h.-bijlage-2b-memo-1585502-1-juni-2023-locatieonderzoek-opvang-en-huisvestingopgave

MEMO GEHEIM Aan Van Datum Onderwerp Registratienummer Bijlage

geheimhouding opgeheven op 6 oktober 2023, 17.00 uur : Gemeenteraad Purmerend : Wethouder Harry Rotgans : 1 juni 2023 : Locatieonderzoek opvang- en huisvestingopgave : 1585502 : Bijlage 1: Omgevingsbeeld en cijfers, 25 mei 2023. Bijlage 2: scenario’s voor een mogelijke locatie Bijlage 3: tabel met overwegingen voor een locatiekeuze

Introductie Tijdens de werkbijeenkomst van 3 april 2023 over Oekraïense ontheemden in Purmerend is uw raad door de ambtelijke organisatie geïnformeerd over de actuele landelijke en regionale ontwikkelingen op het gebied van zowel de asielopvang als de opvang ontheemden en wat deze ontwikkelingen (mogelijk) betekenen voor Purmerend. Wat uit deze ontwikkelingen duidelijk wordt is dat, in aanvulling op de reeds bestaande (crisis)opvang die in de regio Zaanstreek-Waterland wordt geboden, een meer structurele en verdergaande aanpak nodig is. Dit vanuit het grotere en blijvende beroep dat het Rijk doet op gemeenten en de Veiligheidsregio’s om asielzoekers en Oekraïense ontheemden van (tijdelijke) opvang te voorzien. Op 20 april heeft u het memo ‘Overwegingen zoekgebieden opvangopgave’ ontvangen. In dit memo is het college ingegaan op de landelijke en regionale ontwikkelingen, de omvang van de opgave, de overwegingen van het college en het feit dat er twee zoekgebieden in beeld zijn. Het college zoekt een locatie voor opvang- en huisvesting van Oekraïense ontheemden. Naast deze ontheemden wil het college ook statushouders en Purmerendse woningzoekenden een woongelegenheid bieden waarbij de gedachte is een evenredige verdeling te maken naar aantal beschikbare woningen. Het gaat om een locatie voor ca. 500 woningen.

Nu door de raad de aanvullende machtiging rondom geheimhouding is bekrachtigd is het mogelijk u onder geheimhouding nadere informatie te geven over twee zoekgebieden die het college op het oog heeft. Met dit memo wordt u hierover geïnformeerd.

1. Huidige opvang in Purmerend In de gemeente Purmerend worden sinds 5 oktober 2022 in de crisisnoodopvang op de BaansteeNoord 450 vluchtelingen opgevangen onder de dagelijkse leiding en organisatie van de Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland (VrZW). Deze opvanglocatie sluit op 1 juli aanstaande. Naast deze vluchtelingen vangen we sinds begin maart 2022 ongeveer 540 ontheemden uit Oekraïne op in de locaties Burggolf hotel, het voormalig gemeentehuis Middenbeemster, de Intermaris woningen in Wheermolen en bij een aantal particulieren. Meest recent zijn daar ook de Van IJsendijkstraat en de Mercuriusweg aan toegevoegd, waarmee we een verdere bijdrage leveren aan het opvangen van gevluchte Oekraïners. Met deze opvangplekken voldoen we nagenoeg aan onze taakstelling van het afgelopen jaar. In bijlage 1 vindt u een weergave van de cijfers zoals die bekend zijn ten tijde van het schrijven van dit memo. In de brief van 4 mei (link in de eerste alinea van dit memo) kunt u lezen dat het rijk

GEHEIM verwacht dat de taakstelling op alle fronten in 2024 hoger zal zijn dan in 2023. Bij onze inspanningen een locatie te vinden houden wij hiermee rekening. Zoals toegezegd tijdens de werkbijeenkomst, ontvangt u deze notitie. Omdat uitwerking van de te kiezen locatie zorgvuldigheid vereist bij de communicatie met belanghebbenden zoals grondeigenaren en omwonenden heeft het college op dit memo geheimhouding opgelegd. Onderdelen van dit memo zijn: 1. de landelijke en regionale ontwikkelingen; 2. de scenario’s en overwegingen van het college voor de keuze van een locatie; 3. een toelichting op de twee locaties die momenteel onderzocht worden; 4. het vervolg van dit haalbaarheidsonderzoek.

2. Wat zijn de landelijke en regionale ontwikkelingen? Zowel de asielcrisis als de oorlog in Oekraïne en vluchtende mensen uit dat land zijn onverminderd actueel. Op landelijk niveau is er voor beide groepen een tekort aan opvangplekken. Ook sluit de komende periode een aantal locaties. Daarnaast is de verwachting dat er tegen het einde van het jaar meer opvangplekken nodig zijn vanwege de verhoogde taakstelling. De landelijke benodigde opvangplekken worden naar rato verdeeld over de Veiligheidsregio’s. In de VrZW gaat het tegen het einde van dit jaar om een taakstelling van in totaal 1.340 vluchtelingen en 2.592 Oekraïense ontheemden. Dit aantal wordt in beginsel naar rato toegekend per gemeente, waarmee iedere gemeente een taakstelling krijgt. Voor Purmerend gaat het dan om 351 asielzoekers en 701 Oekraïense ontheemden. 2.1. Spreidingswet De ‘Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen’, ook wel bekend als de ‘Spreidingswet’ is naar de Tweede Kamer verstuurd. Het beoogde doel van deze wet is om de asielopgave evenredig te verdelen over Nederland. Gemeenten krijgen een naar inwoneraantal te verdelen taakstelling aan asielzoekers die zij in beginsel moeten opvangen (voor Purmerend 351 asielzoekers). Als gemeenten geen asielopvang realiseren krijgt de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid de bevoegdheid om gemeenten een aanwijzing te geven.

Als de Tweede en Eerste Kamer akkoord gaan treedt de wet naar verwachting per 1 januari 2024 in werking. Op basis van gesprekken met het Rijk is de verwachting dat als de regio voldoet aan de regionale taakstelling (1.297 asielzoekers) gemeenten geen aanwijzing zullen ontvangen. Met andere woorden, de staatssecretaris beoordeelt in de praktijk de inspanningen per regio en alleen als dat niet voldoende is per gemeente. 2.2. Samenwerking in de regio Zaanstreek-Waterland Bestuurlijk en ambtelijk vinden er in de regio Zaanstreek-Waterland (ZaWa) gesprekken plaats over samenwerking om in de structurele opgave voor vluchtelingen- en ontheemdenopvang te voorzien. De gemeente Zaanstad heeft aangegeven met een uitbreiding en verlenging van de bestaande (nood)opvang in de Achtersluispolder voor de komende 5 jaar de regionale opgave voor opvang van asielzoekers voor rekening te nemen. Als tweede gemeente in de regio heeft Purmerend aangegeven de mogelijkheden te verkennen om extra inspanning voor de opvang van Oekraïense ontheemden te leveren, door het plaatsen van enkele honderden tijdelijke woningen. Maar niet alleen Zaanstad en Purmerend, ook de vijf andere gemeenten in de regio bieden opvang aan Oekraïense ontheemden; de andere gemeente in de regio onderzoeken de mogelijkheden om alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV’ers) op te vangen.

De taakstelling voor deze groep is ongeveer 100 mensen.

GEHEIM

3. Wat betekent dit voor Purmerend? Het is steeds duidelijker dat de opvangopgave in omvang en duur toeneemt en dat voor de aanpak een andere benadering nodig is. Crisisoplossingen voor korte tijd in het (eigen) vastgoed voldoen op iets langere termijn niet meer. Het is nodig om de overgang te maken naar meer duurzame vorm van opvang die meer mensen kan huisvesten, die langere tijd gebruikt kan worden en waarbij het mogelijk is ook andere druk op de woningmarkt, met name bij statushouders en Purmerenders die al dan niet met spoed een woning zoeken, te verlichten. Omdat Zaanstad zich de komende jaren inspant bij het opvangen van asielzoekers betekent dit dat andere gemeenten in de regio geen asielzoekers hoeven op te vangen. Voor de gemeente Purmerend betekent dit meer ruimte voor opvangen van Oekraïense ontheemden. Met deze opvang hebben we nu ruim een jaar verregaande ervaring. De meest kansrijke oplossingsrichting is plaatsen en gebruiken van tijdelijke woningen, de zogenoemde flexwoningen, vergelijkbaar met de bestaande woningen op de Verzetslaan, de Kanaaldijk en het Karekietpark. Naast deze huisvesting wil het college ook flexwoningen plaatsen voor huisvesting van Purmerendse spoedzoekers of andere Purmerendse woningzoekenden en statushouders.

Ervan uitgaande dat opvang van Oekraïense ontheemden niet meer nodig is na beëindiging van de oorlog kunnen wij de als gevolg van naar hun thuisland terugkerende Oekraïners vrijkomende woningen inzetten voor huisvesting van Purmerendse woningzoekenden en indien nodig statushouders. Op deze manier verkorten wij de wachtlijst in de sociale huursector. We begrijpen dat de vraag leeft over hoeveel flexwoningen het gaat. Het is lastig om nu een exact aantal aan op te vangen Oekraïense ontheemden te noemen. Dit aantal wisselt en is afhankelijk van meerdere factoren, waaronder het verloop van de oorlog, de landelijke taakstelling maar ook van de ruimtelijke mogelijkheden in de regio en regionale sluitingen of openingen van opvanglocaties. Hierbij speelt een belangrijke rol hoe onze eigen maatschappelijke opgaven hier plek krijgen en hoe wij gebruik kunnen maken van zogenaamde ‘meekoppelkansen’. In de regio wordt de behoefte aan opvangplekken verder uitgewerkt. Wel duidelijk is dat het gaat om een substantieel aantal in de orde van 500 woningen voor de drie genoemde groepen mensen.

4. Met welke overwegingen is naar locaties gezocht? Er is een eerste inventarisatie uitgevoerd van locaties die geschikt zijn voor het plaatsen van enkele honderden flexwoningen. Adviezen zijn ingewonnen van verschillende gemeentelijke afdelingen, waaronder de teams juridische zaken, planologie, wijkmanagement, ontwikkeling en het maatschappelijk domein. Door het bestaande gebruik en de plannen voor de ontwikkeling van de gemeente is beschikbare grond schaars en staat er druk op de ruimte. Vertrekpunt voor deze opgave is dat geplande ontwikkelingen of ambities niet onevenredig worden gehinderd. Het college van B&W heeft op basis van een drietal scenario’s (bijlage 1) en een aantal overwegingen (bijlage 2) verschillende locaties in onderzoek.

5. Welke locaties zijn in beeld? Uit de eerste inventarisatie (quickscan) komen twee locaties naar voren die in potentie geschikt zijn. Dat zijn de locaties Purmer-Zuid-Zuid en Zuidoostbeemster II. 5.1. Purmer-Zuid-Zuid De locatie Purmer-Zuid-Zuid ligt aan de zuidkant van Purmerend, tussen de Verzetslaan en de Westerweg. Uit een eerste QuickScan blijkt dat de locatie Purmer-Zuid-Zuid kan voldoen aan veel van de bovengenoemde criteria zoals genoemd in bijlage 2. De locatie biedt voldoende ruimte voor

GEHEIM de gewenste aantallen flexwoningen. Deze locatie is reeds in beeld voor gebiedsontwikkeling, waardoor een meekoppelkansen kunnen ontstaan voor de verdere stedelijke ontwikkeling. Ook als de opvang van Oekraïense ontheemden niet meer noodzakelijk is, dan kan deze locatie volledig worden ingezet voor de huisvesting van andere groepen. De grond is in eigendom van de gemeente, maar kent een privaatrechtelijke beperking door een pachtovereenkomst met een agrariër. Met deze partij moeten gespreken worden gevoerd om de beschikkingsmacht over de grond te verkennen. Een andere beperking is de ligging van de locatie buiten bestaand stedelijk gebied, waardoor voor deze ontwikkeling instemming nodig is van de provincie. 5.2. Zuidoost Beemster II De locatie Zuidoost Beemster II ligt aan de oostzijde van de Beemster. Meer specifiek tussen de voetbalvelden aan de noordzijde, de Oostdijk aan de oostzijde en het Noorderpad aan de zuidzijde. Aan de westzijde wordt de locatie begrensd door de Purmerenderweg. Ook voor deze locatie geldt dat uit een QuickScan blijkt dat kan worden voldaan aan veel van de gestelde criteria. De locatie biedt voldoende ruimte voor de voorziene ontwikkeling. Tevens is deze locatie bekend als mogelijke woningbouwontwikkeling, waardoor ook hier meekoppelkansen kunnen ontstaan voor verdere stedelijke ontwikkeling van het gehele gebied.

De gemeente heeft drie percelen in dit gebied in eigendom, de overige percelen zijn in het bezit van private eigenaren. Om de ontwikkeling op deze locatie uit te voeren, is samenwerking met grondeigenaren nodig. Dit kan voor grondeigenaren een kans bieden de grond aan de gemeente te verhuren of te verkopen. Ook deze locatie ligt buiten bestaand stedelijk gebied, maar is daarnaast onderdeel van het Werelderfgoed Beemster. Het provinciaal beleid stelt randvoorwaarden en eisen aan nieuwe ontwikkelingen. Voor de twee bovengenoemde factoren geldt dat afstemming met de provincie noodzakelijk is.

6. Vervolg De hierboven beschreven locaties worden de komende maanden op haalbaarheid verder onderzocht. Uit dit haalbaarheidsonderzoek moet blijken welke locatie het meest geschikt is voor het realiseren van de huisvesting van ontheemden en andere doelgroepen. Het haalbaarheidsonderzoek bestaat uit een uitwerking op volgende onderdelen: • • • • • • • • • • • •

definitie van het (maatschappelijk) programma; mogelijkheid voor de multi-inzetbaarheid van de locatie voor andere woningzoekenden; inzage in benodigde juridisch-planologische procedures en bijbehorende onderzoeken waaronder milieueffecten en stikstof; kunnen beschikken over de grond en het voeren van verkennende gesprekken met grondeigenaren, pachters, huurders, etc.; planontwikkelingskosten; (civiel)technische aspecten; inkoop en aanbesteding; versnellingsmogelijkheden in het proces; communicatie- en participatiestrategie; planning die inzichtelijk maakt wat de doorlooptijd is om tot realisatie te komen; businesscase inclusief gesprekken met het Rijk over financiering;; de effecten op de realisatie van de permanente woningbouw;

GEHEIM 6.1. Informatievoorziening en het gesprek met uw raad Vanwege de omvang en complexiteit van deze opgave hecht het college belang aan het gesprek met de gemeenteraad. Naar verwachting kan het college de gemeenteraad in september onder geheimhouding informeren over de uitkomst van het haalbaarheidsonderzoek. Na het gesprek met uw raad hierover neemt het college een besluit over de voorkeurslocatie. U wordt hierover vanzelfsprekend op de hoogte gebracht. Vervolgens zal het college de omwonenden en maatschappelijke partners informeren. Over de invulling vindt participatie plaats. Indien er voor het zomerreces meer te delen valt wordt dit met de raad gedeeld, indien nodig onder geheimhouding.

GEHEIM

Bijlage 1: Cijfers en omgevingsbeeld, 25 mei 2023

GEHEIM

GEHEIM

GEHEIM

GEHEIM

GEHEIM

GEHEIM

GEHEIM

Bijlage 2: scenario’s voor een mogelijke locatie Scenario

Toelichting Met binnenstedelijk wordt bedoeld het zoeken van een locatie binnen de grenzen van Purmerendstad. In dit scenario zijn binnenstedelijke locaties opgenomen. In de stad is de woondichtheid vaak

Binnenstedelijk

hoog, waardoor er relatief meer overlast zal zijn voor omwonenden. Gronden die geschikt zijn qua oppervlakte zijn nauwelijks aanwezig. Omdat nutsvoorzieningen aanwezig zijn duurt het realiseren van de locatie korter. Meestal zijn er andere, voor de stad belangrijke functies toegekend aan deze locaties. In dit scenario zijn verschillende percelen op het bedrijventerrein Baanstee-Noord beoordeeld. Waar het college van B&W met het toestaan van de crisisnoodopvang een uitzondering heeft gemaakt op

Bedrijventerrein

het woonbeleid, is langdurig wonen op deze locatie hoogst onwenselijk. Het terrein is niet ingericht voor woningen. Er zijn op het bedrijventerrein geen voorzieningen. De energieproblematiek is actueel op het bedrijventerrein. Er is nog grond in eigendom van de gemeente, maar dit heeft gevolgen voor de geplande ontwikkeling van het gebied. Dit scenario heeft de voorkeur van het college van B&W. Ontwikkeling in het buitengebied betekent dat overlast relatief beperkt blijft. In het buitengebied zijn stedelijke ontwikkelingen gepland. Dit

Buitengebied

biedt koppelkansen. Er is genoeg ruimte om eventueel ook andere opgaven (huisvesting van scholen of een basisarts) mee te nemen in het gebied. Er zijn in het buitengebied geen voorzieningen aanwezig, dus moeten deze op het terrein worden ingericht. De gemeente heeft weinig grondposities waardoor verwerving nodig is.

GEHEIM

Bijlage 3: tabel met overwegingen voor een locatiekeuze Criteria

Toelichting

Plek voor enkele honderden tijdelijke

Het exacte aantal op te vangen Oekraïense ontheemden is onduidelijk. In

woningen, met ruimte voor andere

beginsel zal het gaan om een aantal honderden tijdelijke woningen – ook om

voorzieningen (huisvesting scholen,

spoedzoekers en statushouders te kunnen huisvesten. Om dat ook

supermarkt etc.). Minimaliseert druk op maatschappelijk draagbaar te maken zijn voorzieningen op locatie (waaronder maatschappelijke voorzieningen en is

een school, winkel en zorg) nodig.

maatschappelijk draagbaar. Beperken van ruimtelijke en

Beschikbare grond in de gemeente is beperkt: door bestaand gebruik of door

maatschappelijke consequenties,

geplande ontwikkelingen. Om een afweging te maken is het nodig om inzicht

beperkte gevolgen voor ontwikkeling

te hebben in de gevolgen voor het bestaande als het geplande gebruik van de

van de gemeente.

locatie. Het voorkeursscenario buitengebied heeft de minste gevolgen voor het bestaande of het geplande gebruik en biedt met toekomstige gebiedsontwikkelingen koppelkansen.

Snelheid waarmee de locatie gereed

Gelet op de landelijke aantallen is de nood aan opvangplekken hoog en nu

kan worden gemaakt:

actueel. Met een normale doorlooptijd van projecten worden pas in 2026 de

• •

Beschikkingsmacht over de

eerste woningen opgeleverd. Het snel in gebruik kunnen nemen van de locatie

gronden

is afhankelijk van een aantal zaken, waaronder de ruimtelijke procedures,

Snelle ontwikkeling mogelijk beschikkingsmacht (eigenaarschap) van gronden en of er reeds nutsvoorzieningen zijn. In het voorkeursscenario is hier over het algemeen minder sprake van. In het proces wordt gezocht naar versnelling.

Geschikt voor de lange termijn (ca. 10

Om tijdelijke woningen te kunnen plaatsen is het nodig dat de locatie minimaal

jaar)

10 jaar gebruikt kan worden. Als het voor die tijd niet meer nodig is om Oekraïense ontheemden op te vangen wordt de locatie ingezet voor huisvesting van andere doelgroepen, zoals Purmerendse woningzoekenden en statushouders.

Beperken druk op ambtelijk apparaat

Om de druk op het ambtelijk apparaat zoveel mogelijk te beperken is gekozen om één locatie te ontwikkelen. Als er meer locatie(s) worden ontwikkeld betekent dit dat er meer druk ligt op het ambtelijk apparaat, zowel voor het realiseren van de locatie(s) als het sociaal beheer. Aanvullend betekent het meer druk op de gemeente op verschillende locaties.

Beperken van financiële consequenties Uitgangspunt is dat voor het realiseren van de locatie(s) geen financiële gevolgen zijn en dat dit wordt gedekt door de SPUK Oekraïne vanuit het Rijk. Er worden met het Rijk afspraken gemaakt over de kosten en het dragen daarvan.