B1 -VERVALLEN-plan-van-aanpak-behoud-oorlogsmonumenten-gemeente-purmerend

Plan van aanpak Oorlogsmonumenten gemeente Purmerend Registratienummer: 1597228 Aanleiding In september 2023 heeft de Stadspartij/Beemster Polder Partij een initiatiefvoorstel ingediend met betrekking tot het oorlogsmonument op het perceel Zuiderweg 41 te Zuidoostbeemster (zie bijlage A). In dit voorstel stelt zij dat in de gemeente meerdere oorlogsmonumenten aanwezig zijn. Eén van deze monumenten is het ‘Monument voor Geallieerde Vliegers’ op het perceel Zuiderweg 41 te Zuidoostbeemster. Dit oorlogsmonument staat op particuliere grond en wordt volledig particulier beheerd. Deze situatie maakt het monument bijzonder en daarom wordt voorgesteld om met de eigenaar mee te denken over de toekomst van dit monument. Gezien de cultuurhistorische en maatschappelijke waarde van oorlogsmonumenten is het wenselijk dat deze monumenten voor de toekomst behouden en ongeschonden blijven, en dat de mogelijkheid tot herdenken blijft bestaan. Daarom stelt zij voor: 1. De intentie uit te spreken dat bestaande oorlogsmonumenten in de gemeente voor de toekomst behouden en ongeschonden blijven en gelegenheid blijft tot herdenking bij het monument. 2.

Het college van burgemeester en wethouders te verzoeken uiterlijk in het tweede kwartaal van 2024 uitvoering te geven aan de intentie voor (in ieder geval) het oorlogsmonument op het perceel Zuiderweg 41, te beginnen met het voorleggen van een plan van aanpak aan de gemeenteraad. In reactie op het initiatiefvoorstel heeft het college aangegeven (zie bijlage B) dat zij het initiatief ondersteunt om de intentie uit te spreken dat oorlogsmonumenten in de gemeente behouden en ongeschonden moeten blijven en dat er gelegenheid moet blijven tot herdenking bij de monumenten. De vrijheid waarin we leven is niet vanzelfsprekend en herdenken herinnert ons er aan dat we samen verantwoordelijk zijn om die vrijheid te behouden. Ook voor familie, overige nabestaanden en andere betrokkenen is herdenken bij de oorlogsmonumenten van grote waarde. Het college stelt verder voor om te onderzoeken of het oorlogsmonument op het perceel Zuiderweg 41 te Zuidoostbeemster in aanmerking komt voor de aanwijzing tot gemeentelijk monument. Om zo het behoud van het monument voor de toekomst te borgen. Wanneer de raad het advies overneemt, kan dit onderzoek plaatsvinden in afstemming met in ieder geval de eigenaar van het perceel Zuiderweg 41 en kan het college de gemeenteraad hierover uiterlijk in het tweede kwartaal 2024 informeren.

Na behandeling in de commissie besluit de gemeenteraad op 2 november 2023 het initiatiefvoorstel ongewijzigd over te nemen en het college opdracht te geven in het tweede kwartaal van 2024 een plan van aanpak aan de gemeenteraad voor te leggen voor het behoud van (in ieder geval) het oorlogsmonument op het perceel Zuiderweg 41 te Zuidoostbeemster. Met deze notitie voldoet het college aan deze opdracht. Inventarisatie en plan van aanpak Naar aanleiding van het initiatiefvoorstel is er een inventarisatie gemaakt van alle oorlogsmonumenten en herdenkplekken in gemeente Purmerend gerelateerd aan oorlog. Naast de gevraagde oorlogsmonumenten zijn er in de gemeente Purmerend vijf Stolpersteine (herdenksteentjes bij bijvoorbeeld woonhuizen van slachtoffers van het nationaalsocialisme rond en tijdens de Tweede Wereldoorlog). Ook staat er in de wijk Wheermolen een bronzen beeldje van Anne Frank. Dit beeldje is in 1998 aangekocht door gemeente Purmerend en is daarmee gemeentelijke eigendom. Dit beeldje en de Stolpersteine zijn volledigheidshalve aan het overzicht inventarisatie van oorlogsmonumenten toegevoegd. Uit de inventarisatie komt daarmee het volgende overzicht naar voren:

1

Soort monument Zuil

Locatie Westerweg 50 te Purmerend

Oorlogsmonument

Zuiderweg 41 te Zuidoostbeemster Jaagweg 6 te Purmerend Kaasmarkt 20 te Purmerend

Gedenksteen/ monument Plaquette

Gedenksteen/ monument

Purmerweg 92 te Purmerend

Gedenksteen/ monument Zuil

Rijperweg 37 te Middenbeemster Rijperweg te Middenbeemster Jisperweg 55 te Westbeemster

Plaquette

Herdachte groepen Verzet Nederland, Koopvaardijpersoneel, Militairen in dienst van het Nederlandse Koninkrijk 19401945 Omgekomen RAF-piloten

Eigenaar Vereniging Purmer Belang

Verzet Nederland

Gemeente Purmerend

Inwoners van Purmerend die zijn omgekomen in de Tweede Wereldoorlog Omgekomen inwoners van Purmerend tijdens de Tweede Wereldoorlog en in Afghanistan Verzet Nederland

Gemeente Purmerend

Verzet Nederland

Gemeente Purmerend

Parochieleden van Johannes de Doperkerk die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen

R.K. Parochie Maria Moeder van God

Werkgroep Monument Beemster – overgedragen aan Stichting Beheer Kerckhaen Gemeente Purmerend

Plaquette

Kerkplein te Westbeemster

Omgekomen geallieerde militairen

Beeld Anne Frank

H. Schaftstraat/Anne Franklaan te Purmerend Wolthuissingel 1 en Thorbeckekade 12 te Purmerend

Anne Frank

Stolpersteine (5 stuks)

Slachtoffers van het nationaalsocialisme rond en tijdens de Tweede Wereldoorlog

Particulier eigendom

Gemeente Purmerend

Raphaëlstichting

Gemeente Purmerend (liggen in de openbare ruimte)

2

Beoordeling behoud oorlogsmonumenten Om te bepalen of voor het behoud van een oorlogsmonument voor de toekomst actie nodig is, wordt onderstaand stappenplan voorgesteld:

Situatie is stabiel - de komende 10 jaar geen veranderingen in eigendomssituatie verwacht. Geen actie nodig In eigendom van een derde partij Situatie vraagt nadere aandacht kans aanwezig dat komende 10 jaar veranderingen optreden in eigendomssituatie Nadere actie voorgesteld

Oorlogsmonument

In eigendom van de gemeente

Geen actie nodig - behoud is geborgd

Niet voor ieder oorlogsmonument is namelijk nadere actie nodig, aangezien het behoud van het oorlogsmonument vaak goed is geborgd. Bijvoorbeeld doordat de gemeente eigenaar is van het betreffende oorlogsmonument. Voorgesteld wordt om voor de oorlogsmonumenten die geen gemeentelijk eigendom zijn en waarvan de situatie nadere aandacht vraagt omdat de kans aanwezig is dat er de komende tien jaar veranderingen optreden in de eigendomssituatie, het behoud stapsgewijs te onderzoeken. Op basis van de inventarisatie wordt voorgesteld om voor de volgende drie oorlogsmonumenten nader onderzoek te verrichten om te bezien of ook daadwerkelijk nadere actie nodig is: -

Oorlogsmonument op het perceel Zuiderweg 41 te Zuidoostbeemster Plaquette in de Johannes de Doperkerk (Jisperweg 55) te Westbeemster Plaquette kerkplein te Westbeemster

In dit nader onderzoek worden de volgende stappen uitgevoerd: 1- Gesprek met de huidige eigenaar/beheerder van het betreffende oorlogsmonument. Welke veranderingen zijn te verwachten, wat zijn aandachtspunten etc.? 2- Onderzoeken maatschappelijk draagvlak voor het behoud van het betreffende oorlogsmonument. Wordt er door inwoners, nabestaanden of andere betrokkenen veel belang gehecht aan het behoud van het monument? 3- Uitwerken van de opties voor het behoud van het betreffende oorlogsmonument. Hierbij is te denken aan het borgen van de bescherming van het monument (gemeentelijke monumentenstatus), toegankelijkheid, verplaatsing van het monument etc. 4- En indien van toepassing bestuurlijke besluitvorming

3

Financiële consequenties Aan het nader onderzoeken of er actie nodig is om een oorlogsmonument voor de toekomst te behouden, zijn kosten verbonden. Per oorlogsmonument worden deze kosten als volgt geraamd: -

De kosten verbonden aan het gesprek met eigenaar/beheerder, inventarisatie risico’s en onderzoeken maatschappelijk draagvlak bedragen circa € 500,-. Uitwerken opties behoud oorlogsmonument op basis van onderzoek naar de monumentwaardigheid van een oorlogsmonument als gemeentelijk monument € 1.500,-.

Bovendien vraagt het nadere onderzoek per monument ook ambtelijke capaciteit. Voor nu wordt uitgegaan dat deze met prioritering binnen de organisatie kan worden opgevangen. Uitgaande van de drie voorgestelde oorlogsmonumenten bedragen de kosten voor het onderzoek in zijn totaliteit € 6.000,-. Bovenstaande bedragen zijn, zoals beschreven, de kosten verbonden aan het nadere onderzoek. Resultaat van dit nadere onderzoek is een overzicht van de opties die er zijn om een oorlogsmonument voor de toekomst te behouden. Aan het behoud van het betreffende oorlogsmonument kunnen ook kosten verbonden zijn, die op dit moment niet inzichtelijk te maken zijn. Denk daarbij aan het eventueel verplaatsen van een oorlogsmonument, kosten voor het sluiten van overeenkomsten, kosten m.b.t. toegankelijkheid en eventuele onderhoudskosten. Voorgesteld vervolg De gemeenteraad wordt voorgesteld in te stemmen met voorliggend plan en op basis daarvan € 6.000,beschikbaar te stellen om voor drie oorlogsmonumenten nader onderzoek te verrichten.

Bijlagen bij dit plan van aanpak A. Initiatiefvoorstel Stadspartij/BPP incl. besluit gemeenteraad B. Memo reactie college op het initiatiefvoorstel

4