03.1.1 Bijlage bij statenbrief culturele infrastructuur

Bijlage bij Statenbrief

Datum

20 april 2021 Zaaknummer

2020-005326 Blad

1 van 9

Onderwerp

Opbrengst regiogesprekken duurzame culturele infrastructuur Portefeuillehouder

Peter Drenth

Aanleiding In de Uitgangspuntennotitie Cultuur en Erfgoed staat de doelstelling geformuleerd dat wij een transformatie richting een toekomstbestendige culturele infrastructuur willen ondersteunen en dat we daar samen met de regio’s in willen optrekken. De situatie rondom Covid-19 versnelt dit proces. In onderstaande bijlage wordt nader op dit proces en de voorstellen vanuit de regio’s ingegaan. Deze bijlage is als volgt opgesteld. We starten met wat wij onder “culturele infrastructuur” verstaan, tot onze regio-indeling zijn gekomen en welke resultaten de regionale gesprekken hebben opgeleverd. Na onze analyse wordt ingegaan op de context van de impact van Covid-19. We volgen de indeling van interventie, innovatie en interactie om onze maatregelen te duiden. De notitie eindigt met een beknopt overzicht van de belangrijkste voorstellen van elke regio. Definities We gebruiken de term “culturele infrastructuur” voor het geheel aan instellingen en activiteiten dat zich bezighoudt met een of andere vorm van cultuur en erfgoed (leren, produceren, presenteren en interesseren). Een andere term die zich hiervoor ook leent is ‘cultureel ecosysteem.’ Wij beperken de term niet tot het geheel aan instellingen. De gehanteerde regio-indeling is deels gebaseerd op de oude WGR-indeling en deels rondom bestaande cultuur- en erfgoedpacten.

Deze indeling leidt tot enkele knelpunten: zo zijn enkele 025-gemeenten onderdeel van de discussie in de Achterhoek geweest vanwege hun deelname aan het cultuur- en erfgoedpact Achterhoek. Enkele Noord-Veluwse gemeenten zijn onderdeel van de Cleantechregio, maar trekken samen op in het cultuur- en erfgoedpact Noord-Veluwe. Deelname van FoodValley-gemeenten beperkte zich tot de Gelderse gemeenten. De gekozen insteek was pragmatisch. Wat ons betreft is voor een vervolg ook een andere regio-indeling mogelijk. Resultaten van de regionale gesprekken Naar aanleiding van een groot aantal hulpvragen vanuit culturele instellingen en gemeenten aan de provincie is in juni 2020 besloten tot een pakket aan noodmaatregelen. Dit pakket bestond enerzijds uit verschillende specifieke regelingen, anderzijds uit de aankondiging een proces te starten met de regio’s om te verkennen wat er nodig is voor een duurzame culturele infrastructuur in Gelderland. Vanuit alle gemeenten is deelgenomen aan dit proces. In enkele regio’s zijn ook instellingen actief betrokken bij de totstandkoming van de plannen. De resultaten zijn tot stand gekomen zijn onder grote (tijds-)druk. We zien dat daar waar samenwerking op het terrein van cultuur bestuurlijk en ambtelijk (nog) geen vanzelfsprekendheid was nu stappen zijn gezet om dat wel te doen.

Daarnaast is in een aantal gemeenten de ambtelijke inzet op cultuur vergroot. Ook staat in de

Datum

20 april 2021 Zaaknummer

2020-005326 Blad

2 van 9

stukken een oproep aan de provincie om de verbinding te blijven maken en samen vorm te blijven geven aan de gezamenlijke opdracht om cultuur en erfgoed ook na Covid-19 beschikbaar en bereikbaar te houden. Onze analyse Het voert te ver om in deze brief diep in te gaan op de inhoud van elk individueel plannen. De plannen en de oplegger van Cultuur Oost zijn in een aparte bijlage toegevoegd. We zien drie belangrijke onderdelen in de plannen. Zo zijn er concrete acties die nu al in ons bestaande beleid kunnen worden ondergebracht. We zien zowel bij de regio 025 als ook in de Noord-Veluwe, Stedendriehoek en de Achterhoek concrete vragen rondom de ondersteuning van de amateuristische kunstbeoefening en vrijwilligers. Cultuureducatie wordt in alle regio’s gezien als basis van een culturele infrastructuur. De aansluiting tussen binnen- en buitenschoolse educatie loopt daarbij niet altijd even soepel. Voor deze en bovengenoemde vraagstukken rondom participatie en educatie zullen wij de inzet vanuit Cultuur Oost, Erfgoed Gelderland en Rijnbrink (Musidesk) hierop focussen. Vanuit Rivierenland en FoodValley is gevraagd om verbreding van het leerlingenvervoer naar de Gelderse BIS-instellingen. Omdat dit Retourtje Gelderland nog in de pilotfase is – en eveneens vertraagd is vanwege Covid-19 – zullen wij dit verzoek te zijner tijd mee laten wegen bij de evaluatie.

Daarnaast zijn er voorstellen die direct een verbinding hebben met transformatie en innovatie als gevolg van Covid-19. Concrete voorbeelden daarvan zijn de samenwerking van de grote en kleinere podia in Rivierenland; de samenwerking tussen de schouwburgen van Zutphen en Lochem en de doorontwikkeling van het cultureel centrum met het theater in Barneveld. Meer omvattend nog zijn de voorstellen in het kader van innovatie en transitie zoals die in de regio 025 worden gedaan. Het uitgangspunt dat daarbij wordt gehanteerd is dat er niet méér geproduceerd gaat worden, maar dat er anders geproduceerd gaat worden. Voor samenwerking tussen top- en midden instellingen is nadrukkelijk ruimte, bijvoorbeeld in de plannen van 025, Stedendriehoek en Rivierenland. Hierbij is het idee dat grote(re) instellingen en kleine(re) gaan samenwerken zodat daarmee winst kan worden geboekt bij de bedrijfsvoering en programmering. Belangrijk is dat er verbindingen worden gelegd naar aanpalende beleidsterreinen. Verbindingen vanuit erfgoed, geschiedenis en identiteit met recreatie en toerisme liggen voor de hand. Rivierenland stelt daartoe een ambitieus plan op met concrete acties. In de Stedendriehoek is kunst in de openbare ruimte een kansrijke ontwikkeling – een ontwikkeling die ook kan worden versterkt door soortgelijke ontwikkelingen in andere regio’s.

De regio 025 maakt zich sterk voor de Romeinse Limes. De Achterhoek vraagt daarnaast aandacht voor de verbinding tussen de lokale maakindustrie en de creatieve industrie. Ook dit is een kansrijke ontwikkeling die het vraagt om doorontwikkeld te worden. Cultuur en erfgoed als bindmiddel van sociale cohesie is – net als het belang van cultuureducatie en participatie – een belangrijk element voor geheel Gelderland. Het meest uitgesproken spreekt dat in de plannen van Noord-Veluwe. Het gaat daarbij om het gehele plaatje: van de dynamiek van het stedelijke tot de basis in het landelijke gebied. Er worden ook voorstellen gedaan die eerder wenselijk dan strikt noodzakelijk zijn. Er is in elke regio wel een vraag naar activiteiten-, opdrachten- of aanvullend programmeerbudget. Ook vinden wij in enkele regioplannen voorstellen die slechts indirect een relatie hebben tot de gestelde vraag naar transitie of al eerder in een ander kader zijn besproken.

Datum

20 april 2021 Zaaknummer

2020-005326 Blad

3 van 9

Voorafgaand aan de gesprekken met de regio’s hebben wij als randvoorwaarde meegegeven dat de plannen gericht moeten zijn op verduurzaming van de culturele infrastructuur. We hebben evenwel geen grenzen van inhoudelijke of financiële aard aangegeven. Regio’s hebben zich hier dan ook niet door laten leiden. Het resultaat ervan is een veelvoud aan ingediende plannen – met een totaalvolume van zo’n € 25 miljoen. Als we onze analyse naast die van Cultuur Oost leggen, zien wij in die van hun nog een paar punten die wij van harte onderschrijven. Gesteld wordt dat in alle regio’s de wens bestaat om cultuur en erfgoed te verbinden met andere beleidsdoeleinden. Specifiek worden toerisme, economie, zorg en welzijn genoemd. Ook wij achten cultuur en erfgoed van waarde voor de brede welvaartsdiscussie. Een positief vestigingsklimaat gaat niet alleen op voor ondernemingen, maar juist ook voor mensen. Een tweede punt dat zij benoemen is dat er in de regio’s wordt aangesloten bij wat er allemaal al is. Daarbij is niet het uitgangspunt om alles maar in stand te houden en te bewaren, maar om daar te investeren waar gebruik gemaakt kan worden van bestaande structuren. Context van de situatie Vanaf het begin van de pandemie hebben wij de gevolgen voor de cultuur- en erfgoedsector gemonitord.

Een overzicht van deze monitoring treft u op onze website https://impactmonitor.gelderland.nl/Cultuur-enErfgoed. De Gelderse culturele infrastructuur is onderdeel van het bredere landelijk stelsel. Hierbinnen hebben Rijk, gemeenten en provincies ieder een eigen taak. De primaire verantwoordelijkheid voor culturele instellingen is aan Rijk en gemeenten. Provincies kunnen daar, naar eigen voorkeur, aan bijdragen. Provincies hebben wel een primaire rol waar het gaat om tweedelijns ondersteuningsinstellingen te faciliteren. In Gelderland gaat het daarbij om Cultuur Oost, Erfgoed Gelderland en Rijnbrink. Het is vooral in het samenspel van Rijk en gemeenten dat de culturele sector wordt ondersteund. Zo ontvingen alle gemeenten van het Rijk naar rato een deel van € 120 miljoen om hun lokale infrastructuur op orde te houden. Voor een actuele en volledige beschrijving van de context rondom de gevolgen van Covid-19 voor de culturele sector verwijzen wij u naar de notitie Corona, cultuur en gemeenten van Berenschot in opdracht van de VNG (maart 2021). We gebruiken de aanbevelingen van deze notitie bij de verdere uitwerking van onze maatregelen. Dit past enerzijds omdat wij ons herkennen in de geschetste analyse en anderzijds omdat deze aanbevelingen ook aansluiten bij de situatie van de gemeenten.

Denkrichtingen naar transformatie Tijdens de eerste bestuurlijke overleggen bleek al snel dat een discussie over een duurzame culturele infrastructuur geen instellingendiscussie zou worden. De wethouders gaven aan zelf hun verantwoordelijkheid te willen nemen waar het gaan om de instandhouding van de culturele infrastructuur in hun gemeenten – met de bijbehorende te maken keuzes. Deze instandhouding vraagt veel van de gemeentelijke middelen. Gemeentelijk budget dat voor noodmaatregelen wordt ingezet, kan niet voor ontwikkeldoeleinden worden ingezet. Wethouders vroegen dan ook expliciet aan de provincie om een rol te nemen in de transformatie en innovatie van de culturele infrastructuur. Deze vraag is voor ons leidend geweest in de analyse en uitwerking van de voorliggende plannen.

Datum

20 april 2021 Zaaknummer

2020-005326 Blad

4 van 9

We willen dubbelingen voorkomen. Generieke en specifieke maatregelen van de Rijksoverheid komen ook aan Gelderse instellingen en makers ten goede. Het is dan ook om die reden dat wij geen apart Gelders garantiefonds voor de podiumkunsten ambiëren. Vanuit een aantal regio’s en vanuit de grotere podia is daarom gevraagd. Aanpassen aan zich wijzigende omstandigheden Op grond van de analyse van Berenschot en gevoed door de zes regionale plannen komen wij tot een verdeling in drie uitwerkingsrichtingen, die hieronder nader worden toegelicht. Hierbij is het van belang om ons te realiseren dat we te maken hebben met een voortschrijdend proces. Covid-19 is nog niet voorbij, er gelden nog steeds beperkende maatregelen en scenario’s voor perspectief kunnen zich nog telkens bijstellen. Het is om die reden dat we vervolgstappen ook in de tijd willen zien: we nemen nu enkele concrete maatregelen maar onderdelen van ons huidige beleid rondom cultuur en erfgoed zullen ook worden ingezet ten behoeve van deze ontwikkeling. Dit zal uiteraard gebeuren op grond van het Coalitieakkoord en de kaders van de Uitgangspuntennotie Cultuur en Erfgoed (2021). Over deze drie uitwerkingsrichtingen heen zien we ook een combinatie van vervolgstappen die voor geheel Gelderland gelden en vervolgstappen die passend zijn voor een individuele regio.

Ook waar het de regio-indeling betreft kunnen zich wijzigingen voordoen. Wat ons betreft zijn die niet in beton gegoten. Interventie, innovatie en interactie Wat willen we bereiken? Een duurzame culturele infrastructuur in Gelderland; waar onze inwoners en bezoekers deel kunnen nemen aan cultuur- en erfgoedactiviteiten, waar ze kunnen leren of zelf actief zijn, waar de mogelijkheden zijn voor talenten om te groeien en waar ruimte is voor de hele keten van basis- tot top. Dit is een grote ambitie die nu meer dan ooit onder druk staat. Teruggaan naar de oude situatie is voor ons geen optie. Wij stellen dan ook voor om samen met onze partners, gemeenten, Rijk maar ook de cultuuren erfgoedsector zelf, te werken aan een transformatie naar die duurzame infrastructuur. We gaan dat doen langs drie sporen: concrete maatregelen op acute opgaven (interventie); het mogelijk maken van transformatie (innovatie) en het samen met onze partners werken aan een gezamenlijke transformatieagenda (interactie). Deze drie sporen worden ook in de handleiding van VNG-Berenschot gehanteerd en nemen wij dus over. Interventie Uit de opbrengsten van de regiogesprekken zien wij in de brede vraag naar coördinatie. Deze vraag gaat enerzijds om verschillende vormen van coördinatie tussen instellingen en rondom activiteiten.

Daarnaast realiseren zich ook steeds meer gemeenten dat inzet binnen en buiten het gemeentehuis van belang is voor effectief cultuur- en erfgoedbeleid. Uit de regionale plannen blijkt dat de inzet van coördinatie per regio verschilt. Zo vraagt Noord-Veluwe een “connector” tussen instellingen onderling en tussen gemeenten; vraagt FoodValley een regiocoördinator en vraagt de Achterhoek om de inzet van cultuurcoaches. Met Cultuur Oost en Erfgoed Gelderland gaan wij in gesprek over de inzet van menskracht voor deze verschillende vormen van coördinatie. Ook zullen wij met hen nadere afspraken maken over de inzet bij gemeenten. Ook hier kan het ertoe leiden dat de opdracht aan de beide ondersteuningsinstellingen zich wijzigt. De vraag van instellingen behelst niet alleen denkkracht maar ook om concrete actie. Om die reden stellen wij ook een bedrag ter

Datum

20 april 2021 Zaaknummer

2020-005326 Blad

5 van 9

beschikking om ook activiteiten te kunnen ondersteunen. De inzet zal niet alleen gaan om het meedenken, maar zeker ook om daadwerkelijk mee te doen. Naast deze vraag om coördinatie zien wij ook in verschillende regio’s opgaven rondom de mogelijke vraaguitval bij de amateuristische kunstbeoefening en de zorg voor de inzet van (erfgoed-)vrijwilligers. Met name in de regio 025, Achterhoek en de Stedendriehoek. Met Cultuur Oost, Rijnbrink en Erfgoed Gelderland zijn wij in gesprek om ook op deze onderdelen passende inzet te plegen of al bestaande activiteiten verder uit te bouwen. Innovatie De culturele sector moet, aldus het gelijknamige advies van de Raad voor Cultuur, wendbaar en weerbaar worden. Landelijk is de discussie gestart wat dit betekent voor de vormgeving van het landelijk stelsel. Instellingen zullen zich moeten aanpassen en staan voor de uitdaging om toekomstgericht aanbod te ontwikkelen voor een vernieuwend publiek. Dit staat nog los van de vraag welk scenario zich tijdens of na Covid-19 zal ontvouwen. Deze uitdaging geldt voor alle instellingen en ook voor alle makers. We zien een grote toename in het produceren van digitale content en nieuwe wegen om publiek te bereiken. We zien ook nieuwe verdienmodellen ontstaan en cross-overs die nu eerder worden gemaakt dan voorheen.

Het gaat hierbij om een grote stap, die niet voor elke instelling of maker even eenvoudig is om te maken. Met de stap naar transformatie willen wij helpen. Daartoe gaan wij een transformatieregeling openstellen. De regeling biedt dan financiering en ondersteuning aan culturele organisaties voor het onderzoeken, ontwerpen en uitvoeren van een idee dat transformatie mogelijk maakt. Hierboven werden al kansrijke voorbeelden aangehaald vanuit het transformatievoorstel van 025 en vanuit de podia in Rivierenland. Naast de financiële bijdrage worden de organisaties begeleid in hun zoektocht naar transformatie en innovatie. Voor de begeleiding en de uitvoering van de regeling zullen experts vanuit de culturele en creatieve sector en vanuit de verschillende regio’s worden aangezocht. De uitvoering van de regeling zal in opzet lijken op de eerdere provinciale participatieregeling voor Cultuur en Erfgoed, waarbij ook sprake was van (online) coaching. Ten behoeve van een transformatieregeling en de organisatie van het interactieve ondersteuningsprogramma, reserveren wij een bedrag van € 3 miljoen. Het inzetten van een transformatieregeling zien wij als de kern van onze vervolgaanpak. Interactie Een grote winst van het afgelopen regionale proces is geweest dat gemeenten onderling met elkaar in gesprek zijn gegaan over de uitdagingen waarvoor de cultuur- en erfgoedsector zich gesteld ziet.

Dit heeft er onder andere in geleid dat er gemeenten zijn die hun capaciteit voor dit beleidsterrein hebben vergroot. In de regio Rivierenland is een bestuurlijke tafel rondom het onderwerp ingericht. Het provinciale transformatieplan is in de regio Arnhem-Nijmegen onderdeel geworden van de doorontwikkeling van de stedelijke cultuurregio 025 en de gesprekken rondom de Ontspannen Regio. In Noord-Veluwe en de Achterhoek wordt nadrukkelijk het bestaande Cultuur- en Erfgoedpact aangegrepen als instrument om vervolgacties te faciliteren. Ook los van het regio proces gebeurt er veel op dit beleidsterrein. In een aantal gevallen is Covid-19 een versneller van al lopende ontwikkelingen. Zo bestuderen Ede en Wageningen samen een wenselijke infrastructuur die tegemoetkomt aan de opgaven zoals zij die voor hun voorzieningenniveau binnen FoodValley. Gemeenten en regio’s roepen in hun plannen de provincie op om oog te hebben voor deze ontwikkelingen, ze te ondersteunen

Datum

20 april 2021 Zaaknummer

2020-005326 Blad

6 van 9

maar vooral ook om een rol te nemen binnen de ontwikkeling van een transformerende cultuur- en erfgoedsector. Die rol pakken wij op. Ons gezamenlijke proces is hierbij dan ook nog niet ten einde. We blijven met de regio’s in gesprek en willen samen met hen optrekken. We leggen daarbij ook de verbinding met de gesprekken die we op dit moment voeren over het nieuwe museumbeleid. De opbrengsten van discussie op het digitale forum en de gevoerde rondetafelgesprekken zetten wij om ook op dit beleidsonderdeel nieuwe stappen te kunnen zetten. Uit de regiogesprekken blijkt een grote behoefte aan de aansluiting met regionale verhaallijnen, zoals in de Stedendriehoek en Rivierenland. Daarnaast is er, vooral vanuit de kleinere musea, behoefte aan concrete ondersteuning in denk- en werkkracht. We benoemden al onze interventie op het versterken van de inzet van (erfgoed-)vrijwilligers. De inzet van vrijwilligers is op diverse terreinen binnen de Gelderse samenleving van belang en ook onderwerp van een bredere, provinciale aanpak. Samen met de musea en met de inzet van Erfgoed Gelderland concretiseren we deze aanpak – en de uitwerking van de regionale verhaallijnen. Hiermee maken we ook gelijk een verbinding naar recreatie, toerisme en lokale economie.

In onze Uitgangspuntennotitie Cultuur en Erfgoed (2021) staat al de doelstelling geformuleerd dat wij een transformatie richting een toekomstbestendige culturele infrastructuur willen ondersteunen en dat we daar samen met de regio’s in willen optrekken. De situatie rondom Covid-19 versnelt dit proces. Ons eigen beleid zullen we tegen het licht houden. Daarbij zijn de volgende vragen van belang: wat wordt de positie van de regio’s ten opzichte van het provinciaal beleid; wat doen we zelf, wat kan eventueel in de regio’s en welk instrumentarium is daarbij passend? Welke onderdelen van de culturele infrastructuur zien wij als zijnde van provinciaal belang? En welke ontwikkelingen in het culturele veld vinden wij zelf zodanig belangrijk dat we ze ook willen blijven ondersteunen? Afsluiting: transitie kost tijd We kunnen niet alle geformuleerde wensen vervullen. Het totaal aan voorstellen overstijgt ons jaarlijkse beschikbare budget fors. Daarom maken wij nu de keuze om nu een aantal concrete acties te ondernemen en de start te maken met een transformatieregeling. Maar daarbij blijft het niet. Een aantal vragen vanuit de plannen gaan wij vertalen in onze reguliere werkzaamheden. Zo gaan we kijken of onze bestaande regelingen voor producties en festivals beter aan kunnen sluiten bij de ontwikkelingen in de regio’s.

Wij zien kansen om slimme verbindingen te maken tussen bestaande producties en festivals. We herkennen ook duidelijk de wens om de Cultuur- en Erfgoedpacten in te zetten en op onderdelen uit te breiden, vooral in de Achterhoek, 025 en Noord-Veluwe worden zij concreet genoemd. De provincie is bij al deze ontwikkelingen niet (meer) de pinautomaat om alles mogelijk te maken, maar wel de verbinder om bovenlokale ontwikkelingen mogelijk te maken. Nadrukkelijk kijken we daarbij ook naar andere provinciale opgaven. Dit alles doen we nu niet met één grote knal maar wordt onderdeel van onze werkwijze. We blijven nog lang de gevolgen van Covid-19 voor cultuur- en erfgoed voelen en denken er goed aan te doen de ontwikkelingen te blijven volgen en waar nodig erop in te spelen. Ter ondersteuning van de hierboven genoemde maatregelen zullen wij een serie interactieve themabijeenkomsten organiseren in de komende periode. Hierdoor blijven wij

Datum

20 april 2021 Zaaknummer

2020-005326 Blad

7 van 9

in gesprek met beleidsmakers, instellingen, publiek en makers. Doel van al deze acties is om uiteindelijk samen met alle betrokken te werken aan een duurzame culturele infrastructuur in Gelderland. Bovenal zijn wij onder de indruk van de input die vanuit geheel Gelderland is geleverd – onder een grote tijdsdruk en in het besef van de urgentie van dit moment.

Datum

20 april 2021 Zaaknummer

2020-005326 Blad

8 van 9

Samenvatting van de voorstellen uit de regio’s Hieronder staan puntsgewijs de belangrijkste voorstellen die vanuit de verschillende regio’s zijn gedaan met het oog op de ontwikkeling naar een duurzame culturele infrastructuur. De volledige rapporten staan op de website van Cultuur Oost: www.cultuuroost.nl. Food Valley Diversiteit in aanbod en in infrastructuur Doorstromen van talent en talentontwikkeling Artists in residence Groeiregio vraagt om aanpassing infrastructuur Voedselinnovatie Grote, provinciebrede PR-campagne voor cultuur Rivierenland Rijke cultuurhistorie rondom de rivieren Zichtbaar en toegankelijk maken van aanbod voor iedereen Het verhaal van Rivierenland, gekoppeld aan Het verhaal van Gelderland Erfgoed Gelderland brengt inhoud en deskundigheid Duidelijke samenwerking met toerisme Samenwerking podia en inzet op diversiteit Kunst gekoppeld aan erfgoed in het landschap De Achterhoek De culturele infrastructuur is sterk en goed op orde Koppeling met Cultuur- en Erfgoedpact Achterhoek (CEPA) Sterke samenwerking tussen culturele partners en gemeenten Kunst draagt bij aan de maakindustrie/smart industry Grote PR-campagne voor cultuur Koppeling met het thema leefbaarheid Aandacht voor de dependances van ArtEZ De Veluwe Het verhaal van De Veluwe gekoppeld aan Het verhaal van Gelderland Sociale cohesie; cultuur en erfgoed als sociale verbinding Koppeling met toerisme

Cultureel ondernemerschap Regio 025 Regionaal steunpunt voor amateurkunst en –erfgoed Samenkomst van het stedelijke en het landelijke Verhaallijnen zoals Romeins verleden en oorlogsverleden

Datum

20 april 2021 Zaaknummer

2020-005326 Blad

9 van 9

Transitie opgave Raad voor Cultuur (niet méér aanbod, maar ander aanbod) Voorwaardenscheppend voor studenten kunstvak- en erfgoed/ambachten onderwijs Ophoging budget voor cultuurbeoefening voor minima (Jeugdcultuurfonds) De Stedendriehoek Schakel tussen twee stevige regio’s: De Achterhoek en De Veluwe Cleantechregio biedt mogelijkheden Jong talent Kunst gekoppeld aan erfgoed in het landschap Maatschappelijk relevante initiatieven (Klimaat en Eenzaamheid) Het verhaal van De IJssel vallei en De Veluwe Industrieel Erfgoed (papierindustrie)