c.-beleidskader-dagelijkse-voorzieningenstructuur-purmerend-notitie-op-hoofdlijnen

Rapport

Beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Purmerend – notitie op hoofdlijnen

28 oktober 2024

SWECO Nederland B.V. Business unit Stedelijke Planning

Onderwerp Projectnummer In opdracht van Datum

De Holle Bilt 22 3732 HM De Bilt www.sweco.nl Handelsregister 30129769 Beleidskader toekomstige voorzieningenstructuur Purmerend 51013861 Gemeente Purmerend 28 oktober 2024

Versie

Versie 01052024

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

2/23

Inhoudsopgave Inleiding ............................................................................................................................................................ 4 Aanleiding ...................................................................................................................................................... 4 Uw vraag ........................................................................................................................................................ 4 Opbouw van deze notitie................................................................................................................................ 5 1

2

3

4

5

Huidige en toekomstige ontwikkelingen in Purmerend ....................................................................... 6 1.1

Groei aantal inwoners en groei draagvlak wijkvoorzieningen ............................................................. 6

1.2

Opgaven en ambities vanuit gemeentelijk beleid ................................................................................ 7

Knelpunten binnen de huidige structuur ............................................................................................... 8 2.1

Huidige dagelijkse voorzieningenstructuur ......................................................................................... 8

2.2

Knelpunten in de huidige voorzieningenstructuur ............................................................................... 9

Visie op de dagelijkse voorzieningenstructuur ................................................................................... 11 3.1

Uitgangspunten bij de nieuwe dagelijkse voorzieningenstructuur .................................................... 11

3.2

De toekomstige gewenste voorzieningenstructuur van de gemeente Purmerend ........................... 12

3.3

De bestaande centra in de nieuwe dagelijkse voorzieningenstructuur ............................................. 13

3.4

Nieuwe elementen in de dagelijkse voorzieningenstructuur ............................................................. 14

3.5

Functie binnen de voorzieningenstructuur ........................................................................................ 15

Uitwerking nieuwe voorzieningenstructuur in toetsingskader ......................................................... 18 4.1

Detailhandel alleen faciliteren binnen de gewenste toekomstige voorzieningenstructuur ................ 18

4.2

Toetsingskader .................................................................................................................................. 18

Ontwikkelkader ....................................................................................................................................... 20

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

3/23

Inleiding Aanleiding Begin 2022 is voor de regio Zaanstreek-Waterland, waar de gemeente Purmerend onderdeel van uitmaakt, de regionale detailhandelsvisie vastgesteld. In deze regionale visie zijn de regionale beleidskaders voor detailhandel geschetst. Nadere uitwerking van het regionale detailhandelsbeleid vindt plaats op gemeentelijk niveau. Nu de regionale detailhandelsvisie voor Zaanstreek-Waterland vastgesteld is, is het moment aangebroken voor de gemeente Purmerend om binnen deze kaders eigen detailhandelsbeleid op te stellen en uit te voeren. Dit proces is reeds in gang gezet door het opstellen van een visie voor de binnenstad. In voorliggende notitie wordt daarnaast een visie gegeven op de dagelijkse voorzieningenstructuur van de gemeente Purmerend, oftewel de structuur van ondersteunende centra, dus buiten het centrum van Purmerend, in de wijken en dorpen van de gemeente. Een wijkwinkelcentrum wordt gedragen door één of meer perspectiefrijke supermarkten. Supermarkten brengen immers veel mensen op de been, redelijk evenwichtig over de dag en de week verspreid. Daarmee zorgen ze voor levensvatbaarheid van aanvullend aanbod. Die clustering heeft ook de voorkeur van consumenten, omdat het combinatiebezoek mogelijk maakt en de transactiekosten vermindert (besparing tijd en geld).

De uitwerking van het regionale detailhandelsbeleid naar een visie op de voorzieningenstructuur in Purmerend komt daarbij op een moment waarin veel ruimtelijke ontwikkelingen gaande zijn, of gaan starten in de gemeente. Allereerst kent de gemeente Purmerend een aanzienlijke woningbouwopgave. Op verschillende locaties in de gemeente worden nieuwbouwwijken toegevoegd (o.a. Zuidoostbeemster en Oostflank) en worden bestaande werkgebieden verdicht met woningen (o.a. Wagenweg/Burg. D. Kooimanweg en Waterlandkwartier die direct grenzen aan de historische binnenstad). Daarnaast zullen ook verschillende onderdelen van de voorzieningenstructuur aangepakt worden. Zo speelt de wens om de huidige wijkwinkelcentra in Purmerend door te ontwikkelen van boodschappencentra tot ‘hart van de wijk’ waar verschillende functies samenkomen, die toekomstbestendig zijn en die in de behoefte van de huidige en toekomstige inwoners kunnen voorzien. Door van de wijkwinkelcentra een hart van de wijk te maken wordt de sociale structuur en samenhang met de wijk versterkt. Daarnaast zal de binnenstad van Purmerend toekomstbestendig gemaakt worden en wordt er met de transformatie van het Wagenweggebied en het Waterlandkwartier één groot nieuw hart voor de stad gecreëerd.

De opgave is om deze gebieden door het intensiveren met woningbouw om te vormen tot een hoogstedelijk milieu met een mix van wonen en werken, niet zijnde winkels. In dit nieuwe stadshart wordt rond het station Purmerend Centraal een mobiliteitshub gebouwd. Met functiemenging en verhoging van de intensiteiten moet de beleving hier omhoog, dat is de opgave die hier speelt. Voorgaande ontwikkelingen bevestigen de behoefte van de gemeente aan een kader dat een toekomstbestendige (ondersteunende) voorzieningenstructuur in Purmerend schetst en aangeeft wat nodig is om tot deze voorzieningenstructuur te komen. Het is noodzakelijk om hier nu keuzes in te maken, omdat de gemeente Purmerend aan de vooravond van verschillende grote ontwikkelingen staat. Zo kan Purmerend ook in de toekomst een leefbare en toekomstbestendige gemeente zijn. Er wordt ook een normenkader voor maatschappelijke voorzieningen opgesteld en een herziening van het integraal huisvestingsplan onderwijsvoorzieningen. Samen met de woon(zorg-)visie worden deze vier documenten die allen ruimte vragen in de gemeente, ter besluitvorming aan de gemeenteraad aangeboden in het eerste kwartaal 2025. Op deze manier wordt samenhang aangebracht tussen keuzes die allemaal ruimte vragen. Clustering van voorzieningen zorgt voor versterking van de structuur binnen dorpen, wijken en buurten.

Het kader voor de maatschappelijke voorzieningen geeft met behulp van kansenkaarten op dorps- en wijkniveau aan op welke manier door clustering van voorzieningen maximale meerwaarde bereikt kan worden. Het voorliggende beleidskader voor de dagelijkse voorzieningenstructuur van de gemeente Purmerend ziet toe op het totale palet aan detailhandel in de (ondersteunende) voorzieningenstructuur. Dat wil zeggen dat het beleidskader bedoeld is voor alle vormen van detailhandel in de ondersteunende clusters. Supermarkten maken een belangrijk onderdeel uit van de voorzieningenstructuur en zijn vaak de dragers van de ondersteunende clusters. In dit beleidskader ligt om die reden de nadruk op de supermarktstructuur.

Uw vraag De gemeente Purmerend heeft de business unit Stedelijke Planning van Sweco (waarin Bureau Stedelijke Planning in september 2022 is opgegaan) gevraagd de wijkwinkelcentra en het functioneren ervan te Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

4/23

analyseren en daarvoor een beleidskader op te stellen. Het beleidskader vormt een advies op de toekomstbestendigheid van de dagelijkse voorzieningenstructuur en de daartoe behorende centra.

Opbouw van deze notitie Voorliggende notitie op hoofdlijnen legt het kader neer voor de nieuwe dagelijkse voorzieningenstructuur in de gemeente Purmerend en beargumenteert het waarom daarvan. De opbouw van deze notitie is als volgt. In hoofdstuk 1 worden de ambities en opgaves die Purmerend kent benoemd en vertaald naar de dagelijkse voorzieningenstructuur. In hoofdstuk 2 worden de huidige knelpunten benoemd. In hoofdstuk 3 volgt daaruit de visie op de toekomstige structuur en het waarom daarvan. Hoofdstuk 4 omvat het toetsingskader en hoofdstuk 5 het ontwikkelkader. Bij deze notitie hoort een separaat bijlagenrapport, met daarin het verslag van de vraag- en aanbodanalyses.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

5/23

1

Huidige en toekomstige ontwikkelingen in Purmerend

De gemeente Purmerend heeft te maken met verschillende opgaven en toekomstige veranderingen die de huidige vorm en structuur van de stad en de dorpen flink zullen veranderen. Het moment is gekomen dat deze opgaven vereisen dat er nu keuzes worden gemaakt over een toekomstbestendige en sterke dagelijkse voorzieningenstructuur. Deze opgaven worden hieronder benoemd.

1.1

Groei aantal inwoners en groei draagvlak wijkvoorzieningen

Er zal de komende jaren een flinke inwonergroei in Purmerend zijn. De grootste woningbouwlocaties zullen pas na 2030 afgerond worden, waaronder Zuidoostbeemster, De Koog, Oostflank (Golfterrein en Purmer Zuid-Zuid) en Waterlandkwartier. In totaal zijn er vanaf 2017 woningbouwplannen voor ca. 10.000 woningen tot 2040, waarvan een deel reeds opgeleverd is. Tot 2040 betekent dit dat er (voorzichtig geraamd) bijna 15.000 extra inwoners bijkomen in de gemeente, wat voor extra draagvlak en vraag naar voorzieningen zal zorgen. De forse inwonersgroei zorgt ervoor dat het draagvlak voor dagelijkse voorzieningen toeneemt in de gemeente Purmerend. Ook zet de woningbouw in de transformatiegebieden de functie en het functioneren van sommige dagelijkse boodschappencentra onder druk. Dit onderstreept de noodzaak om de huidige dagelijkse voorzieningenstructuur en de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen en onderwijsvoorzieningen kritisch tegen het licht te houden en scherpe keuzes te maken als het gaat om een levensvatbare toekomstige structuur. Zo blijft Purmerend nu, maar ook in de toekomst, leefbaar en goed verzorgd voor alle inwoners. GROEI DRAAGVLAK WIJKVOORZIENINGEN

De grote woningbouwopgave in Purmerend zorgt ervoor dat er meer draagvlak zal ontstaan voor dagelijkse voorzieningen. Niet-dagelijks aanbod staat onder druk en zal voornamelijk (althans het reguliere deel van die sector) in de binnenstad van Purmerend gevestigd zijn.1 In de dagelijkse boodschappencentra domineert het dagelijkse aanbod. Het niet-dagelijkse aanbod is hier beperkt tot de frequent benodigde niet-dagelijkse artikelen. Denk daarbij aan de bloemist, de lectuurzaak en de winkel in huishoudelijke artikelen. Omdat er in de toekomst door de substantiële bevolkingsgroei meer vraag naar dagelijks aanbod zal zijn is het zaak hierop te anticiperen. Niet alleen binnen de bestaande dagelijkse voorzieningenstructuur, maar ook door (daar waar nodig) het toevoegen van nieuwe voorzieningenclusters binnen deze dagelijkse voorzieningenstructuur. In de huidige situatie is er sprake van een evenwicht tussen vraag en aanbod in de dagelijkse sector in de gemeente Purmerend. Dat wil zeggen dat er op dit moment geen indicatieve distributieve ruimte is voor een aanzienlijke uitbreiding van het dagelijks aanbod in de gemeente. Door de sterke bevolkingsgroei zal er al voor 2031 substantiële distributieve ruimte ontstaan.

Gegeven het genoemde grote belang dat supermarkten in de dagelijkse verzorging hebben, zal het belangrijkste deel van deze uitbreidingsruimte gereserveerd kunnen worden voor uitbreiding van het supermarktaanbod. Deels gaat hem om versterking annex vergroting van bestaande supermarkten en deels (waar passend) gaat het ook om de nieuwvestiging van supermarkten. De ontwikkeling van de distributieve ruimte is sterk afhankelijk van het aantal gerealiseerde woningen, en daarmee van de toename van het draagvlak in Purmerend.

1

Voor de volumineuze initiatieven binnen de niet-dagelijkse sector (bouwmarkten, woonwinkels e.d.) geldt vanzelfsprekend dat deze hoofdzakelijk op de daarvoor bestemde PDV-clusters zullen moeten landen.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

6/23

1.2

Opgaven en ambities vanuit gemeentelijk beleid

1. Transformatie van wijkwinkelcentra naar ‘Hart van de wijk’. Eén van de beleidslijnen van de gemeente Purmerend bij het formuleren van dit beleid is het doorontwikkelen van boodschappencentra tot ‘hart van de wijk’ waar verschillende functies samenkomen. De huidige boodschappencentra in de gemeente Purmerend zijn op dit moment voornamelijk gericht op dagelijks winkelaanbod, met aanvullend enig recreatief aanbod en functioneren vooral als winkelcentrum. Het doel is om deze centra een multifunctioneler karakter te geven, een plek waar niet alleen de dagelijkse boodschappen gedaan kunnen worden, maar waar men ook terecht kan voor maatschappelijke voorzieningen, werken en wonen. Dit zorgt ervoor dat de centra toekomstbestendiger worden en in de behoefte van de huidige en toekomstige inwoners kunnen voorzien. De boodschappencentra zullen hierdoor meer een hart van de wijk worden, waar men voor allerlei functies terecht kan en waarmee de sociale structuur en samenhang met de wijk versterkt wordt. 2. Purmerend als 10-minutenstad. De gemeente Purmerend heeft in het mobiliteitsplan2 de doelstelling dat Purmerend een 10-minutenstad wordt. Deze doelstelling gaat er vanuit dat alle basisvoorzieningen, waaronder winkelcentra met dagelijkse voorzieningen, binnen 10 minuten fietsen of lopen te bereiken zijn voor alle inwoners van Purmerend.

Dit stimuleert actieve mobiliteit en zorgt ervoor dat Purmerend een toekomstbestendige, leefbare en fijn bereikbare plek wordt. De in dit rapport voorgestelde dagelijkse voorzieningenstructuur en nieuwe toevoegingen daarin, draagt bij aan deze doelstelling. 3. Eén groot nieuw centrumgebied voor Purmerend. In de Monitor Programma Purmerend 2040 zijn verschillende doelstellingen opgesteld om de gemeente Purmerend in vele opzichten aantrekkelijker te maken. Een van de doelstellingen is om één groot nieuw centrumgebied in Purmerend te creëren. Er ligt een grote woningbouwopgave in Purmerend, waaronder in het Waterlandkwartier en in het gebied rond de Burg. D. Kooimanweg/Wagenweg. Naar de toekomst toe zullen deze gebiedsontwikkelingen in de nabije omgeving van de binnenstad in verbinding gebracht worden met het historische centrum. Hierbij krijgt het Waterlandkwartier aansluiting op de binnenstad en zal Purmerend een hoogstedelijk verblijfsgebied krijgen met een knooppunt van wonen, werken, verblijven, voorzieningen en mobiliteit. Deze transformatie zal leiden tot één groot nieuw centrumgebied waar de (relatief compacte) historische binnenstad en het aangrenzende Waterlandkwartier en Wagenweggebied deel van uitmaken. Op geen enkele manier wordt in de aangrenzende gebieden meer detailhandel voorzien.

De binnenstad blijft voor de detailhandel het aangewezen gebied, maar met een mix van functies (cultuur, sport, wonen, weken, OV, maatschappelijke functies, theater, filmhuis etc.) die het grote centrumgebied toekomstbestendig maken. 4. Toekomstbestendige binnenstad Purmerend. Samen met de grote woningbouwopgave, de doelstelling voor één groot centrumgebied voor Purmerend en een verbeterde mobiliteit in de gemeente, is ook de huidige historische binnenstad aan verandering toe. Dit om te anticiperen op de veranderende behoefte van de inwoners, maatschappelijke ontwikkelingen en de gebieden die complementair zijn aan elkaar. Zo zal ieder gebied zijn kwaliteiten behouden en versterken. Voor de binnenstad zijn dat ontmoeten, horeca, winkelen, cultuur en maatschappelijke functies, voor het Wagenweggebied wonen en voor het Waterlandkwartier hoogstedelijk wonen en werken. In het Programma Binnenstad: Visie (2022) is vastgesteld dat de binnenstad van Purmerend een plek van ontmoeting moet worden met sociale en maatschappelijke meerwaarde. De binnenstad zal vergroenen en meer op de fietser en voetganger ingericht worden. Daarnaast zal de aansluiting met het Waterlandkwartier en Wagenweggebied versterkt worden, zodat de binnenstad onderdeel wordt van één groot centrumgebied in Purmerend. Hierbij concentreert de detailhandel zich in de binnenstad.

De gebieden versterken elkaar door de mix van functies. Bovenstaande ambities en opgaven hebben invloed op de dagelijkse voorzieningenstructuur en op de visie hoe die structuur er in de toekomst uit moet zien. Dagelijkse voorzieningenclusters moeten namelijk meer

2

Mobiliteitsplan Purmerend (2022)

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

7/23

zijn dan alleen winkelcentra en als centrale locatie in de wijk een plek worden waar mensen samenkomen voor een grote variatie aan (dagelijkse en andere hoogfrequente) behoeften. Dit soort voorzieningen zijn daarbij ook nog binnen 10-minuten bereikbaar, niet alleen met de auto, maar vooral juist met de fiets, lopend of met openbaar vervoer. Zij zullen in hun wijkverzorgende functie complementair zijn aan de toekomstbestendige binnenstad, die primair plaats- en regioverzorgend is.

2

Knelpunten binnen de huidige structuur

In dit hoofdstuk is de huidige dagelijkse voorzieningenstructuur beschreven en zijn de knelpunten binnen deze huidige voorzieningenstructuur benoemd. Vanuit deze knelpunten en de eerder in hoofdstuk 1 benoemde ambities/opgaven zal een visie op de nieuwe voorzieningenstructuur gegeven worden in hoofdstuk 3.

2.1

Huidige dagelijkse voorzieningenstructuur

Figuur 1: Huidige voorzieningenstructuur in de gemeente Purmerend Bron: PDOK Achtergrondkaart, Gemeente Purmerend, bewerking: Sweco.

De huidige (reguliere3) voorzieningenstructuur bestaat uit de binnenstad van Purmerend, het dorpscentrum van Middenbeemster, acht ondersteunende wijkwinkelcentra en het gebied Wagenweg/Burg. Kooimanweg als bijzonder centrum met supermarkten die een (boven)lokale functie vervullen. Elke wijk in Purmerend heeft zijn eigen wijkwinkelcentrum, waar (afhankelijk van de omvang van de wijk) één of twee supermarkten gesitueerd zijn. Uitzondering hierop is de genoemde Wagenweg/Burg. Kooimanweg, waar vier supermarkten

3

Dus exclusief de volumineuze sector, die doorgaans buiten de reguliere centra, vaak op de zogenaamde PDV-clusters (PDV=perifere detailhandelsvestigingen), is gesitueerd.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

8/23

gesitueerd zijn. Het aanbod is hier twee keer zo groot als dat in het grootste reguliere wijkwinkelcentrum, Weidevenne. De oudste wijkwinkelcentra (Wormerplein en Makado, maar ook Gors-Noord en Gors-Zuid) bedienen kleinere wijken en worden gedragen door 1 supermarkt.4 De nieuwere wijkcentra (de buitenste schil in de nieuwere wijken) kennen elk 2 supermarkten. De grotere centra functioneren in algemene zin beter dan de kleinere centra, waarbij de Wagenweg/Burg. Kooimanweg het functioneren van zelfs de grootste centra overklast. Er zijn op dit moment geen solitaire supermarkten in de gemeente Purmerend gesitueerd.

Figuur 2: Huidige supermarktstructuur in de gemeente Purmerend Bron: PDOK Achtergrondkaart, Locatus 2023, bewerking: Sweco.

2.2

Knelpunten in de huidige voorzieningenstructuur

Er zijn echter verschillende knelpunten in de huidige voorzieningenstructuur van Purmerend. Deels zijn deze generiek, deels ook specifiek voor een centrum. Onderstaand worden eerste kort de specifieke knelpunten benoemd: •

4

Wagenweg/ Burg. D. Kooimanweg. Dit is van oudsher een binnenstedelijk bedrijventerrein waar zich de afgelopen decennia ongepland achtereenvolgens vier supermarkten hebben gevestigd. Een deel daarvan, met 2 supermarkten, is gevestigd nabij de hoek van de Wagenweg met de Hoornselaan. Een ander deel is gevestigd op of nabij de Burgemeester D. Kooimanweg (eveneens 2 supermarkten). Tussen deze 2 delen is weinig tot geen samenhang. Alle vier de supermarkten vervullen met hun grote maaiveld parkeerterreinen een (boven)lokale functie en zijn (zeer)

In winkelcentrum Makado werd, op 20 september 2023, een tweede supermarkt geopend.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

9/23

•

•

•

succesvol. In dit gebied is echter een forse intensivering van woningbouw gepland (ruim 1.200 woningen). Dit heeft repercussies voor de (auto)bereikbaarheid van dit gebied en voor de verschijningsvorm van deze supermarkten (van extensief grondgebruik naar intensief grondgebruik). Dit op zijn beurt heeft weer impact op de functie van dit element binnen de structuur van dagelijkse verzorging. Kort gezegd: de (boven)lokale functie van deze supermarkten komt in meer of mindere mate onder druk te staan. Winkelcentrum Makado. Dit is één van de oudste wijkcentra in de stad, maar staat onder druk. De financiële draagkracht van de bewoners in de wijk is relatief laag en de concurrentie van centra rondom de wijk is groot. Inmiddels wordt met de lopende stadsvernieuwing in omliggende wijk gewerkt aan verbetering van het draagvlak. Ondanks het matige functioneren heeft de eigenaar van het centrum inmiddels een tweede supermarkt gecontracteerd voor het centrum, die in september 2023 is geopend. De Gorselaar. Dit kleine wijkcentrum in Gors-Noord bestaat uit een discount supermarkt, een bakker, bloemist, café, kapper, uitzendbureau, geflankeerd door een bioscoop met een (boven)lokale functie en een maaiveld parkeerterrein.

Het winkelgebied is gefragmenteerd en incompleet en ligt in het gebied dat de komende jaren flink verdicht wordt met grootstedelijke voorzieningen en woningen (Waterlandkwartier). De functie en het functioneren van dit nu al incomplete centrum komt daarom in de toekomst in de huidige verschijningsvorm onder druk te staan. De Gors. Dit winkelcentrum heeft een modernisering nodig. De supermarkt is hier de drager van het winkelcentrum, dat vooral een functie heeft voor omliggende wijk (Gors-Zuid).

Generiek zijn er ook knelpunten: • Een groot deel van de huidige wijkwinkelcentra is verouderd, met een matige uitstraling en vaak sterk naar binnen gekeerd. Ook is er soms sprake van extensief ruimtegebruik rond de centra (parkeren op maaiveld domineert) en is de inrichting mede daarom vaak erg stenig. Deze weinig uitnodigende structuur van het centrum is niet altijd even uitnodigend naar de bewoners van de wijk rondom. • Nagenoeg alle centra zijn primair winkelcentra, vooral gericht op doelgericht boodschappen doen en nauwelijks uitnodigend om er langer te verblijven, noch in termen van inrichting noch in termen van aanvullende, op de wijk gerichte functies (maatschappelijke voorzieningen, horeca e.d.). In de praktijk blijkt dat de ontmoetingsfunctie die belangrijk is bij de doorontwikkeling tot hart van de wijk stappen vraagt. Er wordt een stappenplan opgesteld. • De gemeente heeft alleen het planologisch instrumentarium om de huisvestingswensen van supermarkten wel of niet te faciliteren, maar nauwelijks of geen invloed op de supermarktformule die zich op een bepaalde locatie vestigt. Dit betekent dat de geen gemeente geen invloed heeft op de match tussen het segment van de supermarktformule (gericht op prijs of juist op kwaliteit) en dat van de bevolkingssamenstelling en het besteedbaar inkomen van de bewoners. Dat is aan de markt.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

10/23

3

Visie op de dagelijkse voorzieningenstructuur

In dit hoofdstuk wordt in het licht van de voornoemde ambities, ontwikkelingen en knelpunten de visie gegeven op een dagelijkse voorzieningenstructuur in de gemeente. Een structuur die enerzijds toekomstbestendig is en anderzijds ook voorziet in de behoefte aan het creëren van een betekenisvol hart in iedere wijk of ieder dorp in de gemeente Purmerend.

3.1

Uitgangspunten bij de nieuwe dagelijkse voorzieningenstructuur

Bij het formuleren van de gewenste structuur houden we concreet rekening met de volgende uitgangspunten: • • •

• •

In de toekomstige structuur zal het overgrote deel van de inwoners van de gemeente Purmerend binnen 750 meter afstand een passend, min of meer compleet cluster met dagelijkse voorzieningen tot zijn beschikking hebben. In de nieuwe structuur passen net als nu geen solitaire elementen. Supermarkten zijn als drager van het hart van de wijk geclusterd met andere, aanvullende voorzieningen. In de nieuwe structuur wordt rekening gehouden met het uitgebreide nieuwe centrumgebied van Purmerend. Tot het nieuwe centrumgebied behoren het Waterlandkwartier maar ook de locatie Wagenweg/Hoornselaan. Dit betekent ook dat 2 van de 4 supermarkten die nu in het gebied Wagenweg/Burg. Kooimanweg gevestigd zijn ruimtelijk-functioneel meer tot het centrumgebied gaan behoren dan nu het geval is. Met name de ruimtelijke kaders als woningbouwverdichting, 10-minutenstad, mobiliteit etc. zullen bepalend zijn voor de ontwikkelmogelijkheden in de structuur. Er wordt rekening gehouden met de leefbaarheid van de dorpen in de Beemster, ook in het licht van de relatief grote uitbreiding van Zuidoostbeemster.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

11/23

Figuur 3: Woningbouwplannen met huidige voorzieningenstructuur en 750 meterstraal rondom voorzieningenclusters. Bron: PDOK Achtergrondkaart, Gemeente Purmerend, bewerking: Sweco.

3.2

De toekomstige gewenste voorzieningenstructuur van de gemeente Purmerend

Wanneer we de bovenstaande uitgangspunten vertalen komen we tot de volgende dagelijkse voorzieningenstructuur. De structuur omvat nagenoeg alle bestaande winkelclusters, aangevuld met een tweetal nieuwe elementen in die structuur. Nieuwe initiatieven worden bij voorkeur geleid naar (en ontplooid in) deze voorzieningenstructuur. Er is in de toekomstige dagelijkse voorzieningenstructuur uitgegaan van een gelaagde en hiërarchische structuur. Deze zal toekomstbestendig zijn omdat deze structuur past bij wijkopbouw, voldoende fijnmazig is (elke wijk een volwaardige dagelijkse voorziening) en de centra complementair aan elkaar zijn en elkaar niet onnodig beconcurreren. Hiermee wordt ook de doelstelling van de 10-minutenstad ondersteund, en kunnen binnen deze kaders de voorzieningenclusters transformeren tot ‘hart van de wijk’. Er wordt in de nieuwe dagelijkse voorzieningenstructuur onderscheid gemaakt in één centrumgebied (waartoe het Waterlandkwartier en het daar nu nog gevestigde cluster De Gorselaar maar ook de locatie Wagenweg/Hoornselaan behoort), vier grotere wijkwinkelcentra, eveneens vier kleinere wijkwinkelcentra, twee dorpscentra en het cluster op en rond de Burg. Kooimanweg (zie onderstaande afbeelding).

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

12/23

Figuur 4: Voorgestelde voorzieningenstructuur gemeente Purmerend. Bron: PDOK Achtergrondkaart, bewerking: Sweco.

3.3

De bestaande centra in de nieuwe dagelijkse voorzieningenstructuur

In de toekomstige dagelijkse voorzieningenstructuur kunnen de bestaande centra als volgt gekarakteriseerd worden: •

Centrumgebied Purmerend. Geheel in lijn met de Monitor Programma Purmerend 2040 zal er een groot nieuw centrumgebied in Purmerend ontstaan. Door de aanpak van de binnenstad en de grote woningbouwplannen in het Waterlandkwartier zal het centrumgebied bestaan uit in ieder geval deze twee deelgebieden. Daarnaast stellen wij voor dat de locatie Wagenweg/Hoornselaan in ruimtelijkfunctionele zin onderdeel is van dat nieuwe centrumgebied. Dit betekent ook dat volgende onderdelen van (nu nog) de ondersteunende dagelijkse voorzieningenstructuur in het toekomstige nieuwe centrumgebied komen te liggen: • Middels herontwikkeling wordt het gebied met de twee hier nu gevestigde supermarkten op de locatie Wagenweg/Hoornselaan in de nieuwe structuur onderdeel van de nabijgelegen binnenstad. Dit wordt mede ingegeven door de potentiële (bronpunt)functie die het gebied kan hebben voor de binnenstad. Dergelijke bronpunten voor de binnenstad zijn strategisch gelegen plekken met parkeergelegenheid en winkels die als publiekstrekker functioneren en door consumenten als startplek gebruikt worden voor een bezoek aan de binnenstad. De beoogde ontwikkeling omvat een combinatie van (boven)lokaal verzorgend supermarktaanbod, appartementen en een gebouwde parkeervoorziening. Die parkeervoorziening vervult ook een belangrijke functie voor bezoekers van de binnenstad van Purmerend.

Met dit voorstel wordt het winkelgebied Burg. Kooimanweg/Wagenweg in twee delen opgeknipt. Ondanks dat Locatus het

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

13/23

•

gebied als één winkelgebied ziet is er in de praktijk nauwelijks enige samenhang tussen het deel bij de Hoornselaan en dat bij de Burg. Kooimanweg. In de nieuwe situatie wordt het deel bij de Hoornselaan ruimtelijk-functioneel onderdeel van het nieuwe centrumgebied, terwijl het deel langs de Kooimanweg meer een op zichzelf staand cluster is dat, anders dan de meeste wijkcentra, een forse bovenwijkse functie vervult. Ook de Gorselaar zal in de toekomst onderdeel van het centrumgebied van Purmerend worden. Ook dit gebied zal als onderdeel van het Waterlandkwartier verdicht worden met woningen. De Gorselaar zal daarin van een traditionele wijkvoorziening muteren naar een meer binnenstedelijke voorziening. Dit betekent dat de hier nu gevestigde supermarkt zal moeten veranderen naar een concept dat passend is bij de toekomstige sterke verdichte en hoogstedelijke ontwikkeling van het Waterlandkwartier. De supermarkt is daarmee onderdeel van de ambities voor een hoogstedelijk milieu in het Waterlandkwartier: kleiner, met meer vers en gemak, en meer afhankelijk van voetgangers en fietsers dan van auto’s.

Omdat beide huidige clusters onderdeel gaan uitmaken van het grote nieuwe centrumgebied van Purmerend maken deze in de nieuwe situatie geen onderdeel meer uit van de ondersteunende dagelijkse voorzieningenstructuur in de wijk. Dat geldt wel voor de volgende onderdelen van de dagelijkse voorzieningenstructuur. •

•

•

•

Kleine wijkcentra. Rondom het nieuwe centrumgebied zal er een schil zijn van kleine wijkcentra. Dit zijn de centra die een functie hebben voor de omliggende wijk met een relatief beperkt verzorgingsdraagvlak (ca. 7.500 inwoners). Hieronder vallen Wormerplein, Makado en De Gors. In elk centrum is in beginsel ruimte voor één supermarkt inclusief aanvullend gemengd aanbod. Deze centra zullen in de toekomst fungeren als hart van de wijk. Wormerplein heeft daarbij door zijn ligging en (deels etnische) invulling een wat groter bereik dan de beide andere centra. Mogelijk dat dit met de tweede (voor Purmerend nieuwe) supermarktformule straks ook voor het Makado zal gelden. Grote wijkcentra. Rondom de kleine wijkcentra is een schil van grote wijkcentra, waar twee supermarkten de dragers (zullen) zijn. Deze centra hebben een wijkverzorgende functie met een groot verzorgingsbereik (ca. 15.000 – 20.000 inwoners). Hieronder vallen Weidevenne, Meerland, Gildeplein en Overwhere. Gildeplein en Meerland zullen kunnen profiteren van de woningbouw in de Oostflank en winkelcentrum Overwhere kan profiteren van de toekomstige draagvlaktoename in De Koog. Dit biedt kansen voor verdere groei van de voorzieningen in deze centra. Rond het andere grote wijkcentrum (Weidevenne) is deze dynamiek veel kleiner. Het bijzondere cluster op en rond de Burg. D. Kooimanweg.

Dit gebied (waar nu 2 supermarkten deel van uit maken) zal ook onderdeel blijven van de nieuwe ondersteunende dagelijkse voorzieningenstructuur. Het gebied behoudt, net als in de regionale detailhandelsvisie, de rol van een bijzonder winkelgebied met zowel nu als in de toekomst een (boven) lokale functie. Het winkelcluster zal echter compacter worden dan in de huidige situatie. De locatie Wagenweg/Hoornselaan zal immers tot het centrumgebied gaan behoren en de verschillende PDVfuncties op de Wagenweg zullen op termijn plaatsmaken voor woningbouw en verplaatsen naar (primair) De Baanstee. Het feit dat de geografische afstand van dit cluster tot het Waterlandkwartier relatief klein is, is ook een van de motivaties om geen detailhandelsvolume aan het Waterlandkwartier toe te voegen. Dorpscentra. Buiten de stad Purmerend zal het dorpscentrum van Middenbeemster functioneren als hart van het dorp zoals dat nu ook het geval is. Dit centrum bedient een groot deel van de bewoners van de Beemster.

3.4

Nieuwe elementen in de dagelijkse voorzieningenstructuur

Naast de (veranderingen in de) bestaande dagelijkse voorzieningenstructuur worden er twee nieuwe elementen toegevoegd in de toekomstige voorzieningenstructuur: een dorpsvoorziening voor Zuidoostbeemster en een klein wijkcentrum in de Oostflank van Purmerend. •

Dorpsvoorziening Zuidoostbeemster. Zuidoostbeemster zal zich de komende jaren ontwikkelen tot een dorp met bijna 6.500 inwoners, ruim 1.000 inwoners meer dan Middenbeemster op dit moment heeft. We zien, mede ingegeven door deze groei van het aantal woningen en het inwoneraantal, de mogelijkheid om een dorpsvoorziening in Zuidoostbeemster te realiseren, een voorziening die qua schaal en sfeer past bij een dorp, zoals dit in de huidige situatie in Middenbeemster al het geval is.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

14/23

•

Wijkwinkelcentrum Oostflank. Het verwachte woningbouwprogramma en de daarmee gepaard gaande toename van het bevolkingsdraagvlak in de Oostflank is dermate groot dat (mochten deze aantallen daadwerkelijk worden gerealiseerd) op termijn een nieuw wijkcentrum nodig is. Wanneer aandacht gegeven wordt aan de toegankelijkheid en parkeergelegenheid van de bestaande wijkcentra Gildeplein en Meerland, kunnen deze centra de eerste fases van de ontwikkeling van de Oostflank nog opvangen. De groei van de Oostflank versterkt daarmee de vitaliteit van deze wijkcentra. Bij de verdere ontwikkeling van de Oostflank tot deze aantallen kan de groei niet volledig door de bestaande wijkcentra Gildeplein en Meerland opgevangen worden. Bovendien komt een substantieel deel van de nieuwe woningen buiten de 750-meterstraal van deze centra te liggen (vooral als het gaat om de zuidzijde van Purmer-Zuid). De exacte locatie voor het nieuwe wijkwinkelcentrum Oostflank is nog niet bekend. Hiervoor geldt een zoekgebied dat op basis van een optimale verdeling van de centra en het zwaartepunt van de inwonergroei nader bepaald dient te worden. Voor het wijkwinkelcentrum Oostflank gaan we vooralsnog uit van een klein wijkcentrum met één supermarkt en aanvullend aanbod.

Op termijn zal, onder voorwaarde dat er substantieel meer woningen worden gerealiseerd dan nu voorzien zijn, uitbouw naar een groot wijkcentrum niet uitgesloten moeten worden.

3.5

Functie binnen de voorzieningenstructuur

GROTE WIJKWINKELCENTRA

De grote wijkwinkelcentra Weidevenne, Meerland, Gildeplein en Overwhere zullen als hart van de wijk een belangrijke functie vervullen voor de omliggende wijk. Dit betekent dat er twee supermarkten, aanvullend dagelijks aanbod en beperkt recreatief aanbod mogelijk is. Daarnaast kunnen deze wijkwinkelcentra door hun grotere functie en doorontwikkeling naar hart van de wijk ook gedoseerd ruimte krijgen voor horeca- en dienstenfuncties, (niet-commerciële) publieksfuncties zoals maatschappelijke voorzieningen en werkfuncties en kan hier geïntensiveerd worden met woningen. Uitbreiding van het winkelaanbod is in deze clusters mogelijk, echter zoveel als mogelijk gefaciliteerd binnen de reeds bestaande bebouwing. De mate waarin deze grote wijkcentra multimodaal bereikbaar zijn is mede bepalend voor het ook in de toekomst kunnen blijven vervullen van de wijkverzorgende functie. De genoemde centra zullen alle in grote lijnen hun huidige functie behouden. Van deze winkelcentra heeft met name Gildeplein nog een stevige optimalisatieslag nodig (momenteel in voorbereiding), mede om een deel van het groeiende draagvlak in de Oostflank ook daadwerkelijk op te kunnen vangen. Wanneer er buiten de huidige fysieke grenzen van het winkelgebied gekeken kan worden en de autobereikbaarheid verbeterd wordt, ligt forse optimalisatie van het winkelgebied binnen handbereik.

Indicatief zullen de supermarkten in de grote wijkwinkelcentra een metrage van ca. 1.200 tot maximaal 2.000 m² wvo kennen, passend bij de functie voor het aantal inwoners in de wijk. Naast supermarkten is er in deze wijkwinkelcentra nog indicatief ca. 1.500 tot 2.500 m² wvo aan aanvullend commercieel aanbod haalbaar. Grote wijkwinkelcentra zullen daarmee indicatief een grootte hebben van ca. 4.000 tot 6.000 m² wvo aan commerciële functies. KLEINE WIJKWINKELCENTRA

De drie bestaande kleine wijkwinkelcentra De Gors, Wormerplein en Makado hebben met name een boodschappenfunctie voor de omliggende buurt. In deze centra is één supermarkt passend, met voornamelijk aanvullend dagelijks aanbod. Een functiesprong van een dergelijk winkelcentrum naar groot wijkwinkelcentrum wordt niet mogelijk gemaakt. De supermarkten krijgen enige ruimte om te moderniseren en optimaliseren zoals in het volgende hoofdstuk wordt toegelicht. Deze optimalisatie dient niet te bijten met de functie van de andere onderdelen in de voorzieningenstructuur. Wel dient ook in dit type centra ingezet te

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

15/23

worden op een multifunctioneler karakter. Dit kan door aanvullende op de wijk gerichte functies als diensten, horeca en maatschappelijke functies toe te voegen, al dan niet door relocatie vanuit elders in de wijk. 5 Daarnaast is het nieuw te realiseren kleine wijkwinkelcentrum Oostflank ook een uitzondering op de regel. Omdat de woningbouw in de Oostflank vele jaren in beslag zal nemen en de daadwerkelijke invulling van de woningbouw nog niet vaststaat is hier zoals eerder aangegeven een ingroeimodel van toepassing. Op deze locatie dient de flexibiliteit te worden ingebouwd om op termijn eventueel naar een groot wijkwinkelcentrum te groeien, afhankelijk van het uiteindelijke woningbouwvolume in dit gebied. Die flexibiliteit zal er ook in het begin van de ontwikkeling moeten zijn, door middel van het niet onmogelijk maken van een tijdelijke supermarktvoorziening vooruitlopend op de realisering van het winkelcentrum. Voorkomen moet worden dat een groot deel van de nieuwe bewoners, die op meer dan 750 meter afstand van Gildeplein en Meerland wonen, hier te lang verstoken blijft van dagelijks aanbod. Daarnaast speelt hier ook het feit dat de fysieke bereikbaarheid van beide centra in de huidige situatie te wensen over laat. Voor kleine wijkwinkelcentra geldt dat de aanwezige supermarkt een indicatief metrage van ca. 1.000 tot maximaal 1.500 m² wvo heeft.

Daarnaast is er indicatief nog ruimte voor ca. 1.500 tot 2.000 m² wvo aan aanvullend commercieel aanbod. Indicatief kennen kleine winkelcentra daarmee ca. 2.500 tot 3.500 m² wvo aan commerciële functies. Ook hier geldt dat het metrage van de functies passend moet zijn bij het draagvlak van de wijk en functie van het cluster, waardoor het totale metrage in aanbod per cluster kan verschillen. DORPSCENTRA

De dorpscentra Middenbeemster en Zuidoostbeemster zullen voornamelijk als hart van het dorp gaan fungeren met enkel een functie voor het dorp en de directe plattelandsomgeving rondom. Hier is voor Middenbeemster in de basis behoud van de huidige functie en omvang aan de orde. Uitbreiding van meters is pas aan de orde als het groeiende draagvlak daar in de toekomst om vraagt. De supermarktvoorziening in Middenbeemster kan enige ruimte krijgen voor optimalisatie, echter passend bij draagvlak, functie en karakter van het dorp. Zuidoostbeemster zal een geheel nieuwe dorpsvoorziening (klein dorpscluster) krijgen. Hier is een beperkt dorpshart mogelijk met een kleine supermarktvoorziening en beperkt aanvullend aanbod. De supermarktvoorziening zal een indicatief metrage van ca. 800 tot 1.000 m² wvo kunnen krijgen. BURG. D. KOOIMANWEG

Dit gebied zal als ‘bijzonder’ cluster behouden blijven in de functie die het nu vervult. Het heeft een (boven)lokale functie, mede door de XL supermarktformule die hier gevestigd is. Voor het gebied geldt dat behoud van de huidige functie voorop staat. Het gebied zal in de toekomst wel voorbereid moeten zijn op een optimalisatie van het cluster, c.q. de twee supermarktvoorzieningen. Die optimalisatie heeft enerzijds betrekking op de maatvoering van de twee hier gevestigde supermarkten, die passend is bij de (boven)lokaal verzorgende functie. Die optimalisatie moet anderzijds ook passend zijn bij de intensivering met woningen in de gebiedsontwikkeling rondom deze locatie, onderdeel van het Burg. D. Kooimanweg/Wagenweggebied. Dit betekent dat er bij eventuele herontwikkeling stevige randvoorwaarden moeten worden meegegeven, vooral op het gebied van parkeren. Grote parkeerterreinen op maaiveld passen niet langer in het ambitieniveau voor dit gebied. Daarnaast zal er bij optimalisatie van de commerciële voorzieningen in dit gebied op toe moeten worden gezien dat deze geïntegreerd zal worden in zijn toekomstige omgeving. In die omgeving zal sprake zijn van een intensief bebouwd gebied waar wonen de hoofdmoot vormt en parkeren primair in gebouwde voorzieningen is opgelost.

5

Binnen de kleine wijkwinkelcentra geldt sinds kort een uitzondering op de regel, namelijk winkelcentrum Makado, waar sinds september 2023 twee supermarkten gevestigd zijn. De komst van de tweede supermarkt diende zich aan toen de analyses die de basis vormden voor dit kader al uitgevoerd waren. We stellen vraagtekens bij de toekomstbestendigheid op de langere termijn van een situatie met twee supermarkten. Makado zal in onze ogen een klein winkelcentrum blijven, met primair een functie voor Wheermolen. De toekomst zal uitwijzen of onze verwachting gerechtvaardigd is. Vooralsnog geldt dat we een functiesprong van Makado naar groot wijkcentrum met de daarbij behorende metrages aan commerciële functies niet zullen faciliteren.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

16/23

BUITEN DE VOORZIENINGENSTRUCTUUR

Reguliere winkels buiten de structuur zijn er in Purmerend maar weinig. Solitaire supermarkten kent Purmerend als gezegd helemaal niet. Reguliere winkels buiten de structuur worden niet actief opgeruimd. Er zal wel een zogenaamd uitsterfbeleid worden gevoerd. Dit wil zeggen dat retailer zijn zaak kan blijven exploiteren tot deze wordt beëindigd. Dit vereist wel dat deze voorzienbaarheid is c.q. wordt vertaald in het bestemmingsplan resp. omgevingsplan. Daarnaast wordt er ook geen medewerking verleend aan initiatieven tot nieuwe (clusters van) detailhandel buiten de hierboven genoemde dagelijkse voorzieningenstructuur. Ook nieuwe solitaire (supermarkt)ontwikkelingen zijn niet gewenst. Winkelontwikkelingen dienen immers bij te dragen aan (een versterking van) de gewenste dagelijkse voorzieningenstructuur. Op bovenstaand beleidsuitgangspunt geldt slechts één uitzondering. Kleinschalige, op gemak gerichte supermarktvoorzieningen zijn onder voorwaarden geoorloofd in gebieden en op plekken die zich daarvoor lenen. Het gaat om locaties waar sprake is van een grote dichtheid en variatie aan functies, en waar veel mensen verblijven die daar om andere reden zijn dan dat ze daar alleen wonen. Ook moet de afstand tot de bestaande structuur relatief groot zijn (> 750 meter). In de praktijk geldt dit uitgangspunt alleen voor de Campusontwikkeling op De Koog.

Vanuit het oogpunt van levendigheid worden in deze ontwikkeling zogenoemde gemakswinkels mogelijk gemaakt. Hierbij hanteren we een totaal metrage van 750 m2, waarbij de maximale maat van de individuele unit de 500 m 2 niet overschrijdt. Initiatieven als deze dienen te passen bij het draagvlak in de directe omgeving en complementair te zijn aan de voorzieningenstructuur. Op geen enkele wijze mag een dergelijke voorziening afbreuk doen aan de hierboven geschetste dagelijkse voorzieningenstructuur.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

17/23

4

Uitwerking nieuwe voorzieningenstructuur in toetsingskader

In dit hoofdstuk is de visie en de toekomstige gewenste voorzieningenstructuur uitgewerkt in een toetsingskader. Hiermee kunnen nieuwe initiatieven worden getoetst op hun meerwaarde voor de structuur.

4.1

Detailhandel alleen faciliteren binnen de gewenste toekomstige voorzieningenstructuur

Binnen de gewenste toekomstige (ondersteunende) voorzieningenstructuur, die bestaat uit de grote en kleine wijkwinkelcentra, dorpscentra en Burg. D. Kooimanweg, kunnen detailhandelsinitiatieven gehonoreerd worden en nieuwe concepten ingepast worden. Voorwaarde is wel dat ze passend zijn in de beoogde functie van het retailcluster en passend zijn binnen de positie die het cluster binnen de voorzieningenstructuur vervult. Voor enkele winkelgebieden geldt dat dit primair een kwalitatieve versterking van het cluster betekent, voor andere clusters, waaronder de nieuwe clusters, betekent die ook een kwantitatieve versterking. Er wordt geen medewerking verleend aan initiatieven tot nieuwe clusters van detailhandel buiten de gewenste toekomstige voorzieningenstructuur, waarin inbegrepen zijn de twee nieuwe toevoegingen aan de structuur (dorpshart Zuidoostbeemster en wijkwinkelcentrum Oostflank). Ook nieuwe solitaire ontwikkelingen zijn niet gewenst. Winkelontwikkelingen dienen immers bij te dragen aan (een versterking van) de gewenste voorzieningenstructuur. Dit betekent ook dat winkels buiten de voorzieningenstructuur niet gewenst zijn. Nieuwvestiging van onder andere supermarkten op solitaire locaties is daarom niet geoorloofd. Deze aanpak is gericht op het behoud en versterking van de bestaande detailhandelsstructuur. Samengevat kent het beleid t.a.v.

de voorzieningenstructuur de volgende lijn: • • •

Initiatieven dienen bij te dragen aan de versterking van de gewenste toekomstige (ondersteunende) voorzieningenstructuur. Nieuwe clusters buiten de in paragraaf 3.2 genoemde clusters in de nieuwe voorzieningenstructuur zijn niet gewenst. Initiatieven die voorzien in de realisering van of uitbreiding van verspreid of solitair gevestigd detailhandelsaanbod zijn niet mogelijk.

TOEVOEGING VAN NIET-DETAILHANDELSFUNCTIES ALS VERSTERKING VAN HART VAN DE WIJK

Binnen de gewenste voorzieningenstructuur wordt detailhandel gefaciliteerd, maar is tevens toevoeging mogelijk van niet-detailhandelsfuncties zoals op de wijk gerichte horeca, maatschappelijke (zorg)functies, dienstverlening, sportfuncties en werkfuncties. De clusters in de voorzieningenstructuur zullen namelijk ontwikkeld worden van primair een winkelcentrum tot een kloppend hart van de wijk. De toevoeging van de genoemde functies bevordert de sociale cohesie en creëert een huiskamer voor de wijk waar de inwoners uit de wijk voor alle op de wijk gerichte functies heen kunnen.

4.2

Toetsingskader

Bij de beoordeling van nieuwe initiatieven spelen het feit of het initiatief wel of niet binnen de gewenste (ondersteunende) voorzieningenstructuur ligt en het feit of het past binnen de huidige functie van het betreffende cluster een rol in het toetsingskader. Per initiatief dient gekeken te worden of het past en positief bijdraagt aan het functioneren, de sfeer en de functie van het betreffende cluster. Met dit toetsingskader krijgen initiatiefnemers inzicht in de overwegingen die de gemeente hanteert bij het beoordelen van initiatieven voor nieuwvestiging en uitbreiding die niet passen binnen de bestaande planologische kaders en waarvoor een planprocedure moet worden doorlopen. In die gevallen geldt een onderzoeksplicht. Het is aan de initiatiefnemer om op basis van onafhankelijk onderzoek aan te tonen dat het initiatief aan alle genoemde voorwaarden voldoet.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

18/23

Figuur 5: Toetsingskader initiatieven ondersteunende voorzieningenstructuur Bron: Sweco.

Naast dit gemeentelijke afwegingskader voor de (ondersteunende) voorzieningenstructuur gelden ook regionale en provinciale afstemmingsvereisten. Zo geldt voor initiatieven groter dan 1.500 m² wvo in bestaande winkelcentra dat regionale afstemming en een advies van de RAC NH (Regionale Advies Commissie Noord-Holland) verplicht zijn. Samenvattend zijn de volgende elementen van belang bij de toetsing van nieuwe initiatieven: • • • •

• •

Supermarkten zijn dragers van commerciële en maatschappelijke, op de wijk gerichte voorzieningencluster (hart van de wijk). Solitaire supermarktontwikkelingen zijn in strijd met het provinciaal en regionaal detailhandelsbeleid en worden niet mogelijk gemaakt. Voor de grotere wijkcentra geldt dat hier twee supermarkten passend zijn. In deze centra is indicatief een metrage van 1.500 tot maximaal 2.000 m² wvo per supermarkt mogelijk. Voor de kleinere wijkcentra geldt dat hier één supermarkt passend is. Hier geldt een indicatief metrage van 1.200 tot maximaal 1.500 m² wvo voor de supermarkt. Bij het vrijkomen van vierkante meters winkelvloeroppervlak in een cluster door sluiting van kleinere winkels, kunnen deze vrijgekomen meters gebruikt worden om een bestaande supermarkt te vergroten, mits dit passend is bij bovengenoemde indicatieve metrages voor maximale vloeroppervlakten van een supermarkt. Van een functiesprong, bijvoorbeeld van wijkverzorgend naar lokaalverzorgend mag geen sprake zijn. Indien een wijkcentrum in de toekomst te ruim in zijn jasje komt te zitten, moet het mogelijk zijn dat commerciële wijkfuncties worden ingevuld met (bijvoorbeeld) maatschappelijke, op de wijk gerichte functies. Functiemenging wordt aangemoedigd en waar nodig planologisch gefaciliteerd.

Voor het nieuwe centrumgebied wordt ingezet op een binnenstedelijke variant van de nu in het Waterlandkwartier gevestigde supermarkt (zonder toename van meters) en het ruimtelijk-functioneel beter aansluiten van het supermarktcluster op de hoek van de Hoornselaan en de Wagenweg op de historische binnenstad. Een beperkte uitbreiding van het metrage van de kleinste van de hier gevestigde supermarkten (met max. 450 m2 wvo) is hierbij passend.

Bij initiatieven ter versterking van een bestaand ondersteunend cluster verwijzen we naar de onderzoeksplicht. We verwachten dat de initiatiefnemer onafhankelijk onderzoek laat uitvoeren. In dat onderzoek moet niet alleen de behoefte worden aangetoond, maar dient ook inzichtelijk te worden gemaakt dat het initiatief geen afbreuk doet aan het perspectief van de overige waardevol geachte onderdelen van de ondersteunende structuur. Eenzelfde onderzoeksplicht geldt ook voor de initiatieven voor de twee nieuwe clusters in de nieuwbouw/transformatiegebieden.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

19/23

5

Ontwikkelkader

Voor de nieuwe voorzieningenstructuur hanteren we tevens een ontwikkelkader, waarin in grote lijnen staat aangegeven wat per cluster qua metrage en uitbreiding mogelijk is. Hierbij richten we ons met name op de supermarkten, vooral omdat deze als de dragers van de voorzieningenclusters fungeren en ruimtelijk een grote impact hebben op hun omgeving. Als basisregels gelden de uitgangspunten uit het voorgaande hoofdstuk (p.17). Bij initiatieven ter versterking van een bestaand ondersteunend cluster verwijzen we naar de onderzoeksplicht. We verwachten dat de initiatiefnemer onafhankelijk onderzoek laat uitvoeren. In dat onderzoek moet niet alleen de behoefte worden aangetoond, maar dient ook inzichtelijk te worden gemaakt dat het initiatief geen afbreuk doet aan het perspectief van de overige waardevol geachte onderdelen van de ondersteunende structuur. Eenzelfde onderzoeksplicht geldt ook voor de initiatieven voor de twee nieuwe clusters in de nieuwbouw/transformatiegebieden. In het onderstaande ontwikkelkader is per cluster in de nieuwe gewenste voorzieningenstructuur het huidige metrage supermarkten, het (indicatieve) toekomstige metrage supermarkten en de toelichting op de mogelijke ontwikkelingen weergegeven.

Het toekomstige supermarktmetrage is mede gebaseerd op de distributieve mogelijkheden voor de gemeente Purmerend (zie het bijlagerapport) en de rol die het winkelcentrum heeft in de nieuwe voorzieningenstructuur (op basis van de opgaven waar de gemeente Purmerend voor staat). Belangrijk aandachtspunt bij de interpretatie van het kader is dat het in het ontwikkelkader genoemde toekomstige metrage een indicatief karakter heeft. We hebben er tevens voor gekozen om per type winkelcentrum dezelfde maximale maat voor de supermarkt(en) te hanteren. Dit betekent gelijke spelregels per type winkelcentrum, wat ook een adequate methode is in het licht van de Europese Dienstenrichtlijn. Feitelijk geldt dus een bandbreedte per type wijkcentrum. Dit betekent niet dat elk wijkwinkelcentrum ook daadwerkelijk kan en gaat uitbreiden. Bij de afweging over een initiatief zal steeds het totaal aan uitbreiding voor heel Purmerend als uitgangspunt worden genomen. De markt zal aangeven waar zij wel of niet willen gaan uitbreiden. Omdat de ontwikkelingsmogelijkheden niet meer dan indicatief van aard zijn, en ook nog eens sterk gerelateerd zijn aan het aantal gerealiseerde woningen (en daarmee aan de draagvlaktoename), moet het ontwikkelkader niet 1 op 1 gekoppeld worden aan de distributieve ruimte.

Daarbij komt dat de uitbreidingsruimte indien nodig periodiek (bijvoorbeeld elke 3 tot 5 jaar) herijkt dient te worden. We maken in het ontwikkelkader onderscheid tussen te verwachten ontwikkelingen op de korte termijn (tot plm. 2026) en ontwikkelingen op de langere termijn (na 2026). De ontwikkelingen op langere termijn zijn in de tabel cursief weergegeven. Om de ontwikkelingsmogelijkheden voor de dagelijkse sector in kaart te brengen, is een distributieve berekening gemaakt voor de dagelijkse sector in de gemeente Purmerend. Een distributieve berekening is een globale benadering van de verhouding tussen vraag en aanbod (en daarmee het functioneren) van (in dit geval) de dagelijkse sector. Dit vertaalt zich in een uitbreidingsruimte oftewel haalbaar aanbod aan dagelijkse detailhandel (vanuit de vraagzijde) minus het al gevestigde aanbod dagelijkse detailhandel (aanbodzijde). Daarmee is het een manier om te analyseren of vraag en aanbod niet uit het lood komen te staan bij toekomstige ontwikkelingen (te weinig vraag in verhouding tot het aanbod of juist te weinig aanbod in verhouding tot de vraag). Overigens dienen ruimtelijke en niet economische motieven leidend te zijn in de zoektocht naar een toekomstbestendige dagelijkse voorzieningenstructuur. Daarbij hoort bijvoorbeeld een aanvaardbare afstand tot een compleet pakket aan dagelijks aanbod voor iedere inwoner.

Wanneer alle supermarkten uitbreiden tot het in de basisregels genoemde maximum, ontstaat er spanning met de distributieve ruimte. In werkelijkheid zal die spanning kleiner zijn omdat veel theoretische mogelijkheden groter zijn dan (commercieel of ruimtelijk) passend voor de betreffende supermarkt of het betreffende winkelgebied. Ook met de meer waarschijnlijke variant (zoals hieronder weergegeven onder het kopje “Toekomstig metrage supermarkten (indicatief)” is er enige spanning mogelijk. Deze spanning is echter veel kleiner en kan met een passende fasering c.q. enige temporisering fors worden verminderd. De ontwikkeling van het nieuwe cluster in de Oostflank zal in die temporisering een belangrijke rol vervullen.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Purmerend beleidskader dagelijkse voorzieningenstructuur Projectnummer 51013861 28 oktober 2024

20/23

Centrumgebied Winkelgebied

Huidig metrage supermarkten

Toekomstig metrage Toelichting supermarkten (indicatief)

Historische binnenstad

1.765 m2 (totaal)

1.765 m2 (totaal)

Op dit moment wordt geen uitbreiding van het supermarktaanbod in de historische binnenstad voorzien. Eventuele initiatieven voor nieuwe kleinschalige doelgroepsupermarkten in het kernwinkelgebied zijn nu reeds mogelijk. Supermarktinitiatieven die de ruimtelijk-functionele structuur beïnvloeden zijn dat niet. Dit verandert niet.

Supermarkten Wagenweg/ Hoornselaan

2.690 m² wvo (totaal)

Ca. 3.200 m² wvo (totaal)

Het supermarktaanbod zal in de nieuwe structuur onderdeel van het nieuwe centrumgebied worden. In die functie wordt optimalisatie van het supermarktaanbod, als onderdeel van een herontwikkeling met toevoeging van de woonfunctie en (gebouwd) parkeren ten behoeve van centrumbezoek, voorgestaan. Een beperkte uitbreiding van de nu onvolwaardige supermarkt naar een eigentijdse maat voor een discounter (ca. 1.050 m² wvo) hoort daarbij.

De Gorselaar

755 m² wvo

Maximaal 800 m² wvo De Gorselaar zal van een aan vernieuwing toe zijnde wijkvoorziening naar een meer binnenstedelijke, op gemak gerichte voorziening veranderen. Met andere woorden, de hier nu gevestigde supermarkt zal met een binnenstedelijke variant in het Waterlandkwartier kunnen landen. Een dergelijke stedelijke supermarkt hoeft vanuit die functie niet groter te worden dan de huidige supermarkt in de Gorselaar. De verschijningsvorm zal daarentegen wel ingrijpend veranderen: in een voorzieningenplint, zonder parkeermogelijkheden. Met meer vers en gemak, en meer afhankelijk van voetgangers en fietsers dan van auto’s.

Burgemeester Kooimanweg e.o. Winkelgebied

Huidig metrage supermarkten

Toekomstig metrage Toelichting supermarkten (indicatief)

Burg. D. Kooimanweg

4.700 m² wvo

5.200 m² wvo

Dit gebied zal als ‘bijzonder’ cluster behouden blijven in de functie die het nu vervult. Het heeft een (boven)lokale functie, mede door de XL supermarktformule die hier gevestigd is. Voor het gebied geldt dat behoud van de huidige functie voorop staat. Het gebied zal in de toekomst wel voorbereid moeten zijn op een optimalisatie van het cluster, c.q. de twee supermarkten. Die optimalisatie heeft enerzijds betrekking op de maatvoering van de twee hier gevestigde supermarkten, die passend is bij de (boven)lokaal verzorgende functie. Die optimalisatie moet anderzijds ook passend zijn bij de intensivering met woningen in de gebiedsontwikkeling rondom deze locatie, onderdeel van het Burg. D. Kooimanweg/Wagenweggebied. Dit betekent dat er bij eventuele herontwikkeling stevige randvoorwaarden moeten worden meegegeven, vooral op het gebied van parkeren. Grote parkeerterreinen op maaiveld passen niet langer in het ambitieniveau voor dit gebied. Er zal in deze omgeving sprake zijn van een intensief bebouwd gebied waar wonen de hoofdmoot vormt en parkeren primair in gebouwde voorzieningen is opgelost.