B -raadsmemo-22-mei-2024-aanpassing-pva-behoud-oorlogsmonumenten-gemeente-purmerend

MEMO

Aan Van Datum Onderwerp Bijlage Registratienummer

: Gemeenteraad : Wethouder Verkroost : 22 mei 2024 : Behoud oorlogsmonumenten in gemeente Purmerend : Geactualiseerd overzicht oorlogsmonumenten (plan van aanpak) : 1598553

Op 15 mei jl. is het voorstel ‘behoud oorlogsmonumenten in gemeente Purmerend’ in de vergadering van Commissie Maatschappelijk besproken. Naar aanleiding van deze commissiebespreking en de informatie aangeleverd door de inspreker bij dit agendapunt, stuur ik u, conform toezegging, een geactualiseerd overzicht oorlogsmonumenten in gemeente Purmerend. Geactualiseerd overzicht oorlogsmonumenten in plan van aanpak behoud oorlogsmonumenten De tekstuele wijzigingen ten opzichte van het oorspronkelijke overzicht zijn: -

Wijziging omschrijving ‘herdachte groepen’ plaquette Kerckhaen te Westbeemster Wijziging omschrijving ‘soort monument’ monument Zuiderweg 41 te Zuidoostbeemster

Daarnaast is er een gedenkplek aan het overzicht toegevoegd: -

De plaquette Rijperweg 99 te Middenbeemster

Bekendheid overzicht gedenkplekken in gemeente Purmerend Tijdens de commissievergadering is gesproken over de wens voor een overzicht met alle gedenkplekken en de wens om meer bekendheid te geven aan deze gedenkplekken in de gemeente. Naar aanleiding hiervan is contact gezocht met het 4 en 5 mei comité Purmerend, en het 4 mei comité Beemster. Er bestaat een lokale 4 en 5 mei comité website (https://www.4en5meipurmerend.nl/nl/) waarop al veel gedenkplekken worden omschreven (inclusief beeldmateriaal). Met beide comités is afgesproken om die website dé vindplek te laten zijn voor informatie over alle gedenkplekken in onze gemeente. De comités hebben aangegeven ook het gedenkbord slachtoffers van de RHBS (nu in het Jan van Egmond Lyceum) in het overzicht te willen opnemen. Hiermee ontstaat er een voor ieder toegankelijk en compleet overzicht. Het is niet ondenkbaar dat er in gemeente Purmerend nog meer van deze gedenkborden bestaan die momenteel niet bij ons bekend zijn. Mocht dit het geval zijn, dan zullen ook deze, in overleg met de comités, aan het overzicht worden toegevoegd.

Plan van aanpak Oorlogsmonumenten gemeente Purmerend Registratienummer: 1597228 Aanleiding In september 2023 heeft de Stadspartij/Beemster Polder Partij een initiatiefvoorstel ingediend met betrekking tot het oorlogsgraf op het perceel Zuiderweg 41 te Zuidoostbeemster (zie bijlage A). In dit voorstel stelt zij dat in de gemeente meerdere oorlogsmonumenten aanwezig zijn. Eén van deze monumenten is het ‘Monument voor Geallieerde Vliegers’ op het perceel Zuiderweg 41 te Zuidoostbeemster. Dit oorlogsmonument staat op particuliere grond en wordt volledig particulier beheerd. Deze situatie maakt het monument bijzonder en daarom wordt voorgesteld om met de eigenaar mee te denken over de toekomst van dit monument. Gezien de cultuurhistorische en maatschappelijke waarde van oorlogsmonumenten is het wenselijk dat deze monumenten voor de toekomst behouden en ongeschonden blijven, en dat de mogelijkheid tot herdenken blijft bestaan. Daarom stelt zij voor: 1. De intentie uit te spreken dat bestaande oorlogsmonumenten in de gemeente voor de toekomst behouden en ongeschonden blijven en gelegenheid blijft tot herdenking bij het monument. 2.

Het college van burgemeester en wethouders te verzoeken uiterlijk in het tweede kwartaal van 2024 uitvoering te geven aan de intentie voor (in ieder geval) het oorlogsmonument op het perceel Zuiderweg 41, te beginnen met het voorleggen van een plan van aanpak aan de gemeenteraad. In reactie op het initiatiefvoorstel heeft het college aangegeven (zie bijlage B) dat zij het initiatief ondersteunt om de intentie uit te spreken dat oorlogsmonumenten in de gemeente behouden en ongeschonden moeten blijven en dat er gelegenheid moet blijven tot herdenking bij de monumenten. De vrijheid waarin we leven is niet vanzelfsprekend en herdenken herinnert ons er aan dat we samen verantwoordelijk zijn om die vrijheid te behouden. Ook voor familie, overige nabestaanden en andere betrokkenen is herdenken bij de oorlogsmonumenten van grote waarde. Het college stelt verder voor om te onderzoeken of het oorlogsmonument op het perceel Zuiderweg 41 te Zuidoostbeemster in aanmerking komt voor de aanwijzing tot gemeentelijk monument. Om zo het behoud van het monument voor de toekomst te borgen. Wanneer de raad het advies overneemt, kan dit onderzoek plaatsvinden in afstemming met in ieder geval de eigenaar van het perceel Zuiderweg 41 en kan het college de gemeenteraad hierover uiterlijk in het tweede kwartaal 2024 informeren.

Na behandeling in de commissie besluit de gemeenteraad op 2 november 2023 het initiatiefvoorstel ongewijzigd over te nemen en het college opdracht te geven in het tweede kwartaal van 2024 een plan van aanpak aan de gemeenteraad voor te leggen voor het behoud van (in ieder geval) het oorlogsmonument op het perceel Zuiderweg 41 te Zuidoostbeemster. Met deze notitie voldoet het college aan deze opdracht. Inventarisatie en plan van aanpak Naar aanleiding van het initiatiefvoorstel is er een inventarisatie gemaakt van alle oorlogsmonumenten en herdenkplekken in gemeente Purmerend gerelateerd aan oorlog. Naast de gevraagde oorlogsmonumenten zijn er in de gemeente Purmerend vijf Stolpersteine (herdenksteentjes bij bijvoorbeeld woonhuizen van slachtoffers van het nationaalsocialisme rond en tijdens de Tweede Wereldoorlog). Ook staat er in de wijk Wheermolen een bronzen beeldje van Anne Frank. Dit beeldje is in 1998 aangekocht door gemeente Purmerend en is daarmee gemeentelijke eigendom. Dit beeldje en de Stolpersteine zijn volledigheidshalve aan het overzicht inventarisatie van oorlogsmonumenten toegevoegd. Uit de inventarisatie komt daarmee het volgende overzicht naar voren:

1

Soort monument Zuil

Locatie Westerweg 50 te Purmerend

Oorlogsgraf

Zuiderweg 41 te Zuidoostbeemster Jaagweg 6 te Purmerend Kaasmarkt 20 te Purmerend

Gedenksteen Plaquette

Gedenksteen

Purmerweg 92 te Purmerend

Gedenksteen

Rijperweg 37 te Middenbeemster Rijperweg te Middenbeemster Jisperweg 55 te Westbeemster

Zuil Plaquette

Plaquette

Kerkplein te Westbeemster

Plaquette

Rijperweg 99 te Middenbeemster

Beeld Anne Frank

H. Schaftstraat/Anne Franklaan te Purmerend Wolthuissingel 1 en Thorbeckekade 12 te Purmerend

Stolpersteine (5 stuks)

Herdachte groepen Verzet Nederland, Koopvaardijpersoneel, Militairen in dienst van het Nederlandse Koninkrijk 19401945 Omgekomen RAF-piloten

Eigenaar Vereniging Purmer Belang

Particulier eigendom

Verzet Nederland

Gemeente Purmerend

Inwoners van Purmerend die zijn omgekomen in de Tweede Wereldoorlog Omgekomen inwoners van Purmerend tijdens de Tweede Wereldoorlog en in Afghanistan Verzet Nederland

Gemeente Purmerend

Raphaëlstichting

Verzet Nederland

Gemeente Purmerend

Parochieleden van Johannes de Doperkerk die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen Omgekomen geallieerde bemanningsleden vliegtuigcrashes (West)beemster Als gevolg van de oorlog omgekomen personen die op enigerlei wijze met De Beemster te maken hebben gehad Anne Frank

R.K. Parochie Maria Moeder van God

Slachtoffers van het nationaal-socialisme rond en tijdens de Tweede Wereldoorlog

Gemeente Purmerend (liggen in de openbare ruimte)

Gemeente Purmerend

Stichting Behoud Kerckhaen

Hair World kappers en Historisch Genootschap Beemster

Gemeente Purmerend

2

Beoordeling behoud oorlogsmonumenten Om te bepalen of voor het behoud van een oorlogsmonument voor de toekomst actie nodig is, wordt onderstaand stappenplan voorgesteld:

Situatie is stabiel - de komende 10 jaar geen veranderingen in eigendomssituatie verwacht. Geen actie nodig In eigendom van een derde partij Situatie vraagt nadere aandacht kans aanwezig dat komende 10 jaar veranderingen optreden in eigendomssituatie

Oorlogsmonument

Nadere actie voorgesteld

In eigendom van de gemeente

Geen actie nodig - behoud is geborgd

Niet voor ieder oorlogsmonument is namelijk nadere actie nodig, aangezien het behoud van het oorlogsmonument vaak goed is geborgd. Bijvoorbeeld doordat de gemeente eigenaar is van het betreffende oorlogsmonument. Voorgesteld wordt om voor de oorlogsmonumenten die geen gemeentelijk eigendom zijn en waarvan de situatie nadere aandacht vraagt omdat de kans aanwezig is dat er de komende tien jaar veranderingen optreden in de eigendomssituatie, het behoud stapsgewijs te onderzoeken. Op basis van de inventarisatie wordt voorgesteld om voor de volgende drie oorlogsmonumenten nader onderzoek te verrichten om te bezien of ook daadwerkelijk nadere actie nodig is: -

Oorlogsgraf/monument op het perceel Zuiderweg 41 te Zuidoostbeemster Plaquette in de Johannes de Doperkerk (Jisperweg 55) te Westbeemster Plaquette kerkplein te Westbeemster

In dit nader onderzoek worden de volgende stappen uitgevoerd: 1- Gesprek met de huidige eigenaar/beheerder van het betreffende oorlogsmonument. Welke veranderingen zijn te verwachten, wat zijn aandachtspunten etc.? 2- Onderzoeken maatschappelijk draagvlak voor het behoud van het betreffende oorlogsmonument. Wordt er door inwoners, nabestaanden of andere betrokkenen veel belang gehecht aan het behoud van het monument? 3- Uitwerken van de opties voor het behoud van het betreffende oorlogsmonument. Hierbij is te denken aan het borgen van de bescherming van het monument (gemeentelijke monumentenstatus), toegankelijkheid, verplaatsing van het monument etc. 4- En indien van toepassing bestuurlijke besluitvorming

3

Financiële consequenties Aan het nader onderzoeken of er actie nodig is om een oorlogsmonument voor de toekomst te behouden, zijn kosten verbonden. Per oorlogsmonument worden deze kosten als volgt geraamd: -

De kosten verbonden aan het gesprek met eigenaar/beheerder, inventarisatie risico’s en onderzoeken maatschappelijk draagvlak bedragen circa € 500,-. Uitwerken opties behoud oorlogsmonument op basis van onderzoek naar de monumentwaardigheid van een oorlogsmonument als gemeentelijk monument € 1.500,-.

Bovendien vraagt het nadere onderzoek per monument ook ambtelijke capaciteit. Voor nu wordt uitgegaan dat deze met prioritering binnen de organisatie kan worden opgevangen. Uitgaande van de drie voorgestelde oorlogsmonumenten bedragen de kosten voor het onderzoek in zijn totaliteit € 6.000,-. Bovenstaande bedragen zijn, zoals beschreven, de kosten verbonden aan het nadere onderzoek. Resultaat van dit nadere onderzoek is een overzicht van de opties die er zijn om een oorlogsmonument voor de toekomst te behouden. Aan het behoud van het betreffende oorlogsmonument kunnen ook kosten verbonden zijn, die op dit moment niet inzichtelijk te maken zijn. Denk daarbij aan het eventueel verplaatsen van een oorlogsmonument, kosten voor het sluiten van overeenkomsten, kosten m.b.t. toegankelijkheid en eventuele onderhoudskosten. Voorgesteld vervolg De gemeenteraad wordt voorgesteld in te stemmen met voorliggend plan en op basis daarvan € 6.000,beschikbaar te stellen om voor drie oorlogsmonumenten nader onderzoek te verrichten.

Bijlagen bij dit plan van aanpak A. Initiatiefvoorstel Stadspartij/BPP incl. besluit gemeenteraad B. Memo reactie college op het initiatiefvoorstel

4