b-bijlage-rapport-rekenkamer-onderzoek-bibliotheek-waterland

2025

Rekenkamer Purmerend Onderzoek Bibliotheek Waterland Registratienummer 1597096

Colofon Rekenkamer Purmerend Leden Barbara IJsselmuiden Rob Duijker Jack Koster Daniël Tor Arash Lahyi

Bezoekadres Rekenkamer Purmerend Purmersteenweg 42 1441 DM Purmerend

Postadres Gemeente Purmerend t.a.v. griffie o.v.v. rekenkamer Purmerend Postbus 15 1440 AA Purmerend

Datum April 2025

Secretaris / onderzoeker Christel Rijkhoff ccm.rijkhoff@purmerend.nl

2

Bestuurlijke nota Conclusies Het onderzoek naar de realisatie van de vastgestelde doelstellingen uit het maatschappelijk domein door bibliotheek Waterland is gestart in het voorjaar van 2024. Na bestudering en analyse van de relevante documenten en diverse gesprekken met beleidsmedewerkers van de gemeente, de (oud) directeur van de bibliotheek, medewerkers van de bibliotheek en ketenpartners komen wij tot de volgende conclusies: 1. Alle medewerkers met wie is gesproken zijn zeer betrokken bij het werk dat zij doen en zijn zeer gemotiveerd; 2. Bibliotheek Waterland organiseert activiteiten die een bijdrage leveren aan het realiseren van de vastgestelde doelstellingen uit het maatschappelijk domein; 3. De bibliotheek vervult in de gemeente Purmerend naast de kerntaak van boeken- uitleen ook een maatschappelijke functie; 4. De subsidie over 2023 is aangevraagd op basis van door de gemeente vastgestelde doelstellingen in het maatschappelijk beleidskader 2011; 5. In de subsidiebeschikking aan de bibliotheek over 2023 geeft de gemeente Purmerend doelgebonden verplichtingen aan; 6. Hoe groot de impact is van de bijdrage van de ondernomen activiteiten is moeilijk te beoordelen omdat de resultaten en effecten van de vastgestelde doelstellingen lastig te meten zijn; 7. Het vastleggen van afspraken tussen de bibliotheek en gemeente Purmerend gaat niet op een uniforme wijze.

De afspraken worden mondeling gemaakt (op basis van vertrouwen), worden soms via de mail en soms via een verslag bevestigd; 8. De bibliotheek heeft een pool van ongeveer 60 vrijwilligers. De bibliotheek is afhankelijk van deze vrijwilligers voor de activiteiten die zij allemaal organiseren. Ondanks deze afhankelijkheid worden nieuwe vrijwilligers niet actief geworven; 9. Over de activiteiten van bibliotheek Waterland wordt de raad geïnformeerd bij de begrotingsbehandeling en één keer per jaar als het totale subsidieoverzicht wordt behandeld in de gemeenteraad. Er is gebleken dat de raad geen (tussentijdse) vragen stelt over de besteding van de subsidie.

Aanbevelingen Vanuit de conclusies komt de rekenkamer tot de volgende aanbevelingen: - Formuleer vanuit de gemeente Purmerend zoveel mogelijk meetbare doelstellingen voor de bibliotheek die passen bij het gewenste beleid en koppel deze aan de subsidieverlening; - Organiseer een meer zakelijke relatie tussen de bibliotheek en de gemeente Purmerend. Zorg er bijvoorbeeld voor dat de doelstellingen en gemaakte afspraken centraal terug te vinden zijn, monitor de voortgang van de gemaakte afspraken regelmatig en leg deze schriftelijk vast; - Beleidsmedewerkers van de gemeente halen op basis van eigen observaties en gesprekken ervaringen op ten aanzien van het functioneren van de bibliotheek. Deze vorm van kwalitatieve beoordeling krijgt meer inhoud als deze goed en regelmatig wordt vastgelegd; - Laat de bibliotheek actief stappen ondernemen om meer vrijwilligers aan te trekken.

3

2024-2025 In 2024 heeft de gemeente Purmerend het maatschappelijks beleidskader 2024 opgesteld. Deze notitie gaat over de uitgangspunten die de manier van werken in de gemeente Purmerend kenmerken. Deze kenmerken zijn: - Doen wat nodig is en om dat te kunnen doen zo dicht mogelijk bij de inwoners en instellingen staan; - Van buiten naar binnen werken is leidend en de situatie eromheen is belangrijk; - Bovenstaande vraagt vaak om maatwerk, aldus de gemeente Purmerend. In de subsidieaanvraag en in de beschikking subsidieverlening in de jaren 2024 en 2025 wordt niet expliciet verwezen naar nieuw gemeentelijk beleid. De uitgangspunten van de landelijke ontwikkeling naar een maatschappelijke bibliotheek lijken leidend. In 2025 wordt in de beschikking subsidieverlening ook aandacht besteed aan de bezuinigingsopdracht en de verstrekte lening door de gemeente Purmerend aan bibliotheek Waterland naar aanleiding van de financiële situatie van de bibliotheek in 2024.

Reactie college Ingekomen op 15 april 2025 en aan het rapport gehecht als bijlage

Nawoord rekenkamer Geachte leden van het college van B&W, Hartelijk dank voor uw reactie op onze conclusies en aanbevelingen naar aanleiding van ons onderzoek naar Bibliotheek Waterland. Wij hebben tijdens het onderzoek gemerkt dat de samenwerking tussen de gemeente en de bibliotheek goed is, maar wij zijn van mening dat naast een goede relatie ook zakelijke afspraken van belang zijn. Temeer daar Bibliotheek Waterland jaarlijks een behoorlijk bedrag aan subsidie ontvangt. Wij zijn verheugd dat u inmiddels bekend bent met het feit dat ook andere overheden momenteel onderzoeken hoe de sociale impact van organisaties, zoals een bibliotheek, beter meetbaar kan worden gemaakt en welke methode hiervoor geschikt is. Ook dat u probeert om van deze ontwikkelingen te leren en te kijken wat toepasbaar is voor Purmerend. Wij zijn ons ervan bewust dat de periode waarin het onderzoek is uitgevoerd niet representatief is als gevolg van onvoorziene en grote opgaven, maar dat tegelijk onze conclusies en aanbevelingen waardevol zijn voor de toekomst. Deze moeten dan ook niet gelezen worden als oordelen, maar als adviezen voor verbetering. Wij wensen u veel succes met de verdere professionalisering, zoals in uw bestuurlijke reactie is verwoord.

Tot slot willen we langs deze weg onze dank uitspreken aan de medewerkers van de gemeente en van de bibliotheek die ons vol enthousiasme van de nodige informatie hebben voorzien. Hoogachtend, Rekenkamer Purmerend.

4

Nota van bevindingen

Inhoud H1 Onderzoeksopzet

6

1.1

Inleiding

6

1.2

Onderzoeksvraag

6

1.3

Aanpak

7

1.4

Samenstelling rapport

7

H2 Plannen & doelen

8

2.1

Gemeentelijk beleid en beleid bibliotheek

8

2.2

Beleid vanuit het Rijk

9

H3 Uitvoering 3.1

11

Resultaten per doel

12

H4 Risico’s & kansen

16

4.1 Risico’s

16

4.2 Kans

16

H5 Beantwoording onderzoeksvragen Bijlage A lijst geraadpleegde documenten Bijlage B lijst geïnterviewden Bijlage C korte toelichting activiteiten bibliotheek Waterland Bijlage D bestuurlijke reactie d.d. 15 april 2025

5

17

H1 Onderzoeksopzet 1.1

Inleiding In onze veranderende samenleving heeft de bibliotheek een meer maatschappelijke functie gekregen. Van uitleenorganisatie van boeken tot een ontmoetingsplek, een organisatie voor leesbevordering, tegengaan van laaggeletterdheid, een digitale hulpplek en nog meer. De laatste jaren hebben overheden bezuinigd op bibliotheken. Veel wijken en dorpen hebben geen bibliotheek meer, of alleen een afhaalpunt voor boeken. Het kabinet wil dat elke gemeente een volwaardige bibliotheek heeft. Gemeenten krijgen daarvoor extra geld en vanaf 2026 een wettelijke taak, ook wel zorgplicht genoemd. In het maatschappelijk beleidskader uit 2011 zijn hiervoor al een aantal uitgangspunten geformuleerd. Dit beleidskader is voor dit onderzoek leidend en de uitgangspunten zijn vertaald naar onderzoeksvragen. Vanuit de gemeente wordt er jaarlijks een subsidie verleend aan de bibliotheek om invulling te geven aan deze maatschappelijke opgave. De subsidie is gebaseerd op dit beleidskader. Bibliotheek Waterland organisatie De Stichting Openbare Bibliotheek Waterland heeft een bestuursmodel bestaande uit een directeur en een Raad van Toezicht. De bibliotheek Waterland bestaat uit negen bibliotheekvestigingen te weten: Purmerend, Beemster, Edam, Landsmeer, Marken, Monnickendam, Ilpendam, Volendam en Broek in Waterland.

Met de bibliotheek Broek in Waterland heeft de bibliotheek Waterland een inkooprelatie. Daarnaast zijn er nog 6 servicepunten te weten: Purmerend het Parelhof, Purmerend De Kraal, Purmerend Wheermolen, Oosthuizen De Koningsspil, Volendam ’t Kofschip en Westbeemster Lourdesschool. De gemeentes Purmerend, Edam-Volendam, Landsmeer en Waterland subsidiëren de bibliotheek.

1.2

Onderzoeksvraag Het uitgangspunt bij rekenkameronderzoek is om terug te blikken en te beoordelen in hoeverre de beleidsdoelen zijn behaald. Voor dit onderzoek is gekozen voor de volgende hoofdvraag en deelvragen: De hoofdvraag van het onderzoek luidt: Hoe worden door de bibliotheek Waterland de vastgestelde doelstellingen uit het maatschappelijk beleidskader gerealiseerd en in hoeverre gebeurt dit op een effectieve en efficiënte manier?

6

Deelvragen: 1. Welke acties heeft de bibliotheek ondernomen om meer bereikbaar en toegankelijk te zijn voor de inwoners van Purmerend? (maatschappelijke opgave 1b ‘kunst en cultuur verrijken de stad en zijn inwoners’). 2. Welke bijdrage heeft de bibliotheek geleverd om de jeugd in de leeftijdscategorie 0 t/m 23 (meer) in contact te brengen met de bibliotheek? (maatschappelijke opgave 2b ‘op de toekomst voorbereid (educatie, wonen, brede ontwikkeling)’) 3. Hoe toegankelijk is de bibliotheek voor mensen met een lichamelijke en/ of verstandelijke en/of psychische en/of sociale beperking? (maatschappelijke opgave 3a) 4. Hoe toegankelijk is de bibliotheek voor mensen met financiële beperkingen? (maatschappelijke opgave 3c) 5. Wat heeft de bibliotheek gedaan aan het terugdringen van taalachterstand en taalbeperking? (maatschappelijke opgave 3c) 6. Welke resultaten hebben bovengenoemde acties gehad? En wat zijn belangrijke succesfactoren en belemmeringen geweest? 7. Hoe zijn deze resultaten gemeten? 8. Hoe wordt door de bibliotheek verantwoording afgelegd over de behaalde resultaten (verplichting subsidiebeschikking) 9. Hoe wordt de raad geïnformeerd over de besteding van de subsidie ad. € 2.400.050, - en de behaalde resultaten

1.3 Aanpak In 2024 is de bibliotheek Waterland bezig met een ontwikkeling voor de komende zorgplicht waarvoor een nota opgesteld wordt voor de prestatie- afspraken voor de komende jaren. Daarnaast wordt er door de gemeente Purmerend een nieuwe nota opgesteld met betrekking tot het maatschappelijk beleidskader 2024. Deze nota’s worden opgesteld in 2024 en maken geen deel uit van het rekenkamer onderzoek. Primair gaat gekeken worden naar de nota ‘maatschappelijk beleidskader over meedoen in een veranderende samenleving 2011’ van de gemeente Purmerend, het landelijk bibliotheek convenant 2020-2023, de subsidiebeschikkingen, het controleprotocol subsidies Purmerend, het coalitieakkoord 2022-2026 en naar het beleidsplan 2019-2022 van bibliotheek Waterland. Naast documentenonderzoek is veldwerk, waaronder eigen observaties en het spreken van deskundigen een belangrijk onderdeel van het onderzoek geweest.

1.4

Samenstelling rapport

In hoofdstuk 2 worden de plannen en doelen van de gemeente Purmerend beschreven. De basis hiervan is het beleid dat in 2011 is vastgesteld. Dit wordt toegelicht in dit hoofdstuk. Ook wordt in dit hoofdstuk het beleid van het Rijk kort toegelicht. Hoofdstuk 3 richt zich op de concrete doelen die in het beleid zijn genoemd. Per doel wordt geëvalueerd in welke mate dit doel aantoonbaar is behaald. Hoofdstuk 4 gaat in op een aantal thema’s die van belang zijn bij de bibliotheek en die naar voren kwamen in de gesprekken die de rekenkamer met deskundigen hierover heeft gevoerd: zoals de financiële (on)zekerheid en de mogelijkheid tot het inzetten van vrijwilligers. In hoofdstuk 5 worden tot slot de onderzoeksvragen beantwoord.

7

H2 Plannen & doelen In dit hoofdstuk worden de plannen en doelen uit de, voor dit onderzoek, relevante (beleids)stukken kort toegelicht.

2.1 Gemeentelijk beleid en beleid bibliotheek Coalitieakkoord Vanuit het coalitieakkoord 2022-2026 wordt benoemd, in het hoofdstuk ‘samen leven’ dat Purmerend een inclusieve gemeente wil zijn, een gemeente waarin iedereen meetelt en iedereen mee kan doen in de samenleving. Nota maatschappelijk beleidskader over meedoen in een veranderde samenleving 2011 In oktober 2011 is de nota ‘maatschappelijk beleidskader over meedoen in een veranderende samenleving’ opgesteld. Met dit maatschappelijk beleidskader vond een herijking plaats van uitgangspunten voor de diverse beleidsvelden in het maatschappelijk domein, te weten; zorg &welzijn, (arbeids)participatie, sport, kunst & cultuur, onderwijs en voorschoolse voorzieningen. Het verving, voor zover mogelijk was, beleidsnota’s of visies. Waar dit niet mogelijk was, vormt het beleidskader het fundament waarop nieuwe nota’s en visies worden gebaseerd. Het is richtinggevend voor wat de gemeente Purmerend samen met maatschappelijke partners voor de Purmerendse inwoners nastreeft op sociaal en maatschappelijk gebied. Dit maatschappelijk beleidskader 2011 met daarin gezamenlijk geformuleerde maatschappelijke opgaven vormt de basis voor de inzet van subsidiegelden in de jaren na 2011. In het maatschappelijk beleidskader 2011 zijn op de diverse beleidsvelden maatschappelijke opgaven geformuleerd.

De maatschappelijke opgaven die relevant zijn voor dit onderzoek zijn: Maatschappelijke opgave 1b: kunst en cultuur verrijken de stad en zijn inwoners Iedereen moet cultuur kunnen ervaren en cultuur moet je leren kennen. Maatschappelijke opgave 2b: op de toekomst voorbereid Voldoende mogelijkheden tot brede ontwikkeling voor alle inwoners en met name de jeugd van 0 tot 23 jaar Maatschappelijke opgave 3a: ook mensen met een lichamelijke en verstandelijke beperking kunnen meedoen in de Purmerendse samenleving Toegankelijkheid voorzieningen voor iedereen Maatschappelijke opgave 3c: ook mensen met beperkingen in financiën en taal of gestigmatiseerd op grond van achtergrond kunnen meedoen in de samenleving. Iedereen kan Nederlands leren en niemand wordt buitengesloten. Beleidsplan bibliotheek Waterland 2019-2022 Bibliotheek Waterland stelt in haar beleid dat zij een bijdrage levert aan de persoonlijke ontwikkeling van alle inwoners binnen haar werkgebied. Om volwaardig deel te kunnen nemen aan de samenleving dienen mensen informatievaardig te zijn. De Bibliotheek helpt mensen zich in deze

8

vaardigheden te blijven ontwikkelen of om zich nieuwe vaardigheden eigen te maken. Zo ondersteunt de bibliotheek een leven lang leren. Hiervoor wordt gewerkt met het model van drie pijlers. Pijler 1 staat voor de klassieke bibliotheek. Hieronder vallen de vestigingen en servicepunten. Toegankelijkheid voor iedereen en de ondersteuning van inwoners op het gebied van digitale vaardigheden valt hieronder. Pijler 2 staat voor de maatschappelijke bibliotheek. Deze pijler richt zich op ondersteunen van de ontwikkeling van volwassen inwoners van het werkgebied. Denk hierbij aan bestrijding van laagtaalvaardigheid en eenzaamheid, aanleren Nederlandse taal en boekendienst aan huis. Pijler 3 staat voor de educatieve bibliotheek. De dienstverlening binnen deze pijler richt zich op de jeugd van 0 tot 18 jaar. De samenwerking met de kinderopvang, CJG (Centrum voor Jeugd en Gezin), VVE (voor – en vroegschoolse educatie), basisscholen en voorgezet onderwijs valt onder deze pijler. Ook de landelijke aanpak bibliotheken op school en de leesconsulenten horen hierbij. Nieuw beleidsplan Voor 2024 heeft de bibliotheek een beleidsplan opgesteld. De aanleiding hiervoor is o.a. de aankomende Wet zorgplicht. Deze wet vraagt van bibliotheken om een volwaardige maatschappelijke bibliotheek te worden met voldoende vestigingen. De voorbereidingen op deze wet zijn in volle gang.

Het nieuwe beleidsplan maakt geen onderdeel uit van dit onderzoek.

2.2 Beleid vanuit het Rijk Bibliotheek convenant 2020-2023 Dit is een convenant met afspraken over de bijdrage van bibliotheekvoorzieningen in Nederland aan maatschappelijke opgaven. Dit convenant is opgesteld en getekend door de Vereniging openbare bibliotheken, VNG, Interprovinciaal Overleg, Nationale Bibliotheek, Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en het Samenwerkingsverband van Provinciale Ondersteuningsinstellingen voor Openbare bibliotheken (het SPN). Met het aansluiten bij dit convenant beogen partijen bibliotheken beter in staat te stellen bij te dragen aan actuele maatschappelijke opgaven. Daartoe leggen zij de focus op drie grote maatschappelijke opgaven: 1. Het bevorderen van lezen 2. Het bevorderen van participatie in de informatiesamenleving 3. Het bevorderen van een leven lang lezen. Kamerbrief vanuit het Rijk 4-11-2022 Vanuit het Rijk is (via de kamerbrief 04-11-2022) aangegeven dat bibliotheken er niet alleen zijn om boeken uit te lenen, maar ook voor bijvoorbeeld taalgroepen en computertrainingen. En om culturele activiteiten, voorleesmiddagen, inloopkoffie of belastingspreekuren te organiseren. Volgens de Bibliotheekwet, officieel de Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen (Wsob), hebben bibliotheken 5 maatschappelijke functies of taken: 1.

Kennis en informatie beschikbaar stellen Bijvoorbeeld door boeken uit te lenen, een informatiepunt digitale overheid in te richten, en informatiebijeenkomsten te organiseren over gezondheid, vrijwilligerswerk of duurzaamheid. 2. Mogelijkheden bieden voor ontwikkeling en educatie Bijvoorbeeld door taaltrainingen te geven aan volwassenen die niet goed kunnen lezen en schrijven, of om op basisscholen een les over mediawijsheid te geven, bijvoorbeeld om nepnieuws te herkennen. 3. Stimuleren om te lezen Bijvoorbeeld door leesclubs op te zetten, voorleesmiddagen te organiseren of door ouders en medewerkers van kinderdagverblijven te stimuleren om voor te lezen.

9

4. Ontmoetingen en debatten organiseren Bijvoorbeeld door een themacafé, lunch, quiz of markt te organiseren. Of door verkiezingsdebatten te organiseren. 5. Mensen laten kennismaken met kunst en cultuur Bijvoorbeeld door lezingen, exposities, films, concerten, stadswandelingen, workshops en voorstellingen te organiseren. Wettelijke zorgplicht Vanaf 2026 geldt er een wettelijke zorgplicht voor gemeenten en provincies om te zorgen voor voldoende en volwaardige bibliotheken. De gewijzigde Wsob zal voor alle gemeenten gelden. De bekostiging voor deze zorgplicht zal via het gemeentefonds verlopen. Kamerbrief 24-11-2023 stand van zaken versterken van het stelsel van openbare bibliotheken In de kamerbrief van 24-11-2023 wordt door de staatsecretaris van OCW een stand van zaken aangegeven. Hierbij geeft de staatsecretaris aan dat de bibliotheken zich volop ontwikkelen tot een plek voor het uitlenen van boeken naar een plek voor informatie, educatie, cultuur in de vorm van een huiskamer in de wijk, de stad of het dorp. Het doel van het nieuwe bibliotheekbeleid is dat alle inwoners van Nederland binnen een redelijke afstand toegang hebben tot een volwaardige bibliotheek die alle maatschappelijke functies aan kan bieden.

10

H3 Uitvoering Dit hoofdstuk richt zich op de concrete doelen die in het beleid zijn opgenomen. Per doel wordt geëvalueerd in welke mate dit doel aantoonbaar is behaald. Hierbij ligt de focus op 2023. Bibliotheek Waterland ontving voor 2023 een subsidie van de gemeente Purmerend van €2.400.050,-. Bij de subsidieaanvraag geeft de bibliotheek aan dat zij een aanvraag indient binnen de maatschappelijke opgave (genoemd in de nota maatschappelijk beleidskader van de gemeente) 1b kunst en cultuur verrijken de stad en zijn inwoners, opgave 2b op de toekomst voorbereid, opgave 3a ook mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking kunnen meedoen en opgave 3c terugdringen van taalachterstand/ taalbeperking.

-

1.

2.

3.

4.

Op de vraag welke resultaten zij willen bereiken met de activiteiten geeft de bibliotheek in haar subsidieaanvraag aan dat zij: zich richt op persoonlijke ontwikkeling van jong en oud zich inzet om iedere inwoner ruimte te geven voor deelname aan het maatschappelijk verkeer samen met het onderwijs vraaggericht werkt met speciale aandacht voor leesplezier en bevordering zich richt op het informatievaardig houden of krijgen van de inwoners van Purmerend en in samenwerking met taalpartners zich inzetten op de bestrijding van laaggeletterdheid Om uitvoering te geven aan bovengenoemde doelen heeft de bibliotheek, zoals is te lezen in het jaarbericht van 2023, 4 kernteams, namelijk: Educatie en Ontwikkeling Dit team zet zich in voor taalontwikkeling, leesbevordering, leesplezier mediawijsheid. Met als doel het verbeteren van de taal-. lees, media-, leerresultaten en zo proactief laaggeletterdheid en kansenongelijkheid te helpen voorkomen (of verminderen). Zij organiseren tal van activiteiten zoals Bieblala, boekstart, boekstart in de kinderopvang, bibliotheek op school, de voorlees en doorleesexpress, zomerbieb, scoor een boek met FC Volendam. Ook de leesconsulenten vallen hieronder, het NL plein, de oudercafés (ouders van schoolgaande kinderen om de informatie vanuit school beter te begrijpen) Digitale inclusie Dit team richt zich op het digitaal vaardig maken van de inwoners.

Klik en tik is een basiscomputercursus. Programmering Dit team zet zich in om de programmering van de activiteiten zo aantrekkelijk mogelijk te maken voor diverse groepen inwoners. Ook de programmering van de activiteiten van het Ontdeklab. Zij hebben onder andere een Fantasy event, Seniorenmarkt met het thema veilig digitaal is normaal, Nemo Science Tour, en de Dichter des Waterlands georganiseerd. Klantenservice Helpt mensen met vragen op weg. Vaak ook naar activiteiten die georganiseerd worden door de bieb zoals de taalgroepen of de computercursussen. Elk team richt zich op zijn eigen specialiteit om de doelen vanuit de bibliotheek te behalen.

11

1.1 Resultaten per doel De concrete doelen die benoemd zijn in het maatschappelijk beleidskader 2011, in het beleidsplan van de bibliotheek, in de subsidieaanvraag, het bibliotheek convenant en de kamerbrief vanuit het Rijk komen met elkaar overeen of vullen elkaar aan. Of deze doelen volledig zijn behaald is moeilijk te beoordelen omdat de doelen dusdanig geformuleerd zijn dat het meetbaar maken van resultaten en effecten lastig maakt. Dit is onder ander andere het geval bij kernaspecten als terugdringen laaggeletterdheid, iedereen moet cultuur kunnen ervaren, iedereen kan Nederlands leren, mogelijkheden bieden voor ontwikkeling en ervaring. Vanuit de gemeente wordt niet gevraagd naar harde cijfers in resultaten bij het toekennen van de subsidie. Er wordt vanuit de gemeente meer gekeken naar welke acties/activiteiten worden ondernomen en of die passend zijn bij de gestelde doelen uit het maatschappelijk domein dan dat er vooraf kwantificeerbare afspraken worden gemaakt over te behalen resultaten. Deze acties/activiteiten worden in overleggen tussen de gemeente en de bibliotheek besproken. De voorzitter en de secretaris van de rekenkamer Purmerend hebben een rondleiding gehad langs de diverse activiteiten die de bibliotheek onderneemt.

In het maatschappelijk domein van de gemeente Purmerend, waar de bibliotheek onder valt, is het gebruikelijk om uit te gaan van gewenste effecten zonder vooraf te kwantificeren. In de subsidiebeschikking 2023 en in het subsidieprotocol wordt wel aangegeven dat er doel gebonden verplichtingen zijn en dat resultaten gedurende het hele jaar gemonitord worden. Uit de interviews kwam naar voren dat er regelmatig gesprekken zijn tussen de bibliotheek en de gemeente waarbij veel informatie wordt uitgewisseld. Het vastleggen van afspraken naar aanleiding van deze gesprekken, gebeurt zelden. Veel gaat op basis van vertrouwen. Daarnaast geeft de gemeente Purmerend aan dat er, naast de harde cijfers zoals aantal lidmaatschappen, deelnemers aan cursussen e.d., gekeken wordt naar ervaringen van inwoners en verhalen van gebruikers van de bibliotheek. De gemeente geeft ook aan diverse beleidsmedewerkers regelmatig in de bibliotheek te vinden zijn waar door middel van eigen observaties en gesprekken ervaringen opgehaald worden. De opgehaalde input geeft, aldus de gemeente, meer inzicht in het effect van de activiteiten van de bibliotheek op de inwoners van de gemeente Purmerend. Een derde wijze waarop de gemeente aangeeft inzicht te krijgen in de effecten is door terugkoppeling/ feedback van samenwerkingspartners van de bibliotheek.

We kunnen stellen dat de bibliotheek veel activiteiten organiseert en inspanningen levert om de doelen te behalen. De cijfers van de bibliotheek in het jaarbericht 2023 laten zien dat er in 2023 een toename is ten opzichte van 2022: - van het aantal leden met 8.9%, - van het aantal online leden met 22%, - het aantal taalvragers toegenomen met 43%, - de oudercafés een toename van deelnemers hebben van 27%, - het aantal uitleningen van boeken en e-books is toegenomen met 7% - en het aantal deelnemers bij de klik en tik (computercursus om digitaal vaardig(er) te worden) is toegenomen met 68%. Het NL plein (waar de taalvragers komen) is gestart in 2010. De klik en tik cursussen zijn gestart in 2018. Vanaf 2023 is het IDO (Informatiepunt Digitale Overheid) gestart. In de gemeente Purmerend is dit belegd in de bibliotheek. Bezoekers aan het IDO worden veelal ontvangen door een frontoffice medewerker. Deze medewerker vraagt door bij de bezoekers en regelmatig verwijzen zij deze door

12

naar de klik en tik – en taalgroepen. In de taalgroepen werken volwassenen aan het verbeteren van hun taalvaardigheden in het Nederlands. Daarnaast werden de coronamaatregelen in 2022 langzaam versoepeld na een harde lockdown. De laatste landelijke maatregelen vervielen in maart 2022. Beide ontwikkelingen hebben wellicht bijgedragen aan de genoemde verhogingen in bezoekersaantallen, aantal leden, aantal deelnemers aan taalgroepen en klik en tik cursussen. Uit een extra gesprek met de bibliotheek blijkt dat er meer wordt gemonitord op werkzaamheden en projecten door het team Educatie en Ontwikkeling van de bibliotheek dan in eerste instantie aangegeven werd door de bibliotheek en de gemeente. De samenwerking met de Kinderopvang, het Primair en Voorgezet Onderwijs wordt geëvalueerd via het landelijke instrument 'de Monitor'. Alle instellingen met wie de bibliotheek een structurele samenwerking heeft via Boekstart in de Kinderopvang of de Bibliotheek op school, die ook vastligt in een samenwerkingsovereenkomst, zijn verplicht daar aan deel te nemen. Per organisatie wordt een analyse gemaakt en uiteindelijk wordt die landelijk verwerkt. Naast de landelijke analyses wordt deze Monitor ook per locatie gemaakt (kinderopvang of school). De uitkomsten van deze analyses zijn de basis voor het werk van het volgende jaar. Het landelijk programma Boekstart wordt per gemeente geëvalueerd.

Bij deze evaluatie gaat het om aantallen deelnemers aan boekstart. De bibliotheek krijgt sinds 2023 van het ministerie van OCW aanvullende Impulsgelden uit het Masterplan Basisvaardigheden. Deze gelden dienen besteed te worden aan het verbeteren en uitbouwen van de samenwerking met het onderwijs en de kinderopvang. De aanvragen moeten aan bepaalde voorwaarden voldoen en jaarlijks wordt er verantwoording afgelegd. De VoorleesExpress is een landelijke methode waaraan de bibliotheek deelneemt en waarvoor jaarlijks geëvalueerd moet worden. Deze evaluatie gaat ook met name om aantallen deelnemers. Naast de evaluaties met instellingen met wie de bibliotheek een structurele samenwerkingsovereenkomst heeft, monitort de bibliotheek jaarlijks voor de Koninklijke Bibliotheek (de nationale bibliotheek van Nederland) de gehele dienstverlening. Deze gegevens worden gerelateerd aan landelijke cijfers. Bibliotheek Waterland is een gecertificeerde Bibliotheek (door de Certificeringsorganisatie Bibliotheekwerk, Cultuur en Taal). Hiermee voldoet de bibliotheek aan de kwaliteitsnormen die gelden voor bibliotheek- en cultuurorganisaties. Evalueren en monitoren is daarbij een belangrijke voorwaarde. Ook het NL-plein heeft een specifiek kwaliteitscertificaat voor haar taal- en activiteitenaanbod.

Beoordeling gebeurt op resultaten, samenwerking binnen de gemeentes en regio en planmatige manier van werken. Dit kan een verklaring zijn voor de toegenomen aantallen in 2023. Vanuit de rekenkamer Vanuit de rekenkamer kijken we vooral naar het gemeentelijk beleid, de doelen/ opgaven vanuit het maatschappelijk beleidskader. Opgave 1b: Kunst en cultuur verrijken de stad en zijn inwoners Vanuit de jaarcijfers zien we een toename van het aantal leden en het aantal uitleningen. De bibliotheek heeft in 2023 gemiddeld per maand 31.314 bezoekers. Dit geeft aan dat de bibliotheek

13

voor veel inwoners een plek is waar iedereen naar binnen kan en die voor iedereen zijn deuren open heeft. Opgave 2b: op de toekomst voorbereid De bibliotheek organiseert veel activiteiten voor de jeugd van 0 tot en met 23 jaar. Of er meer jeugd naar de bibliotheek is gekomen, is niet gemeten in cijfers. Wel is er veel animo voor de activiteiten die voor de jeugd georganiseerd worden. Daarnaast neemt ook de wat oudere jeugd deel aan de tik en klik cursussen om digitaal vaardiger te worden voor bijvoorbeeld het invullen van overheidsdocumenten. De gemeente geeft aan dat er uit observaties en terugkoppelingen/informatie vanuit de bibliotheek is af te leiden dat er sinds de coronaperiode structureel meer jongeren naar de bibliotheek lijken te komen. Opgave 3a: ook mensen met een lichamelijke en verstandelijke beperking kunnen meedoen in de Purmerendse samenleving In de Wet gelijke behandeling op grond van handicap op chronische ziekte, in de Grondwet en in het VN- verdrag Handicap staat beschreven wat de overheid, organisaties, bedrijven en andere instellingen moeten doen om ervoor te zorgen dat mensen met een beperking gelijk behandeld worden. De bibliotheek Waterland is zeker toegankelijk voor mensen met een beperking. De toegangsdeur is toegankelijk voor mensen in een rolstoel of met loopondersteuning. Er zijn liften die ruim genoeg zijn voor rolstoelen.

De paden tussen de boeken zijn ook ruim genoeg voor rolstoelgebruikers. En er zijn toiletten aanwezig voor mensen met een beperking. Opgave 3c: ook mensen met beperkingen in financiën en taal of gestigmatiseerd op grond van achtergrond kunnen meedoen in de samenleving Vanuit de jaarcijfers 2023 van de bibliotheek zien we dat het aantal taalvragers is toegenomen in 2023 ten opzichte van 2022 met 43%. Hieruit blijkt dat steeds meer inwoners hiervoor de weg naar de bibliotheek weten te vinden. Met betrekking tot mensen met beperkingen in financiën zijn er mogelijkheden om evengoed een lidmaatschap te krijgen tegen andere tarieven dan de geldende tarieven.

14

Bron: jaarbericht 2023 bibliotheek Waterland Purmerend

15

H4 Risico’s & kansen 4.1 Risico’s Een risico dat is genoemd door de geïnterviewden is de financiële (on) zekerheid in de toekomst. Aankomende bezuinigingen, onder andere het ravijnjaar 2026 * en wisselingen in politieke samenstelling werken dit gevoel in de hand. Dit wordt ook onderkend door de geïnterviewden van de gemeente Purmerend. Het maatschappelijk beleidskader 2024 wordt ook gebruikt om een andere systematiek van subsidieaanvraag en verantwoording te introduceren. De intentie was om meerjaren subsidieafspraken te maken maar door de huidige financiële situatie (2025) van de gemeente is dit niet actueel. Daarnaast heeft ook de bibliotheek te maken met toegenomen vaste kosten. Salarisverhogingen vanuit de CAO en de toegenomen kosten voor energie. Een ander risico is de beschikbaarheid en inzetbaarheid van vrijwilligers. De bibliotheek heeft ongeveer 60 vrijwilligers die op verschillende onderdelen en activiteiten helpen. Het werken met vrijwilligers geeft onzekerheid voor de continuïteit van bepaalde activiteiten. Vrijwilligers kunnen stoppen met het vrijwilligerswerk. Naast bovengenoemde aspecten, zorgen ook de tekorten op de arbeidsmarkt voor een verhoogd risico dat de middelen die vanuit het Rijk beschikbaar komen moeilijk doelmatig besteed kunnen worden.

4.2 Kans Als kans noemen de geïnterviewden de aankomende zorgplicht, de Wsob, die in 2026 ingaat. Deze wet verplicht gemeenten en provincies om te zorgen voor voldoende en volwaardige bibliotheken voor alle inwoners. Hierdoor is het mogelijk om de bibliotheek te ontwikkelen tot een volwaardige, toekomstbestendige bibliotheek met een maatschappelijke functie. * Het ravijnjaar 2026 verwijst naar een financiële uitdaging waar Nederlandse gemeenten binnenkort mee te maken krijgen. In 2026 eindigt het huidige financiële systeem en pas in 2027 wordt een nieuw systeem gestart. Dit creëert een jaar van financiële onzekerheid waarin gemeenten een aanzienlijk tekort aan inkomsten kunnen ervaren. Dit tekort, geschat op ongeveer 3 miljard euro, brengt de budgetten van gemeenten onder druk, waardoor hun vermogen om essentiële diensten te financieren, zoals jeugdzorg, woningbouw en armoedebeleid, mogelijk in gevaar komt. De situatie wordt omschreven als een ‘financieel ravijn’ omdat gemeenten plotseling zonder voldoende middelen kunnen vallen als het nieuwe financiële systeem niet op tijd of adequaat wordt geïmplementeerd. Het probleem is al enige tijd bekend en heeft geleid tot oproepen van verschillende politieke partijen en gemeentelijke organisaties aan de Nederlandse regering om maatregelen te nemen om deze financiële kloof te overbruggen.

16

H5 Beantwoording onderzoeksvragen In dit hoofdstuk worden de onderzoeksvragen beantwoord. Eerst worden de deelvragen beantwoord en daarna de hoofdvraag. Hoofdvraag Hoe worden door de bibliotheek Waterland de vastgestelde doelstellingen uit het maatschappelijk beleidskader gerealiseerd en in hoeverre gebeurt dit op een effectieve en efficiënte manier? Deelvragen: 1. Welke acties heeft de bibliotheek ondernomen om meer bereikbaar en toegankelijk te zijn voor de inwoners van Purmerend? (maatschappelijke opgave 1b ‘kunst en cultuur verrijken de stad en zijn inwoners’). De bibliotheek is toegankelijk voor alle inwoners van de gemeente. De bibliotheek organiseert veel activiteiten om alle leeftijden kennis te laten maken met wat de bibliotheek allemaal te bieden heeft. Vanuit observaties en vanuit de gesprekken komt duidelijk naar voren dat de bibliotheek ook een ontmoetingsplek is voor alle leeftijden en allerlei achtergronden. Op elk moment van de dag zijn er wel bezoekers. Van het drinken van een gratis koffie, het lezen van de nieuwsbladen tot een gesprek of een samenzijn met leeftijdsgenoten. Vanuit de omnibusenquête uit 2023 komt naar voren dat 45% van de inwoners van Purmerend van 18 jaar en ouder de bibliotheek 2 keer of vaker per jaar bezoekt. De acties die de bibliotheek organiseert of heeft georganiseerd zijn terug te lezen in het jaarbericht 2023.

Hieronder volgt een korte opsomming van de activiteiten. - Opening klantenservice - Leesbevordering door Bieblala, Boekstart, Boekstart in de kinderopvang, Bieb op school, Voorlees en Doorleesexpress, Zomerbieb, Scoor een boek - Jongerenprogrammering met o.a. Booktok en Fantasy - Seniorenmarkt - Nemo Science tour - Dichter des Waterlands - Ontdeklab - Klik en tik - Oudercafés - Werkervaringsplek bij NL plein en taalgroepen 2. Welke bijdrage heeft de bibliotheek geleverd om de jeugd in de leeftijdscategorie 0 t/m 23 (meer) in contact te brengen met de bibliotheek? (maatschappelijke opgave 2b ‘op de toekomst voorbereid (educatie, wonen, brede ontwikkeling)’ Vooral in de middagen, als de scholen uit zijn, is er aanloop van (groepen) jongeren. De bibliotheekmedewerkers hebben een training gevolgd waarin zij hebben geleerd hoe zij bezoekers

17

het beste aan kunnen spreken zodat zij zich houden aan de regels en geen overlast bezorgen. Naast dat jongeren welkom zijn, wordt er ook regelmatig wat voor de jongeren georganiseerd. Via de Bieb op school en het Ontdeklab maar ook worden jongeren zelf betrokken bij het organiseren van evenementen. 3. Hoe toegankelijk is de bibliotheek voor mensen met een lichamelijke en/ of verstandelijke beperking? (maatschappelijke opgave 3a ‘ook mensen met lichamelijke en verstandelijke beperkingen kunnen meedoen in de Purmerendse samenleving’ en 3b ´mensen met psychische en sociale beperkingen kunnen zo lang mogelijk zelfstandig participeren in de samenleving’) De bibliotheek is toegankelijk voor mensen met een lichamelijke beperking. De toegangsdeur kan open zodat mensen in een rolstoel of met loopondersteuning makkelijk binnen kunnen komen. Er zijn liften die ruim genoeg zijn voor rolstoelen. De paden tussen de boeken zijn ook ruim genoeg voor rolstoelgebruikers. En er zijn toiletten aanwezig voor mensen met een beperking. Ook mensen met onbegrepen gedrag en een verstandelijke beperking zijn welkom in de bibliotheek. Mits zij zich houden aan de regels zoals die gelden in de bibliotheek. 4.

Hoe toegankelijk is de bibliotheek voor mensen met financiële beperkingen? (maatschappelijke opgave 3c ‘ook mensen met beperkingen in financiën en taal of gestigmatiseerd op grond van achtergrond kunnen meedoen in de samenleving’) De bibliotheek is voor inwoners tot en met 23 jaar gratis toegankelijk. Bij uitzondering kunnen mensen een gratis lidmaatschap krijgen na hun 23e jaar. Hier zijn wel voorwaarden aan verbonden. Men moet wel aantonen dat aan deze voorwaarden wordt voldaan. Deze aanvullende voorwaarden worden niet genoemd op de website van de bibliotheek. Daarnaast heeft ook de gemeente Purmerend regelingen die ervoor zorgen dat inwoners met geldzorgen wel kunnen blijven meedoen in onze samenleving. 5. Wat heeft de bibliotheek gedaan aan het terugdringen van taalachterstand en taalbeperking? (maatschappelijke opgave 3c ook mensen met beperkingen in financiën en taal of gestigmatiseerd op grond van achtergrond kunnen meedoen in de samenleving’) De bibliotheek organiseert taalgroepen via het NL plein. In 2023 zijn er 43% meer taalvragers geweest dan in 2022. In totaal hebben 456 inwoners in 2023 deelgenomen aan een taalgroep. Daarnaast worden ook oudercafés georganiseerd. Dit zijn bijeenkomsten voor ouders met een lagere taalvaardigheid. Ook hierbij is een toename van 27% (156 deelnemers in 2023) ten opzichte van 2022.

Het NL plein (waar de taalvragers komen) is gestart in 2010. De klik en tik cursussen zijn gestart in 2018. Vanaf 2023 is het IDO (Informatiepunt Digitale Overheid) gestart. In de gemeente Purmerend is dit belegd in de bibliotheek. Bezoekers aan het IDO worden veelal ontvangen door een frontoffice medewerker. Deze medewerker vraagt door bij de bezoekers en regelmatig verwijzen zij deze door naar de klik en tik – en taalgroep. Daarnaast werden de coronamaatregelen in 2022 langzaam versoepeld na een harde lockdown. De laatste landelijke maatregelen vervielen in maart 2022. Beide ontwikkelingen hebben naar verwachting bijgedragen aan de genoemde verhogingen in bezoekersaantallen, aantal leden, aantal deelnemers aan taalgroepen en klik en tik cursussen.

18

6. Welke resultaten hebben bovengenoemde acties gehad? En wat zijn belangrijke succesfactoren en belemmeringen geweest? Welke resultaten bovengenoemde acties hebben gehad, is niet altijd gemeten. Wel wordt er via de KB (Koninklijke Bibliotheek, de nationale bibliotheek van Nederland) bepaalde onderdelen gemeten. Voorbeelden hiervan zijn samenwerking op scholen, met de kinderopvang, de voorleesexpres en boekstart. De bibliotheek geeft aan dat de resultaten en voortgang van het NL plein 6x per jaar worden besproken met de beleidsambtenaar van de gemeente. Ook geeft de bibliotheek aan dat er regelmatig gesprekken zijn tussen de directie van de bibliotheek en de beleidsambtenaren. De cijfers van de voorleesexpress en de boekstart deelt de bibliotheek ook met de gemeente. Daarnaast zijn er veel kerncijfers beschikbaar in de Wsob bibliotheekmonitor van de KB. Vanuit de gemeentelijke organisatie is in gesprekken aangegeven dat het meten op kerncijfers lastig wordt gevonden. De gemeentelijke organisatie geeft met name aan dat de bibliotheek aansluit bij de vraag en behoefte van de inwoners. Dat de bibliotheek daar ook heel actief naar op zoek gaat. En dat er via gesprekken met de bibliotheek over de voortgang en ingezette activiteiten wordt gesproken.

Daarnaast geeft de gemeente aan dat er, naast de cijfers zoals lidmaatschappen, bezoekersaantallen e.d., gekeken wordt naar ervaringen van inwoners, verhalen van gebruikers van de bibliotheek, etc. De gemeente geeft aan dat diverse beleidsmedewerkers regelmatig in de bibliotheek te vinden zijn waar door middel van eigen observaties en gesprekken ervaringen worden opgehaald. De opgehaalde input geeft, aldus de gemeente, meer inzicht in het effect van de activiteiten van de bibliotheek op haar inwoners. Een derde wijze waarop de gemeente aangeeft inzicht te krijgen in de maatschappelijke effecten is door terugkoppeling/ feedback van samenwerkingspartners. Als belemmeringen wordt aangegeven de financiële (on) zekerheid en de continuïteit bij de inzet van vrijwilligers. De vrijwilligers kunnen altijd en op elk moment stoppen wat een risico is voor de continuïteit. Specifieke acties om extra vrijwilligers aan te trekken, worden niet ondernomen. Als succesfactoren wordt met name de inzet en enthousiasme van alle betrokken medewerkers genoemd. Zowel de leraren op school als de bibliotheekmedewerkers als de vrijwilligers die op dit moment beschikbaar zijn. 7.

Hoe zijn deze resultaten gemeten? De bezoekersaantallen bij de bibliotheek worden gemeten evenals de aantallen deelnemers aan activiteiten die georganiseerd worden, het aantal uitleningen van (digitale) boeken en het aantal telefoontjes dat binnenkomt bij de klantenservice. De gewenste effecten worden niet gemeten. De bezoekersaantallen wordt gemeten door te tellen wie er door de deuren naar binnenkomt. Indien een bezoeker even naar buiten gaat en daarna weer terugkomt, wordt dat wederom als een bezoek opgenomen. Daarnaast geeft de gemeente aan dat er gesproken wordt met samenwerkingspartners en dat diverse beleidsmedewerkers regelmatig in de bibliotheek zijn te vinden en daar eigen observaties doen. Zie ook hiervoor punt 6. De gemeente geeft ook aan dat andere overheden onderzoeken hoe de sociale impact van organisaties beter meetbaar kan worden gemaakt en via welke methoden. De gemeente geeft tevens aan dat zij deze ontwikkelingen op de voet volgen.

19

8. Hoe wordt door de bibliotheek verantwoording afgelegd over de behaalde resultaten (verplichting subsidiebeschikking) Ten tijde van het onderzoek was de subsidieverantwoording nog niet beschikbaar. De datum waarop de verantwoording aangeleverd moest zijn, werd met toestemming van de gemeente uitgesteld. Bij een extra gesprek met medewerkers van de gemeente Purmerend is gevraagd naar de wijze van subsidieverantwoording in voorgaande jaren. In voorgaande jaren is een financieel verslag, een inhoudelijk verslag, de jaarrekening en de accountantsverklaring overlegd. Ook in de subsidiebeschikking en verantwoording van 2022 zijn geen meetbare doelen genoemd. 9. Hoe wordt de raad geïnformeerd over de besteding van de subsidie ad. € 2.400.050,- en de resultaten De raad wordt geïnformeerd bij de begrotingsbehandeling en één keer per jaar als het totale subsidieoverzicht wordt behandeld in de gemeenteraad. Vanuit gesprekken met de gemeentelijke organisatie kwam naar voren dat de raad geen (tussentijdse) vragen stelt over de besteding van de subsidie. Ten tijde van dit onderzoek in 2024 kwam naar voren dat de bibliotheek aanzienlijke financiële tekorten heeft. Dat gezegd hebbende maakt de financiële situatie bij de bibliotheek geen onderdeel uit van dit onderzoek.

Beantwoording hoofdvraag De hoofdvraag luidt: Hoe worden door de bibliotheek Waterland de vastgestelde doelstellingen uit het maatschappelijk beleidskader gerealiseerd en in hoeverre gebeurt dit op een effectieve en efficiënte manier? De doelstellingen uit het maatschappelijk beleidskader worden in ieder geval deels gerealiseerd. Alle activiteiten die georganiseerd worden door de bibliotheek dragen bij aan het realiseren van de doelstellingen. Of alle activiteiten de gewenste effecten hebben, wordt niet als zodanig gemeten. Hierover kunnen geen onderbouwde uitspraken gedaan worden. Vooraf worden de gewenste effecten en doelstellingen niet gekwantificeerd door de gemeente en door de bibliotheek waardoor ze achteraf niet kunnen worden gemeten. Het benoemen van meetbare doelstellingen in het maatschappelijk domein is ongebruikelijk in de gemeente Purmerend. Het is wel mogelijk om meer streefgetallen te benoemen. Door het benoemen van vooraf te behalen resultaten kan ook beter aangetoond worden dat er effectief en efficiënt wordt gewerkt. Door het ontbreken van dergelijke sturingscijfers is het niet mogelijk om de mate van efficiëntie en effectiviteit te bepalen. Financiële situatie bibliotheek Waterland 2024 In 2024 werd bekend dat de bibliotheek Waterland een tekort over de jaren 2022-2024 heeft opgebouwd van ca. 1,8 miljoen euro.

De financiële situatie van de bibliotheek maakt geen onderdeel uit van dit onderzoek. In dit onderzoek is vooral gekeken naar het behalen van gestelde beleidsdoelen in het maatschappelijk domein. Het tekort wordt op korte termijn opgelost door een extra lening van de gemeente en een lening van de Stichting Cultuur en Ondernemen. In 2025 komt de bibliotheek met een herstelplan. Bron: raadsvergadering gemeente Purmerend d.d. 7-11-2024.

20

In de zomer van 2024 is de rekenkamer gevraagd om vanwege de ontstane situatie bij de bibliotheek Waterland het onderzoek tijdelijk stil te leggen, het was toen al bijna afgerond. De rekenkamer heeft aan dit verzoek gehoor gegeven.

21

Bijlage A lijst geraadpleegde documenten 1. Nota maatschappelijk beleidskader 2011 2. Landelijk bibliotheek convenant 2020-2023 3. Subsidie aanvraag voor 2023 4. Beschikking subsidieverlening over 2023 5. Controle protocol subsidies 6. Coalitieakkoord 2022-2026 7. Beleidsplan 2019-2022 bibliotheek Waterland 8. Beleidsplan bibliotheek 9. Monitor de bibliotheek op school, landelijke analyse voortgezet onderwijs 2022-2023 10. Monitor de bibliotheek op school, landelijke analyse primair onderwijs 2022-2023 11. Resultaten boekstart 2022 12. Voorleesexpress jaarrapport 2023 Edam-Volendam, Landsmeer, Purmerend, Waterland 13. Bestuursverslag bibliotheek 2023 14. Activiteitenplan Bibliotheek Waterland 2023 15. Jaarbericht bibliotheek Waterland 2023 16. Kamerbrief d.d. 4-11-2022 17. Kamerbrief d.d. 24-1-2023 18. https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/databank#Bibliotheekstatistiek 19. Verantwoording subsidie 2022 20. Maatschappelijk beleidskader 2024 21. Subsidieaanvraag en subsidiebeschikking 2024 22. Subsidieaanvraag en subsidiebeschikking 2025

22

Bijlage B lijst geïnterviewden 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Beleidsmedewerker cultuur Beleidsmedewerker onderwijs Portefeuillehouder cultuur Medewerker Opspoor Directeur bibliotheek Waterland Teamleider NL plein Adjunct directeur bibliotheek Waterland Teamleider Educatie en Ontwikkeling Frontoffice medewerkers bibliotheek Waterland

23

Bijlage C korte toelichting activiteiten bibliotheek Waterland De bibliotheek Waterland organiseert diverse activiteiten voor de inwoners van Purmerend. Hieronder een korte uitleg op wat deze activiteiten inhouden. Bron hiervoor is de website van bibliotheek Waterland en de jaarberichten van de bibliotheek Waterland. Bieblala Dit betreft een leesbevorderingsprogramma dat is gericht op kinderen van 0 tot 4 jaar. Taalontwikkeling begint al bij baby’s. Bij het bezoek aan het Centrum voor Jeugd en Gezin krijgen ouders informatie over de prenatale taalontwikkeling. Het speciaal voor Bieblala ontwikkelde prentenboekje met babyliedjes van buik tot schoot wordt aan de aanstaande ouders meegegeven. Boekstart en Boekstart in de kinderopvang Dit betreft een samenwerking van tenminste drie jaar tussen kinderopvang en de bibliotheek met als doel het opzetten van een goed voorleesbeleid met behulp van deskundigheidsbevordering, collectie/leesomgeving en activiteiten. Via Boekstart krijgen jonge ouders via de gemeente de uitnodiging om een koffertje op te halen in de plaatselijke bibliotheek. Het koffertje is bedoeld om het lidmaatschaap voor baby’s aantrekkelijk te maken en ouders zo over de drempel van de bibliotheek te krijgen.

Bibliotheek op school Met deze aanpak werken bibliotheken, scholen en gemeenten op strategisch niveau structureel samen aan taalontwikkeling, leesbevordering en mediawijsheid van kinderen en jongeren. Voorlees- en doorleesexpress Al tien jaar lang zorgt de VoorleesExpress van Bibliotheek Waterland er voor dat kinderen tussen de 2-8 jaar, die moeite hebben met taal, extra aandacht krijgen. Sinds 2021 is de Bibliotheek ook gestart met de DoorleesExpress voor kinderen van 8-12 jaar. Dit is voor kinderen die al zelf kunnen lezen, maar hier niet enthousiast over zijn. Voor kinderen die op school niet goed mee kunnen komen omdat ze moeite hebben met taal. Én voor kinderen van ouders die het lastig vinden om hun kind hierin te ondersteunen, bijvoorbeeld doordat ze zelf moeite hebben met taal. Zomerbieb Doorlezen terwijl de scholen dicht zijn, dat is het advies van de deskundigen. Daarom stimuleert de Bibliotheek Waterland samen met het onderwijs het leesplezier, ook in de vakantie. De leesconsulenten van Bibliotheek Waterland introduceren voor de zomervakantie Zomerbieb in de groepen 3 t/m 8 van totaal 32 scholen. Scoor een boek In het schooljaar 2021-2022 hebben FC Volendam en Bibliotheek waterland hun krachten gebundeld voor het leesproject ‘Scoor een boek!’. De kracht van voetbal wordt ingezet voor het stimuleren van leesmotivatie en leesplezier bij leerlingen en leerkrachten.

NL Plein Bij het NL plein leren deelnemers beter Nederlands spreken of leren werken met de computer en kunnen zij oefenen met lezen en schrijven.

24

Oudercafés Het oudercafé is een plek, op school of in de bibliotheek, waar ouders die moeite hebben met de Nederlandse taal welkom zijn om vragen te stellen over schoolzaken. Bijvoorbeeld over de nieuwsbrief van school. Klik en tik cursussen Het programma is gericht op mensen met beperkte digitale vaardigheden. Zij leren stap voor stap werken met een computer. Ontdeklab In het ontdeklab kunnen mensen kennis maken met digitale ontwikkeling Virtual en Augmented Reality, programmeren, 3D printen en meer. Wekelijks worden er activiteiten georganiseerd. Fantasy event In de bibliotheekvestiging Purmerend heeft een Fantasy Event plaatsgevonden waar jong en oud, wel of niet uitgedost, zichzelf kan zijn. Senioren markt De bibliotheek Waterland heeft samen met onder meer de politie en de gemeente Purmerend de informatiemarkt Veilig Digitaal is normaal in de vestiging Purmerend. De doelgroep voor deze markt zijn de senioren en dan met name de ouderen die zich veiliger willen voelen op het internet. Nemo Science Tour In 2023 bestond NEMO Science Museum 100 jaar en speciaal voor dit jubileum trok het Amsterdamse wetenschapsmuseum het land in met de NEMO Science Tour en kwamen zij langs bij de bibliotheek Purmerend en Monnickendam. Dichter des Waterlands Melle Dotinga uit Monnickendam was op 31 maart uitgeroepen tot de Dichter des Waterlands ‘23/’24.

Met de woorden: “Hij is een dichter die durft te spelen met woorden en weet te overtuigen”, kondigt Tsead Bruinja, oud-Dichter des Vaderlands, de nieuwe Dichter des Waterlands aan. Melle bracht iedere maand via zijn gedichten de gemeenten Edam- Volendam en Waterland in beeld.

25

Bijlage D bestuurlijke reactie d.d. 15 april 2025

Team Beleid MD

Rekenkamer Purmerend Purmersteenweg 42 1441 DM PURMEREND Uw brief van

Uw kenmerk

Registratienummer

Verzenddatum

27 maart 2025

1597096

1611822

15 april 2025

Onderwerp

Bestuurlijke reactie onderzoek Rekenkamer inzake Bibliotheek Waterland

Geachte leden van de Rekenkamer Purmerend, Hartelijk dank voor het onderzoeksrapport ‘Onderzoek Bibliotheek Waterland’. Het rapport geeft ons nader inzicht in de realisatie van de maatschappelijke doelstellingen door Bibliotheek Waterland. Ook lezen we enkele aanbevelingen om het inzichtelijk maken en het meten van maatschappelijke doelstellingen te verbeteren. Zoals u in uw rapport concludeert, is Bibliotheek Waterland een belangrijke partner die een grote maatschappelijke functie vervult in onze regio. Bibliotheek Waterland organiseert vele activiteiten die een bijdrage leveren aan het realiseren van onze maatschappelijke doelstellingen. Het is een laagdrempelige plek waar veel inwoners komen om uiteenlopende redenen: van het lenen van boeken en taalondersteuning tot onder andere studeren en met vragen over de digitale overheid. In uw rapport concludeert u dat het lastig te beoordelen is hoe groot de precieze maatschappelijke impact van de bibliotheek is en doet u een aantal aanbevelingen om het meten van deze maatschappelijke impact effectiever en efficiënter vorm te geven. Wij onderschrijven het belang om voortdurend gezamenlijk aandacht te besteden aan de wijze waarop we de effecten van onze maatschappelijke partners, zoals Bibliotheek Waterland, kunnen meten en waar mogelijk kwantificeren.

Ook andere overheden onderzoeken momenteel hoe de sociale impact van deze organisaties beter meetbaar kan worden gemaakt en welke methode hiervoor geschikt is. Wij volgen deze ontwikkelingen nauwlettend om ervan te kunnen leren en te kijken wat toepasbaar is voor Purmerend. Aanbevelingen In uw rapport doet u vier aanbevelingen. De eerste drie aanbevelingen hebben betrekking op het meten van maatschappelijke effecten, de koppeling met lokaal beleid en het monitoren van afspraken. Wij stellen uw aanbevelingen op prijs en onderstrepen het belang van heldere afspraken en meetbare doelstellingen. De samenwerking met de bibliotheek is goed en we zien transparantie en een zakelijke relatie als belangrijke bouwstenen om deze vorm te geven. Uw suggesties helpen ons om de samenwerking verder te verstevigen.

26

In de subsidiebeschikking 2025 hebben wij al de eerste stappen gezet door duidelijke verwijzingen op te nemen naar de recent vastgestelde cultuurvisie ‘De kracht van cultuur’ en zijn meer afspraken opgenomen over het inzichtelijk maken van effecten (bereik, impact en opgedane ervaringen). Tegelijkertijd is het belangrijk om wel de juiste context te schetsen. De onderzoeksperiode viel deels samen met een tijd van onvoorziene en grote opgaven zoals de (nasleep van de) COVID-19 pandemie en de opvang van vluchtelingen. Een periode waarin we te maken hadden met snel veranderende omstandigheden waardoor flexibiliteit noodzakelijk was, precies zoals het ook verwoord staat in het geactualiseerde maatschappelijk beleidskader uit 2024. Dit neemt niet weg dat een gestructureerde werkwijze waardevol is en wij continu bezig zijn deze waar mogelijk te verbeteren. Daarbij zoeken we naar balans tussen flexibiliteit en duidelijkheid, zodat we goed kunnen blijven inspelen op maatschappelijke trends en behoeften om onze inwoners zo goed mogelijk te kunnen ondersteunen. Tot slot beveelt u aan dat de bibliotheek actief stappen zou moeten ondernemen om meer vrijwilligers aan te trekken. Deze aanbeveling is voor de bibliotheekorganisatie zelf; zij zijn verantwoordelijk voor de bedrijfsvoering, waaronder het vrijwilligersbeleid.

Dit neemt niet weg dat wij het belang van vrijwilligerswerk in het maatschappelijke veld onderstrepen en wij hiervoor aandacht vragen bij onze maatschappelijke partners. Een passage hierover is onder andere opgenomen in de cultuurvisie. Wel kunnen wij u melden dat wij zien dat de bibliotheek al actief vrijwilligers werft via o.a. www.vrijwilligerspunt.nu, waar de bibliotheek meerdere vragen uit heeft staan. Wij vertrouwen erop u met bovenstaande op voldoende wijze geïnformeerd en wensen u veel succes met de afronding van uw onderzoek. Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Purmerend de secretaris, de burgemeester,

27