B Verkenning Purmer Zuid Zuid

PURMER ZUID ZUID SAMENVATTING - REDENEERLIJN - RAAMWERK - BEST PRACTICES NAAR AANLEIDING VAN WORKSHOP MET STAKEHOLDERS OP 22 APRIL 2020

juli 2020

Inhoudsopgave Inleiding.........................................................................................................................................................................................................3 Formule tot raamwerk.................................................................................................................................................................................. 5 Kritische benadering van de opgave..........................................................................................................................................................6 Landschap als vertrekpunt Wonen in het Purmerbos

Eigentijdse concepten voor duurzaamheid en woonomgeving.............................................................................................................. 10 Community based development Nieuwe collectiviteit Klimaatbestendig Natuurinclusief bouwen Smart mobility Energieneutraal wonen

Groen raamwerk ...........................................................................................................................................................................................14 Aanzet tot groen raamwerk Raamwerk onderdelen

Tijdelijkheid en placemaking....................................................................................................................................................................... 17 Purmer Zuid Zuid, Purmerbos Noord of Weidebos?.................................................................................................................................18 Best practices............................................................................................................................................................................................... 19

Bijlage Concept-verslag workshop Purmer Zuid Zuid

2

Inleiding Achtergrond

Belangrijkste bevindingen (vervolg)

Kritisch perspectief

De gemeente Purmerend is voornemens om, als onderdeel van de langetermijnagenda, aan de zuidzijde van de stad de locatie Purmer Zuid Zuid in ontwikkeling te brengen. Ter voorbereiding hierop verkent de gemeente Purmerend met stakeholders en belanghebbenden wat hun wensen en verwachtingen zijn. Onderdeel van deze verkenning is een online workshop.

3. Op de schaal van de Metropoolregio Amsterdam kan Purmerend een bijzondere positie krijgen/verzilveren, namelijk die van de groene grondgebonden woondroom. De groene grondgebonden woning is altijd een basis kwaliteit van Purmerend geweest. Deze dient nu opnieuw te worden vormgegeven in een hedendaagse vorm.

Wordt Purmer Zuid Zuid een gebied met beproefde, generieke en mogelijk zelfs standaard woonvormen en -concepten? Of zal Purmer Zuid Zuid echt gaan verschillen ten opzichte van andere woongebieden in Purmerend en omgeving? Deze hamvraag is tijdens de workshop aan de orde gekomen, met een duidelijke voorkeur voor: anders, bijzonder, vernieuwend, excelleren in duurzaamheid en vergroening.

Workshop Purmer Zuid Zuid Op woensdag 22 april heeft de online workshop plaatsgevonden met vertegenwoordigers van de gemeente Purmerend, de provincie Noord-Holland, Staatsbosbeheer, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en de groep Plegt-Vos Vastgoedontwikkeling en Zondag Ontwikkeling. De volgende vragen zijn gesteld: -

Wat zijn de huidige kwaliteiten van de locatie en omgeving? Wat is er nodig om Purmer Zuid Zuid goed aan te laten sluiten op de omgeving? Welke doelgroepen zijn voor Purmer Zuid Zuid voorzien? Wat voor sfeer, dichtheid, verhouding groen versus verstedelijking is voorzien? Welke andere functies dan wonen zijn gewenst en/of nodig? Welke ontwikkelingsstrategie kan uit de workshop gedestilleerd worden, inclusief vervolgstappen?

4. Purmer Zuid Zuid is samen met de gedeeltelijke herontwikkeling van de golfbaan één van de laatste uitbreidingen aan de stadsrand van Purmerend. Uit eerdere ervaringen kunnen lessen getrokken worden. Waaronder: Zorg voor een goede aansluiting tussen bestaande gebieden en nieuwe ontwikkelingen. 5. Om een complete stad te worden, zijn er meer onderscheidende woonmilieus nodig. Binnnen bestaand stedelijk gebied wordt hier nu invulling aan gegeven. Maar dit legt voor Purmer Zuid Zuid de lat hoog. Inzet is om Purmer Zuid Zuid onderscheidend te laten zijn. De landschappelijke kwaliteiten van de locatie en de omgeving bieden hier veel aanknopingspunten voor. De ambitie om duurzaamheid in brede zin tot uitdrukking te brengen, is groot. 6. Purmer Zuid Zuid zou, bezien vanuit de veelheid van woonmilieus die er in Purmerend zijn, zich in het bijzonder kunnen richten op:

Belangrijkste bevindingen

-

De online workshop leverde de volgende eerste inzichten op: 1. Purmerend ontwikkelt zich van voormalige groeikern (met een focus op wonen) naar een complete stad. Dat betekent een evenwichtige verdeling van wonen, werken, verblijven, voorzieningen, et cetera.

-

2. De ontwikkeling van Purmerend – en daarmee ook van Purmer Zuid Zuid – staat niet op zichzelf, maar moet nadrukkelijk ook in verbinding staan met zijn omgeving: de naaste omgeving (waaronder aansluiting Purmer Zuid Zuid met Purmerbos) en het daily urban system van de regio en Groot Amsterdam.

Naar aanleiding van de workshop is daarom een stap verder gezet in onderhavige rapportage. Getracht is een eerste aanzet te geven hoe het bijzondere van Purmer Zuid Zuid gerealiseerd kan worden. Hiervoor is een raamwerk opgesteld met voorbeelden en eerste aanzetten tot een ontwikkelingsstrategie. Het raamwerk borgt de kwaliteiten, maar biedt ook ruimte voor bijzondere projecten. Ter inspiratie hiervoor zijn enkele ‘best practices’ aan de rapportage toegevoegd (Almere Oosterwold, Rijswijk Geworteld Wonen, Zeist Kerckebosch, Eindhoven Space-S , Almere Duin, Amsterdam Strandeiland en Zwolle Knarrenhof).

-

Bewoners uit Purmerend en de regio die de stad en het buitengebied willen combineren: in de stad wonen, maar tegelijkertijd in een groene setting. Bewoners uit Purmerend en de regio die wonen en werken willen combineren: dankzij vele mogelijkheden om in Purmer Zuid Zuid te kunnen werken aan of dichtbij huis. Bewoners uit Amsterdam die waarschijnlijk nog voor een deel georiënteerd blijven op Amsterdam (vanwege werk), maar in het wonen in Purmer Zuid Zuid een stap in een wooncarrière zien.

Tezamen levert dit een mix van doelgroepen en woonsegmenten op, waarbij – zeker in verhouding met andere delen van Purmerend – in Purmer Zuid Zuid de bovenkant van de woningmarkt in het bijzonder bediend wordt. Het volledige verslag van de workshop staat in de bijlage.

3

De Purmer - april 2020

Formule tot raamwerk

Uit de online workshop 22 april 2020 worden een aantal uitgangspunten gehaald die als basis dienen voor de ontwikkeling van Purmer Zuid Zuid. Deze uitgangspunten geven aan hoe de opgave voor Purmer Zuid Zuid wordt benaderd. In de dezelfde workshop is tevens door stakeholders en belanghebbenden geconstateerd dat nieuwe eigentijdse concepten nodig zijn

om in Purmer Zuid Zuid een duurzame en bijzondere woonomgeving te realiseren. Wanneer de aanscherping van de opgave wordt gecombineerd met de eigentijdse concepten ontstaat een aanzet tot een raamwerk waarbinnen de planontwikkeling van Purmer Zuid Zuid plaats kan vinden.

+ Kritische benadering van de opgave

= Eigentijdse concepten voor duurzaamheid en de woonomgeving

Aanzet tot Raamwerk voor ontwikkeling van Purmer Zuid Zuid

Kritische benadering van de opgave Een alternatieve kijk op de laatste uitbreidingswijk van Purmerend

Purmer Zuid Zuid wordt een uitbreiding...

...zonder de kenmerkende dominantie van typische woningrijen en zojuist uit de grote stad vertrokken nieuwkomers. ...die zich richt op doelgroepen en communities die onvoldoende aan bod komen in Purmerend en de omliggende regio’s. ...die vertrekt vanuit het ommeland en het Purmerbos om groen en duurzaamheid op geloofwaardige wijze tot plandrager te maken, als vertrekpunt en niet als sluitsteen. ... met specifieke vanuit het Purmerbos geformuleerde voorzieningen en met aandacht voor de werkeconomie van de bewoners, die op vanzelfsprekende wijze in het gebied landt. ..waar tijdelijkheid en placemaking vanaf het eerste moment een rol vervullen en waar geanticipeerd wordt op nieuwe mobiliteitsconcepten, zonder in te leveren op autobereikbaarheid.

6

Kortom

‘Een wijk waar het landschap leidend is en waar een proeftuin ontstaat voor nieuwe vormen van community based development en waar duurzaamheidsdenken op eigentijdse wijze wordt ingepast, gebruikmakend van een groene en organische benadering’

Landschap als vertrekpunt Om de traditionele patronen herijken stellen we het volgende voor. • We zien de uitbreiding niet als de stad die oprukt in het landschap of naar het bos, maar als landschap of bos dat oprukt naar de stad. • Een groene begrenzing van de stad die onderdeel is van wijken en gebieden in een krans om de stad die tezamen de stadsrand van Purmerend maken, zoals Vurige Staart Weidevenne, etc.

stadsrand

• Een landschap met een continuïteit van boomkruinen, struiken, waterlopen, bloemen en planten. Waarin infrastructuur op zachte wijze geïntegreerd is en waarbij bouwkavels omsloten worden door groen zoals de weilanden en boerderijen langs de aanpalende Westerweg.

Purmerbos

Purmerbos

1. Vanuit het Purmerbos ontstaat (of groeit) Purmer Zuid Zuid

2. Het “bos” groeit stap voor stap gecombineerd met bouwprogramma

Purmerend Purmer Wijdewormer Purmerbos Purmerland

Purmerbos

3. Purmer Zuid Zuid verbindt het Purmerbos met de ecologische en recreatieve structuur van de stad richting het centrum

8

Wonen in het Purmerbos • In het werken met een natuurlijke context als een bos speelt de dynamiek van tijd een grote rol.

• Purmer Zuid Zuid is voor deze benadering een ideale proeftuin, omdat de aanwezigheid van het succesvolle Purmerbos de unieke kans biedt om aan te sluiten en uit te breiden op basis van een bestaande en succesvolle “nieuwe natuur”.

• Kan het bos als productiefactor worden gezien? Wonen wij in de nabije toekomst weer in houten huizen en speelt lokale voedselproductie weer een grotere rol?

• Deze alternatieve benadering is zeer geschikt als drager voor het duurzaamheidsdenken, zoals dat binnen de context van de workshop naar voren is gekomen.

• De bouwkavels worden gezien als patio’s, als uitsparingen in het bos die kunnen worden ingevuld met community based development en woon-werkarrangementen aangevuld met meer traditionele commerciële invullingen.

Boskavels groeien en veranderen

Uitsparingen in het bos worden bijzondere plekken

Invulling van Boskavels voor specifieke doelgroepen 9

Eigentijdse concepten voor duurzaamheid en woonomgeving In de workshop is door de stakeholders en belanghebbenden geconstateerd dat In de toegevoegde casestudies en best practices zoals Almere Oosterwold en nieuwe eigentijdse concepten nodig zijn om in Purmer Zuid Zuid een duurzame en Geworteld Wonen worden de eigentijdse concepten zichtbaar toegepast. bijzondere woonomgeving te realiseren. Wanneer de kritische beschouwing van de opgave wordt gecombineerd met de eigentijdse concepten, ontstaat een aanzet tot een raamwerk. Binnen dit raamwerk kan de planontwikkeling van Purmer Zuid Zuid plaatsvinden.

10

Community based development en nieuwe collectiviteit Community based development

Nieuwe collectiviteit

Duurzaamheid in de context van Purmer Zuid Zuid begint vooral ook met sociale duurzaamheid en het bijeen brengen van groepen “gelijkgestemden”. In de best practices van het Nederlandse “stadsmaken” speelt het herkennen van doelgroepen en deze vanaf het begin (online) samenbrengen in gemeenschappen een grote rol in gedragen gebiedsontwikkeling.

Betrokkenheid bij het collectieve domein speelt een grote rol in succesvolle placemaking. Hoe kan in Purmer Zuid Zuid middels ontwerp en strategie een plezierige sociale betrokkenheid in de collectieve ruimtes ontstaan? Hoe worden deze ruimtes vervolgens logische onderdelen van een duurzame groene gebiedsstructuur ?

Geworteld wonen, Rijswijk

Meergezinsvilla, Almere

Gedeelde (moes)tuin

Speelstraat

Knarrenhof, Zwolle

Vriendenerf, Olst

Eetbare tuin bij lokaal restaurant

Zelfbeheer openbare ruimte

11

Klimaatbestendig en natuurinclusief bouwen Klimaatbestendig

Natuurinclusief bouwen

De openbare ruimte speelt een sleutelrol in het behalen van de duurzaamheidsdoelstellingen. Een stevig groen raamwerk in Purmer Zuid Zuid met een dimensionering van de openbare ruimte die de ruimtebehoefte van infrastructuur en parkeren slim overstijgt is een basisvoorwaarde voor klimaatbestendigheid. Waterberging, beheersing van het microklimaat, ecologisch verbinden en lokale biodiversiteit vinden in een stevig groen raamwerk een solide basis.

De benadering van het oprukkende Purmerbos maakt een goede verbinding met natuurinclusief bouwen. Duurzaamheid is meer dan energiebesparing, bijvoorbeeld ook behoud en ontwikkeling van biodiversiteit. Met eenvoudige voorzieningen aan gebouwen, zoals architectonische aanpassingen aan het ontwerp of het aanpassen van een werkwijze of de te gebruiken materialen, kan veel bereikt worden voor de biodiversiteit en leefbaarheid in de stad. Hierbij staat een gebouw niet op zichzelf, maar is ook de omgeving van belang. Zo kan met een aanpak op wijkniveau nog meer bereikt worden.

Schaduwplekken

Waterberging

Neststeen

Groene daken

Infiltratiekratten

Waterplein

Verticaal bos

Groene gevel

12

Smart mobility en energieneutraal wonen Smart mobility

Energieneutraal wonen

Smart mobility is een belangrijk onderdeel van duurzame mobiliteit. Ook voor PurmerZuidZuid geldt dat slimme vervoersconcepten betrekkelijk zijn, in de zin dat ze generiek toepasbaar moeten zijn op de stad en samenleving als geheel. Niet specifiek gericht op een enkele wijk, omdat dan schaal en draagvlak te klein zijn. De wijk moet worden voorbereid op een slimmere mobiliteitstoekomst van autoluwe zones, shared rides, autonome voertuigen en een hoofdrol voor fiets en voetganger. Op de korte termijn dient de automobiliteit nog wel gewaarborgd te blijven. Zo kan de wijk meebewegen met het veranderende gebruik van mobiliteit.

De energietransitie is één van de grootste opgaven in de ruimtelijke ordening voor de komende decennia. Purmer Zuid Zuid kan hier aansluiten op de beste “best practices” die in Nederland ontstaan. Hoge ambitie wordt vertaald in energieneutrale wijken en verregaande integratie van circulariteit.

Laadpalen

Deelautosysteem

Zonnepanelen

Plant-E

Kleinschalig openbaar vervoer op maat

Deelfietssysteem

Warmte koude opslag

Isoleren woning

13

GROEN RAAMWERK

+ Kritische benadering van de opgave

= Eigentijdse concepten voor duurzaamheid en de woonomgeving

Groen raamwerk

voor ontwikkeling van Purmer Zuid Zuid

14

winkelcentrum Meerlanden

Aanzet tot groen raamwerk Zorgcirkel Molentocht

Jaagweg

Verbinding stadscentrum

Verzetslaan

Bushalte

Purmerbos

Gebieds entree

HOV Fast Food

Verzetslaan

veen wei gebie ded

Gebieds entree

Gebieds entree

dro

og

Langzaam verkeers brug

ma

Westerweg

Gebieds entree

ker i

Bushalte

jlan

dsc

Purmerbos

ha

p Bushalte

Verbinding Ilpendam

Groen ruimte water en beplanting

Purmerbos

Purmerbos

15

Raamwerk - onderdelen Het groene raamwerk bestaat uit verschillende onderdelen, namelijk de locaties Purmer Zuid Zuid en Vurige Staart, groene verbindingen, bebouwing aan de noord- en zuidzijde van het gebied. De onderdelen zijn hieronder afzonderlijk van elkaar op schematische en indicatieve wijze uitgelicht en verbeeld.

Purmer Zuid Zuid

Groene verbindingen

Zuidzijde

Noordzijde

bouwvelden (indicatief) voor woningbouw/parkeren/ community development zijn omgeven door groen Vurige Staart

Noordzijde Purmer Zuid Zuid

Zuidzijde

Purmerbos

Purmerbos

• Opgaven Vurige Staart en Purmer Zuid Zuid dienen in samenhang bekeken te worden. Met in achtneming van de specifieke verschillen in de landschappelijke ondergrond (veenweide vs. droogmakerij). • Woningbouwprogramma dient complementair te zijn en elkaar te versterken. • De ontsluiting vanaf de Verzetslaan alsmede de wijkentrees staan op hoofdlijnen vast. • Potentieel voor HOV en differentiatie van buslijnen rondom de Verzetslaan dient nader te worden verkend. • Looplijnen en loopafstanden tot haltes zijn voorwaardelijk voor goed OV gebruik.

• Groene verbindingen vormen de basis voor een onderscheidend woonmilieu en kunnen de ontwikkeling dragen.

• Aan de Noordzijde langs de Verzetslaan is de bebouwingsdichtheid wat hoger dan aan de zuidzijde.

• Verbinding en verweving met het Purmerbos voor recreatie is een grote kans.

• Dit resulteert in wat stevigere bebouwing aan de Noordzijde die helpt bij reductie geluidsbelasting vanaf de weg.

• Groene verbindingen sluiten aan op langzaamverkeersverbindingen naar voorzieningen in Purmer Zuid en richting de binnenstad. • Groene verbindingen met voldoende maat zijn duurzaamheidsdragers voor klimaatbestendigheid. Denk aan waterberging, microklimaat en vegetatie.

• Heldere wijkentrees vanaf de Verzetslaan. • Autoluwe wijk betekent parkeren aan binnenzijde van de bouwblokken.

• Aan de Zuidzijde is bebouwing extensiever en de dichtheid lager. • Grondgebonden woningen, vrijstaand op grotere kavels. • Geen harde rand naar het landschap, de stad loopt geleidelijk over in de groene omgeving. • Recreatieve interactie voor bewoners met het omliggende Purmerbos. Loop vanuit de woning het bos in.

16

Tijdelijkheid en placemaking

POP UP

De aanname van Bos als groen raamwerk stelt ook de vraag naar de ontwikkelstrategie. Beginnen wij op termijn met “gewoon” bouwrijp maken en doen we in de tussentijd weinig of kiezen we voor tijdelijkheid als strategie?

RESTAURANT

Nemen we ‘tijdelijkheid’ als strategie dan ontstaan er veel mogelijkheden in de tussentijd. Vooruitlopend op de ontwikkeling van Purmer Zuid Zuid kunnen de kavels in het bos zichtbaar worden gemaakt. Met bos en hout als productiefactor voor woningbouw krijgt het rooien en planten van bomen een nieuwe betekenis. Middels placemaking kunnen voorzieningen en attracties ontstaan die aansluiten op aangeboren kansen van de nieuwe wijk. Op het recreatieve potentieel van het bos en de reeds aanwezige trekkers wordt maximaal voortgebouwd.

Spelen + Recreatie OPENLUCHT PODIUM

Tijdelijke woonvormen

eten & drinken

Purmer Zuid Zuid, Purmerbos Noord of Weidebos? Grenzen vervagen De opgave Purmer Zuid Zuid kan als succesvol worden gezien wanneer na oplevering niet meer kan worden aangewezen waar het Purmerbos ophoudt en de wijk begint. Voor de positionering van het project is het belangrijk goed na te denken over de naam. Deze kan gevonden worden in de historie van het gebied of in het samentrekken van gebiedskwaliteiten. Het is dan ook de vraag of de nieuwe wijk wel Purmer Zuid Zuid zou moeten heten of dat Purmerbos Noord, Weidebos of een andere nog nader te bepalen naam beter past.

‘Een wijk waar het landschap leidend is en waar een proeftuin ontstaat voor nieuwe vormen van community based development en waar duurzaamheidsdenken op eigentijdse wijze wordt ingepast, gebruikmakend van een groene en organische benadering’

18

BEST PRACTICES

Oosterwold - Almere Referentie voor

Community based development: CPO en zelfbouw Nieuwe collectiviteit: Organische gebiedsontwikkeling Natuurinclusief: Tweederde blijft groen, stadlandbouw, verbinding stad en natuur.

Thema’s

Zelfbouw, groen, organisch ontwikkelen, natuurinclusief

Omschrijving

Groen, agrarisch gebied dat door bewoners zelf wordt ontwikkeld tot plek om te wonen. Naast het bouwen van hun eigen woning zijn zij ook zelf verantwoordelijk voor de wegen, waterhuishouding en openbare ruimte. Op de meeste kavels is plek voor maximaal 12,5% bebouwing en minimaal 50% stadslandbouw, 7% publiek groen en 2% water. De meeste woningen worder zo duurzaam mogelijk gebouwd en tweederde van het gebied blijft groen, wel worden groen en stad meer met elkaar verbonden door de aanleg van stadslandbouw.

Geworteld Wonen - Rijswijk Referentie voor

Community based development: CPO Nieuwe collectiviteit: Gezamenlijk beheer en gebruik van de tuinen

Thema’s

Groen, gezondheid, duurzaamheid, ondernemerschap, natuurinclusief, delen

Omschrijving

Verschillende koopwoningen, variërend in prijsklasse, type (grondgebonden hof- en boerderijwoningen, appartementen en penthouses) en grootte (van 85 tot 150 m2) , die samen een karakteristieke woonbuurt vormen. Bedoeld voor (jonge) gezinnen en ouderen. In de voorfase hebben de toekomstige bewoners van deze buurt veel invloed gehad op de inrichting van de woningen en de openbare ruimte. Bewoners delen een gezamenlijke moestuin, een siertuin en een schuur met klusruimte. De buurt kent, vanwege het sterke gemeenschapsgevoel, geen schuttingen in de privétuinen.

Kerckebosch - Zeist Referentie voor

Bouwen in een landschap, natuurinclusief bouwen, organisch ontwikkelen

Thema’s

Natuur, landschap, groen, organisch ontwikkelen

Omschrijving

De wijk bestaat uit zes buurten die door verschillende architecten zijn ontworpen. Ze zijn van elkaar gescheiden door bos, hei en park. Elke buurt heeft een eigen karakter en uitstraling. Die worden bepaald door de omliggende natuur, de architectuur en de inrichting van de buitenruimte. De ontwikkeling van de wijk is ingericht in verschillende fasen. Bij de start van elke fase spelen we in op de woonwensen en ontwikkelingen van dat moment. In Kerckebosch zijn verschillende typewoningen te vinden, waaronder ook 45 vrije kavels die met zelfbouw of CPO worden ingevuld.

Space-S - Eindhoven Omschrijving

Bij het ontwerp en het huidige beheer zijn de jonge bewoners actief betrokken. Door deel te nemen aan verschillende activiteiten konden zij input leveren op het ontwerp en verdienden zij ‘matspunten’. Degene met de meeste matspunten mocht uiteindelijk als eerste een woning kiezen. Tijdens het proces is onder andere met toekomstige bewoners ontworpen door met piepschuim de woningen 1:1 na te bouwen. Space-S bestaat uit kamers, studio ’s, appartementen, lofts, gecombineerde woonwerkruimtes voor studenten en begeleid wonen. Diverse gemeenschappelijke ruimtes, serres en gemeenschappelijke terrassen bieden ruimte voor ontmoetiing.

Referentie voor

Community based development: Community building en ontwerpen Nieuwe collecitiviteit: Gezamenlijk beheer gebouw en buitenruimte

Thema’s

Community building, betaalbaar

Almere Duin - Almere Referentie voor

Bouwen in een landschap, natuurinclusief bouwen, klimaatbestendig

Thema’s

Natuur, landschap, bijzonder woonmilieu

Omschrijving

In een nieuw aangelegd duinlandschap zijn circa 3.000 woningen gerealiseerd. Ook zijn er voorzieningen gerealiseerd als horeca, zorgvoorzieningen, onderwijs, kantoren en recreatie voorzieningen. Almere Duin is ingedeeld in vijf verschillende delen met elk een eigen karakter, sfeer en woonmilieu. De drie duingebieden worden gescheiden door twee bosrijke delen. In Almere Duin zijn zowel appartementen als eengezinswoningen te vinden. Bij de ontwikkeling van de woningen is het landschap leidend. De hoogtelijnen van de woningen bewegen dan ook mee met het omliggende landschap.

Knarrenhof - Zwolle Referentie voor

Community based development: co-creatie Nieuwe collectiviteit: gezamenlijk beheer van de binnenhoven

Thema’s

Sociale cohesie, zorg, zelfstandig maar toch samen, duurzaamheid

Omschrijving

Woonvorm voor iedereen, maar in de praktijk vooral 60-plussers die zo lang mogelijk zelfstandig willen blijven wonen, maar tegelijkertijd elkaar helpen waar nodig. De woningen in het eerst opgeleverde complex in Zwolle zijn gebouwd rondom twee hofjes, die zo privacy en veiligheid bieden. De woningen zijn levensloopbestendig gebouwd en zowel in de sociale huur, vrije sector huur als in de koop. Ook op andere plekken in Nederland wordt gewerkt aan ontwikkelen van een Knarrenhof. Centraal staat steeds een groep bewoners die al voor de ontwikkeling samen een community vormen.

Strandeiland, IJburg - Amsterdam Referentie voor

Bouwen in een landschap, natuurinclusief bouwen, energieneutraal, nieuwe mobiliteit

Thema’s

Natuurinclusief, duurzaamheid, landschap, groen, energieneutraal

Omschrijving

Strandeiland biedt plaats aan 8.000 woningen die gezamelijk een duurzame wijk vormen. Alle woningen worden natuurinclusief gebouwd, het eiland wordt energieneurtraal en voor mobiliteit geldt emissievrij als de norm. De buurt bestaat uit twee eilanden (Pampusbuurt en Muiderbuurt). Ieder eiland heeft zijn eigen architectuur, stedenbouwkundige opzet en verschilt zo qua karakter en woonsfeer van de ander. Beide eilanden hebben gemeen dat de openbare ruimte een sterk groen karakter heeft. Naast woningen komen er op Strandeiland ook scholen, sportvelden, detailhandel en horeca.

Bijlage I Concept-verslag workshop Purmer Zuid Zuid Datum: Tijd: Via:

22 april 2020 9.00 – 11.00 uur Microsoft Teams, online

Aanwezigen • Robert Leever, gemeente Purmerend, strategie • Petra Hania, gemeente Purmerend, projectleider Vurige Staart en beoogd projectleider Purmer Zuid Zuid • Michel Geijssens, gemeente Purmerend, ecologie • Harm Jan Stalman, gemeente Purmerend, programma 2040 • Marc Jansen, gemeente Purmerend, stedenbouw • Peter de Graauw, gemeente Purmerend, stedenbouw • Fred Bouwman, gemeente Purmerend, planologie en structuurvisie/omgevingsvisie • Tom Schilder, gemeente Purmerend, verkeer en vervoer • Milou van Putten, gemeente Purmerend, wonen • Randy Mantoua, gemeente Purmerend, planeconoom • Nadav Haran, Provincie Noord-Holland, regiocoördinator RO • Jan-Jaap Visser, Provincie Noord-Holland, wonen • Rob van den Hof, Provincie Noord-Holland, verkeer • Femke Veerman, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, regioadviseur • Livina Tummers, Staatsbosbeheer, adviseur vastgoedportefeuille • Jan Vrielink, Staatsbosbeheer, locatie ontwikkelaar • Henkjan Jongbloed, de groep Plegt-Vos Vastgoedontwikkeling en Zondag Ontwikkeling • Wim Jan Schotten, de groep Plegt-Vos Vastgoedontwikkeling en Zondag Ontwikkeling • Ernst-Jan Companje, de groep Plegt-Vos Vastgoedontwikkeling en Zondag Ontwikkeling • Guido Wallagh, Inbo, partner-adviseur • Joost van den Hoek, Inbo, senior stedenbouwkundige • Coen Hermans, Inbo, adviseur Afwezig • Maarten Zon, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (met

afmelding)

Workshop Purmer Zuid Zuid

Op woensdag 22 april heeft een online workshop plaatsgevonden met vertegenwoordigers van de gemeente Purmerend, de provincie Noord-Holland, Staatsbosbeheer, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en de groep Plegt-Vos Vastgoedontwikkeling en Zondag Ontwikkeling. Doel van deze online workshop was het verkennen en uitwisselen van thema’s, ambities en verwachtingen over de ontwikkeling van Purmer Zuid Zuid. Hierbij zijn onder meer vragen aan de orde gekomen als: voor wie zou Purmer Zuid Zuid bedoeld kunnen zijn, wat voor sfeer en verstedelijking vraagt dit en welke thema’s vragen (bijzondere) aandacht? De workshop bestond uit vijf delen. Ieder deel begon met een presentatie gegeven door Joost van den Hoek, senior stedenbouwkundige bij Inbo. Vervolgens zijn per deel vragen aan de orde gekomen en ontstond een discussie.

Belangrijkste bevindingen

De online workshop leverde de volgende, eerste inzichten op: • • • •

Purmerend is op weg om van groeikern te veranderen in een complete stad. Purmer Zuid Zuid is de laatste uitbreiding aan de stadsrand en biedt daarmee de laatste unieke kans om specifieke en onderscheidende woonmilieus toe te voegen. Gezien de prachtige landschappelijke omgeving ligt het voor de hand om groen en groene verbondenheid tot de kernkwaliteit van Purmer Zuid Zuid te maken. Een eerste bespreking van de drie denkrichtingen brengt de wens naar voren om verder te verkennen hoe verschillende nieuwe doelgroepen in Purmer Zuid Zuid kunnen landen. Hierbij wordt gedacht aan: - de meer welvarende gezinnen die willen doorstromen in - Purmerend of vanuit de (noordelijke) regio niches aan de bovenkant van de markt - ondernemers die werken aan huis of in de nabijheid van hun woning in Purmer Zuid Zuid (i.c. ruimte voor kleinschalige werkgelegenheid).

Deel I – Historisch perspectief

Purmerend heeft een rijke geschiedenis. Wanneer deze in vogelvlucht bezien wordt, zouden vier fasen onderscheiden kunnen worden. Deze vier fasen - Hollandse Handelsstad, Agrarisch Knooppunt, Suburbia en Complete Woonstad – zijn aan de deelnemers van de workshop voorgelegd. Herkent men deze fasen? Staat Purmerend aan de vooravond van een nieuwe fase? Wat kan de ontwikkelingsgeschiedenis van de stad en het landschap betekenen voor Purmer Zuid-Zuid? Reacties • De vier fasen worden herkend. • Purmerend gaat een nieuwe fase in. Maar door deze fase als ‘Complete woonstad’ te betitelen, wordt er tekort gedaan aan de integraliteit. Purmerend werkt aan een ‘Complete stad’, waarbij het gaat om woning, om voorzieningen, om nieuwe vormen van mobiliteit (met nadruk op langzame verkeer en ov), om werkgelegenheid, om cultuur en om ‘nieuwe’ opgaven (zoals de klimaatverandering en verduurzaming). • In de historische kenschets wordt teveel de nadruk gelegd op wonen en verstedelijking. De dominantie van het landschap is even bepalend voor de ontwikkelingsgeschiedenis en toekomst van Purmerend.

Naast de specificatie van het stedelijk gebied, zoals opgenomen in de presentatie, verrijkt de discussie over Purmer Zuid Zuid zich door meer duiding te geven aan het landschap (functies, waarden, kansen, bedreigingen) en de toekomstige betekenis van het Purmerbos in relatie tot de doorontwikkeling van Purmerend en de toekomst van de Purmer. • Purmerend groeit qua bewonersaantal, maar minstens zo belangrijk is het meer divers worden van de samenleving. Hierbij speelt vergrijzing, het hierbij behorende leefpatroon en de vraag naar specifieke woonvormen en voorzieningen, een belangrijke rol. De centrumontwikkeling speelt in op de veranderende demografie en hierbij passende leefstijlen. Maar ook elders in Purmerend, waaronder de woonwijken uit de jaren ‘70/’80, zal de veranderende bevolkingssamenstelling invloed hebben. • Op de kaarten met ontwikkelingen voor de komende tijd ontbreekt Zuidoostbeemster, onderdeel uitmakend van de fusiegemeente Beemster (1 januari 20220).

Deel II – Plek en regio

Er kan vanuit verschillende invalshoeken en schaalniveaus gekeken worden naar Purmer Zuid Zuid. In de presentatie worden er drie onderscheiden: Purmer Zuid Zuid in relatie tot Purmerend en de omliggende gemeenten; Purmer Zuid Zuid in relatie tot Noord-Holland-Noord (de noordelijke oriëntatie); en Purmer Zuid Zuid in relatie tot Noord-Holland-Zuid (de zuidelijke oriëntatie). Leveren deze verschillende invalshoeken verschillende ideeën op voor Purmer Zuid Zuid? Op wie zou Purmer Zuid Zuid zich kunnen of moeten richten? En hoe kan Purmer Zuid Zuid zich onderscheiden? Reacties • De drie schaalniveaus roepen verschillende oriëntaties op en ondersteunen het gesprek over de positionering en profilering van Purmer Zuid Zuid. Tijdens de workshop kwam in het bijzonder naar voren dat Purmer Zuid Zuid zich moet richten op een onderscheidend woonmilieu dat ook bijdraagt aan de economische structuurversterking van Purmerend en dit deel van de regio. • Als positionering wordt dan gedacht aan: (a) de meer welvarende gezinnen die willen doorstromen in Purmerend of vanuit de (noordelijke) regio, (b) niches aan de bovenkant van de markt; en (c) ondernemers die werken aan huis of in de nabijheid van hun woning in Purmer Zuid Zuid (i.c. ruimte voor kleinschalige werkgelegenheid).

• Een dergelijk bijzonder woonmilieu, dat de variëteit aan woonmilieus binnen Purmerend versterkt, vraagt veel van het landschap en integratie van ‘nieuwe’ opgaven. • De gemeente is, dankzij het relatief grote grondeigendom in Purmer Zuid Zuid, in de gelegenheid om te sturen en te faciliteren op kwaliteit en onderscheidend vermogen. • Woon- en verkeersonderzoeken laten verschillende bewegingen zijn. Zo laat verkeersonderzoek zien dat de bewegingen naar het zuiden vooral werk gerelateerd zijn, terwijl er ook veel bewegingen naar het noorden zijn die meer gerelateerd zijn aan vrije tijd en dagelijks leven. WIMRA 2019 laat zien dat bewoners uit Noord-Holland-Zuid Purmerend weten te vinden. • Purmerend vervult een functie voor de lokale en regionale woningbehoefte.

Deel III – Context analyse

In het derde deel van de workshop wordt ingezoomd op de locatie zelf en de directe omgeving ervan. In de presentatie komen hiervoor aan de orde het landschap, de voorzieningen, de menging van milieus in Purmerend (met een woon-, centrum- en werkkant), natuur en verbindingen, openbaar vervoer, langzaam en autoverkeersverbindingen, ecologie en duurzaamheid. Wat zijn de belangrijkste omgevingskwaliteiten? Hoe verhouden Purmer Zuid Zuid en Vurige Staart zich tot elkaar? Hoe kan het Purmerbos betrokken worden bij de ontwikkeling? En hoe kan, door een combinatie van opgaven, Purmer Zuid Zuid tot een bijzonder en onderscheidend gebied worden? Reacties • Het landschap in brede betekenis van het woord (natuur, ecologie, recreatie, klimaat) is niet alleen de ‘natuurlijke’ onderlegger van Purmer Zuid Zuid, maar ook een kans om het gebied zelf een eigen sfeer en uitstraling te geven en verbindingen te leggen en te versterken op hoger schaalniveau. De opgave is hier: schakelen tussen schalen. Met als constante factor: natuurinclusief ontwikkelen. • In het verlengde hier wordt de vraag opgeroepen hoe het Purmerbos optimaal benut kan worden. • Een eigentijdse wijk vraagt om focus op langzaam verkeer en openbaar vervoer (hetzij via de bekende voorzieningen, hetzij meer op maat-voorzieningen).

Wil Purmer Zuid Zuid met de bus goed verbonden raken, dan heeft dit impact op zowel de nieuwe ontwikkeling als de lijnvoering door Purmerend heen. • Vraag die tijdens de workshop opkomt of de beoogde doelgroepen (zie deel II) zich voldoende aangetrokken voelen tot ov en langzaam verkeer. Indien het gaat om op Purmerend en omgeving georiënteerde bewoners, zoals beoogd, dan ligt hier wel degelijk een kans. • Voorkom dat mobiliteit – met nadruk op ov en langzaam verkeer (fiets) – achter loopt op de verstedelijking. Probeer het om te draaien. • De hub bij Vurige Staart ligt ruimtelijk bezien redelijk dichtbij Purmer Zuid Zuid, maar is zeker in mentale zin nog behoorlijk ver verwijderd. • De bereikbaarheid van Purmer Zuid Zuid – via verschillende modaliteiten – is nog een opgave op zich. Mogelijk roept dit, rondom modaliteiten, verschillende dichtheden/ vervoerswaarden op. • Waterveiligheid (waaronder de omgang met de waterkering) vraagt om een inclusieve ontwerpaanpak. • Vanuit de gemeente wordt de Westerweg als duidelijke begrenzing opgeroepen. De marktpartijen zien ook bredere kansen voor ontwikkeling.

Deel IV – Eerste denkrichtingen naar gebiedsconcepten

Ter voorbereiding op de verkenning over positie, profiel en doelgroepen zijn drie denkrichtingen voorbereid. Elke denkrichting kiest voor een bepaalde doelgroep, ontsluiting, look & feel, functiemix, invulling van duurzaamheidsambities, voorzieningenniveau, verkaveling, woningtypen, relatie met het landschap en natuurbeleving. Door deze invalshoeken met elkaar te combineren, ontstaan drie eerste gebiedsconcepten, waarbij het nadrukkelijk gaat om een aanzet voor de discussie over thema, ideeën en verwachtingen. In de presentatie wordt voorgelegd het gebiedsconcept ‘Laatste uitbreiding van Purmerend’, ‘Dichterbij Amsterdam’ en ‘Lustoord in de Metropool’. Welke eerste reacties roepen deze denkrichtingen op? Reacties • Interessant om verschillende thema’s met elkaar te combineren. • De discussie die hiervoor al gevoerd is, biedt al aanknopingspunten met onderdelen van de denkrichtingen. Met name waar het gaat om doelgroep, onderscheidend milieu en benutten van omgevingskwaliteiten. • Bereikbaarheid: dit thema verdient meer aandacht voor Purmer Zuid Zuid. • Dichtheden: de discussie over Purmer Zuid Zuid wordt verrijkt om de impact op dichtheden – mogelijk ook verschillende dichtheden binnen het gebied – nader te verkennen. • Verbinding met Purmerbos, de Purmer, maar ook Vurige Staart – ofwel de oost-westverbinding – vraagt om nadere specificatie.

Deel V – Vervolg

Aan het eind van de online workshop wordt verkend wat de vervolgstappen zijn. Afgesproken wordt: • Verslag van online workshop maken. • Redeneerlijn of zelfs raamwerk – ruimtelijk, programmatisch – opstellen om discussie met voorlopige uitkomsten uit workshop een vervolg te geven. In deze redeneerlijn of raamwerk aangeven wat de essentie zou kunnen worden van Purmer Zuid Zuid, maar ook in herinnering roepen welke thema’s (voorlopig) minder aandacht in workshop hebben gekregen. Oftewel: waarom doorgaan en wat (tijdelijk) parkeren? • Vervolggesprek.