01. Raadsinformatiebrief betreffende Gebiedsgerichte aanpak stikstof Noord-Veluwe

Leden van de gemeenteraad van Putten

Behandelend ambtenaar

Simone van Vugt

Zaaknummer: 1294744

Doorkiesnummer

(0341) 359263

Documentnummer: 1294747

Afdeling

Ruimte Beleid en Advies Raadsinformatiebrief betreft Gebieds-

Onderwerp

Verzonden: 9 juni 2021

gerichte aanpak stikstof Noord-Veluwe

Geachte leden van de raad,

Putten, 8 juni 2021

Kennisnemen Met deze brief willen wij u kennis laten nemen van de voortgang van de gebiedsgerichte aanpak stikstof in de regio Noord-Veluwe en de Gelderse Maatregelen Stikstof. Het afgelopen jaar is gebruikt voor een inventarisatie van de problematiek, gesprekken tussen gemeenten en stakeholders en het ontwikkelen van een plan van aanpak. Voordat hierin verdere stappen gezet worden is het nodig meer zicht te krijgen op de rol van de provincie. Wanneer dat zicht er is zullen we de verdere koers bepalen en u consulteren. De inhoud van deze raadsinformatiebrief is regionaal afgestemd.

Inleiding

In mei 2019 werd duidelijk dat de PAS (Programmatische Aanpak Stikstof) te kort schoot in de bescherming van de natuur. Het programma omvatte maatregelen waarmee de natuur (op termijn) zou worden hersteld. De hiermee vrijgespeelde toekomstige stikstofruimte kon onder voorwaarden alvast worden ingezet binnen de vergunningverlening. Zo konden (bouw)projecten in de omgeving van Natura2000-gebied makkelijk doorgang vinden. Totdat de Raad van State hier in 2019 een streep door zette. Het stopzetten van de PAS raakte veel projecten. Grotere woningbouw en infrastructurele ontwikkelingen en ontwikkelingen in of nabij N2000-gebied werden zonder aanpassingen in aanleg en bouwmethodieken moeilijker te realiseren.

In Nederland is de depositie van stikstof namelijk te hoog voor de natuur en de natuurwaarden, zoals die zijn vastgelegd in nationale en Europese regelgeving (resp. de Wet natuurbescherming en de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn). Dit betekent dat de emissie van stikstof omlaag moet. Om op korte termijn belangrijke projecten toch doorgang te laten vinden is de maximumsnelheid op snelwegen verlaagd. Dit heeft enige stikstofruimte opgeleverd. Een deel hiervan kwam ten goede aan projecten van nationaal belang, een deel wordt momenteel door provincies verdeeld over urgente andere projecten. De realisatie van de projecten die geen doorgang kunnen vinden omdat het stikstofprobleem niet (eenvoudig) binnen het project opgelost kan worden, zal uiteindelijk op provinciaal/regionaal/lokaal niveau opgelost moeten worden. De provincie heeft hierin een belangrijke regierol. Op basis van de Provinciale Verkenning Gelderse Maatregelen Stikstof (GMS) heeft de provincie een eerste aanzet tot een Gelderse aanpak geschetst. In deze aanpak zoekt de provincie duidelijk aansluiting bij de verschillende regio’s, zo ook de Noord Veluwe. Natuur en de regio Noord-Veluwe gaan samen. De regio bestaat voor een deel uit en wordt omringd door drie grote Natura2000 gebieden (Veluwe, Randmeren, Rijntakken (de uiterwaarden van de IJssel).

Met name de flora en fauna op de Veluwe is gevoelig voor de neerslag van stikstof. Naast het beschermen van deze unieke natuur wil de regio Noord-Veluwe ruimte blijven bieden voor ontwikkeling op de thema’s werken, wonen en recreëren. Het is dus zoeken naar transformatieprojecten die de stikstofdepositie verlagen. En hoe dichter de bron bij stikstofgevoelige natuurgebieden ligt hoe groter de impact qua depositie op dat gebied. De rand rondom de Veluwe is daarom zeer interessant voor het stikstofdossier. In een relatief smalle strook voor wonen en werken in de regio moet namelijk stikstofwinst worden gehaald. Deze winst zal bijdragen aan natuurherstel. Een deel hiervan mag ook weer ingezet worden voor nieuwe ontwikkelingen en projecten. Dat maakt dat het puzzelen is in een relatief kleine ruimte. Het vinden van toekomstbestendige oplossingen is een complexe uitdaging. Het provinciale en regionale uitvoeringsplan moet stikstofruimte gaan vrijspelen. De provincie heeft de regio Noord-Veluwe gevraagd hiervoor input te leveren aan het provinciale GMS om de samenwerking vorm en inhoud te geven De Noord-Veluwse gemeenten Putten, Harderwijk, Ermelo, Nunspeet, Elburg, Oldebroek en Hattem hebben het initiatief genomen voor een gezamenlijke, gebiedsgerichte aanpak stikstof.

Kernboodschappen Gefaseerde aanpak Onder leiding van een regionaal projectleider zijn de gemeenten in de regio Noord Veluwe vanaf het voorjaar 2020 bezig met oriëntatie op dit onderwerp. Inzet is te komen tot een Uitvoeringsprogramma Stikstof Noord Veluwe. In het proces is en wordt nadrukkelijk aansluiting gezocht bij stakeholders, zoals de regionale agrarische en natuurbelangenorganisaties. De gemeenten hebben een plan van aanpak als start van de samenwerking opgesteld. Daarin hebben zij aangegeven dat een gebiedsgerichte aanpak stikstof Noord-Veluwe bestaat uit drie fases: •

Voorbereiding (fase 1): het verkennen van en adviseren over hoe een gebiedsgerichte aanpak stikstof van de grond kan komen.

2 van 5

•

Uitwerking (fase 2): het inrichten en verankeren van de gebiedsgerichte aanpak voor een succesvolle uitvoering.

•

Uitvoering (fase 3): het uitvoeren van de gebiedsgerichte aanpak.

Fase 1 is inmiddels afgerond. Hiervoor is bureau Over Morgen ingehuurd voor procesbegeleiding en het opstellen van een verkenning en een advies voor het vervolg (fase 2 en 3). Deze raadsnotitie informeert u over de stand van zaken van anno nu (mei 2021). Uitkomst fase 1 Omdat het om een gebiedsgerichte aanpak gaat, is het logisch om het gebied centraal te stellen en verder te kijken dan sectorale maatregelen of alleen de stikstofproblematiek. Er komen namelijk allerlei transities op de regio af; van woningbouwopgaves tot regionale energiestrategie, en van verduurzaming van de landbouw tot veerkrachtig maken van landgoederen. De uitdaging in een gebiedsgerichte aanpak is de juiste ontwikkeling op de juiste plek te krijgen en dat de ontwikkelingen elkaar versterken. Met de individuele gemeenten en met vertegenwoordigers uit het gebied zijn verkennende gesprekken gevoerd waarin een beeld gevormd is over welke aandachtspunten en ontwikkelingen er allemaal spelen in het buitengebied: waar liggen kansen om stikstofruimte te winnen en waar is vraag naar stikstofruimte om te kunnen ontwikkelen? De uitkomsten van deze gesprekken zijn gestructureerd per omgevingsthema tot thema-kaarten. De thema-kaarten geven een indruk van alle ontwikkelingen die (mogelijk) de komende jaren plaatsvinden in de regio Noord-Veluwe. De kaarten bouwen op en leiden uiteindelijk tot een totaaloverzicht.

Alle thema-kaarten samen hebben geleid tot een overkoepelende gebiedsfoto die bruikbaar is als stip op de horizon voor de verdere uitwerking van een programma gebiedsgerichte aanpak stikstof Noord-Veluwe. Deze thema-kaarten en de gebiedsfoto hebben geen formele status of sturende werking, maar zijn de weerslag van de verkennende gespreken die zijn gevoerd. Ze bieden wel zicht op hoe een vervolg van de uitgevoerde verkenning er inhoudelijk uit zou kunnen zien. Deze gebiedsfoto laat zien dat van de Veluwe richting Veluwemeer zich verschillende zones aftekenen. Elke zone kent een richtinggevend ontwikkelperspectief. Dat wil niet zeggen dat hier niets anders mogelijk is, maar hiermee ontstaat wel een stip op de horizon die de regio kan gebruiken om focus te leggen in het vervolg. Samen met de gebiedspartners kan de regio NoordVeluwe in de verschillende zones experimenten en projecten starten die passen bij het richtinggevend ontwikkelperspectief van die zone. Dit zou kunnen gebeuren in de vorm van ‘het starten van proeftuinen’ naar analogie van GMS. Uit de verkenning van fase 1 zijn concrete initiatieven naar voren gekomen die het starten van deze proeftuinen op korte termijn mogelijk maken.

Naast deze inhoudelijke lijnen kan uit de verkennende gesprekken worden geconcludeerd dat een succesvolle gebiedsgerichte aanpak stikstof Noord-Veluwe ook vraagt om twee organisatorische programmalijnen. Het betreft: •

Basis op orde brengen: het goed in beeld krijgen van de 0-situatie qua huidige vergunningen en stikstofruimte.

•

Loketfunctie en erfcoaches: een plek bieden waar vragen kunnen worden belegd en van waar gebouwd wordt aan inzicht en een relatie met en tussen alle betrokkenen.

3 van 5

Vervolg fase 2 en 3 Als besloten wordt tot een vervolg dan lijkt het, op basis van de uitgevoerde verkenning, logisch om vanuit de stip op de horizon die in fase 1 is neergezet, twee kanten op te gaan bewegen. Enerzijds een stap terug waarin vooral het inventariseren van de huidige situatie centraal staat om de basis op orde te krijgen. Anderzijds een stap vooruit om tot uitwerking en concretisering van de proeftuinen te komen. Belangrijk daarbij is nadere afspraken te maken over de verdere onderlinge samenwerking tussen gemeenten en de ambtelijke kennis en kunde te bundelen en efficiënt in te zetten. Maar ook om naar buiten te gaan met erfcoaches voor boeren, bedrijven en buitenlui. Het advies is om in fase 2 het uitwerken, concretiseren en kwartier maken centraal te zetten en in fase 3 de uitvoering. Relatie met de provincie Gelderland Transformatiekansen benutten gaat vaak niet van de ene op de andere dag. Om hieraan toch een vliegende start te kunnen geven is de provincie eind vorig jaar gestart met een vrijwillige aankoopregeling kalverhouderijen. Tot 1 december 2020 konden bedrijven zich hiervoor opgeven. Dit heeft een 100-tal inschrijvingen opgeleverd (zie ook de provinciale nieuwsbrieven in bijlage 4). De provincie gaat vervolgens aan de slag om te bezien of hier kansrijke opties tussen zitten.

Dit kan al veel stikstofruimte gaan opleveren, uiteraard is het vervolgens zaak de ruimte op een verantwoorde wijze in de regio in te zetten. Onze verkenning maakt duidelijk hoe dat kan worden ingevuld en welke kansen er liggen. Gedurende fase 1 is diverse malen ambtelijk en bestuurlijk contact geweest met de provincie Gelderland. De provincie is positief en enthousiast over de gekozen aanpak van de Noord-Veluwe en ziet voldoende aanknopingspunten om deze aanpak onderdeel uit te laten maken van de uitvoering van het GMS. Voor het vervolg zijn vanuit de provincie nog geen financiële middelen beschikbaar gesteld. De provincie wil via de voorjaarsnota extra financiële middelen voor het GMS beschikbaar stellen. De Noord Veluwe zet er op in dat deze middelen ook kunnen worden ingezet voor fase 2 en 3 van onze regionale aanpak.

Gevolgen Status van het rapport en vervolg Het rapport beschrijft de resultaten van de uitgevoerde verkenning en heeft nog geen formele status. Indien besloten wordt tot een collectief vervolg, dan geven het rapport en de routekaart de richting hiervoor aan die op basis van deze verkenning het meest kansrijk lijkt. Echter, de besluitvorming over een dergelijk vervolg moet nog plaatsvinden. De gebiedsfoto en proeftuinen zijn nog niet vastgesteld. Zij hebben geen status en geen sturende werking en kunnen niet worden gezien als een ruimtelijke visie en/of omgevingsbeleid. Het zijn dus geen regels of exacte zonering maar bieden op een hoger abstractieniveau een streefbeeld waarlangs het gebied zich verder zou kunnen ontwikkelen. De colleges hebben kennisgenomen van het rapport en zetten er op in om het vervolg te gaan organiseren zoals de routekaart schetst. Voordat hierover besluiten genomen kunnen worden is er echter eerst meer duidelijkheid nodig over de samenwerking met de provincie en de mogelijkheid en bereidheid van de provincie om middelen beschikbaar te stellen voor een gezamenlijke Noord-Veluwse aanpak. Zodra er meer

4 van 5

duidelijkheid is over de samenwerking met de provincie en het beoogde vervolg qua inhoud, proces, financiën en organisatorisch borging, zullen er (zo nodig) college- en raadsbesluiten volgen.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Putten,

mr. F.E. Contant,

H. A. Lambooij,

secretaris

burgemeester

Bijlagen •

Adviesrapport gebiedsgerichte aanpak stikstof Noord-Veluwe (1296011)

•

Routekaart vervolgstappen stikstof Noord-Veluwe (1296010)

•

Uitgewerkte gebiedskaarten (1296012)

5 van 5