Document · PDF

b-opgavennotitie-omgevingsvisie

Gemeenteraad 27 februari 2025, gemeente PurmerendBij agendapunt: Opgavennotitie Omgevingsvisie8.527 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Opgavennotitie

Omgevingsvisie Purmerend 19 december 2024

Inleiding Deze notitie beschrijft de doelen en opgaven voor de Omgevingsvisie van de gemeente Purmerend. Deze opgavennotitie geeft de resultaten weer van de eerste fase van het opstellen van de Omgevingsvisie. Het is het eerste tussenproduct en geen formele beleidsnota waarover bestuurlijke standpunten worden ingenomen. Het gaat in deze fase om meningsvorming over de opgaven waarvoor onze gemeente staat en komt te staan. Deze opgaven vragen straks in de Omgevingsvisie om verdere bestuurlijke afwegingen. Deze notitie is bedoeld als het fundament waarop we de Omgevingsvisie verder opbouwen. Het is de basis voor de vervolgstap waarin we uiteenlopende toekomstscenario’s voor 2050 uitwerken. Hierin brengen we de opgaven met elkaar in samenhang. De scenario’s en de discussie hierover vertalen we naar een richtinggevend toekomstperspectief als basis voor de Omgevingsvisie. Hierin staan de keuzen voor een gezond, vitaal en toekomstbestendig Purmerend centraal. Met Purmerend bedoelen we in deze notitie de gemeente Purmerend, dus zowel de stad Purmerend als de Beemster en haar dorpen. Als specifiek de stad Purmerend wordt bedoeld, wordt er gesproken over de stad Purmerend. In deze opgavennotitie benoemen we 3 kernopgaven per thema na analyses van diverse ontwikkelingen in Purmerend, nu en naar de toekomst.

Hiervoor hebben we data-analyses gemaakt van autonome ontwikkelingen naast analyses van bestaande visies en beleidsnota’s. De kernopgaven die we in deze notitie verder uitwerken zijn in lijn met de visies en beleidsnota’s die al bestaan en waaraan wordt gewerkt. Ze zijn tot stand gekomen in een open discussie met experts van de gemeente, met private en maatschappelijke partners en met het college van burgemeester en wethouders (B&W) en (een deel van) de gemeenteraad van Purmerend. Niet iedereen hoeft het over alle opgaven of met de invulling ervan eens te zijn. In deze eerste fase gaat het om de aftrap van de discussie: welke opgaven vinden we belangrijk voor de gemeente Purmerend? Wat vindt u de belangrijkste ingrediënten voor de Omgevingsvisie?

Voorwoord

Purmerend maakt zich klaar voor de toekomst! Voor u ligt de opgavennotitie van de Omgevingsvisie. In deze opgavennotitie geven we richting aan de opgaven waar Purmerend de komende jaren voor komt te staan. Het is een eerste stap om te komen tot een Omgevingsvisie met een doorkijk tot 2050. Purmerend groeit door. We wonen, werken, recreëren en leven in onze wijken en dorpen met bijna 100.000 inwoners. Ook in de toekomst is het belangrijk om de ruimte in Purmerend zo in te richten dat de leefomgeving blijft bijdragen aan wat we als gemeente belangrijk vinden.

Als wethouders zijn wij dan ook allebei bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie betrokken. Er spelen thema’s in het fysieke domein die welzijn en gezondheid raken en andersom. We komen nog voor veel keuzes te staan. Daarom nodigen we u graag uit om met ons mee te denken over deze strategische keuzes voor gemeente Purmerend. Zo werken we samen aan een aantrekkelijk Purmerend voor nu en in 2050. Chris Boer: wethouder Gezondheidszorg, Ouderenzorg, Welzijn Pascal Verkroost: wethouder Gebiedsontwikkeling

Het uitgangspunt is om altijd zo optimaal mogelijk van de beschikbare ruimte gebruik te maken, maar welke keuzes komen daarbij kijken? Wat zijn de belangrijkste opgaven, hoe hangen deze samen en waar schuurt het? Wat kunnen we op korte termijn bereiken en waar hebben we meer tijd voor nodig? En wat voor soort Omgevingsvisie past bij Purmerend en hoe pakken we de regie? Dat gaan we samen met inwoners, ondernemers, culturele- en maatschappelijke instellingen en andere partners uitzoeken. Als gemeente staan we voor verschillende opgaven. Samen met vertegenwoordigers uit verschillende vakgebieden en werkvelden hebben we 5 kernopgaven van Purmerend benoemd. Deze 5 thema’s leest u in deze nota. En wat u misschien zal opvallen, is dat ze allemaal met elkaar te maken hebben. Als we deze thema’s verder gaan uitwerken in scenario’s komen de kansen naar voren, maar we verwachten dan ook te ontdekken hoe de thema’s elkaar in de weg kunnen gaan zitten. Want alles houdt met elkaar verband.

Wethouder Chris Boer - Bron: Zichtbaar in Bedrijf

Wethouder Pascal Verkroost - Bron: Zichtbaar in Bedrijf

Inhoud Inleiding3 1.

Introductie6

Wonen en Zorg: een thuis voor iedereen

Economie & Leren: ruimte om te werken, leren en ontwikkelen

4. Mobiliteit & Bewegen: inzetten op toegankelijk en duurzaam vervoer

Welzijn & Ontmoeten: aanzetten tot een gezonde leefstijl

Groen & Recreëren: groen en water als identiteitsdragers

Ambities en doelen voor 2050

Bron: gemeente Purmerend

Hoofdstuk 1

Introductie

Purmerend pakt de kans om over haar eigen toekomst na te denken. Dit doen we met de nieuwe Omgevingsvisie. Deze visie is dé integrale visie op de fysieke leefomgeving waarin we allerlei opgaven op het gebied van water, natuur, landbouw, klimaat, economie, energie, wonen en voorzieningen samenbrengen. Eén samenhangend ruimtelijk plan voor de toekomst met als doel een duurzaam, leefbaar en vitaal Purmerend in 2050.

Omgevingsvisie: wat en waarom? Aanleiding voor de Omgevingsvisie zijn de grote opgaven die nu en in de toekomst op ons afkomen. Van klimaatverandering tot betaalbaar wonen, van sociale voorzieningen tot duurzame energie. Deze opgaven vragen om extra ruimte en een ander gebruik van de ruimte. Voor Purmerend als (voormalige) groeikern zijn de opgaven nog groter dan voor andere gemeenten. Aanleiding voor de Omgevingsvisie zijn de grote opgaven die nu en in de toekomst op ons afkomen. Van klimaatverandering tot betaalbaar wonen, van sociale voorzieningen tot duurzame energie. Deze opgaven vragen om extra ruimte en een ander gebruik van de ruimte. Voor Purmerend als (voormalige) groeikern zijn de opgaven nog groter dan voor andere gemeenten.

Herpositionering in de regio Purmerend en de Beemster zijn gefuseerd naar 1 gemeente. Stad en land zijn binnen de gemeente bij elkaar gebracht. Door de samenvoeging met de Beemster per 1 januari 2022 is de gemeente Purmerend gegroeid naar meer dan 95.000 inwoners. Tot 2040 verwachten we een groei naar bijna 110.000 inwoners. Dit maakt Purmerend niet langer de ‘satelliet’ van Amsterdam, maar een zelfstandige grote gemeente van formaat.

Dit alles geeft Purmerend niet alleen een andere positie in de eigen regio Zaanstreek-Waterland, maar ook in de samenwerking met andere regio’s, zoals de Metropoolregio Amsterdam en de regio Alkmaar. En met onze buurgemeenten waarmee we nauw verbonden willen zijn.

Impuls voor samenwerking Bovendien biedt de Omgevingsvisie kansen voor het versterken van de onderlinge samenwerking. Intern binnen de gemeente, maar ook met andere publieke, private en maatschappelijke organisaties. Met de Omgevingsvisie kunnen we lopende en nieuwe samenwerkingen een impuls geven. Niet alleen door gezamenlijke ambities, maar ook met een uitvoeringsagenda die richting geeft aan het vervolg. Met de Omgevingsvisie schetsen we de kansen en mogelijkheden voor bewoners, ondernemers en andere partners op de lange termijn. Het is de nieuwe basis voor beleid en besluitvorming. Met het proces voor de Omgevingsvisie geven we een stevige impuls aan de samenwerking binnen en buiten de gemeente.

Centrale opgave voor de Omgevingsvisie is het fysiek en sociaal domein verbinden

Doelen en opbouw De doelen van de nieuwe Omgevingsvisie zijn: Inhoudelijk doel: verbreding van opgaven en tijdshorizon Het inhoudelijke doel is het opstellen van de integrale Omgevingsvisie. Dit is een brede visie op de kwaliteit van de fysieke leefomgeving van de gemeente en moet richting geven aan de ruimtelijke ontwikkeling in de periode tot 2050. De Omgevingsvisie kent een breder perspectief dan de voorgaande structuurvisies. Enerzijds kijken we verder in de toekomst, naar ontwikkelingen en behoud van waarden op de lange termijn. Anderzijds zijn de opgaven veel breder (sociaal, gezondheid, economie, energie, zorg, klimaat, etc.). Met de Omgevingsvisie streven we vooral naar een sterke integratie van het ruimtelijk domein en het sociale domein. De Omgevingsvisie is de integrale paraplu boven alle sectorale visies die de gemeente al heeft opgesteld en waaraan wordt gewerkt. Procesdoel: partijen breed mobiliseren voor Omgevingsvisie Nevendoel is om begrip te ontwikkelen voor de keuzen die gemaakt worden met de Omgevingsvisie en inzicht te geven in de spanningspunten waarover de gemeente keuzen moet maken. Hiervoor betrekken we belanghebbende publieke, private, maatschappelijke partijen én bewoners, ondernemers en bezoekers van Purmerend op een actieve manier bij de Omgevingsvisie.

Door middel van een serie brede dialogen en verschillende interactieve werk- en dialoogvormen brengen we partijen met elkaar in gesprek over de nieuwe opgaven en de gewenste ontwikkeling van de gemeente Purmerend op lange termijn. Dit is de basis voor een breed gedragen Omgevingsvisie.

Beoogd resultaat: actieve betrokkenheid van partijen Het resultaat van het traject is een hoogwaardige, richtinggevende Omgevingsvisie waarmee partijen samenwerken aan de toekomst van Purmerend. Onze inzet is erop gericht om de Omgevingsvisie werkelijk betekenis te geven voor alle inwoners en partijen in de gemeente Purmerend. Dat betrokkenen zich ‘medeeigenaar’ voelen van de Omgevingsvisie. Als resultaat van het ontwikkel- en participatietraject zien we een brede groep van relevante partijen die actieve inbreng heeft gegeven in de totstandkoming van de Omgevingsvisie. Een getrapte opbouw van de Omgevingsvisie Het opstellen van de Omgevingsvisie vraagt om een heldere opbouw. We zijn gestart met het formuleren van de thema’s en daarbij behorende kernopgaven per thema, met als resultaat deze opgavennotitie. Vervolgens werken we de thema’s en kernopgaven uit tot meerdere ontwikkelscenario’s en keuzevraagstukken, terugkomend in de perspectievennotitie. Tenslotte werken we het meest wenselijke toekomstperspectief uit naar een integrale Omgevingsvisie, met een lange termijnperspectief en uitvoeringsagenda. Dit ontwerp van de Omgevingsvisie wordt ter inzage gelegd voor eventuele zienswijzen en wordt vervolgens als (definitieve) Omgevingsvisie Purmerend vastgesteld door de gemeenteraad.

Doelen en opgaven Centrale ambitie Stip op de horizon 2050 Doelen en opgaven

Wonen & Zorg • Wat willen we bereiken? • Hoe zit het in elkaar? • Wat komt er op ons af? • Waaraan gaan we werken?

Economie & Leren • Wat willen we bereiken? • Hoe zit het in elkaar? • Wat komt er op ons af? • Waaraan gaan we werken?

Mobiliteit & Bewegen • Wat willen we bereiken? • Hoe zit het in elkaar? • Wat komt er op ons af? • Waaraan gaan we werken?

Welzijn & Ontmoeten • Wat willen we bereiken? • Hoe zit het in elkaar? • Wat komt er op ons af? • Waaraan gaan we werken?

Groen & Recreëren • Wat willen we bereiken? • Hoe zit het in elkaar? • Wat komt er op ons af? • Waaraan gaan we werken?

Opgavennotitie

Perspectief 1 • Welke principes? - knoppen • Wat is vast? - robuust • Wat is variabel? - keuzen

Perspectievennotitie

Integrale visie Perspectief 2

• Welke identiteit? Nu en straks

• Welke principes? - knoppen • Wat is vast? - robuust • Wat is variabel? - keuzen

• Positionering? Intern en extern

Perspectief 3 • Welke principes? - knoppen • Wat is vast? - robuust • Wat is variabel? - keuzen

• Opgaven en ontwikkelkoers • Uitwerking thema’s/gebieden

Opgaven: de Schijf van Vijf Hoe willen we wonen, werken, recreëren en ons verplaatsen in de toekomst? In de Omgevingsvisie staat de kwaliteit van onze leefomgeving centraal: hoe willen we samenleven in een veilige, schone en aantrekkelijke leefomgeving? Wat zijn de opgaven waarvoor we komen te staan? De leefomgeving is een breed begrip en heeft veel verschillende aspecten in zich: de Omgevingsvisie laat zien hoe onderwerpen als economie, werkgelegenheid, mobiliteit, duurzaamheid en allerlei sociaalmaatschappelijke zaken landen in de fysieke leefomgeving. Nu weten we dat in de praktijk alles met elkaar samenhangt en de opgaven voor Purmerend moeilijk van elkaar te scheiden zijn. Om beter grip te krijgen op die inhoudelijke opgaven benoemen we 5 dimensies van de leefomgeving. We introduceren hiervoor de nieuwe ‘Schijf van Vijf’ van de Omgevingsvisie:

Wonen en zorg: hoe willen we wonen in relatie tot de vergrijzing en de groeiende zorgvraag? Waar is ruimte voor wonen? En wat voor woningen? Economie en leren: hoe versterken we de Purmerendse economie? Hoe stimuleren we innovaties en ondernemerschap? Hoe houden we de arbeidsmarkt vitaal? Mobiliteit en bewegen: hoe houden we Purmerend (duurzaam) bereikbaar én leefbaar? Hoe gaan we slimmer om met onze mobiliteit? Hoe stimuleren we lopen en fietsen? Welzijn en ontmoeten: hoe gaan we om met vergrijzing en eenzaamheid? Hoe versterken we de sociale samenhang in de wijken en dorpen? Hoe creëren we een gezonde leefomgeving? Groen en recreëren: hoe maken we Purmerend klimaatadaptief? Hoe gaan we om met het agrarisch landschap? Wat is nodig voor duurzame energie? Hoe maken we de openbare ruimte ook in de toekomst prettig voor onze inwoners?

We hebben inspiratie ontleend aan de ‘Schijf van Vijf’ van het Voedingscentrum. Deze schijf dient als handzame indeling van de opgaven die gerelateerd zijn aan de kwaliteit van de omgeving.

Verschillende gemeenten en provincies zoeken in hun Omgevingsvisies naar een handzame indeling van opgaven die gerelateerd zijn aan de kwaliteit van de leefomgeving. De indeling in 5 dimensies volgens onderstaande ‘Schijf van Vijf’ is afgeleid van vergelijkbare indelingen uit andere Omgevingsvisies van vergelijkbare gemeenten. In de basis is de Schijf van Vijf te herleiden tot de driedeling ‘people-planetprofit’ of als ‘ruimtelijk-sociaal-economisch’.

De schijf van vijf als kapstok voor de opgavennotitie: 5 centrale thema’s met hierbinnen 3 subopgaven met in de kern: ruimte. Want de Omgevingsvisie gaat in de basis over de inrichting van de fysieke leefomgeving.

In de context van Purmerend vatten we de opgaven niet op als ‘sectorale’ thema’s maar koppelen we binnen het thema steeds het ruimtelijke domein met het sociale domein. Het gaat in ieder thema om de wisselwerking tussen mens en ruimte, tussen de menselijke activiteiten (bijv. recreëren) en de kwaliteit van de leefomgeving (bijv. openbare ruimte). Daarom hebben we ieder thema ook gekoppeld aan activiteiten en trends.

Over deze opgavennotitie Met de voorgaande Schijf van Vijf werken we de opgaven uit waarvoor Purmerend komt te staan. Welke opgaven vindt u belangrijk voor de toekomst? Wat komt er sowieso op ons af? Hoe gaan we om met nieuwe ontwikkelingen?

experts van verschillende disciplines binnen de gemeente. De eerste Designsprint (30 mei 2024) stond in het teken van de kwesties en kansen voor de toekomst van Purmerend. Op basis van een serie korte pitches van diverse experts hebben we opgaven geformuleerd en synergie- en spanningspunten benoemd. De tweede Designsprint (18 juli 2024) ging over het aanscherpen van de opgaven vanuit 2 dimensies: ruimtelijk en sociaal-maatschappelijk. Ook de urgentie van de opgaven hebben we samen benoemd: welke opgaven hebben prioriteit?

In deze opgavennotitie benoemen we de inhoudelijke opgaven voor de Omgevingsvisie vanuit deze Schijf van Vijf. Binnen ieder afzonderlijk thema (wonen, economie, mobiliteit, welzijn en groen) werken we steeds 3 kernopgaven verder uit. Bij elkaar dus 5 keer 3 kernopgaven voor de toekomst van Purmerend. Hiermee leggen we een belangrijke basis voor de Omgevingsvisie. De opgaven uit de Schijf van Vijf zijn het resultaat van 2 intensieve Designsprints met

Bron: bureau UUM

De tussentijdse resultaten hebben we met bestuurders verder aangescherpt in verschillende bestuurlijke werksessies met de Stuurgroep (24 april en 10 juni 2024), het college van B&W (10 september 2024) en de gemeenteraad (16 september 2024). Daarnaast hebben we een ‘Werkplaats’ (5 november 2024) georganiseerd met belangrijke partnerorganisaties voor de gemeente, van de Fietsersbond tot het Waterschap. De externe participatie is in deze eerste fase kleinschalig: we hebben verschillende

inwoners gevraagd naar de kwesties en opgaven die zij zien voor Purmerend. Hiervan hebben we een serie gemaakt van 10 persoonlijke portretten waarvan we een aantal in deze opgavennotitie hebben opgenomen.

ontwikkelingen die op ons afkomen. De opgaven hebben we onderbouwd met cijfers en analysekaarten om beter grip te krijgen op de staat van Purmerend. Ook zijn een aantal ontwikkelingen uit het verleden toegevoegd die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan het Purmerend van nu.

Deze eerste fase van de Omgevingsvisie is gericht op het goed analyseren van de huidige staat van Purmerend en

De Schijf van Vijf ingevuld met de belangrijkste kernopgaven voor de gemeente Purmerend.

bron: by Liset

Hoofdstuk 2

Wonen en Zorg

Centrale ambitie

Een thuis voor iedereen 3 kernopgaven 1. Evenwichtig woningaanbod 2. Bouwen aan sterke gemeenschappen 3. Een passende woning voor iedereen

Betekenisvolle lijnen uit de geschiedenis

Zorgzaamheid voor (nieuwe) inwoners Jaren ‘20 Eerste stadsuitbreiding De eerste stadsuitbreiding in de Zuiderpolder zorgde voor betaalbare huisvesting voor arbeiders en ambachtslieden. Nieuwe wijken ontstonden om de toestroom van mensen op te vangen. Om de nieuwe bewoners te ondersteunen in hun sociale integratie ontstonden o.a. buurtverenigingen. Bron: Vereniging Historisch Purmerend, 1957

Jaren ‘50 Sociale woningbouw beweging Na de oorlog groeide Purmerend snel, met nieuwe wijken gebaseerd op het tuindorpprincipe van licht, lucht en ruimte voor iedereen. De auto kwam centraler te staan in de openbare ruimte. Middenbeemster is in deze tijd ook uitgebreid met de kwadranten. Bron: Vereniging Historisch Purmerend, z.d.

Jaren ‘80 Purmerend als groeikern Met het groeikernenbeleid kwamen uitbreidingen zoals De Gors en De Purmer. Purmerend werd een suburbane woonstad met ruim opgezette wijken waar voorzieningen waren gescheiden van het wonen. De bevolkingssamenstelling veranderde. Er kwamen veel jonge gezinnen en forensen naar Purmerend. In deze tijd stond gemeenschapszin centraal. Bron: Vereniging Historisch Purmerend, z.d.

De afgelopen decennia heeft Purmerend een belangrijke bijdrage geleverd aan de woningbouw in de regio 18

Purmerend van vandaag

Een prettige woongemeente Veel eengezinswoningen Purmerend is een suburbane gemeente met ruim opgezette wijken met eengezinswoningen en waar voorzieningen waren gescheiden van het wonen. Stedelijke gebieden waar voorzieningen zijn gemengd met het wonen en villawijken zijn beperkt aanwezig. De afgelopen jaren worden er veel appartementen in het centrum toegevoegd. Bron: Gemeente Purmerend

Groen om de hoek Met het Purmerbos en de Beemster en andere omliggende polders ligt Purmerend in een groene omgeving. Dit groen is voor veel bewoners binnen 15 minuten lopen of fietsen goed te bereiken. Binnen de woonwijken heeft iedere wijk een stedenbouwkundige opzet met voldoende openbaar groen. Bron: Gallery Robien

Alles op loop- of fietsafstand Alle dagelijkse voorzieningen zoals de (super) markt, school en het park zijn op loop- en fietsafstand. Het centrum van Purmerend ligt op maximaal 15 minuten fietsen. Hier zitten voorzieningen als de bioscoop en het theater.

Bron: Gemeente Purmerend

Suburbaan wonen is een grote kwaliteit: groen, parkeren en voorzieningen zijn om de hoek 19

Trends en ontwikkelingen

Vergrijzing en verduurzaming Vergrijzing van de bevolking In heel Nederland, maar ook in Purmerend, gaat de bevolking de komende jaren vergrijzen. Concreet betekent dit dat de vraag naar andere type woningen toe zal nemen en dat er kansen liggen om de doorstroming op gang te brengen. bron: Purmerend in Cijfers

Zorgvraag neemt verder toe Met de ouder wordende bevolking zal de zorgvraag verder gaan toenemen. Met name in de Beemster, het centrum en Overwhere verwachten we dat de zorgvraag het meeste toe zal nemen de komende jaren. bron: GGD Gezondheidsmonitor

Percentage laag inkomens stijgt Vanwege het beperkte hoogwaardige woningaanbod is de trend dat hoogopgeleiden de stad Purmerend verlaten. Dit zorgt voor een veranderende bevolkingssamenstelling op zowel stedelijk als wijkniveau in Purmerend. Het percentage huishoudens met een laag inkomen neemt langzaam doch gestaag toe. Hogere inkomens lijken steeds meer uit Purmerend te vertrekken richting de grote steden of luxere woonmilieus in aangrenzende gemeenten. bron: Thuis in Purmerend, Ivan Nio

Een veranderende bevolkingssamenstelling vraagt om een divers woningaanbod in Purmerend 20

3 kernopgaven voor de Omgevingsvisie: 1. Evenwichtig woningaanbod De woonvraag in Purmerend en de regio is groot. Het tekort aan woningen zorgt in vele opzichten voor problemen. Woningzoekenden verdringen elkaar, prijzen van koopwoningen en wachtlijsten voor sociale huurwoningen stijgen. De bevolkingssamenstelling verandert en dat vraagt om meer diverse woningtypes en woonmilieus die we nog niet veel hebben in Purmerend. We zetten in op: diverse woningtypes, betaalbaarheid van woningen, verduurzaming van de woningvoorraad en een toekomstbestendig woningaanbod

2. Bouwen aan sterke gemeenschappen Met de groei van Purmerend komen er veel nieuwe woningen en mensen bij. De sociale structuren in de buurt zijn het fundament van een prettige woonomgeving en daar dienen we zorgvuldig mee om te gaan. Het is belangrijk dat, tijdens deze groei, er voldoende aandacht blijft voor de zorgvraag met bijbehorende maatschappelijke voorzieningen (huisartsen, ziekenhuis, etc.). We zetten in op: het behoud van eigenheid en identiteit, voldoende (maatschappelijke) voorzieningen in de buurt en het versterken van de sociale cohesie

3. Een passende woning voor iedereen In de toekomst moeten er voldoende woningen zijn in Purmerend. De toetreding tot de woningmarkt is moeilijk geworden voor veel mensen. De doorstroming van veel 65-plussers komt moeilijk op gang waardoor er ook weinig woningen vrijkomen. De gemeente krijgt voor een toenemend aantal (kwetsbare) doelgroepen de verantwoordelijkheid om deze te huisvesten. We zetten in op: levensloopbestendig wonen, het op gang brengen van de doorstroming, kwalitatieve plekken voor kwetsbare groepen en toevoegen van zorgwoningen

Bjorn Muller Clup Welzijn ‘‘Veel jongeren met problemen wonen nog thuis, vaak in een omgeving waar ook problemen spelen. Het is belangrijk dat ze de kans krijgen om zelfstandig te worden en op zichzelf te wonen, maar betaalbare woningen zijn moeilijk te vinden. Ik maak mij zorgen over hun woonsituatie.’’

Foto: Moments by Kelly

Bron: gemeente Purmerend

Hoofdstuk 3

Economie & Leren

Centrale ambitie

Ruimte om te werken, leren en ontwikkelen 3 kernopgaven 1. Plekken met potentie verder ontwikkelen 2. Circulaire en duurzame economie 3. Nabijheid van passende voorzieningen

Betekenisvolle lijnen uit de geschiedenis

Een sterke handelsgeest Vanaf de 17e eeuw Productie en handel De inpoldering van de Beemster creëerde vruchtbare landbouwgrond, wat leidde tot de oprichting van nieuwe woningen en markten. Purmerend ontwikkelde zich tot een regionaal handelscentrum, met (veiling)markten voor vee, vis, kaas en eieren.

Bron: Waterlands Archief, ca 1895, herkomst: Waterlands Archief Bron: Giskes, H., 21 oktober 1986, herkomst: Waterlands Archief

19e eeuw Opschaling van de industrie De aanleg van het Noord-Hollands kanaal bevorderde de industrialisatie. Met nieuwe fabrieken (o.a. melkfabriek Hollandia, Betonmortel Centrale Purmerend en houthandel Brantjes) groeide de werkgelegenheid in Purmerend. De stad trok nieuwe arbeidskrachten aan, wat leidde tot een groeiende middenklasse. Bron: Vereniging Historisch Purmerend, z.d.

Jaren ‘70 Meebewegen met de tijd De opkomst van de auto en de verbeterde infrastructuur zorgde voor een groei van bedrijventerreinen en moderne (internet) winkels, nog steeds veelal gericht op Amsterdam. De binnenstad transformeerde naar een bruisend centrum met een focus op winkelen, horeca en verblijven. Van Weel, H., 11 juli 1988, herkomst: Waterlands Archief

Het verleden laat zien dat ondernemen en kansen benutten in het DNA van onze gemeente zit 24

Purmerend van vandaag

Diverse economische clusters Circulaire bouw en makers De mensen uit Purmerend staan bekend als harde werkers en bouwers. In de Beemster faciliteert de bouw 11 procent van de werkgelegenheid, waarvan veel werknemers MBO geschoolden zzp-ers zijn. Daarnaast heeft Purmerend een sterke maakindustrie met spelers van wereldformaat. Bron: www.aannemerinamsterdam.nl/aannemer-purmerend/

Voedselkamer naast Amsterdam Beemster maakt al 400 jaar voedsel van topkwaliteit. Bijna 90 procent van de grond in de Beemster is agrarisch terrein. Voedsel dat in de droogmakerij werd geproduceerd werd vermarkt in Purmerend. Beemster is een sterk merk: agrarische kwaliteitsproducten van deze bodem worden verhandeld op de wereldmarkt. Bron: Gemeente Purmerend

IT en Esports als hart van de economie Rondom de E | Sports Tech Campus wordt door ondernemers, overheid en onderwijs samen een unieke mix van opleiden, werken en ondernemen gefaciliteerd. Met de Esports arena heeft Purmerend een icoon in het hart van de economie.

Bron: gemeente Purmerend

Purmerend speelt een steeds belangrijkere economische rol in de Metropoolregio Amsterdam 25

Trends en ontwikkelingen

Druk op de arbeidsmarkt en ontwikkelmogelijkheden Minder werknemers door vergrijzing Zaanstreek-Waterland is een regio met hoge arbeidstekorten die in de toekomst verder zullen toenemen door vergrijzing. Het personeelstekort binnen de sector zorg en welzijn in de regio Zaanstreek-Waterland is in 2021 het hoogste van Nederland en loopt in 2030 op. bron: Purmerend in Cijfers

Laag aandeel banen In de regio is er veel werkgelegenheid, met name in Amsterdam. Er is niet genoeg werkgelegenheid in Purmerend zelf, waardoor inwoners afhankelijk zijn van Amsterdam voor werk. Daarnaast komen de mensen die in Purmerend werken vooral uit de regio bron: Wonen in de Metropoolregio Amsterdam (WiMRA 2023)

Beperkte ontwikkelmogelijkheden Het onderwijs in Purmerend staat onder druk. Er is een tekort aan docenten, de scholen in de oudere buurten zijn in slechte staat en sommige scholen zijn te klein. Anderzijds neemt de vraag (en druk op) het onderwijs in Purmerend toe.

bron: Onderzoek New Towns | Bureau Louter

Het aantal banen in Purmerend is relatief laag waardoor er veel reisbewegingen ontstaan in de regio 26

3 kernopgaven voor de Omgevingsvisie: 1. Plekken met potentie verder ontwikkelen Veel van de Purmerenders werken vandaag de dag in Amsterdam. Om een gezondere ‘woon-werk balans’ te bereiken zal de werkgelegenheid moeten groeien. Hiervoor zetten we in op aantrekkelijke bedrijventerreinen met een goed vestigingsklimaat, maar ook kwalitatief onderwijs om de talenten te behouden en kansen te bieden. We zetten in op: een gezondere woon-werk balans, kwalitatieve MBO- en HBO-studies, een goede aansluiting tussen onderwijs en het bedrijfsleven met een breder aanbod en hoogwaardige campusontwikkeling

2. Circulaire en duurzame economie Verduurzamen is voor ondernemers een must. We willen voorkomen dat elke ondernemer afzonderlijk het wiel uit moet vinden, juist door samen te werken en samen te innoveren. Veel circulaire kansen werken alleen als je over de grenzen van je eigen sector heen durft te kijken. We zetten in op: een toekomstbestendig landgebruik, energietransitie van bedrijven, profilering van bedrijventerreinen en hergebruik van afval en circulariteit

3. Nabijheid van passende voorzieningen Voorzieningen dragen niet alleen bij aan de economie maar ook aan de leefbaarheid. Ze stimuleren ontmoeten en sociale cohesie. Ze moeten dichtbij zijn, zodat ze toegankelijk zijn. Ook zorgt het voor minder verkeersbewegingen. Als stelregel hanteren we de 10-minutenstad: alle dagelijkse voorzieningen op 10 minuten lopen of fietsen. Op stadsniveau is een bruisend centrum met voldoende voorzieningen belangrijk als visitekaartje van de binnenstad. We zetten in op: voldoende vrije tijdsbestedingen, recreatievoorzieningen, een sterk werelderfgoed en wijkwinkelcentra als hart van de wijk

Mehdi Fietsenmaker station Purmerend “Veel mensen die ik tegenkom werken buiten de gemeente (vaak in Amsterdam). Houdt deze mensen juist in Purmerend. Maak het aantrekkelijk voor ze om hier te blijven. Op deze manier behoud je kwalitatieve mensen en voelen ze zich ook meer verantwoordelijk voor de gemeente omdat ze er werken.”

Foto: Moments by Kelly

Bron: gemeente Purmerend

Hoofdstuk 4

Mobiliteit & Bewegen

Centrale ambitie

Inzetten op toegankelijk en duurzaam vervoer 3 kernopgaven 1. Veilig en inclusief vervoer 2. Bereikbare gemeente en regio 3. Stimuleren van gezonde vormen van vervoervoorzieningen

Betekenisvolle lijnen uit de geschiedenis

Centrale rol in de regio 19e eeuw Nieuwe kansen en mensen De komst van het treinstation verbeterde de bereikbaarheid tussen Purmerend en Amsterdam. Dit stimuleerden de bevolkingsgroei en de realisatie van nieuwe woonwijken in Purmerend.De lokale tramverbinding verbeterde de bereikbaarheid van Purmerend en de Beemster met de direct omliggende regio. Bron: Waterlands Archief, ca. 1940, herkomst: Waterlands Archief

Jaren ‘70 Auto dominant in de openbare ruimte In de jaren ‘60 en ‘70 zorgde de groeiende dominantie van de auto voor veranderend straatbeeld. Er werd een hoofdstructuur aangelegd in de stad met brede straatprofielen om de doorstroming van de auto in goede banen te leiden.Tegelijkertijd zorgden dit ook voor barrieres tussen de wijken. Bron: Oortwijn, M., december 1972, herkomst: Waterlands Archief

Jaren ‘80 Grote infrastructuurprojecten Grootschalige infrastructuurwerken, zoals de provinciale N-wegen en de A7, ondersteunden de woningbouw in Purmerend en vergrootten de rol van de auto in de samenleving. Forensen en woon-werkverkeer werden belangrijk, wat de zelfstandigheid van de stad en haar integratie in de regio versterkte.

Bron: Vereniging Historisch Purmerend, z.d.

Iedere periode benut Purmerend de kansen van het nieuwe vervoer op zowel economisch als sociaal vlak 30

Purmerend van vandaag

Woongemeente met auto-oriëntatie Veel autoritten Door de aanwezigheid van een goede autoinfrastructuur in Purmerend wordt de helft van alle verplaatsingen gemaakt met de auto. Veel korte ritten worden per auto gedaan.

Bron: Gemeente Purmerend

Sterke verbinding naar Amsterdam Purmerend heeft via het openbaar vervoer een goede verbinding met Amsterdam. Iedere 5 minuten gaat er in de spits een bus naar Amsterdam. Met 3 treinstations is er voor (bijna) iedereen een station in de buurt. Tegelijkertijd komen er weinig reizigers naar Purmerend en is de OV-verbinding met de regio beperkt. Bron: Gemeente Purmerend

Aantrekkelijke binnenstad Ontwikkelingen in en rondom de binnenstad zorgen voor een verandering in de openbare ruimte en mobiliteit. Meer gericht op verblijven en wonen en alternatieve vervoerwijzen, in plaats van parkeren. Ook wordt parkeerregulering ingevoerd om het autogebruik te beperken.

Bron: Oortwijn, M., 5 mei 1977, herkomst: Waterlands Archief Bron: Gemeente Purmerend

Veel mensen in Purmerend maken gebruiken van de auto voor lange en korte afstanden 31

Trends en ontwikkelingen

Hoog autogebruik en weinig beweging Beperkte actieve vormen van vervoer Met name in de Beemster is het percentage inwonerse dat lopend of met de fiets naar school of werk gaat erg laag. Daarnaast is overgewicht een groeiend probleem in de stad Purmerend. Men sport en beweegt minder ten opzichte van de rest van Nederland.

bron: Klimaateffectenatlas

Relatief hoog autobezit Purmerend is vanuit oudsher een gemeente met veel autogebruik. Ook voor de korte afstanden wordt veelvuldig de auto gebruikt. Voor de noodzakelijke ritten blijft het gebruik van de auto mogelijk, maar voor de andere ritten wordt ingezet op fietsen, lopen en het openbaar vervoer. bron: Regionale klimaatmonitor

Kansen voor de elektrische fiets De opkomst van de elektrische fiets maakt het mogelijk om de korte ritten van 5-10 km met een actieve vorm van vervoer te doen. Met een elektrische fiets bereik je vanuit Purmerend en de Beemster een groot deel van de gemeente (en buurgemeenten) met alle dagelijkse voorzieningen. bron: CBS | Waarstaatjegemeente.nl

Er liggen kansen voor het inzetten op actieve vormen van vervoer en op een gezonde leefstijl 32

3 kernopgaven voor de Omgevingsvisie: Veilig en inclusief vervoer Met een groeiend aantal inwoners is het de taak om de gemeente toegankelijk te houden voor iedereen, op een veilige manier. We maken mobiliteit mogelijk voor alle inwoners, ongeacht leeftijd of beperking door het openbaar vervoer zowel financieel als fysiek toegankelijk te maken en in te zetten op een veilige infrastructuur. We zetten in op: betaalbaarheid van het openbaar vervoer, verbeterde verkeersveiligheid voor fietsen en lopen en een toegankelijke en veilige inrichting van OV-haltes voor mindervaliden

Bereikbare gemeente en regio We willen dat de voorzieningen en wijken onderling bereikbaar zijn met alle voor de hand liggende vervoermiddelen. We zorgen voor een goede infrastructuur en parkeergelegenheid zodat inwoners, werknemers en bezoekers eenvoudig van Purmerend naar de regio kunnen reizen, en vice versa. We zetten in op: betere bus- en treinverbindingen, flexibel vervoer voor moeilijk bereikbare plekken, passende parkeergelegenheid en een optimale infrastructuur

Stimuleren van gezonde vormen van vervoer Dagelijkse beweging is vitaal voor een gezonde leefstijl. We hanteren het STOMP-principe waarbij de voetganger en fietser bovenaan staan. We zetten in op een goed fiets- en wandelnetwerk zodat men voor een gezonde vorm van vervoer kiest en beperken de ruimte voor de auto waar het kan. We zetten in op: wandelen en ommetjes, het STOMP-principe is leidend, een goed (regionaal) fietsnetwerk, verbinding tussen de wijken en dorpen met zo min mogelijk barrières en aantrekkelijke routes

Cathy Blekemolen Oprichter feellife, beweegcentrum voor een vitaal leven “Een urgent probleem is de overbelasting van het parkeerterrein bij het sportcluster hier op het bedrijvengebied Insulindeweg. Tijdens piekmomenten, zoals op zaterdagochtend, is er simpelweg niet genoeg parkeergelegenheid. Hoewel ouders en kinderen worden gestimuleerd om met de fiets te komen, is dat in de praktijk niet altijd haalbaar.” Foto: Moments by Kelly

Bron: gemeente Purmerend

Hoofdstuk 5

Welzijn & Ontmoeten

Centrale ambitie

Aanzetten tot een gezonde leefstijl 3 kernopgaven 1. Actief bewegen en ontmoeten 2. Versterken sociale kracht van gemeenschappen 3. Schone en gezonde leefomgeving

Betekenisvolle lijnen uit de geschiedenis

Nieuwe gemeenschappen door de jaren 19e eeuw Tradities en ontmoeting Het dorpse karakter van de Beemster gaat verder dan enkel het fysieke, maar is ook terug te zien in de hechtheid en sterke gemeenschapszin. De Beemster Feestweek is bijvoorbeeld een traditie die in 1830 is ingezet en tot op de dag van vandaag in stand wordt gehouden.

Bron: Bruijn, R., juni 1990, herkomst: Waterlands Archief

Jaren ‘70 Participatie van de samenleving Samenwerking tussen welzijnsorganisaties, de overheid en bewoners creëerde nieuwe vormen van ondersteuning en zorg binnen de gemeenschappen. Er ontstonden gemeenschappelijke tuinen en initiatieven die de buurten sociaal versterkten, met een focus op welzijn en mentale gezondheid. Bron: Van Weel, H., 28 oktober 1986, herkomst: Waterlands Archief

Jaren ‘90 Groei en individualisering Eind 20e eeuw groeide Purmerend hard. Deze ontwikkeling ging gepaard met toenemende individualisering van de samenleving. Bezuinigingen op voorzieningen versterkten dit effect, waardoor de gemeenschapszin onder druk kwam te staan.

Bron: gemeente Purmerend

Het verenigingsleven en de gemeenschapszin zijn de bouwstenen van Purmerend en de Beemster 36

Purmerend van vandaag

Thuisvoelen in een samenhorig Purmerend Groene leefomgeving De wijken en dorpen in Purmerend zijn over het algemeen ruim en groen opgezet. Het zijn veelal prettige plekken om kinderen op te laten groeien en te verblijven. De grote hoeveelheid groen zorgt voor een verbeterde biodiversiteit en luchtkwaliteit maar deze groene gebiedenzijn nog niet overal goed verbonden. Bron: Gemeente Purmerend

Iedere wijk en dorp zelfvoorzienend Purmerend is een geplande stad, elke uitbreidingswijk heeft een eigen wijkwinkelcentrum, eigen basisscholen en buurt- en sportvoorzieningen. Door de hoeveelheid aan voorzieningen in de dorpen en wijken zijn ze zelfstandig en zelfvoorzienend. Veel inwoners zijn gehecht aan hun wijk of dorp. Bron: Moments by Kelly

Sterke gemeenschappen In Purmerend worden veel sociale en maatschappelijke activiteiten georganiseerd. Lokale, culturele voorzieningen en evenementen verbinden mensen met elkaar en dragen bij aan de gemeenschap en gemeenschapszin. Veel mensen kennen elkaar en zijn bereid elkaar te helpen.

Bron: Gemeente Purmerend

Inwoners in Purmerend en de Beemster voelen zich verbonden met hun buurt of dorp 37

Trends en ontwikkelingen

Toenemende eenzaamheid en gezondheid onder druk Groeiende eenzaamheid Met de vergrijzing en individualisering neemt de eenzaamheid onder ouderen toe. De meest ernstige eenzaamheid leeft bij migranten met een niet-westerse achtergrond. Onder jongeren groeit de eenzaamheid en bijbehorende problematiek ook, mede door een tekort aan geschikte voorzieningen en gezinssituaties. bron: Klimaateffectenatlas

Weinig kinderen lid van een sportvereniging Het percentage kinderen (4-12 jaar) dat lid is van een sportvereniging is in Purmerend het laagst van de regio. Binnen Purmerend scoren Wheermolen en Overwhere het laagste.

bron: Regiobeeld Zaanstreek Waterland

Broze gezondheid onder ouderen Het toenemend aantal ouderen zorgt voor meer vraag naar zorg van de huisarts, mantelzorgers, thuiszorg of verpleeghuizen. 65-plussers voelen zich minder vaak gezond en hebben vaker last van ziekten, aandoeningen en beperkingen dan gemiddeld.

bron: GGD Gezondheidsmonitor

Het inzetten op een gezonde leefstijl draagt bij aan gezond oud worden en het tegengaan van overgewicht 38

3 kernopgaven voor de Omgevingsvisie: 1. Actief bewegen en ontmoeten Een gezonde leefstijl kunnen we stimuleren met een gezonde leefomgeving. De opgave is om een buitenruimte te creëren die actief bewegen en ontmoeten stimuleert. Aantrekkelijke plekken met bankjes, speelvoorzieningen en groene wandelpaden nodigen jong en oud uit om meer te bewegen en sociale contacten te leggen. Zo stimuleren we een gezonde leefstijl en beter welzijn. We zetten in op: ontmoetings- en rustplekken voor jong en oud, nabijheid van sportfaciliteiten, open sportparken, speeltuinen, fiets- en wandelroutes en aantrekkelijke pleinen

2. Versterken sociale kracht van gemeenschappen Samen sta je sterker, ook in Purmerend. De toenemende eenzaamheid vraagt om het investeren in een sterker verenigingsleven, het werven van vrijwilligers en het inrichten van toegankelijke wijk- en buurtcentra als ontmoetingsplekken. Zo bevorderen we verbondenheid, ontmoeting en onderlinge steun in een tijd van toenemende eenzaamheid en individualisering. We zetten in op: het bestrijden van eenzaamheid, een sterker verenigingsleven en winkelcentra als hart van de wijk en dorp

3. Schone en gezonde leefomgeving Gezond oud worden begint met een gezonde leefomgeving. Dit vraagt om verbeterde lucht-, geluid- en bodemkwaliteit. Een goede milieukwaliteit borgen we door milieulast te voorkomen of verminderen. Aanpak van hittestress en droogtestress zijn belangrijk om de fysieke leefomgeving toegankelijk te houden voor iedereen. We zetten in op: tegengaan van hittestress, een prettige leefomgeving met een goede lucht-, geluid- en bodemkwaliteit, het voorkomen van wateroverlast en een hoogwaardig milieu

Yvonne Moes Vrijwilliger, Speeltuin De Speelkraam “Er moeten niet alleen grote speelplekken voor langere speelmomenten zijn. Speelplekken in de buurt waar je een half uurtje kan spelen zijn belangrijk voor de buurt. En als dat op een groene plek kan, dan zou dat ook heel fijn zijn. Voldoende groene ruimtes zijn wenselijk. Niet alleen voor mensen, maar ook voor het klimaat.”

Foto: Moments by Kelly

Bron: gemeente Purmerend

Hoofdstuk 6

Groen & Recreëren

Centrale ambitie

Groen en water als identiteitsdragers 3 kernopgaven 1. Verbinden van groenblauwe hoofdstructuren 2. Klimaatrobuuste inrichting 3. Centrale plek voor toerisme in de regio

Betekenisvolle lijnen uit de geschiedenis

Landschappelijke hoofdstructuren Vanaf de 17e eeuw Structuur van het water is leidend Geometrische structuren en waterinfrastructuur vormden de basis van de ruimtelijke ontwikkeling, met agrarische gemeenschappen als kern. Zowel de agrarische als stedelijke gemeenschap was sterk verbonden met het landschap, waarbij de waterwegen en polderstructuren essentieel waren voor het dagelijks leven. Bron: Hetjes, P., ca. 1975, herkomst: Waterlands Archief Bron: www.topotijdreis.nl

Jaren ‘60 Herontdekken van het landschap De toegenomen vrije tijd leidde tot meer waardering voor het landschap en ecologische bewustwording, wat sociale veranderingen teweegbracht. Bijvoorbeeld het Purmerbos, dat oorspronkelijk als productiebos werd ontwikkeld, werd later een recreatiegebied. Met een netwerk van fietspaden die het landschap beter toegankelijk maakten. Bron: Giskes, H., 29 oktober 1995, herkomst: Waterlands Archief

Jaren ‘90 Unesco werelderfgoed status Het cultuurhistorische landschap werd beschermd en gewaardeerd, met toeristische netwerken en voorzieningen die Purmerend met de regio verbond. Het toerisme groeide, wat kansen bood voor nieuwe ondernemers, terwijl de relatie tussen Purmerend en de Beemster werd versterkt. Bron: gemeente Purmerend

De sterke relatie tussen de stad en het landschap is het fundament van Purmerend 42

Purmerend van vandaag

De sterke relatie tussen de stad en het landschap Groen als verbinder tussen de wijken De groene hoofdstructuur heeft een verbindende functie tussen de wijken en dorpen en zorgt voor samenhang. Het helpt met de oriëntatie en herkenning. De groene hoofdstructuur zorgt ook voor een goed netwerk voor de flora en de fauna.

Bron: Moments by Kelly

Beemster als toeristische troefkaart Het landschap van de Beemster is uniek. Met het werelderfgoed liggen er kansen om het toeristisch product van de regio te verbeteren. Purmerend ligt tussen toeristische trekpleisters. Dat biedt kansen als uitvalsbasis voor inwoners en bezoekers uit de regio als het gaat om recreatie en toerisme. Bron: Gallery Robien

Groen wordt gewaardeerd Purmerend beschikt over veel groen in de stad. Inwoners vinden het groen (heel) belangrijk in de gemeente om te kunnen verblijven, sporten, spelen, etc. Over het algemeen waardeert men de kwaliteit van het groen in Purmerend en de Beemster met een ruim voldoende. Bron: Gemeente Purmerend

Een grote kwaliteit van Purmerend is de recreatieve en ecologische kwaliteit van het groen 43

Trends en ontwikkelingen

Effecten van klimaatverandering Bodem en water onder druk Het klimaat verandert. Het wordt warmer, droger en natter en er is steeds meer kans op overstromingen en verzilting (toename van de hoeveelheid zout in de bodem). Een goede bodemkwaliteit is noodzakelijk voor voedselproductie.De bodemkwaliteit kan op veel plekken verbeterd worden door het bodemleven te stimuleren. bron: Atlas van de Regio

Hittestress in de stad We krijgen steeds meer te maken met weersextremen door klimaatverandering. In het centrum van Purmerend is er sprake van een ‘hitte-eiland’, hier is het in de zomer een paar graden warmer dan in de rest van de gemeente, wat ongewenste gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. bron: Klimaateffectenatlas

Meer inwoners, meer recreatie Het aantal inwoners in Purmerend groeit, en zo ook het gebruik van natuur- en recreatiegebieden. Het toerisme zit in een stijgende lijn in, ook in de Beemster. De natuur- en recreatiegebieden zijn belangrijk voor inwoners en toeristen: om te ontspannen, te leren en van te genieten. Echter, de huidige balans tussen recreatie en natuur is kwetsbaar, en in sommige gebieden niet op orde. bron: CBS 2012-2024; bewerking DTNP

Een sterk en robuust landschap is noodzakelijk, van voedselproductie tot aan gezondheid 44

3 kernopgaven voor de Omgevingsvisie: 1. Verbinden van groenblauwe hoofdstructuren Het verbinden van groenblauwe hoofdstructuren in Purmerend richt zich op een sterke groene ruggengraat die wijken, dorpen en parken verbindt en de relatie met de Beemster versterkt. Door te investeren in groen bevorderen we de biodiversiteit en creëren we aantrekkelijke verblijfsplekken. Hiermee blijft Purmerend een aantrekkelijke plek om te wonen, spelen, recreëren en ontmoeten. We zetten in op: een groene hoofdstructuur, het verbinden van parken, speeltuinen en verblijfsplekken, voldoende goede bomen en flora en fauna

2. Klimaatrobuuste inrichting Een klimaatrobuuste inrichting is essentieel om Purmerend weerbaar te maken tegen weersextremen. Meer groen en minder steen helpt om regenwater op te vangen, overstromingen te voorkomen en verkoeling te bieden bij hittegolven. Groen fungeert als natuurlijke buffer, verbetert de waterinfiltratie en zorgt voor een gezondere, veerkrachtige leefomgeving voor mens en natuur. We zetten in op: waterlast opvangen, het tegengaan van hitte- en droogtestress en water en bodem als sturende principes

3. Centrale plek voor toerisme in de regio Er liggen kansen om Purmerend te ontwikkelen als centrale plek voor toerisme in de regio, met het werelderfgoed de Beemster en andere trekpleisters nabij als troefkaarten. Dit vraagt om het realiseren van aantrekkelijke en kwalitatieve voorzieningen, een hoogwaardige binnenstad en nieuwe plekken en verbindingen die het netwerk versterken, zodat toeristen optimaal kunnen genieten van cultuur, natuur en recreatie. We zetten in op: recreatieve verbindingen en plekken en voorzieningen die het toerisme ondersteunen en versterken

Bas de Boer Pedagogisch conciërge , Antoni Gaudi “Voor mij is het behoud van groen in de stad essentieel. Het Purmerbos is een fijne plek om lekker te verdwalen, en het Kooimanpark is prachtig opgeknapt. Het is nu veel opener, en er spelen vaak kinderen. Het groen draagt bij aan de leefbaarheid van de stad.”

Foto: Moments by Kelly

Bron: gemeente Purmerend

Hoofdstuk 7

Ambities en doelen voor 2050 De 5 opgaven staan niet los van elkaar, maar komen samen in de fysieke leefomgeving. De opgaven hebben onderling allerlei dwarsverbanden. Dit leidt tot kansen en synergie waar opgaven elkaar versterken. Maar soms kunnen opgaven elkaar in de weg zitten. Dit alles vraagt om overstijgende doelen en een verbindende centrale ambitie voor 2050.

Samenhang: synergie en spanning Samenhang tussen de verschillende opgaven

water in de woon- en werkomgeving met Wonen en zorg en Economie en leren.

In deze opgavennotitie hebben we de opgaven uitgediept en verder geconcretiseerd. In de Omgevingsvisie moeten we ook kijken naar de onderlinge samenhang van de opgaven. Hiervoor benutten we de ‘Schijf van Vijf’ die een overzicht biedt van alle opgaventhema’s en de kernopgaven hierbinnen.

Spanningspunten vragen om keuzen Naast de synergiepunten die we hier voorbeeldgewijs benoemen, kunnen we ook een aantal belangrijke spanningspunten identificeren. Bijvoorbeeld ruimteclaims voor wonen en zorg en economie en leren versus ruimte voor gezondheid en ontmoeten of ruimte voor water- en klimaatadaptatieve maatregelen (in de opgaven Welzijn en ontmoeten en Groen en recreëren). Of goede landbouwgronden in de Beemster die te maken hebben met wateroverlast of juist droogte waardoor waterinclusieve maatregelen in landbouwgebieden nodig zijn. Of gebieden waar landbouw op termijn niet meer mogelijk of haalbaar is en omgezet wordt naar natuur, duurzame energie of andere functies. Nieuwe ruimteclaims kunnen snel botsen met de cultuurhistorische waarden van het landschap, en van de Beemster in het bijzonder.

Er bestaan allerlei dwarsbanden tussen de 5 opgaventhema’s. In de Omgevingsvisie kijken we naar de wijze waarop opgaven elkaar kunnen versterken: synergie. Tegelijkertijd kunnen opgaven elkaar in de weg zitten – spanning – en zijn verdere keuzen nodig. We benoemen hier de belangrijkste synergie- en spanningspunten voor de 5 opgaven.

Synergiepunten bieden kansen... In het werkproces – de Designsprints – hebben we een eerste gezamenlijke verkenning gedaan naar belangrijke synergiepunten. Zo heeft de opgave Wonen en zorg een belangrijke synergie met de opgave Welzijn en ontmoeten, bijvoorbeeld gedifferentieerd bouwen voor bepaalde doelgroepen of behoud van de sociale samenhang in de wijk. Of wonen in relatie tot gezonde leefomgeving en ontmoeten in een groene, aantrekkelijke openbare ruimte. Mobiliteit heeft van oudsher al een sterke synergie met wonen en werken, maar kan met betere (door) fietsroutes of vraaggericht OV naar de (wijk)centra meer synergie bieden. Een betere mobiliteit naar voorzieningen biedt ook synergie met Welzijn en ontmoeten doordat de deelname aan de samenleving, zorg- en onderwijs en ook werk mogelijk blijft. Vanuit Economie en leren zien we synergie met wonen als het gaat om het aantrekken van (jonge) werknemers met aantrekkelijke woonmilieus en betaalbare woningen. Recreatie heeft weer een sterke relatie met de opgaven Welzijn en ontmoeten en groen en landschap als het gaat om recreatie in waardevolle natuur en landschappen. Hetzelfde geldt voor klimaatadaptatie met groen en 47

Maar er is ook spanning in ruimtegebruik voor functies, bijvoorbeeld tussen ruimte voor wonen versus ruimte voor werken. Of de overlast of afwenteling die functies veroorzaken op natuur, landschap en milieu. Of de fysieke verdichting met woningen in de bestaande wijken die leidt tot minder groen binnen de wijk. Dan zijn keuzen nodig: je kunt de ruimte maar één keer weggeven. Hetzelfde geldt voor ruimte voor landbouw versus ruimte voor energie, bijvoorbeeld door zonneparken in het landschap. Uiteraard sluiten dergelijke voorbeelden combinatiemogelijkheden niet uit, maar dit vergt wel duidelijke keuzen hoe met deze spanning om te gaan. Immers, niet alles kan overal. De synergiepunten (kansen) en spanningspunten (keuzen) zijn basis voor het werken aan de toekomstperspectieven in de tweede fase. Dit zijn integrale perspectieven voor 2050 waarin de 5 opgaven worden samengebracht in een consistent en samenhangend perspectief. Dit sorteert voor op de kansen en keuzen die we met de perspectieven agenderen.

Verkennen: centrale ambitie 2050 Op zoek naar een samenbindend ‘verhaal’ Na uitwerking van de afzonderlijke opgaven in de eerste fase gaan we in de tweede fase van de Omgevingsvisie op zoek naar een samenbindend ‘verhaal’ over alle opgaven heen. Het gaat om dé centrale ambitie voor de periode tot 2050 als een rode draad door alle opgaven heen. Welke identiteit heeft Purmerend nu? Wat voor gemeente wil je straks zijn? Welke weg ga je bewandelen voor de toekomst? Het is de centrale ambitie 2050 die alle opgaven met elkaar verbindt en in het middelpunt van de opgavencirkel staat.

Aanzetten voor een nieuw verhaal? De eerste discussies laten interessante richtingen zien. Nu gaat het niet om een snelle slogan of reclameleus maar om een dieperliggende koers die verbonden is aan de identiteit en kwaliteiten van Purmerend. In een aantal discussies zien we dat de breedte wordt gezocht met alle facetten van Purmerend samen, bijvoorbeeld dat Purmerend een ‘complete stad’ is of moet worden. Een voormalige groeikern die de staat van volwaardige stad bereikt. Daarnaast gaan stemmen op om de ‘leefbaarheid’ van Purmerend centraal te zetten voor de toekomst. De sociale samenhang tussen groepen in de wijken em dorpen, het versterken van de (sociale) veiligheid, het ontmoeten, betaalbaar wonen en met voorzieningen voor jong en oud. Anderen stellen juist de ‘duurzaamheid’ en de toekomstbestendige toekomst voorop als leidmotief voor de toekomst. Niet alleen in termen van duurzaamheid in enge zin - duurzame energie, klimaatadaptatie, water en circulariteit - maar ook in termen van ‘sociale duurzaamheid’: nieuwe perspectieven voor jongeren in wonen, werk en cultuur. Of is ‘gezondheid’ de centrale rode draad door alle opgaven? Gezondheid van bewoners en bezoekers in wonen, werken en recreëren. Met voldoende bereikbare zorgvoorzieningen en met een sterke inzet voor de kwaliteit van natuur en biodiversiteit.

Met innovaties, banen en onderwijs als stuwende motoren voor de Purmerendse toekomst.

Leidmotief voor de Omgevingsvisie We gaan in de tweede fase op zoek naar een richtinggevend leidmotief – een verenigend narratief – voor Purmerend 2050. Dit bestaat enerzijds uit wat je nu bent: de identiteit en de kwaliteiten van de nieuwe gemeente. Anderzijds geeft het richting aan de toekomst: het toont een nieuw toekomstbeeld wat er nu nog niet is, maar wel binnen handbereik kan komen. Dus geen utopie of luchtkasteel, maar een stevige koers naar 2050. In de tweede fase van het werkproces gaan we met een aantal toekomstperspectieven de kracht van een nieuw verhaal vorm en inhoud geven. De toekomstperspectieven tonen niet alleen een gemeentebrede kaart van ruimteclaims, maar weerspiegelen het verhaal over identiteit, waarden en de richtinggevende koers voor de toekomst. Het zijn uiteenlopende verhalen of zelfs conflicterende verhaallijnen die juist het maken van keuzen benadrukken.

Vervolg: van opgaven naar perspectieven Perspectieven: streefbeeld voor de toekomst In de tweede fase van de Omgevingsvisie vertalen we de inhoudelijke opgaven naar een beperkt aantal (2 tot 4) gerichte toekomstperspectieven. In de kern gaan de perspectieven over de manier waarop we vorm en inhoud geven aan de gewenste toekomst van Purmerend, en de keuzen die we hiervoor moeten maken. Het is een streefbeeld: het is zeker niet business-as-usual, maar schetst de stappen die we wenselijk én mogelijk vinden (zie afbeelding hieronder). We zetten in op ambitieuze, maar realistische ontwikkelscenario’s. Ze stellen de keuzen centraal waarvoor Purmerend zich op lange termijn gesteld ziet. De perspectieven zijn concrete, wenselijke scenario’s voor de ontwikkeling van de gemeente Purmerend. In deze scenario’s maken we een onderscheid tussen autonome ontwikkelingen die op ons afkomen (bijvoorbeeld prognoses vergrijzing) en gewenste ontwikkelingen die we graag in de toekomst zouden zien (beleidsontwikkelingen). Het gaat om de integratie van beide ontwikkelingen in wenselijke scenario’s en is hiermee anders dan de sectorale visies die de gemeente al heeft opgesteld.

ONTWIKKELSCENARIO’S OMGEVINGSVISIE 2050 Model om tot ontwikkelscenario’s te komen

Integratie: lagenbenadering en principes Essentieel is dat de perspectieven een integraal toekomstbeeld – een verhaallijn – schetsen voor de ontwikkeling van Purmerend. Dit betekent dat in ieder perspectief meerdere thema’s en opgaven worden samengebracht en geïntegreerd tot een samenhangend en consistent perspectief. Naast deze thematische integratie gaat het ook om de gebiedsgerichte integratie in de fysieke leefomgeving. We hanteren hiervoor het instrument van de ‘lagenbenadering’ als methode om tot een gebiedsspecifieke vertaling te komen van de perspectieven. De lagenbenadering gaat uit van een ruimtelijke ontwikkeling op basis van de ondergrond (bodem en water), daarna op basis van de netwerkenlaag (infrastructuur- en energienetwerken) en de occupatielaag (wonen, werken, voorzieningen). Gekoppeld aan de lagenbenadering werken we aan inrichtingsprincipes die richting geven aan de ontwikkeling. Bijvoorbeeld: ‘water en bodem sturend’ of het nabijheidsprincipe voor wonen en werken nabij OV-knooppunten en mobiliteitshubs. Ook versterken van de identiteit van de wijken en dorpen zou een van de sturende inrichtingsprincipes kunnen zijn.

Ook zo benieuwd naar de uiteenlopende toekomstperspectieven voor 2050? De perspectieven voeden de dialoog over de meest gewenste toekomst voor Purmerend op de lange termijn. De perspectieven spreken zich uit over de positie, ambities en kwaliteiten van Purmerend op verschillende schaalniveaus: (inter)nationaal, regionaal en lokaal. De perspectieven tonen verschillende wenselijke toekomsten die vragen om dialoog en debat. Hoe zien we onze toekomst in 2050? Waar willen we naartoe? En wat vraagt dat van ons? Sommige elementen zullen een vast gegeven zijn, maar er zijn nog allerlei keuzen te maken voor de toekomst. Dat willen we niet ad hoc doen of los van elkaar, maar vraagt om duidelijke uitgangspunten en keuzen. Niet alles kan, en het kan niet overal. De Omgevingsvisie kan immers géén stapeling van wensen zijn. Het is zaak de perspectieven terug te vertalen naar concrete maatregelen of (voorbeeld)projecten op de korte termijn. Zo houden we ook lokale partijen betrokken die vanuit een korter tijdsvenster handelen.

Ook zo benieuwd naar de uiteenlopende toekomstperspectieven voor 2050?

Bron: gemeente Purmerend

Deze opgavennotitie is opgesteld door het kernteam Omgevingsvisie van de gemeente Purmerend met procesbegeleiding en inhoudelijke ondersteuning van UUM | Unlimited Urban Management: www.uum.nl. Purmerend, januari 2025

Bezoekadres

Purmersteenweg 42 1441 DM Purmerend Postadres

Postbus 15 1440 AA Purmerend Telefoon & e-mail

0299 452 452 info@purmerend.nl purmerend.nl

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15079536/1