B toegankelijkheidsagenda-gemeente-Purmerend-juni-2022

Juni 2022

Toegankelijkheidsagenda

Inleiding Toegankelijkheid is een inmiddels veelbesproken onderwerp binnen de gemeente Purmerend. College en raad zijn de afgelopen twee jaar een aantal keer met elkaar in gesprek gegaan over de toegankelijkheid van onder andere de openbare ruimte en maatschappelijke voorzieningen en diensten. De gemeente werkt samen met (belangen)organisaties en maatschappelijke partners in de stad om de samenleving toegankelijker te maken. Toegankelijkheid maakt bovendien steeds meer integraal onderdeel uit van alle beleids- en uitvoeringsprocessen binnen onze dienstverlening. De gemeente zet zich er voortdurend voor in om aandacht voor toegankelijkheid in interne en externe processen stapsgewijs te vergroten en te verankeren. Het is belangrijk om te erkennen dat toegankelijkheid blijvend aandacht vraagt. Toewerken naar een toegankelijke samenleving is een marathon, geen sprint. In de raadscommissie van november 2021 hebben de commissie en wethouder met elkaar afgesproken dat er in 2022 een uitwerking van het toegankelijkheidsbeleid wordt gepresenteerd. Deze toegankelijkheidsagenda bevat de thema’s die uit eerdere gesprekken met commissie en raad zijn gekomen. Ook betreft deze agenda een financiële uitwerking van het beoogde beleid.

De uitwerking van de agenda ziet er als volgt uit: • Visie op toegankelijkheid • Wat hebben we al gedaan en wat heeft het gekost? o Verkiezingen o Openbaar toilet Schapenmarkt o Week van de Toegankelijkheid 2020/2021 o Digitale toegankelijkheid o Toegankelijkheid vastgoed • Wat willen we nog doen en wat kost dat? o Bewustwording o Digitale toegankelijkheid o Openbare ruimte o Inritten en gidslijnen o Vastgoed o Haltetoegankelijkheid o Verkiezingen • Totale kosten en vervolg

2

Visie op toegankelijkheid Nederland kampt al jaren met vergrijzing, en momenteel zelfs met dubbele vergrijzing1. Dat betekent dat niet alleen het aandeel 65-plussers groeit – van 12,8% in 1990 naar 19,8% in 2020 – maar ook het aantal 80-plussers. Purmerend is hierin geen uitzondering, zoals de bevolkingsprognose ons laat zien2. Ook kampt een aanzienlijk deel van de Purmerendse bevolking met een beperking: • 36% van de inwoners heeft één of meer langdurige aandoeningen • 5% van de inwoners heeft een gehoorbeperking • 7% van de inwoners heeft een gezichtsbeperking • 11% van de inwoners heeft een mobiliteitsbeperking • 9% van de inwoners is laaggeletterd Deze informatie laat ons zien dat een goed toegankelijke stad van cruciaal belang is om Purmerend toekomstbestendig te houden, en te zorgen dat mensen er prettig kunnen wonen, werken en leven. De gemeente heeft wat betreft haar toegankelijkheidsbeleid daarom een stip op de horizon gezet: “Purmerend is een toegankelijke samenleving waar iedereen – ook inwoners met een beperking – zo volwaardig en gelijkwaardig mogelijk kan meedoen.

We zorgen er samen met inwoners, ondernemers en organisaties voor dat het vanzelfsprekend is dat dit kan.” De afgelopen twee jaar heeft het college de gemeenteraad diverse keren geïnformeerd over de voortgang van het toegankelijkheidsbeleid, en de manieren waarop de gemeente binnen de bestaande budgetten en kaders zorgt dat de stad toegankelijker wordt. Gesproken is bijvoorbeeld over het Wmo- en Participatiebeleid, waarmee we zorgen dat de meest kwetsbare mensen kunnen meedoen in de samenleving. Maar ook over hoe onze reguliere gemeentelijke processen – zoals de groen- en afvaldiensten, de wegbeheerders en het KCC – bijdragen aan een leefbare stad. Daarnaast zorgt de sociaalmaatschappelijk infrastructuur van de gemeente en partnerorganisaties – denk hierbij aan het wijkmanagement en jeugd- en sociale wijkteams – ervoor dat inwoners met hulp- en ondersteuningsvragen ergens terecht kunnen. Verder zorgen we er met speciale ontheffingen voor dat mensen met een beperking, bijvoorbeeld met het Aanvullend Openbaar Vervoer, toch de binnenstad kunnen bereiken. Tegelijkertijd merken we dat we op een nieuw punt zijn aangekomen in het toegankelijkheidsbeleid. De gemeente heeft momenteel geen budget voor toegankelijkheid, en bestaande budgetten bieden beperkte mogelijkheden.

Voor bepaalde onderwerpen zijn duurzame en grootschaligere oplossingen nodig die een aanvullende financiële investering vergen. Er zijn hiervoor geen rijksgelden beschikbaar om op terug te vallen. De gemeenteraad zal daarom financiële afwegingen moeten maken voor maatregelen om de toegankelijkheid te verbeteren. In deze toegankelijkheidsagenda lichten we toe om welke afwegingen dit gaat.

1

Website Centraal Bureau voor de Statistiek: https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboardbevolking/leeftijd/ouderen 2 Website Purmerend in Cijfers: https://purmerend.incijfers.nl/dashboard/mosaic/bevolkingsprognose/

3

Wat hebben we al gedaan en wat heeft het gekost? Binnen bestaande kaders en budgetten is de afgelopen tijd al het een en ander gedaan om toegankelijker te worden voor inwoners en bezoekers. Om het financiële overzicht compleet te maken zetten wij deze investeringen hier op een rij. Verkiezingen Omdat het belangrijk is dat iedereen die dat wil en daartoe gerechtigd is zelfstandig kan stemmen heeft de gemeente tijdens zowel de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2021 als de Gemeenteraadsverkiezingen van november 2021 een toegankelijk stemhokje ingericht. Dit hokje was extra breed en voorzien van een toegankelijke ‘stemmal’ met braille-functie en een Soundbox waarop de kieslijsten in audiovorm konden worden beluisterd. Kosten voor deze faciliteiten bedroegen in totaal €8.686,63 en zijn gedekt met incidentele coronagelden. In het volgende hoofdstuk wordt toegelicht welke kosten daar naar schatting bij zullen komen voor de aankomende jaren als er nieuwe verkiezingen plaatsvinden. Openbaar toilet Schapenmarkt Op de Schapenmarkt wordt een toegankelijke openbare toiletvoorziening geplaatst. Het toilet is rolstoeltoegankelijk en kan handsfree worden bediend. Om het toilet niet alleen standaard, maar juist extra toegankelijk te maken, is een extra bedrag van €12.500,- uitgegeven.

Week van de toegankelijkheid 2020/2021 Tijdens de Week van de Toegankelijkheid, jaarlijks in oktober, organiseerde de gemeente in 2020 een inclusief evenement, onder de titel Gamen Zonder Drempels, in het Esports Stadium H20. Mensen met een beperking – wat voor beperking dan ook – konden hier een hele middag terecht om gebruik te maken van de nieuwste gamefaciliteiten die H20 beschikbaar heeft. Wegens plots aangekondigde coronamaatregelen moesten wij dit evenement echter kort van tevoren afzeggen. Gelukkig kon dit worden verzet naar oktober 2021, en heeft het evenement toen alsnog met veel succes plaatsgevonden. Kosten voor dit evenement konden uit het reguliere welzijnsbudget worden gedekt en bedroegen €16.633,08. Digitale toegankelijkheid Net zoals dat gebouwen toegankelijk moeten zijn voor bijvoorbeeld rolstoelgebruikers, moeten websites toegankelijk zijn voor bijvoorbeeld mensen met een visuele of auditieve beperking of laaggeletterde mensen. Er wordt daarom hard gewerkt aan digitale toegankelijkheid binnen de digitale omgevingen van de gemeente Purmerend. Met de komst van de nieuwe websites en de inzet van een werkgroep digitale toegankelijkheid hebben we ervoor gezorgd dat de digitale omgeving van de gemeente een stuk toegankelijker is geworden.

Dat gaat niet alleen om de algemene website en bijbehorende sub-websites, maar ook om intranet, applicaties en andere digitale diensten. De gemeente zet momenteel trainingen in voor medewerkers om de digitale dienstverlening te verbeteren; het gaat om trainingen over schrijven in duidelijke taal en het succesvol omzetten van content van word-bestanden naar pdf-bestanden. Dit alles in lijn met de wettelijke toegankelijkheidsnormen WCAG 2.1 AA. Kosten voor deze trainingen bedragen € 31.400 en worden bekostigd uit het organisatie-brede opleidingsbudget.

4

Toegankelijkheid vastgoed Tijdens de verbouwing van Theater de Purmaryn in 2015 is rekening gehouden met toegankelijkheid. Zo is de ingang backstage aan gepast voor rolstoelgebruikers, zijn er mindervalidetoiletten aangelegd en zijn er meer zitgelegenheden aangebracht voor het ouder wordende publiek. Naar schatting hebben deze extra voorzieningen gezorgd voor extra kosten van €200.000,-. Ook bij de huidige verbouwing van P3 tot een integraal muziekcentrum worden waar mogelijk aanpassingen meegenomen die de toegankelijkheid van het pand vergroten, hetgeen in de uiteindelijke ontwerpen zal leiden tot extra kosten.

5

Wat willen we nog doen en wat kost dat? In deze paragraaf zetten we uiteen wat we nog willen doen om de toegankelijkheid te vergroten en hoe dit zich verhoudt tot de financiële cyclus. Bewustwording In de commissie van november 2021 is gebleken dat bewustwording over toegankelijkheid hoog op de agenda staat. De gemeente wil graag een interne én externe bewustwordingscampagne inzetten om het belang hiervan aan te geven en de aandacht voor een goede algehele toegankelijkheid te vergroten. Hiermee komt toegankelijkheid nog beter op de radar bij de gemeentelijke organisatie, maatschappelijke netwerkorganisaties, inwoners en ondernemers in de stad. Met een grotere bewustwording creëren we meer draagvlak en organisatiekracht om samen te komen tot een nog meer toegankelijke gemeente. De interne campagne richt zich op de gemeentelijke organisatie, de externe campagnes op inwoners, ondernemers in onder andere de binnenstad, en maatschappelijke organisaties. Voor de uitvoering van dergelijke bewustwordingscampagnes is in de kadernota een bedrag van €230.000,- opgenomen. De gemeenteraad besluit hierover bij de vaststelling van de kadernota 2023. Digitale toegankelijkheid Zoals in de vorige paragraaf al werd benoemd staat ook digitale toegankelijkheid hoog op de agenda bij de gemeente.

De gehele digitale omgeving is door de fusie tussen Purmerend en Beemster vervangen, en hierbij is gelijktijdig gewerkt aan het toegankelijk maken hiervan. Hiervoor zijn diverse panelsessies gehouden met ervaringsdeskundigen, om zo te zorgen dat ook mensen met beperkingen goed gebruik kunnen maken van de digitale diensten van de gemeente. In dit kader wordt momenteel ook door de griffie gekeken naar de mogelijkheid om live ondertiteling toe te voegen aan raads- en commissievergaderingen. De nieuwe digitale omgevingen – de websites, applicaties, intranet en andere digitale diensten – moeten worden getoetst op toegankelijkheid, om te bepalen of de gemeente inmiddels voldoet aan de wettelijke verplichtingen. Dat kan via een quick scan gevolgd door een complete audit, en de eenmalige kosten hiervan bedragen in totaal €3.155,-. Resultaten van de scan en audit geven inzicht in hoe we onze digitale omgevingen nog toegankelijker kunnen maken. Openbare ruimte Er is door de gemeenteraad gekozen voor een onderhoudsniveau C voor straten en wegen in de openbare ruimte. De tot nu toe beschikbare beheerbudgetten zijn afgestemd op deze standaard. In het coalitieakkoord 2022-2026 ‘Samen op Koers’ spreekt het college de ambitie uit het onderhoudsniveau van de straten en wegen te verhogen van C- naar B-niveau.

Een uitvoeringsplan hiervoor komt terug in de nieuwe beheerplannen, en wordt via die weg aan de raad voorgelegd. Belangrijke kanttekening hierbij is echter dat beheerplannen en het bijbehorende onderhoud van de openbare ruimte gaan over beheer, niet verbetering.

6

Tegelijkertijd weten we, bijvoorbeeld door de signalen die de gemeente binnenkrijgt via belangengroep Totaal Toegankelijk Purmerend en het Melddesk-systeem, dat situaties in de openbare ruimte soms vragen om aanpassing en vernieuwing in plaats van vervanging van het oude. Daarom is het wenselijk en noodzakelijk om een structureel budget te hebben voor het direct kunnen oplossen en verbeteren van toegankelijkheidsvraagstukken in de openbare ruimte. Dit bedrag wordt opgenomen in de nieuwe beheerplannen en wordt via die weg voorgelegd aan de raad. Inritten en gidslijnen De gemeente wil een integraal onderzoek doen naar de gehandicapteninritten en geleideroutes (gidslijnen). Het onderzoek zal dan worden uitgevoerd in de hele gemeente, en specifiek ook in de binnenstad. Enerzijds moet overzicht komen van de precieze ligging van alle huidige inritten en gidslijnen. Anderzijds moet met experts en ervaringsdeskundigen gekeken worden naar mogelijke en noodzakelijke uitbreidingen van de inritten en gidslijnen. Kosten voor een integraal en multidisciplinair onderzoek bedragen €30.000. Dit leggen we ter besluitvorming voor aan de raad in de begrotingsbehandeling. Vastgoed De gemeente is al enige tijd samen met partners als Spurd en Clup aan het kijken naar de toegankelijkheid van het maatschappelijk vastgoed.

Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de buurthuizen, schoolgebouwen, jongerencentra, sportverenigingen en het stadhuis. In het najaar van 2021 heeft adviesbureau Ongehinderd bovendien op eigen initiatief een ronde gedaan langs een aantal locaties om vanuit een professionele en juridische blik te kijken naar de mate van toegankelijkheid van elke locatie. Dit is gedaan vanuit de huidige wettelijke kaders, en het rapport maakt onderscheid tussen grootschalige aanpassingen – die kostbaarder zijn – en simpele aanpassingen of quick wins – die relatief weinig geld zullen kosten. Resultaten van dit onderzoek zijn vastgelegd in adviesrapporten die tegen betaling beschikbaar zijn. Kosten van deze adviesrapportages voor in totaal 37 gemeentelijke locaties bedragen €33.000,-. Om dit inzicht zelf te verwerven zouden wij externe expertise moeten inhuren. We verwachten dat deze inhuur ten minste een gelijk bedrag kost. Dit leggen we ter besluitvorming voor aan de raad in de begrotingsbehandeling. Uit eerdere eigen inventarisaties van de gemeente en samenwerkingspartners is gebleken dat we bepaalde investeringen sowieso al kunnen doen, zoals het rolstoeltoegankelijk maken van bepaalde sportaccommodaties door het aanleggen van hellingen bij de drempels. Hiervoor is een bedrag van €1.000,- nodig. Dit bedrag vinden we binnen de beschikbare begrotingsruimte.

Haltetoegankelijkheid In samenwerking met de Vervoerregio Amsterdam (VRA) is gekeken naar de toegankelijkheid van de bushaltes in Purmerend en Beemster.

7

De gemeente Purmerend heeft in vergelijking met de andere gemeenten uit de vervoerregio bovengemiddeld toegankelijke bushaltes3. Het onderzoek toont aan dat bushaltes in de gemeente voor 54% toegankelijk zijn, en dat 55% van busreizigers daarmee gebruik maakt van toegankelijke haltes. De VRA heeft onderzocht hoe de haltetoegankelijkheid binnen de regio kan worden verbeterd. Voor de gemeente Purmerend is berekend dat met een set van 35 makkelijke ingrepen – quick wins – de algehele haltetoegankelijkheid nog een stuk verbeterd kan worden. Het gaat hierbij om zaken als het aanleggen van gidslijnen en instapmarkeringen, en ingrepen om te zorgen dat deze lijnen en markeringen beter op elkaar aansluiten. Daarmee zouden we naar een haltetoegankelijkheid van 74% gaan, waarmee 79% van de busreizigers gebruik gaan maken van toegankelijke haltes. Deze ingrepen vergen een investering van €20.000,-. Dit leggen we ter besluitvorming voor aan de raad in de begrotingsbehandeling. Om de overige 26% van de haltes toegankelijk te maken zijn grootschalige investeringen nodig. De gemeente kiest ervoor om deze mee te nemen in herinrichtingsprojecten die de komende jaren gepland staan. Enerzijds omdat dit kostenbesparend en efficiënt is, anderzijds omdat het daarnaast ook effectiever is om bij het herinrichten van straten meteen de haltes mee te nemen.

Daarmee kan worden bereikt dat waar het gaat om de omliggende openbare ruimte en de halte op elkaar aansluiten in de mate van toegankelijkheid. Verkiezingen Tijdens verkiezingsjaren zal de gemeente opnieuw kosten maken voor het toegankelijk maken van de stemprocedure. Er zullen opnieuw stemmallen en ingesproken kieslijsten worden ingekocht. Op basis van de kosten die hiervoor in 2021 zijn gemaakt gaat dit om een bedrag van €4.500,- per verkiezing. In bepaalde jaren (ongeveer om de zes jaar) wordt dit een hoger bedrag van €5.200,-, omdat de Soundbox periodiek vervangen moet worden. Tot slot moeten er eenmalig tegels worden aangeschaft om tijdens de verkiezingen gidsroutes aan te leggen bij het stadhuis, zodat de inwoners met een visuele beperking die gebruik maken van de toegankelijke stemmal zelfstandig hierheen kunnen navigeren. Kosten hiervan zijn eenmalig en bedragen €4.650,-.

3

De gemeente Purmerend staat van de veertien gemeenten in de vervoerregio op de tweede plek als het gaat om het percentage toegankelijke bushaltes, en is daarmee bovengemiddeld toegankelijk.

8

Totale kosten Onderwerp Bewustwording; maken en uitvoeren van een driejarige bewustwordingscampagne Digitale toegankelijkheid; audit Inritten en gidslijnen; onderzoek Vastgoed; rapportages Vastgoed; quick wins Haltetoegankelijkheid; aanpassingen haltes Verkiezingen; faciliteiten toegankelijke verkiezingen Verkiezingen; tegels

Bedrag €230.000 €3.155 €30.000 €33.000 €1.000 €20.000 €4.500/€5.200 €4.650

Eenmalig of structureel Eenmalig (verspreid over drie jaar) Eenmalig Eenmalig Eenmalig Eenmalig Eenmalig Structureel (kosten per verkiezing) Eenmalig

In totaal komen we daarmee uit op een incidenteel bedrag van €321.805,- en een structureel bedrag van €4.500/€5.200,-4 per verkiezing.

4

Het bedrag per verkiezingen is in principe €4.500,-, behalve in jaren dat de Soundbox vervangen moet worden. Dan is het bedrag €5.200,-.

9