer wordt veroorzaakt doordat een aantal op de pagina’s 81 tot en met 92 van de jaarstukken vermelde posten.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

24

Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Wij hebben de volgende gecorrigeerde en niet-gecorrigeerde fouten respectievelijk onzekerheden in de controle 2022 geconstateerd: In de controle opgenomen aanpassingen Gecorrigeerde controleverschillen Bedrag in € Partnerpensioen niet opgenomen in voorziening wethouderspenisoenen (verlies) -/- €332.000 Rentebaten 4e kwartaal 2022 niet in 2022 verantwoord (winst) € 86.000 Totaal -/- € 246.000 Niet-gecorrigeerde controleverschillen Niet gecorrigeerde controleverschillen Fouten Europese aanbestedingen Onzekerheden sociaal domein

Bedrag in € € 519.000 € 1.054.000

Tekortkomingen in de toelichtingen Onze controlestandaarden vereisen dat wij afwijkingen van materieel belang in de toelichting signaleren om de gemeenteraad in staat te stellen een inschatting te maken van de gevolgen daarvan voor de jaarrekening. De tabel hierna bevat een weergave van díe onderwerpen uit de toelichting waarvan wij denken dat de gemeenteraad deze nader dient te beoordelen. Aard van de tekortkomingen in de toelichting Rechtmatigheid Getrouwheid NVT

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

NVT

NVT

26

Wij hebben de resterende ongecorrigeerde controleverschillen als volgt geëvalueerd in relatie tot de door ons gehanteerde materialiteit om tot een oordeel voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid bij de jaarrekening 2022 te komen. Wij komen tot het volgende overzicht: Inhoudsopgave Aard van de fouten

Rechtmatigheid

Getrouwheid

Samenvatting

Effect niet-gecorrigeerde controleverschillen huidige periode

€0

€0

Analyse jaarrekening

Rechtmatigheidsfout is tevens getrouwheidsfout Rechtmatigheidsfout is per saldo ook een getrouwheidsfout

Controleverschillen

(Sub)Totaal getrouwheidsfouten

€0 €0 €0

€0 €0 €0

€0 € 519.000

€0 €0

€0

€0

€0 € 519.000

€0 €0

Organisatie IT-audit

Extra absolute waarde rechtmatigheidsfouten Extra foutieve financiële beheershandelingen zonder direct financieel effect vanuit externe regels (EU-aanbesteding/fido) Extra foutieve financiële beheershandelingen zonder direct financieel effect vanuit interne regels (gedoogbeleid) Overige rechtmatigheidsfouten

Overig

Totaal rechtmatigheidsfouten

Bijlagen

Aard van de onzekerheden Onzekerheid rechtmatigheid is ook een onzekerheid inzake getrouwheid:

(Sub)Totaal onzekerheden in de controle getrouwheid Extra absolute waarde onzekerheden rechtmatigheid - Verstrekkingen Jeugdwet en Wet Maatschappelijke Ondersteuning Extra financiële beheershandelingen met een onzeker direct financieel effect vanuit externe regels (EU-staatssteun) Extra financiële beheershandelingen met een onzeker direct financieel effect vanuit interne regels (gedoogbeleid) Overige onzekerheden inzake de rechtmatigheid

Totaal onzekerheden in de controle rechtmatigheid

Rechtmatigheid

Getrouwheid

€0 €0

€0 €0

€ 1.054.000

€ 1.054.000

€0

€0

€0

€0

€0 € 1.054.000

€0 € 1.054.000

Voorgaande tabel wordt tevens in de schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening 2022 opgenomen die de burgemeester en de gemeentesecretaris aan ons gaat verstrekken alvorens wij de controleverklaring bij de jaarrekening 2022 afgeven.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

27

Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Wij hebben, als onderdeel van de controle van de jaarrekening 2022, de interim-controle voor de gemeente Putten in het najaar van 2022 uitgevoerd. Deze controle is primair gericht op de analyse en evaluatie van de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle. Tevens heeft deze controle als doelstelling om de aandachtspunten voor de jaarrekening 2022 te signaleren en onder uw aandacht te brengen. Onze conclusies inzake de interne beheersing zijn opgenomen in onze managementletter 2022 d.d. 12 december 2022. Naar aanleiding van onze controlewerkzaamheden 2022 hebben wij een aantal nieuwe bevindingen opgenomen. Deze komen deels voort uit een verdere verdieping van onze controle op basis van onze controlestandaarden. Daarnaast leiden actuele ontwikkelingen tot nieuwe uitdagingen die een beroep doen op het aanpassingsvermogen van de gemeente. Onze bevindingen in 2022 zien toe op het verbeteren van de interne controle op aanbestedingen alsmede het aanscherpen van de IT processen. Alles in aanmerking nemend vinden wij de AO/IB net als voorgaande jaren kwalitatief voldoende is om een gedegen jaarrekeningcontrole uit te voeren. Wij vinden het noemenswaardig hoe de gemeente is meebewogen met de actuele ontwikkelingen en doelmatig te werk is gegaan om de maatschappelijke doelen als de energietoeslagen en opvang ontheemden Oekraïne te realiseren.

Onze bevindingen en adviespunten zijn in goede samenspraak met de ambtelijke organisatie tot stand gekomen Wij zien deze punten als een stip op de horizon, gericht op het toekomstbestendig doorontwikkelen van de kwaliteit van de organisatie en de onderliggende processen. Voor onze detailbevindingen verwijzen wij u naar de volledige tekst van de managementletter 2022.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

29

Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Samenvatting tekortkomingen IT-audit Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel over de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken over de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen hebben betrekking op de onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij geen volledigheid pretenderen. In het kader van de jaarrekeningcontrole over het boekjaar 2022 hebben wij een update van de IT-audit werkzaamheden over boekjaar 2021 uitgevoerd met betrekking tot de opzet en het bestaan van de algemene ICT beheersmaatregelen binnen de automatiseringsomgeving van de gemeente Putten. Goedwerkende geautomatiseerde systemen kunnen bijdragen aan de doorontwikkeling van processen zodat Putten toekomstbestendig kan (blijven) opereren en daarmee risico’s op effectieve en efficiënte wijze mitigeren. Het optimaliseren van processen zal tevens een bijdrage leveren bij het oplossen van een aantal bevindingen in de bedrijfsvoering die in eerdere jaren zijn geconstateerd, zoals het versterken van de processen rondom het toekennen, wijzigen en ontnemen van rechten en rollen in bedrijfskritische applicaties.

In voorgaand boekjaar hebben wij een aantal bevindingen geconstateerd die deels opgelost zijn, zoals het versterken van de wachtwoordinstellingen. De gemeente heeft bewust gekozen om de resterende punten vanaf 2023 op te lossen. Van de elf bevindingen op het gebied van IT zijn er twee nieuw, twee zijn opgelost, vijf zijn onderhanden en op twee punten is nog geen actie ondernomen. Enerzijds zien wij dat Putten opvolging heeft gegeven of aan het geven is aan het merendeel van de bevindingen. Voor het inrichten van controles in het proces rondom rechten en het beheer van hoge rechten accounts heeft aandacht. Tegelijkertijd constateren wij nog belangrijke aandachtspunten in de hoge rechten van de applicatiebeheerder van Key2Financiën en de mogelijkheid om routings voor budgethouders te verleggen, waarbij de bestaande procesafspraken overruled kunnen worden. Het takenpakket van de applicatiebeheerder is ook in 2022 te breed, waardoor het risico op functievermenging ontstaat. Naast het beheer van de financiële administratie voert de betreffende applicatiebeheerder ook taken uit in de dagelijkse bedrijfsvoering, waaronder het autoriseren van memorialen en crediteurenstamgegevens.

Deze functievermenging is niet wenselijk, zeker niet vanuit de gedachte dat de applicatiebeheerder een onafhankelijke positie in de bedrijfsvoering dient te hebben om betrouwbaarheid en validiteit van brongegevens te bewaken. Wij begrijpen dat u een kleine gemeente bent en dat functiescheiding soms niet mogelijk is. Deze vermenging is echter van een zodanige aard dat u een digitale kwetsbaarheid voor uzelf creëert die u niet kunt gebruiken. Niet alleen maakt de functievermenging de positie van de

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

31

Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

applicatiebeheerder bijzonder kwetsbaar. Maar bedenkt u zich ook eens wat er gebeurd als de applicatiebeheerder gehackt wordt. Deze functievermenging is de belangrijkste hindernis om de vervolgstap te kunnen zetten in de toetsing van de IT-omgeving. Wij zien – met medeneming van deze bevinding – mogelijkheden om de IT-omgeving te kunnen controleren op werking. Wij zullen deze opvolging valideren ten tijde van de interim controle 2023. Facturen doorlopen – afgedwongen door het systeem – een vaste route langs de aangewezen budgethouders. Zo borgt het systeem functiescheiding. Bij correcties is het echter mogelijk om de gewijzigde factuur de budgethouders te laten passeren zodat niet opnieuw goedkeuring hoeft te worden gegeven door de budgethouder. Tenslotte vragen wij uw aandacht voor het periodiek reviewen van de gebruikersrechten voor het pakket Suites, waarin de gegevens van het Sociaal Domein zijn ondergebracht. Betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking Overeenkomstig artikel 2:393, lid 4 van het Burgerlijk Wetboek zijn wij verplicht om onze bevindingen te rapporteren met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van uw geautomatiseerde gegevensverwerking. Onze controle heeft geen aangelegenheden geïdentificeerd die op dit gebied aan u gerapporteerd moeten worden, anders dan de waarnemingen zoals hiervoor besproken.

32

Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Verbijzonderde interne controle - planning Bij de start van onze controle waren de uitgevoerde controles gereed, maar waren er nog geen rapportages voorhanden. Wij hebben kennis genomen van de uitkomsten van de verbijzonderde interne controles en deze verwerkt in ons controleplan. Wij merken op dat met name de interne controle op de Europese aanbesteding nog een versterking behoeft. Voor 2023 en verder ligt de uitdaging voor u om de VIC conform planning uit te voeren, gericht op het onderbouwen van het rechtmatigheidsoordeel door de raad inclusief oordelen over de rechtmatigheid van financiële beheershandelingen. Dat vereist een tijdig inzicht in de werkzaamheden en voldoende capaciteit om deze controles met de benodigde kwaliteit en diepgang uit te voeren. Geen significante wijzigingen in de reikwijdte van de controle De reikwijdte van onze controle staat omschreven in onze opdrachtbevestiging d.d. 29 september 2022 en de door de raad vastgestelde controleverordening. Er is gedurende de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Ook hebben zich geen wijzigingen voorgedaan in de reikwijdte. Geen wijzigingen in significante verslaggevingsvoorschriften Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn zeer belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van de gemeente.

Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting in de jaarrekening 2022. Wij hebben het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt. Inschattingen door het management In onze risicoanalyse en controleaanpak van de gemeente Putten hebben wij een significant risico aangemerkt die betrekking heeft op inschattingen door het management. Conform onze controleaanpak hebben wij ‘management override of controls’ aangemerkt als significant risico.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Putten

34

Inhoudsopgave Samenvatting Analyse jaarrekening Controleverschillen Organisatie

De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2022 niet meer bedragen dan € 216.000 per jaar. Daarnaast dienen instellingen de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. Wij hebben tijdens onze controle geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel die van invloed zijn op de WNT. In 2022 hebben wij geen overschrijdingen van de grensbedragen voor topfunctionarissen en overige medewerkers geconstateerd.