B. Notitie Gezondheidsbevordering Purmerend 2018-2021

GEZONDHEIDSBEVORDERING PURMEREND 2018-2021

Voorwoord Deze notitie is in december 2017 besproken in de commissie samenleving. Met de daar gedane opmerkingen is de notitie aangevuld met concrete acties. De aangepaste notitie is in de commissie samenleving van april 2018 opnieuw besproken. Daar is afgesproken om eerst nog een klankbordgroep te houden over deze notitie en dan te bepalen hoe dit verder gebracht wordt. Met name de werkwijze die we als Purmerend hanteren was, naast een aantal inhoudelijke aanvullingen (o.a. beleid rond roken), onderwerp. Het doel van deze notitie is gezondheidsbevordering voor alle Purmerends, zoveel als mogelijk middels het beïnvloeden van de leefomgeving. Daarbij richten we ons op de volgende 5 doelstellingen: 1. 2. 3. 4. 5.

Terugdringen van overgewicht Terugdringen van roken, alcohol- en drugsgebruik Voorkomen en aanpakken van eenzaamheid Verbeteren van de zorg rond mensen met psychische problemen Aanpak ouderenproblematiek

Hierbij richten we ons niet op de traditionele aanpak van percentages, streefcijfers en getallen. Deze zijn ondersteunend en worden (jaarlijks) door de GGD geleverd. We richten ons op acties, opgehaald uit de stad en het veld, passend bij de genoemde doelstellingen.

Inleiding Op het gebied van gezondheid zien we de afgelopen jaren veranderingen. Dat uit zich aan de ene kant in problematiek op het gebied van overgewicht. Aan de andere kant zien we daarnaast juist een hang naar bewust en gezond leven. Ook zien we dat problematiek in gezinnen de laatste jaren complexer is geworden. Dit kan gevolgen hebben voor de psychische gesteldheid van mensen. Gezondheid is een thema in alle onderwerpen waar we ons binnen het sociaal domein mee bezig houden; denk aan armoede, zorg, ouderen, sport, participatie etc. Het is van belang dat we goed in beeld hebben hoe het met mensen gaat en wat er in gezinssituaties speelt. Op die manier kunnen we zo goed mogelijk ondersteuning vanuit de gemeente inzetten. Dat doen we ontwikkelender wijs. De vraag van ‘buiten’ is leidend. Als gemeente zijn we actief in wijken. Werkers in de wijken zijn met elkaar in contact en kennen gezinssituaties. Vanuit de gemeente pakken we de signalen van buitenaf op en faciliteren we waar dat nodig is. Aanleiding Naast dat we gezondheid een belangrijk thema vinden is vastgelegd in de Wet Publieke Gezondheid dat gemeenten elke 4 jaar hun gezondheidsbeleid vaststellen. Het gezondheidsbeleid 2012-2016 is inmiddels afgelopen, daarmee is het tijd voor een actueel gezondheidsbeleid.

Om mensen zo goed mogelijk te kunnen ondersteunen is het van belang dat er een duidelijk beeld is wat er in Purmerend speelt aan gezondheidsproblematiek. Om dit in kaart te brengen zijn we volop in gesprek gegaan met partijen die in nauw contact staan met bewoners. Deze partijen zijn scholen, huisartsen, GGD, Waterlandziekenhuis en Wijkmanagers. De resultaten van deze gesprekken zijn verwerkt in deze notitie. De gebruikte cijfers komen uit onderzoeken van de GGD. Dit zijn de Kindmonitor 2016, de Volwassenen en seniorenmonitor 2016 en het EMOVO*-onderzoek. De informatie uit de gesprekken met betrokken partijen zijn leidend geweest voor het beschrijven van de situatie in Purmerend. Wat is gezondheid Wanneer we het over gezondheid hebben, weten we ongeveer wel wat ermee wordt bedoeld. Maar vraag je aan tien mensen om een definitie te geven van het begrip gezondheid, dan krijg je tien verschillende antwoorden. Een algemene, door iedereen gedeelde definitie van gezondheid lijkt niet te bestaan. Er zijn door de jaren heen verschillende definities voor bedacht. Omdat er verschillende ideeën bestaan over gezondheid is er niet altijd eenduidigheid in het advies. Wanneer ben je nou gezond bezig? Wel is er een verschuiving zichtbaar in hoe we tegen gezondheid aankijken.

De focus ligt minder op de afwezigheid van ziekten en aandoeningen en meer op de mogelijkheden die mensen hebben om met ziekten en beperkingen om te gaan en mee te kunnen blijven doen in de maatschappij. In elk geval zou je kunnen stellen dat gezondheid betrekking heeft op de fysieke, geestelijke en sociale mogelijkheden om een fijn leven te leiden. En dat de ervaring en beoordeling hiervan persoonlijk is.

*De GGD heeft bij het EMOVO-onderzoek gebruik gemaakt van een niet-anoniem onderzoek. Gebleken is dat de resultaten uit dit onderzoek niet valide zijn, de GGD heeft geadviseerd de uitkomsten van het EMOVO-onderzoek 2014 te gebruiken. De overgewicht cijfers 2016 zijn wel bruikbaar omdat de kinderen bij de jeugdverpleegkundige of jeugdarts zijn gewogen.

2

Gezondheid is dus een gevoel van zowel lichamelijk, geestelijk als maatschappelijk welzijn. Iemand met een handicap kan zich toch heel gezond voelen, terwijl iemand zonder handicap zich helemaal niet gezond kan voelen omdat deze bijvoorbeeld niet kan meedraaien in de maatschappij. Wanneer je onvoldoende mogelijkheden hebt, of als je dit zo voelt, om gezond te kunnen leven en daarvan negatieve gevolgen ervaart, kan dat het gebrek aan meedoen in de hand werken. Kortom, gezondheid kan gepaard gaan met andere problematiek. Dat tezamen maakt of iemand het gevoel heeft mee te kunnen doen. Maatschappelijke ontwikkelingen De wereld waarin we leven verandert continu. Dit heeft invloed op hoe we leven en hoe we onze gezondheid beleven. Op technologisch gebied hebben we enorm veel zien veranderen; de komst van spelcomputers, tablets, smartphones en sociale media zijn niet meer weg te denken. Tegenwoordig zijn we continu online, we checken onze email, WhatsApp en andere sociale media accounts, we regelen onze bankzaken digitaal, we maken digitale foto’s en zoeken een recept voor het avondeten. Wie gaat er nog de deur uit zonder telefoon? Online boodschappen doen gaat ook een stuk sneller. En Netflix biedt veel meer mogelijkheden om te kijken wat je op een bepaald moment wilt. We kunnen hierdoor meer dingen tegelijk doen. Het tempo ligt tegenwoordig stuk hoger.

We hoeven de deur bijna niet meer uit. De samenstelling van de bevolking is continu in verandering. Dit heeft gevolgen voor de culturele diversiteit in ons land. De culturele verschillen zien we terug in bijvoorbeeld religie, sociale omgang, de beleving van gezondheid en voedingsgedrag. Daarnaast neemt het aantal ouderen sterk toe en daalt het aantal jongeren. Rond 2020 is verwacht dat het aantal ouderen (>65) groter is dan het aantal jongeren (<20) in Nederland. Ook stijgt de levensverwachting. Mede door ontwikkelingen op gebied van zorg en technologie zijn mensen langer vitaal. Deze veranderingen betekenen iets voor de behoeftes van mensen en de zorgvraag. Daar waar voorheen mensen sneller in een verzorgingshuis terecht kwamen, blijft men nu vaker thuis wonen. Zorg en ondersteuning zullen daarom vaker dichtbij of aan huis verleend worden. Dit zorgt voor extra belasting van mantelzorgers. Ook op economisch gebied is er veel gebeurd. De armoedeproblematiek hebben we duidelijk zien veranderen. We zien meer mensen die minder te besteden hebben*. Hoe minder geld er te besteden is, hoe minder focus er ligt op gezond gedrag. Niet alleen omdat er weinig financiële middelen zijn, maar ook omdat er gewoonweg een andere prioriteit ligt. Over de hele wereld stijgt het aantal mensen met overgewicht.

Fastfoodketens blijven oprukken en voedingsproducenten doen er alles aan om ons te verleiden tot de aankoop van producten. Dit loopt uiteen van het bewerken van voedingsproducten (toevoegen suikers, vet en zout) tot aan verleidelijke reclames en aanbiedingen. Aan de andere kant is er een groep mensen die juist bewuster leeft. De laatste jaren is er steeds meer aandacht en belangstelling voor gezonde voeding. Deze ontwikkelingen beïnvloeden ons gedrag; hoe we leven, wat we eten, of we voldoende bewegen, hoe we met elkaar omgaan en hoe we ons voelen.

*Zie nota armoedebeleid, vastgesteld in oktober 2016

Gevolgen voor gezondheid Allerlei maatschappelijke ontwikkelingen beïnvloeden de gezondheid van mensen. We zien daarbij de volgende trends en ontwikkelingen: • •

•

•

• • •

• • • •

•

We zien dat mensen het drukker hebben. Daarnaast zijn we veel online beschikbaar. Er wordt verwacht dat we snel reageren op een berichtje. Volle agenda’s en van alles moeten kan leiden tot stress. Het combineren van verplichtingen zoals werk, zorg voor kinderen, zorg voor ouders, kan leiden tot het gevolg weinig tijd te hebben. Sporten en een gezonde maaltijd staan daardoor niet altijd boven aan het prioriteitenlijstje. Het is gemakkelijk om een snelle maaltijd te halen. Steeds meer mensen gaan bijvoorbeeld hardlopen omdat dit gemakkelijker in te passen is in het dagelijks leven. Sportverenigingen geven aan moeilijker leden aan zich te kunnen binden. We zien dat veel jongeren vrij willen zijn en flexibeler keuzes willen maken. Kortom, flexibiliteit is in deze tijd voor veel mensen belangrijk. Er zijn meer mogelijkheden om gebruik te maken van allerlei apparaten dan voorheen. Denk aan de televisie, tablet, smartphone etc. Deze bezigheden vervangen vaak andere activiteiten (zoals buiten spelen en sporten). Ouders maken zich vaak zorgen en weten niet goed hoe ze hiermee om moeten gaan. GGD en scholen geven aan zich zorgen te maken over overmatig gebruik van computer, tablet en spelcomputers. Soms zelfs met gameverslaving tot gevolg. Pesten neemt andere vormen aan als gevolg van de komst van sociale media.

Zelfs in je eigen huis kan iemand het gevoel hebben niet meer veilig te zijn. Dit kan een enorme impact hebben op de gezondheid. Het probleem van overgewicht en obesitas is groot. Het aantal mensen met overgewicht zien we de afgelopen jaren toenemen. Weinig bewegen en ongezond eten werken overgewicht in de hand. Verschillen tussen culturen zijn ook in Purmerend zichtbaar. Scholen geven aan dat kinderen met overgewicht vaker gepest worden. Dit kan psychisch veel schade opleveren. Door de groei van het aantal ouderen en ongezonde levensgewoonten zien we een toename van ouderenproblematiek zoals dementie. Voeding, beweging en alcohol hebben namelijk invloed op de kans op dementie. Door een hogere levensverwachting en de groei van het aantal ouderen is er een verhoogde kans op eenzaamheid. Huisartsen en het ziekenhuis geven aan dat door complexe ouderenproblematiek de behoefte aan zorg verandert. Er is meer vraag naar mantelzorgers, thuiszorg en eerstelijns bedden (tijdelijke opvangbedden, tussen het eigen bed thuis en het ziekenhuisbed). Laaggeletterdheid zorgt ervoor dat mensen moeilijk aan informatie komen over gezonde voeding bijvoorbeeld.

Wat zien we in Purmerend? Uit gesprekken met partijen die in nauw contact staan met bewoners en de cijfers van de GGD komen een aantal aandachtspunten naar voren. De komende vier jaar gaan we ons richten op overgewicht, alcohol en drugsgebruik, eenzaamheid, psychische problematiek en complexe ouderenproblematiek. Deze aandachtspunten worden hieronder beschreven. 1. Overgewicht Scholen, huisartsen, kinderartsen van het Waterlandziekenhuis en andere betrokkenen geven aan zich zorgen te maken over het aantal jongeren en volwassenen met overgewicht. Ze melden dat kinderen zonder ontbijt op school komen en/of ongezond eten en drinken meekrijgen als tussendoortje of als lunch. Dit heeft niet alleen een nadelig effect op het gewicht van kinderen maar kan ook een nadelig effect hebben op de cognitieve ontwikkeling en schoolprestaties. Onderstaande overgewicht cijfers van de GGD bevestigen de gemelde zorg: Overgewicht % Leeftijdsgroep 2-jarigen 5-jarigen 10-jarigen Klas 2 en 4 voorgezet onderwijs Volwassenen* Senioren*

Purmerend 2016 7% 11% 20% 19% 54% (waarvan 19% obesitas) 65% (waarvan 19% obesitas)

Regio Zaanstreek-Waterland 2016 8% 10% 17% 17% 49% (waarvan 15% obesitas) 60% (waarvan 17% obesitas)

Daarnaast komt uit GGD-onderzoek naar voren dat slechts 30% van de Purmerendse jongeren dagelijks fruit eet, en 30% dagelijks groente eet. Deze cijfers komen overeen met de regio. De effecten van ongezonde leefgewoonten zijn niet altijd direct te zien, ze worden vaak pas zichtbaar op latere leeftijd. De kinderartsen en de GGD hebben ook aangegeven zich zorgen te maken over jongeren met ondergewicht en eetstoornissen. De invloed van sociale media hierop is groot, jongeren vergelijken zichzelf met perfecte dunne lichamen die voorbij komen. Voor deze doelgroep is veel minder aandacht dan de groep mensen met overgewicht. De afgelopen jaren is er vanuit verschillende invalshoeken ingezet op het verminderen van overgewicht bij Purmerendse kinderen. Sinds 2012 is Purmerend aangesloten bij het landelijke project JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht), en is hiermee gestart in de wijken Overwhere en Wheermolen. In samenwerking met betrokken partners zijn er verschillende interventies ingezet. In september 2015 is de overeenkomst tussen Purmerend en JOGG voor 3 jaar verlengd wat als resultaat heeft dat in heel Purmerend wordt ingezet op de preventie van overgewicht. Wat we hebben ervaren is dat overgewichtproblematiek zeer complex is en niet op zichzelf staat. Het individueel willen veranderen van gedrag werkt dan ook niet.

Wat wel werkt is het gezonder maken van de omgeving waarin iemand opgroeit. Smakelijke moestuinen bij peuterspeelzalen, water drinken bij peuterspeelzalen en kinderdagverblijven, fruit eten en voorlichting aan ouders over gezonde voeding zijn voorbeelden van hoe de omgeving om kinderen heen gezonder is gemaakt. Samen met scholen, waar kinderen een groot deel van de dag aanwezig zijn, hebben we gekeken naar passende interventies en hoe we daarin ondersteuning kunnen bieden. Vanuit deze gesprekken zijn een aantal scholen gestart met water drinken, kinderen mogen geen limonade of andere zoete dranken mee naar school nemen. We ondersteunen deze scholen o.a. met het leveren van drinkflessen voor alle leerlingen. Het resultaat is dat er steeds meer scholen over stappen op het drinken van water.

Overgewicht wordt niet alleen veroorzaakt door ongezonde voeding. Door de maatschappelijke ontwikkelingen, zoals het gebruik van tablets, spelcomputers en smartphones is ook het beweeggedrag van mensen veranderd. Sportverenigingen geven aan een daling te zien van het aantal leden. Het aantal 4-12 jarigen dat lid is van een sportvereniging is 66%, onder de 12-18 jarigen is dit 70%. Uit het GGD-onderzoek blijkt dat het aantal 4-12 jarigen dat elke dag een uur of langer beweegt, zoals actief buitenspelen, fietsen of voetballen in Purmerend 77% is, bij de 12-18 jarigen is dit 61%. Het Waterlandziekenhuis heeft een aantal jaren geleden het programma Lekker in je Life ontwikkeld om obesitas bij kinderen tegen te gaan. Dit programma is overgedragen aan de GGD en Spurd. Ouders en kinderen krijgen voorlichting over voeding en bewegen en de kinderen gaan een half jaar lang groepsgewijs sporten. Het doel was dat ouders en kinderen gezonder gingen eten en dat de kinderen zouden doorstromen naar een sportvereniging. Wat we zagen is dat de kinderen na afloop van het programma stopten met sporten. Uit gesprekken met deze kinderen bleek dat ze wel wilden sporten maar dan met de kinderen uit de Lekker in je Life groep. Acterend op deze signalen is het Lekker in je Life programma aangepast en kunnen kinderen in dezelfde groep structureel door blijven sporten.

Wat we weten is dat het stimuleren van bewegen bij jonge kinderen een positief effect heeft op zowel hun ontwikkeling (o.a. taal en motoriek) als hun gedrag. Als gemeente hebben we daarom ingezet op beweging bij onze jongste inwoners: het toevoegen van gym bij peuterspeelzalen. Spurd verzorgt deze gymlessen. Vanuit een pilot “Versterking Voorveld” is gestart met peutergym op peuterspeelzalen waarbij de invloed van bewegen op de ontwikkeling van het jonge kind wordt gevolgd. Deze pilot zal in 2018 verder uitgerold worden. De gemeente ondersteunt de peuterspeelzalen hierin. De aankomende periode gaan we samen met scholen en andere betrokkenen onderzoeken wat er nodig is om de leefomgeving van jongeren zo aan te passen dat gezond gedrag zoals gezond eten en bewegen aantrekkelijk wordt. Dit geldt voor overgewicht, ondergewicht en bewegen. Er zijn een aantal ondersteunende activiteiten waar we de komende periode mee door gaan (water en fruit op scholen). Verder gaan we inzetten op meer bewegen op scholen. Bijvoorbeeld het inzetten van gediplomeerde sportleerkrachten in plaats van de juf of de meester, dit levert een hele andere energie op. Vanuit het armoedebeleid is gestart met de inzet van het Jeugdsportfonds, zodat kinderen van gezinnen in armoede ook de mogelijkheid hebben om te kunnen sporten. Tot heden heeft de focus altijd gelegen op overgewicht bij kinderen en jongeren.

Bij de volwassenen zien we dat meer dan de helft overgewicht heeft. Het aanpakken van overgewicht en obesitas bij volwassenen en senioren is een stuk ingewikkelder. Het doorbreken van bestaande leefpatronen is zeer complex. Samen met huisartsen en het ziekenhuis onderzoeken we wat de komende jaren een passende aanpak is voor deze groep mensen om een positieve beweging op gang te brengen richting een gezondere leefstijl. Hiervoor gaan we nog dit jaar een plan van aanpak opstellen.

2. Alcohol, roken en drugsgebruik De politie, scholen, kinderartsen en andere betrokkenen hebben aangegeven zich zorgen te maken om alcoholgebruik bij jongeren, drugsgebruik rond scholen en het dealen van drugs. Blowen wordt door jongeren als normaal gezien, en er wordt geëxperimenteerd met drugs, zoals het snuiven van Ritalin. Wijkmanagers herkennen het gebruik van genotmiddelen, ook in de vorm van lachgas wat voornamelijk in combinatie met andere genotmiddelen erg riskant is. Uit de cijfers van de GGD (klas 2 en 4 voorgezet onderwijs) blijkt het volgende: Alcoholgebruik %

Ooit alcohol gedronken Agelopen maand alcohol gedronken Aangeschoten of dronken geweest afgelopen maand Binge drinken (≥5 drankjes bij 1 gelegenheid Ouders gedogen gebruik kind

Klas 2 Purmerend 2014 29% 16%

Klas 4 Purmerend 2014 68% 53%

Klas 2 Zawa 2014 21% 11%

Klas 4 Zawa 2014 66% 55%

5%

29%

4%

31%

9%

35%

7%

39%

35%

62%

30%

60%

Te zien is dat in Purmerend: • Het aantal jongeren dat alcohol drinkt sterkt toeneemt in klas 4 ten opzichte van klas 2. • Het drinken van alcohol door een hoog percentage ouders wordt gedoogd. • Er nauwelijks verschil in het alcohol gedrag tussen jongens en meisjes is. • Een hoger opleidingsniveau (havo/vwo) een positieve invloed heeft op het gedrag (in vergelijking met vmbo). • Er een groot verschil zit tussen westerse en niet-westerse jongeren. Westerse jongeren drinken aanzienlijk meer dan niet-westerse jongeren. Het aantal jongeren dat ooit softdrugs gebruikt heeft, is volgens de cijfers van de GGD in Purmerend afgenomen van 18% (2010) naar 10% (2014). Voor wat betreft het ooit gebruiken van harddrugs is er een daling waargenomen (van 2,5% naar 1,4%). Er is een daling te zien in het aantal jongeren dat drugs gebruikt. Uit de praktijk komen echter zorgwekkende signalen over alcohol- en drugsgebruik onder jongeren. Alcohol- en drugsgebruik blijft dan ook een belangrijk aandachtspunt voor de komende jaren. De huidige aanpak van alcohol- en drugsgebruik bestaat voornamelijk uit voorlichting vanuit de GGD, Brijder en handhaving. De vraag is of dit effectief is, want de beleving en ervaringen in de wijken komen niet overeen met de genoemde daling van de cijfers. De komende periode gaan we onderzoeken wat er op het gebied van alcohol en drugs speelt en wat er nodig is.

Alcohol- en drugsgebruik zijn complexe onderwerpen om aan te pakken. Samen met scholen en ouders gaan we kijken hoe we meer grip op de situatie kunnen krijgen. Voorlichting geven blijft belangrijk om bewustwording bij jongeren en hun ouders te creëren. Voorlichting alleen is niet voldoende, er is meer nodig. Gesprekken met ouders zijn nodig om een passende aanpak te ontwikkelen. Daarnaast blijft een passende manier van handhaven belangrijk waarbij ouders betrokken moeten zijn.

Niks-18 • Alle ouders en verzorgers van kinderen in alle groepen 7 van basisscholen krijgen een voorlichting over alcohol en roken (Niet drinken/Niet roken). Die wordt verzorgd door o.m. een jeugdverpleegkundige van de GGD. • Alle kinderen van de groepen 7 kunnen daarnaast meedoen aan een prijsvraag die is: bedenk een toffe slogan om dat niet drinken en niet roken aan te moedigen, te stimuleren. Die wordt aan het eind van het schooljaar bekend gemaakt en wordt daarmee de slogan voor het nieuwe jaar. Kinderen kunnen een prijs winnen, krijgen een gadget, enz. Rookvrije generatie / rookbeleid • Dit niks-18 verhaal is onderdeel van het rookbeleid zou je kunnen zeggen. Volwassenen worden doorverwezen naar de zorgverzekeraar, omdat daar cursussen e.d. worden aangeboden aan mensen, verzekerden, om te stoppen met roken. • De GGD heeft intern er voor gezorgd dat zij rookvrij zijn: je mag dus binnen en buiten de GGD niet roken. • Daarnaast wil de GGD binnenkort met een startnotitie komen waarin hun rol en die van gemeenten wordt benoemd op het gebied van de rookvrije generatie. • Die rookvrije generatie is een landelijke stichting/beweging die in veel gemeenten al resultaten heeft geboekt: https://rookvrijegeneratie.nl/ • Iedereen wordt opgeroepen daar aan mee te doen. Je ziet dus ook dat veel meer organisaties: ziekenhuizen, sportclubs, maar ook speeltuinen, kantines e.d.

rookvrij worden gemaakt. Dit onderdeel komt terug in de startnotitie, ook wat we in Purmerend in dit kader kunnen doen.

3. Eenzaamheid Maatschappelijke organisaties zien eenzaamheid onder ouderen steeds vaker voorkomen. Eenzaamheidsgevoelens worden veroorzaakt door een gemis aan (kwaliteit) van bepaalde sociale relaties. Uit de cijfers van de GGD en de Omnibusenquête blijkt dat gemiddeld 44 % van de Purmerenders zich eenzaam voelt; 36 % voelt zich matig eenzaam en 8 % voelt zich (zeer) ernstig eenzaam. De resultaten verschillen per wijk. De eenzaamheid komt niet alleen bij ouderen voor, ook 15 tot en met 39 jarigen zijn eenzaam (37 %, waarvan 7 % ernstig eenzaam).

De cijfers vanuit de GGD zijn als volgt: Volwassenen Senioren

Purmerend 2016 41% 47%

ZaWa 2016 40% 45%

Eenzaamheid wordt niet door iedereen op de zelfde manier ervaren. Dit betekent dat twee mensen in een vergelijkbare situatie dit heel anders kunnen beleven. Eenzaamheid heeft zelden een enkele oorzaak. Meestal gaat het om een opeenstapeling van factoren. In Purmerend werken de wijkteams, welzijnsorganisaties, ouderenorganisaties en betrokken inwoners samen aan het tegengaan van eenzaamheid. Via onder meer preventieve huisbezoeken, het op tijd herkennen van zorgwekkende situaties en initiatieven komen steeds meer mensen in beeld. We pakken signalen op van huisartsen, wijkteams, wijkmanagers en andere partijen die in nauw contact staan met bewoners. Uit de Omnibusenquête blijkt dat in de wijk Wheermolen meer mensen last hebben van eenzaamheid dan in andere wijken. Reden voor de gemeenteraad om hier in 2016 aandacht voor te vragen. In 2017 heeft er een pilot gedraaid in de wijk Wheermolen. Het doel was het verkrijgen van meer inzicht en het onderzoeken van de mogelijkheden om meer te doen aan voorlichting en deskundigheidsbevordering. Deze pilot is geëvalueerd in december 2017. Op basis van deze evaluatie gaan we de aanpak van eenzaamheid in heel Purmerend uitrollen. Toegesneden op de wijk.

Dat houdt in dat we de komende jaren aan de hand van dat waar in Purmerend behoefte aan is én nieuwe inzichten op maat een bijdrage blijven leveren aan het voorkomen en aanpakken van eenzaamheid. We starten ook met het project Buurblik. Een project waarbij ouderen ingezet worden om eenzame ouderen te enthousiasmeren om dingen te ondernemen. Mede door ze bekend te maken met het activiteitenaanbod en de eigen ervaringen hierin.

4. Psychische problematiek Huisartsen hebben aangegeven dat ze een fors aantal mensen zien met ernstige psychische problemen, wat soms leidt tot suïcidale gedachten en (pogingen tot) suïcide. Deze mensen melden zich zelf of worden door familie, vrienden of buren aangemeld bij de huisarts. Huisartsen geven zelf geen psychische hulp maar laten dit over aan GGZ-specialisten. De ervaring van de huisartsen is dat de toeleiding naar passende specialistische hulp stroef loopt, door o.a. wachtlijsten GGZ en onvoldoende hulp van de crisisdienst. In Purmerend heeft volgens de GGD 8% van de volwassenen en senioren een hoog risico op een angststoornis of depressie. Uit het EMOVO onderzoek kwam naar voren dat 18% van de jongeren zichzelf psychisch ongezond noemt. De cijfers van suïcidale gedachten zijn: Leeftijdsgroep Klas 2 en 4 voorgezet onderwijs Volwassenen en senioren

Purmerend 2014 15% Purmerend 2016 7,3%

Zawa 2014 14% Zawa 2016 6,8%

Huisartsen zien een grote meerwaarde in het direct in kunnen zetten van GGZondersteuning voor mensen die dit acuut nodig hebben. We onderzoeken samen met huisartsen op welke manier we de toeleiding naar psychische hulp eenvoudiger kunnen maken en hoe we acute hulp kunnen organiseren. Het toevoegen, waar nodig en mogelijk, van POH-ers bij de huisartsen van Purmerend is hier een onderdeel van. Ter preventie van suïcide hebben alle Zaanstreek-Waterland gemeenten ingestemd met een suïcidepreventie aanpak (samenwerking tussen GGD en Stichting 113 Zelfmoordpreventie). De precieze inhoud en vorm wordt nog nader afgestemd op de lokale situaties in de gemeenten. Belangrijk is dat de oorzaak van de problemen wordt aangepakt. Omdat ieder persoon uniek is en er verschillende oorzaken van de problemen kunnen zijn is er hulp op maat nodig. Tevens zijn we onderdeel van een grootregionale pilot rond de aanpak van mensen met ernstig psychiatrische aandoeningen (EPA) die zelfstandig wonen in de wijken. Hierbij wordt doormiddel van samenwerking van professionals zo laagdrempelig mogelijk begeleiding en ondersteuning op maat geleverd.

5.Complexe ouderenproblematiek Het aantal ouderen neemt in het hele land toe. Ook in Purmerend is dat te merken. Mensen blijven langer zelfstandig thuis wonen. Dit heeft invloed op verschillende maatschappelijke kwesties: • De vraag naar thuiszorg neemt toe. • Er wordt een groter beroep gedaan op mantelzorgers. • Kans op eenzaamheid onder ouderen neemt toe. • Er is in toenemende mate sprake van zelfstandig wonende, maar dementerende ouderen, die speciale aandacht en zorg vragen. • De gewijzigde levensstandaard vergt aanpassingen aan de huidige woonvormen. Huisartsen en het ziekenhuis hebben aangegeven dat het aantal ouderen met gezondheidsproblemen ernstig is toegenomen en dat de manier waarop de hulp nu georganiseerd is knelpunten kent. Een groot gebrek aan (intensieve) ondersteuning bij de mensen thuis en beschikbare eerstelijns bedden zorgt ervoor dat ouderen door huisartsen worden doorgestuurd naar het ziekenhuis, waar deze mensen lang niet altijd op de juiste plek zijn. In Purmerend hebben 1300 mensen te maken met dementie. Mede door de toename van het aantal ouderen zal dat aantal in 25 jaar tijd naar verwachting stijgen tot 2800. Deze ontwikkeling maakt dat de hulpvraag verandert. De impact op mensen die de zorg hebben voor ouderen met complexe problematiek is groot.

De helft van de mantelzorgers heeft naast het zorgen voor hun naaste een baan en/of de zorg voor kinderen. Door de maatschappelijke ontwikkelingen is de vraag naar mantelzorgers groter geworden en ook de druk op de mantelzorgers. Mantelzorgers zijn niet alleen volwassenen die voor ouderen zorgen, maar ook kinderen die de zorg voor hun ouders en/of broers of zussen op zich nemen. Scholen zien dat deze kinderen vermoeid op school zitten en zich slecht kunnen concentreren. De komende jaren zetten we in op de ondersteuning van deze mantelzorgers. Hiervoor is vorig jaar ook een mantelzorg regisseur bij de gemeente aangesteld. Op basis van signalen van mensen die veel te maken hebben met complexe ouderenproblematiek gaan we in samenwerking met werkers in de wijken, thuiszorgorganisaties, huisartsen, het ziekenhuis, zorgverzekeraars, consulenten WMO en casemanagers dementie inzetten op signaleren en het aanbieden van ondersteuning die nodig is. Hierbij denken we aan passende ondersteuning thuis, dagbesteding en begeleiding op maat. Ook gaan we samen met zorgpartijen onderzoeken hoe we toe kunnen werken naar passende woonvoorzieningen.

Waar zetten we de komende jaren op in? Samengevat gaan we ons de komende vier jaar richten op overgewicht, alcohol- en drugsgebruik, eenzaamheid, psychische problemen en complexe ouderenproblematiek. De concrete acties zijn als volgt: 1.Aandachtspunt Acties: overgewicht • Voortzetten waterdrinken op scholen. In 2017 zijn er 7 scholen overgegaan op water drinken. De ambitie is dat alle scholen zo snel mogelijk over gaan op water drinken. In 2018 verwachten we dat nog minimaal 5 scholen over gaan op het drinken van water. • Voortzetten groenten en fruit op scholen, kinderdagverblijven en peuterspeelzalen. Op dit moment wordt er op 4 basisscholen dagelijks fruit gegeten als tussendoortje. De ambitie is dat de kinderen op alle 26 basisscholen dagelijks fruit eten als tussendoortje. Dit gaan we samen met de scholen oppakken. Ook vinden er gesprekken plaats met de kinderopvang over het eten van groenten en fruit. • Uitrollen bewegen op peuterspeelzalen. In 2018 willen we dat op alle 16 peuterspeelzalen 2 x per week een half uur peutergym wordt gegeven. Nu gebeurt dit op 5 locaties. Hiervoor zijn we in overleg met Spurd en de peuterspeelzalen. • Meer bewegen op scholen. Samen met de scholen en Spurd willen we zorgdragen voor minimaal 2 uur bewegingsonderwijs per basisscholier onder begeleiding van een vakleerkracht. Nu wordt ook bewegingsonderwijs door de juf of meester gegeven.

• We onderzoeken wat nodig is om een gezonde leefstijl te stimuleren bij jongeren, volwassenen en senioren (ook ondergewicht). Hiervoor zijn we in gesprek met verschillende partijen (o.a. scholen, GGD en Waterlandziekenhuis). Het streven is om in het najaar van 2018 met een aanpak te komen.

Wanneer: jan-dec 2018

jan-dec 2018

jan-apr 2018

jan-mei 2018

okt-nov 2018

2.Aandachtspunt Acties: roken, alcoholen drugsgebruik • Voorlichting op scholen voor jongeren en ouders. Eerst gaan we in overleg met de scholen. Zij hebben het beste inzicht in hoe je jongeren én hun ouders kunt voorlichten. Op basis van deze input zorgen we er samen met de daarvoor geschikte partijen voor dat op scholen passende voorlichting wordt gegeven. Daarnaast gaan we met het veld onderzoeken wat er nog meer nodig is aan preventie. Dit willen we starten vanaf het nieuwe schooljaar. • Voortzetten van handhaving. • GGD komt met een startnotitie rond roken en alcohol gebruik.

Wanneer:

3.Aandachtspunt Acties: eenzaamheid • Er wordt gewerkt aan het versterken van lokale samenwerking in Purmerend, we zijn hiervoor in gesprek met inwoners, zorgverleners, huisartsen en woningcorporaties. Daarnaast stimuleren en faciliteren we initiatieven van buiten. • We gaan de preventieve huisbezoeken actiever gebruiken om het met mensen over eenzaamheid te hebben en hoe dit aan te pakken. • De huidige OV-regeling voor gepensioneerden wordt voorgezet. We bekijken dit jaar of deze regeling helpend is voor mensen die eenzaam zijn. • Start project Buurtblik

Wanneer:

4.Aandachtspunt Acties: psychische problemen • Vereenvoudigen van de toeleiding naar GGZ, zodat mensen met psychische problemen sneller geholpen worden. Toevoegen POH-ers aan alle Purmerendse huisartsen. Hiervoor worden gesprekken gevoerd met o.a. huisartsen, GGD en GGZ gevoerd. • Project EPA loopt. • De lokale samenwerking op het gebied van suïcidepreventie verbeteren door onder meer het realiseren van gatekeeperstrainingen voor verschillende doelgroepen, het inzetten op bewustwording en openheid over dit onderwerp (communicatie). Hiervoor volgen gesprekken met betrokken partners.

Wanneer:

sept 2018

jan-dec 2018 sept 2018

jan-dec 2018

jan-dec 2018

jan-dec 2018

spet. 2018

juli 2018

jan-dec 2018 jan-dec 2018

5.Aandachtspunt complexe ouderenproblematiek

Acties:

Wanneer:

•

jan-dec 2018

•

•

•

We zetten in op vroegsignalering van complexe problematiek bij ouderen. Dit doen we door preventieve huisbezoeken die gedurende het hele jaar worden uitgevoerd door vrijwilligers van Clup Welzijn. In gesprek met ouderen wordt gekeken waar de behoefte ligt. We werken samen met ketenpartners (keten dementie ZaWa i.s.m. Alzheimer Nederland) aan een dementie-vriendelijk Purmerend. Het doel is om mensen met dementie zo goed mogelijk te kunnen ondersteunen, zowel thuis als in een andere woonvorm. In het najaar van 2018 hebben we dit in kaart gebracht. We faciliteren het geven van voorlichting aan werkgevers en scholen over het ondersteunen van mantelzorgers. Ook voert onze mantelzorgregisseur intakegesprekken met alle mantelzorgers (eind 2017 waren er 1000 geregistreerde mantelzorgers) die zich registreren bij de gemeente en onze maatschappelijke partners en bieden we ondersteuning die past bij de situatie van de mantelzorger. Tevens gaan we actief op zoek naar jonge mantelzorgers en naar allochtone mantelzorgers.

dec 2018

jan-dec 2018

mei-dec 2018

Monitoring door de Raad • • •

De Raad wordt meegenomen in de voorgestelde acties en kosten. . De Raad wordt via klankbordgroepen op de hoogte gehouden van de actualiteiten. Jaarlijks volgt er in het laatste kwartaal een voortgang van het gezondheidsbeleid waarin de resultaten van de acties worden beschreven en vindt er een update van de actielijst plaats. Hierbij worden de (jaarlijkse) cijfers van de GGD, voor zover beschikbaar, gebruikt om het effect in kaart te brengen.

Financiën

Kostenplaats Bedrag 2018 Doel Overgewicht, roken, alchohol- en drugsgebruik Collectieve preventie € 20.000,Aanpak overgewicht

Bijzonderheden Bedrag staat in de meerjarenbegroting opgenomen

€ 35.000,-

Preventie alcohol

Bedrag staat in de meerjarenbegroting opgenomen

€ 33.000,-

Gidsgelden gezond in de stad

Decentralisatieuitkering GIDS Per 2018 verlengd voor 3 jaar Bedrag staat in de meerjarenbegroting opgenomen

€ 72.000,-

Gemeenschappelijke regeling GGD JGZ impuls preventie leefstijl Brijder € 136.000,Subsidie (als T.b.v. regio centrumgemeente Waterland preventief verslavingsbeleid) GGD periodieke € 10.000,Preventie T.b.v. Purmerend gesprekken genotsmiddelen GGD/Brijder € 21.000,Preventie T.b.v. Purmerend genotsmiddelen Spurd € 710.640,Sportstimulering Eenzaamheid, psychologische problemen en complexe ouderenproblematiek Collectieve preventie € 140.000,Subsidie preventie T.b.v. regio GGZ ZaanstreekWaterland (gefinancierd door Stichting 113 en Zilveren Kruis) Complexe Regulier WMOouderenproblematiek budget Eenzaamheid Regulier WMObudget Buurtblik € 60.000,Verlagen eenzaamheid Algemeen: Gemeenschappelijke € 2.549.900,Is totaalbedrag Regeling GGDZW

Toekomstige budgetten zullen we aanvragen of beschikbaar stellen bij passende acties, die kunnen we nu nog niet voorzien.